Του Yavuz Baydar (Γιαβούζ Μπαϊντάρ)
15 Νοεμβρίου 2026 – Palomar
«Ένα από τα πιο αινιγματικά φαινόμενα της εποχής μας: τεράστιος αριθμός ανθρώπων εναποθέτει την εμπιστοσύνη του σε εθνικολαϊκιστές, οι οποίοι αποδεικνύονται απατεώνες, κλέβουν τεράστια ποσά δημόσιου χρήματος και δεν βελτιώνουν στο παραμικρό τη ζωή των ψηφοφόρων τους», έγραψε σε πρόσφατη ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο Τζον Ο’Μπρέναν (John O’Brennan), καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής και Κράτους Δικαίου.
Πραγματικά, αναρωτιέται κανείς γιατί.
Η ανάρτησή του ήταν μια άμεση αντίδραση σε όσα αποκαλύφθηκαν πρόσφατα στην Ουγγαρία. Σχεδόν 20 εκατομμύρια δολάρια σε μετρητά βρέθηκαν κρυμμένα σε αγροκτήματα και θαμμένα σε δάση, στο πλαίσιο έρευνας για την κυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν, όπως μετέδωσε το BBC. Ο Μίκλος Σέστακ (Miklós Seszták), ο οποίος διετέλεσε υπουργός Εθνικής Ανάπτυξης επί τέσσερα χρόνια, κατηγορείται ότι δέχθηκε δωροδοκίες στο πλαίσιο ενός κυκλώματος στο οποίο εμπλέκεται η κρατική εταιρεία μεταφορών.
Ο νέος πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Πέτερ Μάγιαρ, ο οποίος εκτόπισε τον Όρμπαν από την εξουσία με μια σαρωτική εκλογική νίκη, χαρακτήρισε τις εξελίξεις ως το τέλος της «μαφίας».
«Το Fidesz, ως πολιτικό κόμμα, έπαψε να υπάρχει. Από σήμερα, επισήμως, δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια οργανωμένη εγκληματική ομάδα», έγραψε σε ανάρτησή του.
Ίσως αυτό να μην προκάλεσε έκπληξη. Η Ιστορία μάς έχει διδάξει ότι, αν και ο πολιτισμός –που κατά κανόνα στηρίζεται σε θρησκευτικές διδασκαλίες– αποτελεί το στοιχείο που αντιστέκεται περισσότερο στην αλλαγή, υπάρχει μια εξαίρεση: όταν υποκύπτει στη μαγνητική δύναμη του χρήματος.
Η Ιστορία μάς έχει επίσης διδάξει ότι ο αυταρχισμός αποτελεί συχνά τον συντομότερο δρόμο προς τη διαφθορά: δημιουργεί προνομιούχες τάξεις που αναδεικνύονται μέσω της εξουσίας, η οποία παραμένει ανεξέλεγκτη.
Δεν προκαλεί, λοιπόν, έκπληξη το γεγονός ότι το ανερχόμενο κύμα αυταρχικών ηγετών έχει γεννήσει μορφές διακυβέρνησης μαφιόζικου τύπου σε ολόκληρο το πολιτικό φάσμα.

Αυτό που παρατηρούμε στην Τουρκία, μετά το ξέσπασμα του τελευταίου σκανδάλου, είναι σύμπτωμα ακριβώς αυτού του φαινομένου: ένα οργανωμένο έγκλημα που απλώνει τα πλοκάμια του, σαν χταπόδι, στα υψηλότερα επίπεδα της εξουσίας.
Αν πολλαπλασιάσουμε την περίπτωση της Ουγγαρίας ως προς το μέγεθος και την έκτασή της, δεν είναι δύσκολο να αντιληφθούμε πόσο σοβαρά είναι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πρόεδρος Ερντογάν και, κυρίως, το κυβερνών κόμμα του, το AKP.
Ένα τεράστιο σκάνδαλο απάτης με επενδυτικά κεφάλαια και χειραγώγησης του χρηματιστηρίου συγκλονίζει τη χώρα εδώ και εβδομάδες, παρά τις επίσημες προσπάθειες φίμωσης όσων ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης έχουν απομείνει. Οι διαστάσεις του αποδείχθηκαν υπερβολικά μεγάλες για να συγκαλυφθεί.
Σύντομη αναδρομή στο χρηματοπιστωτικό σκάνδαλο
(Όσοι είναι ήδη ενημερωμένοι μπορούν να περάσουν στην επόμενη ενότητα.)
Ο μηχανισμός, ο οποίος προσομοίαζε σε επιχείρηση τεχνητής διόγκωσης και μαζικής εκποίησης μετοχών (pump-and-dump), με χρηματοδότηση τύπου πυραμίδας Ponzi –«Fonzi», όπως αποκαλείται στην Τουρκία–, ήρθε στο φως στις 15 Σεπτεμβρίου, όταν η Pusula Portföy ανακοίνωσε ότι αδυνατούσε να ικανοποιήσει τα αιτήματα εξαγοράς μεριδίων των επενδυτών της.
Είχε προηγηθεί, τον Αύγουστο, η αυστηροποίηση των κανονιστικών περιορισμών σχετικά με την υπερβολική συγκέντρωση επενδύσεων σε συγκεκριμένους τίτλους, ενώ τα αιτήματα απόσυρσης κεφαλαίων αυξάνονταν.
Οι αναγκαστικές πωλήσεις αποκάλυψαν την αναντιστοιχία μεταξύ των διογκωμένων αποτιμήσεων και των διαθέσιμων μετρητών. Στις 17 Σεπτεμβρίου, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας (SPK) διέταξε την εκκαθάριση 131 επενδυτικών κεφαλαίων που ανήκαν σε επτά εταιρείες διαχείρισης.
Σύμφωνα με έρευνα των Financial Times, τα επενδυτικά κεφάλαια συσσώρευαν μεγάλες θέσεις σε διασυνδεδεμένες μεταξύ τους εταιρείες, των οποίων οι μετοχές παρουσίαζαν χαμηλό όγκο συναλλαγών.
Οι αγορές αυτές ωθούσαν προς τα πάνω τις τιμές των μετοχών και, συνακόλουθα, τη δηλωμένη αξία του ενεργητικού των επενδυτικών κεφαλαίων. Οι εντυπωσιακές αποδόσεις προσέλκυαν νέα χρήματα, τα οποία χρηματοδοτούσαν περαιτέρω αγορές, συντηρώντας έτσι τον κύκλο. Η έκδοση εταιρικών ομολόγων συνέβαλλε επίσης στη χρηματοδότηση των αγορών μετοχών και στην κάλυψη των αναλήψεων.
Τα εμπλεκόμενα επενδυτικά κεφάλαια διέθεταν περιουσιακά στοιχεία ύψους περίπου 825–826 δισεκατομμυρίων τουρκικών λιρών. Μεταγενέστερα δημοσιεύματα υπολόγιζαν τη συνολική αξία του ενεργητικού τους σε περίπου 20 δισεκατομμύρια δολάρια – ποσό το οποίο δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι εκλάπη ή χάθηκε οριστικά.
Ξεχωριστά, ο υπουργός Δικαιοσύνης, Ακίν Γκιουρλέκ (Akın Gürlek), ανακοίνωσε κέρδη ύψους 187,653 δισεκατομμυρίων τουρκικών λιρών (3,37 δισεκατομμύρια ευρώ), τα οποία αποκόμισαν 141 φυσικά πρόσωπα και 73 εταιρείες.
Ο τελευταίος επίσημος απολογισμός, που ανακοινώθηκε από τον αντιπρόεδρο της Τουρκίας, Τζεβντέτ Γιλμάζ, στις 14 Νοεμβρίου, περιλαμβάνει:
-
466 υπόπτους.
-
123 προφυλακισμένους.
-
279 άτομα υπό δικαστική επιτήρηση.
Η έρευνα εκτείνεται σε στελέχη επενδυτικών κεφαλαίων, χρηματοπιστωτικές εποπτικές αρχές και πολιτικά πρόσωπα.
Μεταξύ των προφυλακισμένων περιλαμβάνονται η πρώην υπουργός Οικογένειας Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά, ο διευθύνων σύμβουλος του Χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης (Borsa Istanbul), Κορκμάζ Ενές Εργκούν, και ο πρώην επικεφαλής της Takasbank, Γιουνούς Αριντζί.
Ο Σαχάπ Καβτζίογλου, πρόεδρος της Αρχής Τραπεζικής Ρύθμισης και Εποπτείας (BDDK) και πρώην διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας, αναγκάστηκε να παραιτηθεί εσπευσμένα από τη θέση του – σύμφωνα με πληροφορίες, κατόπιν πίεσης ενός εξοργισμένου Ερντογάν.
Η απόλυτη ειρωνεία, η οποία αποκαλύπτει το μέγεθος του σκανδάλου, είναι αποτυπωμένη στα ίδια τα τουρκικά χαρτονομίσματα.
Όπως παρατήρησε ο αρθρογράφος Ουμούρ Ταλού:
«Ρίξτε μια ματιά στα χαρτονομίσματα που έχετε στην τσέπη ή στο πορτοφόλι σας –όση αξία κι αν εξακολουθούν να έχουν. Τέσσερις από τους ανθρώπους των οποίων οι υπογραφές βρίσκονται πάνω τους είτε τελούν υπό κράτηση είτε έχουν αποπεμφθεί!»

«Η κοινή γνώμη εξακολουθεί να μην έχει ιδέα ποιοι επωφελήθηκαν από αυτές τις συναλλαγές ή πόσα κέρδισαν, ενώ σχεδόν μισό εκατομμύριο επενδυτές περιμένουν να μάθουν πόσα από τα χρήματά τους θα μπορέσουν τελικά να ανακτήσουν», σχολίασε ο Φεχμί Κορού, αρθρογράφος που χαίρει εκτίμησης μεταξύ των θρησκευόμενων στρωμάτων της κοινωνίας.
Ο Ερντογάν αντιμέτωπος με τη σήψη του πολιτικού συστήματος
Με τον χαρακτηριστικό τουρκικό αυταρχικό τρόπο –που προϋπήρχε ακόμη και του σημερινού κυβερνητικού συνασπισμού AKP-MHP–, οι επίσημες αντιδράσεις μέχρι στιγμής συνδυάζουν ασαφείς υποσχέσεις περί κάθαρσης με τη σιωπή.
Κατά συνέπεια, οι φήμες συσσωρεύονται και οι εικασίες στρέφονται προς ακόμη υψηλότερα κλιμάκια της διοίκησης: περισσότεροι από 60 βουλευτές του AKP και εκατοντάδες γραφειοκράτες βρίσκονται στο επίκεντρο των υποψιών.
Το βασικό ερώτημα είναι, φυσικά, πώς θα ενεργήσει και πώς θα διατηρήσει την εξουσία του ο Ερντογάν, ο οποίος το τελευταίο διάστημα εμφανίζεται καταβεβλημένος και φαίνεται να χάνει τον γνωστό έλεγχο που ασκούσε στα κομματικά στελέχη.
Διαθέτει επιλογές, αλλά, συγκριτικά με το παρελθόν, έχει στενότερα περιθώρια ελιγμών.
Δεν υπάρχει μεγάλη αμφιβολία ότι η πρόσφατη επιχείρηση χρηματιστηριακής χειραγώγησης αποτελεί την τελευταία αποκάλυψη της εκτεταμένης ηθικής σήψης της πολιτικής τάξης.
Η σήψη αυτή αφορά και ορισμένους πολιτικούς της αντιπολίτευσης, όπως τον Μουσταφά Σαρίγκιουλ, βουλευτή του Yeni Parti (του οποίου ηγείται ο Οζγκιούρ Οζέλ), ο οποίος κατηγορείται για υπόθεση υπεξαίρεσης μεγάλης κλίμακας και σεξουαλική παρενόχληση, ενώ βρίσκεται αντιμέτωπος με την άρση της ασυλίας του.
Η γενικότερη διάθεση της κοινής γνώμης –ελλείψει διαδηλώσεων στους δρόμους, λόγω φόβου ή και συμμορφωτισμού– αποτυπώνεται κυρίως στις δημοσκοπήσεις.
Ο μέσος όρος περισσότερων από 12 δημοσκοπήσεων που εξέτασα δείχνει αυξητική τάση στο ποσοστό των αναποφάσιστων και των ψηφοφόρων διαμαρτυρίας, το οποίο διαμορφώνεται περίπου στο 30%. Τα τελευταία στοιχεία της εταιρείας GEN-AR το ανεβάζουν ακόμη και στο 37%.

Εδώ και περίπου έξι μήνες, αυτή η ομάδα ψηφοφόρων αποτελεί, εκ των πραγμάτων, το μεγαλύτερο πολιτικό μπλοκ της χώρας. Περιττό ίσως να επισημανθεί ότι οι μετακινήσεις ψηφοφόρων προέρχονται κυρίως από το AKP, με ένα μέρος τους να κατευθύνεται προς τρία μικροσκοπικά υπερεθνικιστικά κόμματα.
Η πέμπτη υπαρξιακή κρίση του Ερντογάν
Πρόκειται για την πέμπτη μεγάλη –«υπαρξιακή»– πρόκληση που αντιμετωπίζει ο Ερντογάν στα 24 χρόνια της παραμονής του στην εξουσία.
Η πρώτη ήταν οι διαδηλώσεις του Γκεζί το 2013, τις οποίες ακολούθησαν, την ίδια χρονιά, δύο μεγάλες έρευνες για υποθέσεις διαφθοράς, μία από τις οποίες αναδείχθηκε αργότερα ως η υπόθεση της Halkbank στα αμερικανικά δικαστήρια.
Η τρίτη ήταν η κρίσιμη απώλεια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας του το καλοκαίρι του 2015 και η τέταρτη ήταν η απόπειρα πραξικοπήματος, το παρασκήνιο της οποίας παραμένει σκοτεινό.
Ο Ερντογάν, ο οποίος προτιμά τις συνθήκες χάους ως το συνηθισμένο πεδίο δράσης του και αποδίδει καλύτερα όταν αντιμετωπίζει σκληρές προκλήσεις, βγήκε νικητής από όλες αυτές τις αναμετρήσεις.
Μάλιστα, σε τέτοιο βαθμό, ώστε κατάφερε να μετατρέψει το πολιτικό σύστημα της Τουρκίας, που είχε ιστορία ενός αιώνα, σε ένα υπερσυγκεντρωτικό, αυταρχικό καθεστώς.
Σήμερα, όμως, βρίσκεται αντιμέτωπος με μια λιγότερο ευνοϊκή συγκυρία.
Η εξωτερική πολιτική είναι πιο ασταθής από ποτέ. Η πρόσφατη κρίση με το Αζερμπαϊτζάν τον αφήνει ακόμη περισσότερο στο έλεος του υπερεθνικιστή κυβερνητικού εταίρου του, Ντεβλέτ Μπαχτσελί.
Η λεγόμενη «ειρηνευτική διαδικασία» –ή «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία»– βρίσκεται σε αναστολή και έχει μετατραπεί περισσότερο σε παράγοντα έντασης, ενώ το χάσμα ανάμεσα στο προεδρικό του παλάτι και το κόμμα του διευρύνεται διαρκώς.
Οι περιορισμένες επιλογές του Τούρκου προέδρου
Τι μπορούμε να περιμένουμε;
Μεταξύ των ελάχιστων διαθέσιμων επιλογών, η πιθανότερη είναι ότι ο Ερντογάν, εντείνοντας παράλληλα την καταστολή των αντίθετων απόψεων, θα επιδιώξει να διατηρήσει την αντιπολίτευση διαιρεμένη και αποδυναμωμένη και να θυσιάσει ορισμένες σημαντικές προσωπικότητες του περιβάλλοντός του – ακόμη και πρόσωπα των οποίων η απομάκρυνση θα προκαλούσε τη μεγαλύτερη έκπληξη.
Ένας κυβερνητικός ανασχηματισμός ενδέχεται να είναι αναγκαίος. Ωστόσο, το πραγματικό ζήτημα αυτή τη φορά θα είναι πώς μπορεί να αναζωογονήσει μια πολιτική δύναμη που φθίνει: το κόμμα του, το AKP, το οποίο βρίσκεται αντιμέτωπο με την ίδια μοίρα που είχε το Κόμμα της Μητέρας Πατρίδας (ANAP) του εκλιπόντος Τουργκούτ Οζάλ.
Κατά συνέπεια, ο Ερντογάν ενδέχεται να συνδέσει την πολιτική του μοίρα με την παραμονή του στη θέση του προτιμώμενου ηγέτη των εθνικιστικών πολιτικών δυνάμεων της Τουρκίας.
Με απλά λόγια, όλα τα βλέμματα θα πρέπει να στραφούν περισσότερο προς τον Μπαχτσελί, οι αποφάσεις του οποίου θα καθορίζουν, περισσότερο από ποτέ στο εξής, την πορεία που θα αναγκαστεί να ακολουθήσει ο Ερντογάν.
Εν ολίγοις, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ακόμη ένα θέαμα επιδέξιας πολιτικής μηχανικής, το οποίο αυτή τη φορά ενδέχεται να οδηγήσει σε ακόμη πιο χαοτικές συνθήκες, δεδομένης της αδυναμίας και της αποσύνθεσης της αντιπολίτευσης.
Θα αποδεχθεί, όμως, η κοινωνία την είσοδό της σε μια ακόμη πιο σκοτεινή δίνη;
Και αν όχι, τότε τι;


