του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.Ακούγοντας την ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, με φόντο την Ακρόπολη και την Πνύκα, αναρωτήθηκα αν το μήνυμά του απευθυνόταν πρώτα στον Αμερικανό πολίτη και ύστερα στην Ευρώπη. Πίσω από τις αναφορές στις κοινές αξίες και στην ανάγκη ανάκτησης της δυτικής αυτοπεποίθησης, ίσως κρύβεται η αγωνία μιας κοινωνίας που δυσκολεύεται να βρει κοινό βηματισμό. Η επιστροφή στις δυτικές αξίες μπορεί να αφορά όχι μόνο τους εξωτερικούς ανταγωνιστές, αλλά και την ανάγκη της ίδιας της Αμερικής να θυμηθεί τι ενώνει τους πολίτες της.
Ο Αμερικανικός Εμφύλιος τελείωσε το 1865, όχι όμως και οι βαθύτερες αντιθέσεις που σημάδεψαν τη χώρα. Τότε τα σημεία τριβής ήταν η δουλεία και η ενότητα της Ένωσης. Σήμερα, η παράνομη μετανάστευση, η λεγόμενη woke ατζέντα, η φυλετική ταυτότητα, τα δικαιώματα και η οπλοκατοχή εκφράζουν διαφορετικές αντιλήψεις για την ελευθερία, την παράδοση και το τι σημαίνει να είσαι Αμερικανός. Όταν ο πολιτικός αντίπαλος αντιμετωπίζεται ως εχθρός και όχι ως συμπολίτης, η πόλωση γίνεται απειλή για την ίδια την κοινωνική συνοχή.
Δεν θεωρώ ότι η Αμερική οδηγείται αναγκαστικά σε νέο Εμφύλιο. Αναρωτιέμαι, όμως, αν βιώνει έναν διαφορετικό εμφύλιο, χωρίς γεωγραφικά μέτωπα, όπου οι πολίτες δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να αναγνωρίσουν ο ένας τον άλλο ως μέλη της ίδιας κοινότητας.
Στην καρδιά αυτής της κρίσης βρίσκεται και η σχέση οικονομίας και πολιτικής. Έχω την αίσθηση ότι η οικονομική ισχύς έχει ανέβει ένα σκαλοπάτι πάνω από την πολιτική, επηρεάζοντας ολοένα περισσότερο τις κυβερνητικές αποφάσεις.
Όταν ο πρόεδρος και μέλη της κυβέρνησης προέρχονται από τον κόσμο του μεγάλου πλούτου, το ερώτημα δεν είναι αν ένας εύπορος άνθρωπος μπορεί να κυβερνήσει, αλλά αν κατανοεί τις δυσκολίες εκείνων που μετρούν το εισόδημά τους για να πληρώσουν το ενοίκιο, την υγεία και τις βασικές ανάγκες της οικογένειάς τους. Η οικονομική ανάπτυξη δεν αρκεί όταν δεν μεταφράζεται σε αίσθημα ασφάλειας και προοπτικής για τον πολίτη.
Το ίδιο ισχύει για τις στρατιωτικές εμπλοκές. Η εθνική ασφάλεια έχει κόστος, αλλά ποιος αποφασίζει ποιους κινδύνους αξίζει να αναλάβει μια χώρα ποιος πληρώνει και ποιος λογοδοτεί όταν οι στόχοι δεν επιτυγχάνονται, αυτά πρέπει να μας απασχολήσουν. Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι επωμίζονται το κόστος αποφάσεων στις οποίες έχουν ελάχιστο λόγο, η δυσπιστία απέναντι στην πολιτική μεγαλώνει. Η ισχύς κινδυνεύει τότε να ταυτιστεί ως υπόθεση μιας ελίτ και όχι ως μέσο συλλογικής ασφάλειας.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την Αμερική. Στην Ελλάδα, η ακρίβεια, η στέγαση, οι πιεσμένοι μισθοί και η φορολογική επιβάρυνση εντείνουν την απόσταση ανάμεσα στην πολιτική ελίτ και την καθημερινότητα των πολιτών. Τα πόθεν έσχες των διακεκριμένων πολιτικών αποκαλύπτουν συχνά περιουσίες και οικονομικές δυνατότητες που για τον απλό πολίτη μοιάζουν με άπιαστο όνειρο. Η μεγάλη περιουσία δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη παρανομίας. Η διαφάνεια, όμως, χρειάζεται ουσιαστικό έλεγχο και λογοδοσία, ώστε η οικονομική ισχύς να μη μετατρέπεται σε δυσανάλογη πολιτική επιρροή. Όταν οι εμπειρίες των κυβερνώντων και των κυβερνωμένων μοιάζουν να ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους, η εμπιστοσύνη υποχωρεί.
Η οικονομική κρίση άφησε στην Ελλάδα όχι μόνο απώλειες εισοδήματος, αλλά και αμφιβολίες για το αν τα βάρη κατανέμονται δίκαια και αν η πολιτική υπηρετεί το σύνολο. Η απογοήτευση αυτή τροφοδοτεί την αποχή, την απαξίωση των θεσμών και την αποδοχή ακραίων αντιλήψεων. Η κοινωνική συνοχή, επομένως, δεν είναι απλώς ζήτημα κοινωνικής πολιτικής, αλλά αποτελεί στοιχείο εθνικής αντοχής.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πρόσφατη ανακοίνωση της αμερικανικής κυβέρνησης για τη ζωντανή μετάδοση εκτέλεσης διά τυφεκισμού του καταδικασμένου δράστη της επίθεσης στο Φορτ Χουντ γεννά ένα ακόμη ερώτημα. Κανείς δεν αμφισβητεί τη βαρύτητα του εγκλήματος ούτε τον πόνο των οικογενειών των θυμάτων. Γιατί όμως, μια κρατική εκτέλεση πρέπει να μετατραπεί σε δημόσιο θέαμα; Η εικόνα παραπέμπει σε πρακτικές που έχουμε συνηθίσει να συνδέουμε με αυταρχικά καθεστώτα, όπως το Ιράν, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εξισώνουμε διαφορετικά πολιτικά συστήματα. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι τα όρια που θέτει μια δημοκρατία στη δική της εξουσία. Αν η επιστροφή στις δυτικές αξίες σημαίνει κυρίως επίδειξη ισχύος, το ζήτημα είναι τι απομένει από τις αρχές που υποτίθεται ότι διαφοροποιούν τη Δύση!
Για αυτό το λόγο πιστεύω ότι η αναφορά του Ρούμπιο στην αρχαία Αθήνα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η δημοκρατία της Πνύκας συνδέθηκε με τη συμμετοχή και την ευθύνη για τις κοινές υποθέσεις, παρά τους σοβαρούς αποκλεισμούς της εποχής. Η επίκληση όμως αυτής της κληρονομιάς έχει νόημα μόνο αν συνοδεύεται από συνέπεια ανάμεσα στις διακηρύξεις και στην πράξη. Η δημοκρατία δεν εξαντλείται στις εκλογές, ούτε η ελευθερία στην οικονομική δραστηριότητα. Τα προαπαιτούμενα είναι η διαφάνεια, η λογοδοσία και η ουσιαστική συμμετοχή, με τον πολίτη στο επίκεντρο της δημόσιας εξουσίας.
Η Αμερική και η Ελλάδα έχουν διαφορετικά προβλήματα, αλλά αντιμετωπίζουν ένα κοινό διακύβευμα. Πώς θα διατηρήσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών τους σε μια εποχή όπου η οικονομική ισχύς, η πολιτική πόλωση και η κοινωνική ανασφάλεια δοκιμάζουν τους δημοκρατικούς θεσμούς.
Αυτό είναι το ερώτημα που μου άφησε η ομιλία του Ρούμπιο στην Πνύκα. Η έκκληση για επιστροφή στις δυτικές αξίες εκφράζει και την αγωνία των ίδιων των κοινωνιών της Δύσης να διατηρήσουν τη συνοχή τους. Γιατί η μεγαλύτερη στρατηγική αδυναμία μιας χώρας μπορεί να μη βρίσκεται έξω από τα σύνορά της, αλλά μέσα στην ίδια την κοινωνία της, όταν η οικονομική ισχύς υπερισχύει της πολιτικής ευθύνης και οι πολίτες παύουν να πιστεύουν ότι η δημοκρατία εξακολουθεί να τους εκπροσωπεί.
Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης
Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.
