Giles Fraser
Let’s Talk
Η άρνηση της γενοκτονίας είναι κρατική πολιτική στην Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν – αλλά ούτε και το Ισραήλ αναγνωρίζει επίσημα τι συνέβη
Μνήμη: Οι Αρμένιοι θρηνούν όσους σκοτώθηκαν από τα πυρά του Αζερμπαϊτζάν (Φωτογραφία: Getty)
4 Απριλίου 2024
Την πρώτη εβδομάδα του περασμένου Σεπτεμβρίου, αρκετά αεροσκάφη απογειώθηκαν από τη στρατιωτική αεροπορική βάση Ovda στην έρημο Negev, με προορισμό το Αζερμπαϊτζάν. Το φορτίο τους ήταν η πιο πρόσφατη τεχνολογία ισραηλινών όπλων, συμπεριλαμβανομένων των υπερσύγχρονων στρατιωτικών επιθετικών drones. Λίγες ημέρες αργότερα, ο στρατός του Αζερμπαϊτζάν διεξήγαγε μια καταστροφική επίθεση στον εθνοτικά Αρμενικό θύλακα του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, διώχνοντας ολόκληρο τον πληθυσμό και στη συνέχεια καταστρέφοντας την ιστορική αρχιτεκτονική του με τρόπους που θύμισε την καταστροφή της Παλμύρας από το Ισλαμικό Κράτος. Περισσότεροι από 100.000 πρόσφυγες κατέφυγαν στην Αρμενία.
Οι ειδικοί που παρακολουθούν τις πωλήσεις όπλων υπολόγισαν ότι το 70% των όπλων που χρησιμοποιούσε ο στρατός του Αζερμπαϊτζάν είχε πουληθεί σε αυτούς από το Ισραήλ. Στο παρελθόν, η Αρμενία έχει κατηγορήσει ακόμη και το Ισραήλ ότι όχι απλώς παρείχε αυτά τα όπλα, αλλά και ότι τα χρησιμοποιεί.
Είναι ντροπιαστικό, μεταξύ εκείνων που πανηγύρισαν αυτή τη νίκη στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ που υποστηρίχθηκε από το Ισραήλ ήταν και η η Χαμάς: «Συγχαίρουμε το Αζερμπαϊτζάν για τη νίκη του στις μάχες και την ανάκτηση των κατεχόμενων εδαφών» υπερηφανεύτηκε εκπρόσωπος της Χαμάς το 2020. Ένας άλλος που χειροκροτήθηκε ήταν ο Τούρκος πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ο Ερντογάν, ο οποίος είπε τον περασμένο Σεπτέμβριο: «Υποστηρίζουμε τα βήματα του Αζερμπαϊτζάν – με το οποίο ενεργούμε μαζί με το σύνθημα “ένα έθνος δύο κράτη.».
Χωρισμένο μεταξύ Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν, το αρμενικό κράτος έχει παγιδευτεί σε ένα βίτσιο του παντουρκισμού, τη μετασοβιετική αναζωπυρωμένη επιθυμία για ένωση όλων των τουρκικών λαών. Και αν αυτό δεν ήταν αρκετό ως πρόβλημα, οι Ρώσοι είναι επίσης θυμωμένοι με την Αρμενία, η οποία – αναζητώντας νέους και πιο αξιόπιστους συμμάχους – αναζητά έναν άξονα εξωτερικής πολιτικής από τη Μόσχα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Μόσχα θα μπορούσε να μετατρέψει την Αρμενία στην επόμενη Ουκρανία, άφησε να εννοηθεί πρόσφατα, σκοτεινά, η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών.
Η Αρμενία έχει απελπιστική ανάγκη από φίλους.
Επιφανειακά, το Ισραήλ και η Αρμενία έχουν πολλά κοινά. Είναι και οι δύο μικρές χώρες με αρχαίους πολιτισμούς που περιβάλλονται από εχθρικούς γείτονες. Και οι δύο διαμορφώνονται από το τραύμα της γενοκτονίας του 20ου αιώνα. Και οι δύο έχουν μεγάλες και σημαντικές παγκόσμιες διασπορές. Η μια είναι χριστιανική, – στην πραγματικότητα, η αρχαιότερη χριστιανική χώρα στον κόσμο – η άλλη εβραϊκή, αλλά και οι δύο απειλούνται από το ριζοσπαστικό Ισλάμ.
Δεν είναι ασήμαντο ότι η Χαμάς θεωρεί το Ναγκόρνο-Καραμπάχ και τη Γάζα ως «κατεχόμενα εδάφη» που απαιτούν απελευθέρωση. Γιατί λοιπόν το Ισραήλ εξοπλίζει το Αζερμπαϊτζάν και ευχαριστεί τη Χαμάς και τον Ερντογάν;
Πρόσφατα, η ισραηλινή αποδοχή αντιτθέμενων απόψεων για την Αρμενία έχει γίνει ακόμη πιο τρελή. Στις 9 Μαρτίου, ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου δημοσίευσε ένα αξιοσημείωτο tweet: «Το Ισραήλ, που τηρεί το διεθνές δίκαιο, απορρίπτει τα παράλογα κηρύγματα περί ηθικής από τον Ερντογάν, ο οποίος υποστηρίζει τους μαζικούς δολοφόνους και βιαστές της Χαμάς, αρνείται τη γενοκτονία των Αρμενίων, σφαγιάζει Κούρδους στη χώρα του και αγωνίζεται για το παγκόσμιο ρεκόρ στην εξάλειψη και τη φυλάκιση αντιπάλων του καθεστώτος και δημοσιογράφων».
Ο Bibi είχε δίκιο φυσικά. Η άρνηση της γενοκτονίας των Αρμενίων – της πρώτης του 20ού αιώνα – είναι κρατική πολιτική στην Τουρκία και στο εθνικά τουρκικό κράτος του Αζερμπαϊτζάν. Το πρόβλημα είναι ότι ούτε το Ισραήλ δεν αναγνωρίζει επίσημα τι συνέβη.
Οι χριστιανοί Αρμένιοι ζούσαν σε αυτό που σήμερα γνωρίζουμε ως ανατολική Τουρκία για χιλιάδες χρόνια. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο από αυτούς δολοφονήθηκαν συστηματικά από τις οθωμανικές αρχές. Πρόσφατα γεγονότα στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ έφεραν στην επιφάνεια μεγάλο μέρος αυτού του ιστορικού τραύματος.
Η γραμμή της Τουρκίας σε όλα αυτά είναι ότι οι πορείες θανάτου της γενοκτονίας των Αρμενίων ήταν στρατηγική επανεγκατάσταση, ότι κατέστειλαν μια πιθανή εξέγερση σε μια εποχή που η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν ιδιαίτερα ευάλωτη. Αλλά δεν υπήρχε εξέγερση για να μιλήσουμε. Ήταν εθνοκάθαρση, καθαρή και απλή.
Στις 22 Αυγούστου 1939, λίγο πριν την εισβολή στην Πολωνία, ο Χίτλερ φέρεται να είπε ότι κανείς δεν θα νοιαζόταν για το σχέδιό του να δημιουργήσει lebensraum («ζωτικό χώρο») στην ανατολική Ευρώπη γιατί: «Ποιος, τελικά, σήμερα μιλάει για την εξόντωση των Αρμενίων;» Ποιος μάλιστα.
Η υποκρισία της δήλωσης του Νετανιάχου είναι ότι ήταν υπεύθυνος για το μπλοκάρισμα της ισραηλινής αναγνώρισης της γενοκτονίας των Αρμενίων.
«Είναι καιρός να σταματήσουμε να τρελαινόμαστε μπροστά στον Ερντογάν», έγραψε ο Yair Lapid το 2018. «Είναι καιρός να κάνουμε το ηθικό και σωστό και να αναγνωρίσουμε τη γενοκτονία του αρμενικού λαού». Κάθε χρόνο γίνεται έκκληση στην Κνεσέτ να συζητηθεί αυτό το θέμα, κάθε χρόνο έχει απορριφθεί από την εκάστοτε κυβέρνηση. Υπάρχουν σοβαρά ζητήματα εδώ: για ορισμένους, η αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων θα μπορούσε να αποδυναμώσει την κατανόηση του Ολοκαυτώματος ως μοναδικής φρίκης. Το γεγονός ότι η επίσημη ημέρα μνήμης για τη γενοκτονία των Αρμενίων, η 24η Απριλίου, είναι ακριβώς γύρω από το Yom HaShoah τονίζει αυτή την ανησυχία. Το Ισραήλ έχει πολλά άλλα πράγματα στο πιάτο του αυτή τη στιγμή. Αλλά ο Lapid είχε δίκιο για την ανάγκη να κάνει το σωστό για την Αρμενία.
Το πρόβλημα είναι ότι το Ισραήλ προμηθεύεται περίπου το 40% του πετρελαίου του από το Αζερμπαϊτζάν και και οι δύο είναι στρατηγικοί σύμμαχοι εναντίον του Ιράν. Όμως, έστω και έμμεσα, το χειροκρότημα της Χαμάς πρέπει να δώσει στην Ιερουσαλήμ σοβαρό λόγο να ξανασκεφτεί την ισραηλινή εξωτερική πολιτική στον Καύκασο.
Ας ελπίσουμε ότι το tweet του Νετανιάχου σηματοδοτεί την αρχή μιας αλλαγής στάσης.
