Δεν έχουμε πόλεμο. Έχουμε όμως ειρήνη;

Αχιλλέας Ταουξής *

Δεν έχουμε πόλεμο. Δεν ακούμε σειρήνες, δεν βλέπουμε στρατεύματα στους δρόμους, δεν υπάρχουν χαρακώματα και βομβαρδισμοί. Η καθημερινότητα συνεχίζεται και οι άνθρωποι εργάζονται, τα παιδιά πηγαίνουν σχολείο, οι εκλογές γίνονται και η ζωή μοιάζει να κυλά μέσα σε συνθήκες ειρήνης…

Έχουμε όμως πραγματικά ειρήνη; Πιστεύω ότι εδώ χρειάζεται να κοιτάξουμε την έννοια της ειρήνης από μια διαφορετική οπτική.

Ο πολίτης σήμερα μπορεί να μη φοβάται μια βόμβα, φοβάται όμως το αύριο… Αγωνιά για το κόστος ζωής, για το εισόδημά του, για την εργασία του, για την υγεία της οικογένειάς του, για το μέλλον των παιδιών του. Καθημερινά σχεδόν βομβαρδίζεται από πληροφορίες, αντιφατικές ειδήσεις, φόβο, πολιτική πόλωση και μια διαρκή αίσθηση αβεβαιότητας. Όλα αυτά βέβαια συμβαίνουν χωρίς να έχει κηρυχθεί πόλεμος.

Στο σημείο αυτό μου έρχεται πάλι στο μυαλό ένας όρος, που πρωτοχρησιμοποίησα παλιότερα σε μια διάλεξή μου σε συνέδριο για τον υβριδικό πόλεμο και συγκεκριμένα ο όρος «υβριδική ειρήνη».

 Φυσικά όχι ως ένας ακόμη όρο για τον υβριδικό πόλεμο, αλλά ως μια διαφορετική κατάσταση. Μια κατάσταση κατά την οποία μια κοινωνία βρίσκεται τυπικά σε ειρήνη, ενώ ταυτόχρονα δέχεται ή βιώνει μια συνεχή συσσώρευση οικονομικών, κοινωνικών, πληροφοριακών, πολιτικών και ψυχολογικών πιέσεων, που μπορούν να μειώνουν σταδιακά την αντοχή της.

Η έννοια αυτή πιστεύω ότι ξεκινά και έχει κέντρο τον άνθρωπο.

Η ασφάλεια μιας χώρας δεν είναι μόνο τα σύνορα, τα όπλα και οι ένοπλες δυνάμεις, αλλά και ο άνθρωπος που ζει μέσα σε αυτήν. Ο γονιός που δεν ξέρει αν θα μπορέσει να εξασφαλίσει στα παιδιά του ένα καλύτερο αύριο, ο εργαζόμενος που βλέπει το εισόδημά του να εξαντλείται πριν τελειώσει ο μήνας, ο νέος που σπουδάζει χωρίς να γνωρίζει αν θα μπορέσει να εργαστεί και να δημιουργήσει στον τόπο του, ο ηλικιωμένος που αισθάνεται ότι η κοινωνία στην οποία έζησε, δεν είναι πλέον αυτή που γνώριζε.

 Όλοι αυτοί λοιπόν μπορεί να ζουν σε ειρήνη….Δεν σημαίνει όμως ότι αισθάνονται ασφαλείς και αυτή η ανασφάλεια, ιδιαίτερα όταν γίνεται μόνιμη, παύει πια να αποτελεί μόνο προσωπικό πρόβλημα, αλλά μετατρέπεται σε κοινωνικό και τελικά εθνικό ζήτημα.

Στο σημείο αυτό πιστεύω ότι η πιο σημαντική άμυνα αρχίζει από την παιδεία, που συχνά απουσιάζει από τη συζήτηση για την εθνική ασφάλεια.

Δεν εννοώ απλά την εκπαίδευση που οδηγεί σε ένα πτυχίο, αλλά την παιδεία που μαθαίνει στον άνθρωπο να σκέφτεται, να αμφισβητεί, να διακρίνει την αλήθεια από το ψέμα, να αναγνωρίζει τη χειραγώγηση, να σέβεται τον διαφορετικό και να αναλαμβάνει ευθύνη. Θυμάμαι ότι ως διοικητής είχα πρήξει τους αξιωματικούς και τους οπλίτες μου με την φράση  ” Θελω να έχετε άποψη! Δεν με ενδιαφέρει ποια θα είναι αυτή, αλλά να έχετε και να είναι δική σας. Και αυτο χρειάζεται να διαθέτετε γνώση….Αναζητήστε τη…”

Μια κοινωνία με ισχυρή παιδεία είναι πιο δύσκολο να χειραγωγηθεί και αυτό έχει τεράστια σημασία σε μια εποχή, όπου η πληροφορία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως όπλο.

Όμως η παιδεία που προσφέρουμε στη νέα γενιά, και ακόμη περισσότερο, τα πρότυπα που της παρέχουμε είναι γνωστά και ανατριχιαστικά….Αν επιβραβεύουμε την γνώση ή την προβολή όλοι το γνωρίζουμε….Παράλληλα στηρίζουμε την εύκολη επιτυχία και όχι την προσπάθεια,  την κατανάλωση αντί τη δημιουργίας και την  προσωπική προβολή αντί της κοινωνικής προσφοράς!

Όταν ένας νέος άνθρωπος βλέπει ότι η εικόνα μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία από την ουσία, ότι  η αναγνωρισιμότητα είναι σημαντικότερη από τη γνώση και ότι η επιτυχία δεν συνδέεται πάντοτε με την προσπάθεια, τότε δεν έχουμε απλά ένα πρόβλημα κοινωνικών προτύπων. Ουσιαστικά έχουμε πρόβλημα εθνικής ανθεκτικότητας,

καθόσον ο αυριανός πολίτης διαμορφώνεται σήμερα!

Δυστυχώς μια γενιά που μεγαλώνει χωρίς προοπτική, χωρίς εμπιστοσύνη στους θεσμούς και χωρίς αίσθηση ότι η κοινωνία την χρειάζεται, αποτελεί μια γενιά περισσότερο ευάλωτη στον κυνισμό, στην απογοήτευση, στην πόλωση και στη χειραγώγηση.

Παρ ‘ολα αυτά μας απασχολεί περισσότερο ο υβριδικός πόλεμος από την υβριδική ειρήνη…Τα τελευταία χρόνια μιλάμε όλο και περισσότερο για τον υβριδικό πόλεμο, για κυβερνοεπιθέσεις, παραπληροφόρηση, επιχειρήσεις επιρροής, προσπάθειες παρέμβασης στις εκλογές, οικονομικές πιέσεις και άλλες μορφές σύγχρονου ανταγωνισμού.

Φυσικά και είναι σωστό, αλλά υπάρχει ένα ερώτημα με το οποίο ίσως δεν ασχολούμαστε αρκετά.

Πόσο ανθεκτική είναι η κοινωνία που καλείται να αντιμετωπίσει όλα αυτά, γιατί μια οργανωμένη επιχείρηση επιρροής, δεν χρειάζεται να χρησιμοποιήσει όλες τις αδυναμίες μιας κοινωνίας. Μπορεί απλά να εκμεταλλευτεί εκείνες που ήδη υπάρχουν. Δεν χρειάζεται να δημιουργήσει την κοινωνική δυσπιστία, αλλά μπορεί να την ενισχύσει….

Δεν χρειάζεται να δημιουργήσει την πολιτική πόλωση μπορεί να την αξιοποιήσει….

Δεν χρειάζεται να δημιουργήσει την απογοήτευση της νεολαίας, αλλά μπορεί να την κατευθύνει…..

Για όλους αυτούς τους λόγους η εθνική ασφάλεια δεν μπορεί να περιορίζεται στο ερώτημα του «Ποιος μας επιτίθεται;», αλλά πρέπει να θέτει και ένα δεύτερο, ίσως το σημαντικότερο. «Πόσο ισχυροί είμαστε ώστε να μην μπορεί εύκολα κάποιος να μας εκμεταλλευτεί;» Αυτό ακριβώς προσπαθεί να φωτίσει η έννοια της «υβριδικής ειρήνης».

Η κοινωνία μπορεί να αποδυναμωθεί χωρίς να ηττηθεί. Η «υβριδική ειρήνη» δεν σημαίνει ότι πίσω από κάθε οικονομικό πρόβλημα, κάθε κοινωνική δυσλειτουργία ή κάθε πολιτική απόφαση υπάρχει ένας κρυφός εχθρός.

Μια τέτοια αντίληψη θα ήταν όχι μόνο λανθασμένη αλλά και επικίνδυνη. Όμως σημαίνει κάτι πιο απλό και πιο δύσκολο.

 Ακριβώς ότι μια κοινωνία μπορεί να αποδυναμώνεται χωρίς να δέχεται ανοικτή επίθεση, από τη διαρκή ανασφάλεια, από την απαξίωση της παιδείας, από την εγκατάλειψη της νεολαίας, από την απώλεια εμπιστοσύνης στους θεσμούς, από την οικονομική εξάντληση, από την κοινωνική πόλωση.και τέλος από την πληροφοριακή σύγχυση.

Τελικά όταν μια κοινωνία έχει εξαντληθεί, δεν χρειάζεται να ηττηθεί σε έναν πόλεμο για να γίνει ευάλωτη, παρά μόνο αρκεί να έχει χάσει την ικανότητά της να αντιστέκεται….Δηλαδή την πραγματική της εθνική άμυνα.

Πιστεύω ακράδαντα ότι πρέπει να διευρύνουμε την έννοια της εθνικής ασφάλειας.

Εθνική ασφάλεια είναι τα σύνορα. είναι οι ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, είναι η ισχυρή οικονομία.

Πολύ περισσότερο όμως είναι η παιδεία, η κοινωνική συνοχή, η οικογένεια, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς, η ποιότητα της ενημέρωσης, η δυνατότητα ενός νέου ανθρώπου να ονειρεύεται και να δημιουργεί, η αξιοπρέπεια του πολίτη και τελικά η ικανότητά του να σκέφτεται ελεύθερα!

Ο ισχυρότερος αμυντικός μηχανισμός μιας δημοκρατίας δεν είναι μόνο ό,τι βρίσκεται έξω από τον άνθρωπο, αλλά  αυτό που έχει χτιστεί μέσα του.Η κρίση, η παιδεία του η αυτοπεποίθησή του, η εμπιστοσύνη του στη δημοκρατία και η ικανότητά του να αναγνωρίζει τη χειραγώγηση και να αγωνίζεται για να υπερασπιστεί την κοινωνία στην οποία ζει.

Ίσως λοιπόν το μεγάλο λάθος της εποχής μας είναι ότι περιμένουμε να εμφανιστεί ο πόλεμος για να αρχίσουμε να αμυνόμαστε.

Η έννοια της «υβριδικής ειρήνης» μας καλεί να κοιτάξουμε νωρίτερα.Να κοιτάξουμε τον άνθρωπο.

Την οικογένεια.

Το σχολείο.

Τη νεολαία.

Την κοινωνία.

Γιατί η κοινωνία μπορεί να χάσει την αντοχή της πολύ πριν αρχίσει ένας πόλεμος και τότε το ερώτημα δεν θα είναι ποιος κέρδισε τον πόλεμο. Θα είναι αν, μέσα στην ειρήνη, αφήσαμε τον άνθρωπο να γίνει τόσο ευάλωτος, ώστε να μην μπορεί πλέον να υπερασπιστεί ούτε τον εαυτό του ούτε τη δημοκρατία του.

Δεν έχουμε πόλεμο.

Έχουμε όμως ειρήνη;

*Υποστράτηγος ε.α.