Αχιλλεύς Ταουξής Υποστράτηγος ε.α
Η Κύπρος εξακολουθεί να βιώνει μια παράδοξη πραγματικότητα, αφου στο έδαφός της υπάρχουν δύο καθεστώτα ξένης κυριαρχίας, με διαφορετική ιστορική αφετηρία, αλλά με κοινό αποτέλεσμα τον περιορισμό της πλήρους άσκησης της κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η μία προέκυψε από την τουρκική στρατιωτική εισβολή του 1974 και τη συνεχιζόμενη κατοχή κυπριακών εδαφών. Η άλλη έχει τις ρίζες της στην αποικιακή περίοδο και διατηρηθηκε με τις συμφωνίες του 1960, όταν η Βρετανία εξασφάλισε την κυριαρχία στις περιοχές του Ακρωτηρίου και της Δεκέλειας.
Οι δύο περιπτώσεις έχουν διαφορετική νομική αφετηρία. Αυτό, όμως, δεν μας αποτρέπει από την ανάγκη να εξετάσουμε το πολιτικό αποτέλεσμα. Η αποικιοκρατία έχει τερματιστεί εδώ και δεκαετίες. Η Κύπρος είναι ανεξάρτητο κράτος και μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά εξακολουθεί να έχει στο έδαφός της περιοχές που η Βρετανία θεωρεί κυρίαρχο βρετανικό έδαφος. Μια τέτοια πραγματικότητα γεννά εύλογα ερωτήματα για το εύρος της κυριαρχίας ενός ανεξάρτητου κράτους.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν εξετάσουμε τον ρόλο της Βρετανίας ως εγγυήτριας δύναμης. Μαζί με την Ελλάδα και την Τουρκία, υπέγραψε το 1960 τη Συνθήκη Εγγυήσεως, αναλαμβάνοντας την υποχρέωση να εγγυάται την ανεξαρτησία, την εδαφική ακεραιότητα και την ασφάλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Από το 1974 μέχρι σήμερα, η τουρκική κατοχή παραμενει. Η Βρετανία εξακολουθεί να διατηρεί την ιδιότητα της εγγυήτριας δύναμης, χωρίς να έχει συμβάλει στην αποκατάσταση της εδαφικής ακεραιότητας της Κύπρου με αποτέλεσμα ανάλογο της ευθύνης που έχει αναλάβει. Η διπλωματική παρουσία και οι κατά καιρούς διακηρύξεις υποστήριξης μιας λύσης δεν αρκούν για να καλύψουν αυτή την πραγματικότητα.
Εύλογα λοιπόν τίθεται το ερώτημα για την αξιοπιστία του Λονδίνου. Πώς μπορεί να εμφανίζεται ως εγγυητής της κυπριακής κυριαρχίας, όταν το ίδιο διατηρεί υπό τη δική του κυριαρχία περιοχές του νησιού. Ποια ουσιαστική πολιτική πίεση έχει ασκήσει για τον τερματισμό της τουρκικής κατοχής και πόσο συνεπής είναι η στάση του απέναντι στις αρχές, που υποτίθεται ότι εγγυάται.
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή προσθέτουν μια ακόμη σοβαρή διάσταση. Η επίθεση με drone κατά της βάσης του Ακρωτηρίου τον Μάρτιο του 2026 ανέδειξε τους κινδύνους που συνεπάγεται η στρατιωτική χρήση των βάσεων για την ασφάλεια ολόκληρου του νησιού. Η Κύπρος μπορεί να βρεθεί στο στόχαστρο μιας περιφερειακής σύγκρουσης εξαιτίας στρατιωτικών δραστηριοτήτων στις οποίες η ίδια δεν έχει τον αποφασιστικό λόγο.
Το προηγούμενο των Νήσων Τσάγκος έχει ιδιαίτερη σημασία. Το 2019 το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έκρινε ότι η αποκοπή του αρχιπελάγους από τον Μαυρίκιο δεν επέτρεψε τη νόμιμη ολοκλήρωση του τερματισμού της αποικιοποίησης του. Οι περιπτώσεις δεν είναι νομικά ταυτόσημες, ωστόσο η εξέλιξη αυτή επαναφέρει στο διεθνές προσκήνιο την ανάγκη επανεξέτασης αποικιακών διευθετήσεων που εξακολουθούν να επηρεάζουν την κυριαρχία ανεξάρτητων κρατών.
Η πρόσφατη δημόσια τοποθέτηση του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη για τον τερματισμό της αποικιακής κληρονομιάς των βρετανικών βάσεων δημιουργεί μια ευκαιρία που η Λευκωσία οφείλει να αξιοποιήσει με συγκεκριμένη πολιτική στρατηγική, διεθνής νομική τεκμηρίωση και σταθερή διπλωματική διεκδίκηση και την αρωγή της Ελλάδας!
Η Κύπρος δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένη σε μια κατάσταση όπου η τουρκική στρατιωτική κατοχή διαιωνίζεται και η βρετανική κυριαρχία στις βάσεις αντιμετωπίζεται ως ένα ζήτημα που δεν επιδέχεται ουσιαστική συζήτηση. Οι δύο περιπτώσεις απαιτούν διαφορετική αντιμετώπιση, αλλά η αρχή της κυριαρχίας οφείλει να παραμένει ενιαία.
Η Βρετανία έχει ιδιαίτερη ευθύνη απέναντι στην Κύπρο και εξαιτίας της ιδιότητας που εξακολουθεί να διατηρεί ως εγγυήτρια δύναμη. Η ευθύνη αυτή θα πρέπει να αποτυπωθεί σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για τον τερματισμό της κατοχής και στην έναρξη ουσιαστικής συζήτησης για το μέλλον των βάσεων. Η Κύπρος δεν ζητά να απομονωθεί από τους συμμάχους της, όμως διεκδικεί το αυτονόητο δικαίωμα να αποφασίζει η ίδια για το μέλλον ολόκληρου του εδάφους της.
Η κυριαρχία της Κύπρου δεν μπορεί να παραμένει υπό αίρεση. Ούτε η ιστορία της αποικιοκρατίας, ούτε τα στρατηγικα συμφέροντα τρίτων μπορούν να αποτελούν μόνιμη δικαιολογία για τη διατήρηση αυτής της πραγματικότητας.
Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης
Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.
