Στις 13 Απριλίου 2029, ένας αστεροειδής διαμέτρου περίπου 375 μέτρων θα πραγματοποιήσει μια εξαιρετικά κοντινή —αλλά ασφαλή— διέλευση από τη Γη. Πρόκειται για τον (99942) Άποφι, γνωστό διεθνώς και ως «Θεό του Χάους», ο οποίος θα πλησιάσει σε απόσταση μικρότερη των 32.000 χιλιομέτρων από την επιφάνεια του πλανήτη.
Η απόσταση αυτή αντιστοιχεί περίπου στο ένα δωδέκατο της μέσης απόστασης Γης–Σελήνης. Ο Άποφις θα βρεθεί προσωρινά πιο κοντά στη Γη από πολλούς δορυφόρους που κινούνται σε γεωστατική τροχιά, σε ύψος περίπου 36.000 χιλιομέτρων.
Παρά τη θεαματική προσέγγιση, οι επιστήμονες είναι κατηγορηματικοί: δεν υπάρχει κίνδυνος σύγκρουσης ούτε το 2029 ούτε για τουλάχιστον τα επόμενα 100 χρόνια. Αυτό επιβεβαιώνεται τόσο από τη NASA όσο και από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος.
Ένας διαστημικός βράχος μεγαλύτερος από τον Πύργο του Άιφελ
Ο Άποφις έχει διάμετρο περίπου 375 μέτρων, συνεπώς η σύγκρισή του με τον Πύργο του Άιφελ —ύψους περίπου 330 μέτρων μαζί με την κεραία— αποδίδει αρκετά καλά την κλίμακά του.
Δεν είναι, πάντως, μια τέλεια σφαιρική μάζα. Οι παρατηρήσεις με ραντάρ δείχνουν ότι πιθανότατα έχει επιμήκη μορφή και δύο λοβούς, θυμίζοντας γιγαντιαίο «φιστίκι». Ανήκει στους αστεροειδείς τύπου S και εκτιμάται ότι αποτελείται κυρίως από πετρώδη υλικά, πυριτικά ορυκτά, νικέλιο και σίδηρο. Προς το παρόν δεν υπάρχουν πραγματικές φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης της επιφάνειάς του· οι περισσότερες εντυπωσιακές εικόνες που κυκλοφορούν είναι καλλιτεχνικές απεικονίσεις. NASA – στοιχεία για τη δομή του Άποφι.
Από πιθανή απειλή σε μοναδικό επιστημονικό γεγονός
Όταν ανακαλύφθηκε, στις 19 Ιουνίου 2004, οι πρώτοι υπολογισμοί προκάλεσαν ανησυχία. Σε κάποια φάση, η πιθανότητα πρόσκρουσης το 2029 είχε υπολογιστεί σε 2,7%, με αποτέλεσμα ο Άποφις να λάβει την υψηλότερη βαθμολογία που είχε καταγραφεί μέχρι τότε στην κλίμακα του Τορίνο.
Νεότερες και ακριβέστερες μετρήσεις απέκλεισαν αρχικά τη σύγκρουση το 2029 και το 2036. Παρέμενε, ωστόσο, ένα πολύ μικρό ενδεχόμενο για το 2068.
Η αβεβαιότητα εξαλείφθηκε το 2021, όταν παρατηρήσεις από το σύστημα Goldstone της NASA και το τηλεσκόπιο Green Bank επέτρεψαν στους αστρονόμους να υπολογίσουν με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια την τροχιά του. Η ESA αφαίρεσε τότε τον Άποφι από τον κατάλογο επικίνδυνων αντικειμένων, ανακοινώνοντας ότι έχει αποκλειστεί πιθανότητα πρόσκρουσης για τουλάχιστον έναν αιώνα. ESA – αποκλεισμός της πρόσκρουσης.
Θα είναι ορατός χωρίς τηλεσκόπιο
Η προσέγγιση θα είναι τόσο κοντινή, ώστε ο αστεροειδής αναμένεται να γίνει για μικρό χρονικό διάστημα ορατός με γυμνό μάτι, εφόσον επικρατούν καθαρός ουρανός και χαμηλή φωτορύπανση.
Σύμφωνα με την ESA, τη διέλευση θα μπορούν να παρακολουθήσουν περίπου δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι από περιοχές της Ευρώπης, της Αφρικής και της Ασίας. Στον ουρανό θα μοιάζει με φωτεινό σημείο που κινείται γρήγορα ανάμεσα στα άστρα και όχι με τον μεγάλο, λεπτομερή βράχο που παρουσιάζουν οι καλλιτεχνικές απεικονίσεις.
Η ακριβής ώρα και οι συνθήκες παρατήρησης από την Ελλάδα θα μπορούν να υπολογιστούν με μεγαλύτερη ακρίβεια όσο πλησιάζει η ημερομηνία.
Η βαρυτική έλξη της Γης μπορεί να προκαλέσει «σεισμούς»
Το ενδιαφέρον των επιστημόνων δεν περιορίζεται στο θέαμα. Κατά την κοντινή διέλευση, η βαρυτική έλξη της Γης θα επηρεάσει έντονα τον αστεροειδή.
Οι παλιρροϊκές δυνάμεις ενδέχεται:
- να μεταβάλουν την ταχύτητα και τον άξονα περιστροφής του,
- να προκαλέσουν μικρούς «σεισμούς» στο εσωτερικό του,
- να μετακινήσουν βράχους και επιφανειακό υλικό,
- να προκαλέσουν κατολισθήσεις,
- να αλλάξουν ορισμένα χαρακτηριστικά της επιφάνειάς του.
Η Γη θα αλλάξει επίσης σημαντικά την τροχιά του γύρω από τον Ήλιο. Μετά τη διέλευση, ο Άποφις θα μετακινηθεί από την οικογένεια αστεροειδών Aten στην οικογένεια Apollo.
NASA και ESA ετοιμάζονται για τη συνάντηση
Η διέλευση θεωρείται μοναδικό φυσικό πείραμα για την πλανητική άμυνα. Η ανθρωπότητα θα μπορέσει να παρατηρήσει πώς αντιδρά ένας μεγάλος αστεροειδής όταν περνά μέσα από το ισχυρό βαρυτικό πεδίο ενός πλανήτη.
Η NASA έχει ανακατευθύνει το διαστημόπλοιο της αποστολής OSIRIS-REx, το οποίο μετέφερε στη Γη δείγματα από τον αστεροειδή Bennu. Με τη νέα ονομασία OSIRIS-APEX, το σκάφος θα φτάσει στον Άποφι μετά την κοντινή προσέγγιση και θα εξετάσει τις αλλαγές που ενδεχομένως προκάλεσε η Γη στην τροχιά, την περιστροφή και την επιφάνειά του. NASA – αποστολή OSIRIS-APEX.
Παράλληλα, η ESA προετοιμάζει την αποστολή Ramses, η οποία σχεδιάζεται να συναντήσει τον αστεροειδή πριν από τη διέλευση και να τον συνοδεύσει κατά τη διάρκεια του φαινομένου. Έτσι, οι επιστήμονες θα μπορούν να συγκρίνουν την κατάστασή του πριν και μετά τη στενή επαφή με τη Γη. ESA – αποστολή Ramses.
Το συμπέρασμα
Ο «Θεός του Χάους» έχει ένα όνομα που προκαλεί ανησυχία, αλλά η επιστημονική πραγματικότητα είναι καθησυχαστική. Ο Άποφις δεν κατευθύνεται προς τη Γη. Η διέλευσή του στις 13 Απριλίου 2029 θα είναι ασφαλής και θα προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία να μελετηθεί από κοντά ένας μεγάλος αστεροειδής.
Το πραγματικό ενδιαφέρον της ιστορίας δεν βρίσκεται σε ένα σενάριο καταστροφής, αλλά στην πλανητική άμυνα: όσο καλύτερα κατανοούμε τη συμπεριφορά τέτοιων σωμάτων, τόσο αποτελεσματικότερα θα μπορούμε να αντιμετωπίσουμε έναν αστεροειδή που ίσως αποτελέσει πραγματική απειλή στο μέλλον.
Φωτογραφίες και λεζάντες
- Ραδιοεικόνα του Άποφι από το 2021
Λεζάντα: «Ραδιοεικόνες του αστεροειδούς Άποφι, οι οποίες καταγράφηκαν από τις εγκαταστάσεις Goldstone και Green Bank τον Μάρτιο του 2021».
NASA – εικόνα και στοιχεία προέλευσης - Σύγκριση της τροχιάς του με τους δορυφόρους της Γης
Λεζάντα: «Η προβλεπόμενη απόσταση του Άποφι από τη Γη κατά την κοντινότερη προσέγγιση της 13ης Απριλίου 2029».
NASA/JPL – εικόνα, animation και αρχεία λήψης - Καλλιτεχνική απεικόνιση της αποστολής Ramses
Λεζάντα: «Καλλιτεχνική απεικόνιση της ευρωπαϊκής αποστολής Ramses κατά την προσέγγισή της στον αστεροειδή Άποφι».
ESA – εικόνα υψηλής ανάλυσης και στοιχεία copyright
