του Γεωργίου Τσουκαλά, Δικηγόρου
« — Ποια θα είναι η επόμενη φάση του Πολέμου στο Ιράν;» Είτε κανείς θα πρέπει να έχει μία κρυστάλλινη σφαίρα για να γνωρίζει ποια θα είναι η επόμενη φάση του πολέμου, είτε θα πρέπει να εντρυφήσει στον πόλεμο ως ρυθμισμένο και κανονισμένο φαινόμενο, ειδικά από το εσωτερικό δίκαιο των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες έχουν και την πρωτοβουλία στη διεξαγωγή του πολέμου αυτού, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026.
Προτού όμως κανείς περιγράψει πώς ρυθμίζεται ο πόλεμος από το εσωτερικό δίκαιο των Ηνωμένων Πολιτειών, ούτως ώστε να μπορέσει ύστερα να εξετάσει σε ποια φάση βρισκόμαστε και να εικάσει ποια ενδεχομένως θα είναι η επόμενη φάση, θα μπορούσε κανείς να ξεκινήσει διευκρινίζοντας πως ο συγκεκριμένος πόλεμος που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026 είναι μεν νομικά ένας αυτοτελής πόλεμος, πλην όμως εντάσσεται, όχι βέβαια κατά τον νομικό ορισμό του πολέμου, αλλά γενικότερα με πολιτικούς όρους, ή και με ιστορικούς όρους όπως θα μπορούσαμε να τον δούμε μελλοντικά, σε έναν πόλεμο ο οποίος ξεκίνησε στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Ο πόλεμος αυτός, όπως γνωρίζουμε, οφείλεται σε μία επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ· το Ισραήλ αιφνιδιασμένο απάντησε προβαίνοντας σε μία στρατιωτική επιχείρηση στη Γάζα, ενώ ταυτόχρονα δέχτηκε μία επίθεση από τη Χεζμπολάχ μέσω πυραύλων που εκτοξεύθηκαν, από την έδρα της στο Λίβανο. Ακολούθως, είχαμε τον Απρίλιο του 2024 τον βομβαρδισμό από το Ισραήλ του προξενείου του Ιράν στη Δαμασκό. Παρά το γεγονός ότι εκεί έδρευαν οι προξενικές αρχές, θεωρήθηκε πως στεγάζονταν Φρουροί της Επανάστασης, που κατά την ερμηνεία ενός εκ των εμπλεκομένων, του Ισραήλ, ασκούσαν κάποιο ρόλο εποπτείας στην Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Επήλθε εν συνεχεία η κατάρρευση του καθεστώτος ή της κυβέρνησης Άσαντ στην Συρία, και η εξέλιξη αυτή έλαβε χώρα στις 8 Δεκεμβρίου 2024. Κατά τη διάρκεια του 2024 υπήρξε ανταλλαγή πυρών μεταξύ του Ιράν και του Ισραήλ.
Κατόπιν, τον Ιούνιο του 2025 έλαβε χώρα ο Πόλεμος ο λεγόμενος των «Δώδεκα Ημερών», στον οποίο ενεπλάκησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες επί σκοπώ καταστροφής του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, χτυπώντας τις δύο θέσεις, Νατάνζ και Φορντό, όπου το Ιράν είχε κατ’ εξοχήν τις εγκαταστάσεις του πυρηνικού του προγράμματος. Όπως τότε δηλώθηκε δια επισήμων αμερικανικών χειλέων, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν αφανίσει τις εν λόγω εγκαταστάσεις του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, όμως υπήρχαν και αντίθετες αναφορές πως αυτές δεν είχαν πλήρως καταστραφεί. Και εν τέλει έχουμε στις 28 Φεβρουαρίου αυτής της χρονιάς αυτόν τον «καινούργιο» νομικά πόλεμο, αλλά που, στην πραγματικότητα, είναι ένα κεφάλαιο μιας σύρραξης η οποία έχει ξεκινήσει στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Προφανώς, σε αυτήν την φάση ή σε αυτόν τον αυτοτελή νομικά πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ως στόχο, όπως άλλωστε έχουν δηλώσει, να καταστρέψουν πλήρως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν – το οποίο αποδείχθηκε πως εξακολουθεί να είναι υπαρκτό. Έτσι, ο πόλεμος που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2026 αποτελεί ουσιαστικά συνέχεια μιας μακρόσυρτης περιφερειακής σύγκρουσης.
Πώς διεξάγεται ο πόλεμος με βάση το δίκαιο των Ηνωμένων Πολιτείων; Κατ’ αρχήν στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχει ένα σύστημα κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ της νομοθετικής και της εκτελεστικής λειτουργίας, δηλαδή μεταξύ του νομοθετικού σώματος του Κογκρέσου και της Κυβέρνησης όπως εκπροσωπείται από τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτείων. Σύμφωνα με το Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτείων στο Άρθρο Πρώτο και στον Όγδοο Τομέα ορίζεται πως η αρμοδιότητα κήρυξης του πολέμου ανήκει στο Κογκρέσο.
Όμως σύμφωνα με το Άρθρο Δεύτερο του Συντάγματος των Ηνωμένων Πολιτείων και στον Δεύτερο Τομέα αυτού, ορίζεται πως ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτείων είναι ο Ανώτατος Αρχηγός των Αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων, ο οποίος έχει ως εκ τούτου και τον λόγο για την διεξαγωγή με τεχνικούς όρους των εχθροπραξιών.
Αναφορικά με την ρύθμιση του πολέμου υπάρχει επίσης ο Ομοσπονδιακός Νόμος, ο οποίος στον Τίτλο 50 του Κώδικα των Ηνωμένων Πολιτείων, και στους Τομείς 1541 έως 1548, ρυθμίζει τις φάσεις του πολέμου. Κατ’ αρχάς, σύμφωνα με τον Τομέα 1541, οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να διεξάγουν πόλεμο σε τρεις περιπτώσεις. Η πρώτη περίπτωση είναι εφ’ όσον έχει κηρυχθεί πόλεμος.
Η δεύτερη περίπτωση είναι εφ’ όσον υπάρχει Εξουσιοδότηση για την Χρήση Στρατιωτικής Βίας. Και η τρίτη περίπτωση, το λογικό και εύλογο, εφ’ όσον υφίσταται, επίθεση στο έδαφος των Ηνωμένων Πολιτείων, και ως εκ τούτου εθνική ανάγκη για την άμυνα των Ηνωμένων Πολιτείων. Ο Τομέας 1542 ορίζει ότι υφίσταται μια διαδικασία διαβουλεύσεων μεταξύ του Προέδρου και του Κογκρέσου. Ο Τομέας 1543 επιβάλλει την υποχρέωση στον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτείων εντός 48 ωρών από την έναρξη των εχθροπραξιών να υποβάλλει μια Αναφορά στο Κογκρέσο, στην οποία να αιτιολογεί για ποιους λόγους ήταν αναγκαία η προσφυγή στην χρήση ένοπλης βίας. Ακολούθως, σύμφωνα με τον Τομέα 1544, το Κογκρέσο πρέπει να συνέλθει, είτε αυθημερόν, είτε εντός τριών ημερών εφ’ όσον έχει διακόψει τις εργασίες του, και να συζητήσει επί του θέματος.
Επειδή κατά το εσωτερικό δίκαιο των Ηνωμένων Πολιτειών, προβλέπεται πως ο πόλεμος κατά νομική έννοια δεν μπορεί πάντοτε να συμπίπτει με την διεξαγωγή επιχειρήσεων στο μέτωπο, καθώς πολλές φορές και για διάφορους λόγους, έχει προηγηθεί η άσκηση της ένοπλης βίας σε σχέση με την κήρυξη του πολέμου, γι’ αυτό υφίσταται ένα μεσοδιάστημα 60 ημερών, σύμφωνα με τον Τομέα 1544, κατά το οποίο μπορεί μεν να υπάρχουν εχθροπραξίες και να γίνεται άσκηση ένοπλης βίας, αλλά θα πρέπει όταν λήξει αυτή η περίοδος ή κατά τη διάρκεια αυτής της περίοδου, το Κογκρέσο να αποφανθεί επί του πολέμου.
Και τότε οι επιλογές του Κογκρέσου είναι οι εξής: α’) είτε να κηρύξει τελικά πόλεμο και να εξουσιοδοτήσει τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών να προσφύγει περαιτέρω στην χρήση της ένοπλης βίας, β’) είτε να ορίσει μία προθεσμία το μέγιστο 30 ημερών κατά την οποία θα συνεχίσουν οι εχθροπραξίες, για την λήξη όμως του πολέμου και την επαναφορά των Αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στις βάσεις τους, γ’) είτε τέλος να απορρίψει την ενδεχομένο της κήρυξης πολέμου και να τερματίσει τις εχθροπραξίες.
Σε αυτή την φάση είμαστε τώρα. Έχει λάβει χώρα συγκεκριμένα το εξής. Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών στις 2 Μαρτίου 2026 υπέβαλε την Αναφορά στο Κογκρέσο. Ακολούθως το Κογκρέσο έχει συνεδριάσει πέντε φορές έως σήμερα για αυτό το ζήτημα. Όμως δεν έχει καταφέρει να αποφασίσει, αν και οι Δημοκρατικοί έχουν ζητήσει να μην κηρυχθεί πόλεμος και να πάψουν οι εχθροπραξίες, για τελευταία φορά στις 22 Απριλίου 2026, όταν με οριακή πλειοψηφία απορρίφθηκε η πρόταση των Δημοκρατικών, με 213 ψήφους έναντι 214.
Ο παρών πόλεμος κανονικά πρέπει να λήξει την 1η Μαΐου 2026 – αυτό είναι το επιτρεπόμενο χρονικό περιθώριο διεξαγωγής των εχθροπραξιών βάσει του Τομέα 1544. Λίγο πριν την καταληκτική αυτή προθεσμία, ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, επιδίωξε μέσω διαπραγματεύσεων να λυθεί η διένεξη με το Ιράν, ζητώντας κυρίως να παραδοθεί το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν και επίσης να ρυθμιστεί και το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ. Όμως οι διαπραγματεύσεις δεν φαίνεται να ευοδώνονται και υπάρχει δυσπιστία τουλάχιστον από το Ιράν. Συνεπώς ίσως να μην πρέπει να αποκλειστεί ένα περαιτέρω στρατιωτικό χτύπημα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Υπάρχει δηλαδή η πιθανότητα, εφ’ όσον αυτές οι διαπραγματεύσεις αποδειχθούν άκαρπες, να γίνουν στρατιωτικά χτυπήματα μέχρι την 1η Μαΐου 2026. Άλλωστε, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις για αυτό, καθώς έχουν συγκεντρωθεί νέες αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις. Ξέρουμε ότι περίπου 50.000 Αμερικανοί στρατιώτες έχουν μεταφερθεί στην περιοχή, έχει επίσης αφιχθεί ένα τρίτο αεροπλανοφόρο, και γενικά υπάρχει μια προετοιμασία για ένα ακόμα χτύπημα κατά του Ιράν. Αυτό άλλωστε φοβούνται και οι Ιρανοί, οι οποίοι πιθανολογούν πως μπορεί να έπεται ένα τέτοιο αμερικανικό χτύπημα.
Συνεπώς, υπάρχουν δύο επιλογές. Είτε οι Ιρανοί να συμφωνήσουν με όσα επιθυμούν οι Ηνωμένες Πολιτείες, είτε να υποστούν ένα ακόμα ενδεχομένο χτύπημα – πάντως υφίσταται αυτό το περιθώριο νομικά. Άλλωστε σύμφωνα με το νομικό προηγούμενο στις Ηνωμένες Πολιτείες, όταν το 2011, ο Πρόεδρος Ομπάμα, αποφεύγοντας την χρήση του όρου πόλεμος, χρησιμοποιώντας τους όρους «περιορισμένη στρατιωτική εμπλοκή» και «επιχειρήσεις», διεξήγαγε ολόκληρο πόλεμο στη Λιβύη, χωρίς να εισαχθεί το θέμα στο Κογκρέσο. Πάντως, ο σημερινός Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών έχει εισάγει την υπόθεση με Αναφορά του στο Κογκρέσο, άρα αναμένεται να ακολουθήσει μια νομική διαδικασία. Σε κάθε περίπτωση, γνωρίζουμε ότι τα δικαστήρια των Ηνωμένων Πολιτειών δεν μπορούν πάντοτε να ελέγξουν αυτές τις αποφάσεις της Κυβέρνησης, καθώς θεωρούνται πως είναι πολιτικές αποφάσεις. Άρα, υπάρχει μέχρι στιγμής μια γκρίζα ζώνη, εντός της οποίας μπορούν οι Ηνωμένες Πολιτείες να διεξάγουν τους πολέμους. Έχει λάβει χώρα επίσης, πάρα πολλές φορές, επίκληση μιας παλιότερης και υφιστάμενης από το 2001 εξουσιοδότησης για την χρήση ένοπλης βίας σχετικά με την τρομοκρατία.
Κατά το Διεθνές Δίκαιο δεν επιτρέπεται ο συγκεκριμένος πόλεμος. Άλλωστε κάθε επιθετικός πόλεμος είναι παράνομος, αλλά όπως ξέρουμε, πόλεμοι συμβαίνουν. Σε κάθε περίπτωση, ο Πρόεδρος Τραμπ έχει ήδη επικαλεστεί την άμυνα, για να αιτιολογήσει τον παρόντα πόλεμο, μάλιστα την προληπτική άμυνα, η οποία ως έννοια δεν αναγνωρίζεται στο Διεθνές Δίκαιο. Παρόλα αυτά, μέσω της επίκλησης της άμυνας μπορεί με αυτόν τον τρόπο η Κυβέρνησή του να αποφύγει την επιβολή μιας υποχρέωσης λήξης του πολέμου από το Κογκρέσο.
Εν κατακλείδι, ο συγκεκριμένος πόλεμος που ξεκίνησε την 28η Φεβρουαρίου 2026 είναι απλώς ένα κεφάλαιο μιας μεγαλύτερης σύρραξης στην Μέση Ανατολή που ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2023. Οσημέραι το Ιράν έχει αποδυναμωθεί αρκετά, καθώς αφ’ ενός το συνεργατικό καθεστώς Άσαντ στη Συρία πλέον δεν υφίσταται με αποτέλεσμα να μην μπορούν να διέρχονται οι Ιρανοί από την Συρία για να τροφοδοτούν την Χεζμπολάχ με πολεμικό υλικό και έχει πάψει αυτή η προμηθευτική ροή, αφ’ ετέρου, έχει δεχτεί ένα πολύ μεγάλο πλήγμα η άλλη συνεργαζόμενη οργάνωση στην Γάζα, η Χαμάς. Συνάμα το Ιράν έχει απολέσει μεγάλο μέρος του πυραυλικού του οπλοστασίου, έχει επίσης χάσει την ιστορική του ηγεσία, η οποία ήταν πολύ έμπειρη και θα μπορούσε να χειριστεί τον πόλεμο καλύτερα, διερχόμενο γενικά, μια φάση αποδυνάμωσης. Σε κάθε περίπτωση, αν αποτύχουν οι διαπραγματεύσεις, η σύρραξη θα μπορούσε να συνεχιστεί· και μέλλει να δούμε με ποιο αποτέλεσμα.
————————
*Το άρθρο είναι βασισμένο σε απομαγνητοφώνηση των λεγομένων του γράφοντος στην εκπομπή «Καφές της Κυριακής» (26.04.2026) των «Ανιχνεύσεων».
