του ΚΩΣΤΑ ΜΕΛΑ
neoplanodion.gr
«Η ζωή δεν μπορεί να περιοριστεί στο να λύνουμε το ένα άθλιο πρόβλημα μετά το άλλο. Πρέπει να υπάρχουν πράγματα που σε εμπνέουν, που σε κάνουν να νιώθεις καλά όταν ξυπνάς το πρωί και σε κάνουν μέρος της ανθρωπότητας. […] Είναι καιρός να προχωρήσουμε, να γίνουμε πολιτισμός που κινείται ανάμεσα στα αστέρια, να διευρύνουμε τη διάσταση και την κλίμακα του ανθρώπινου πολιτισμού»
ΕΛΟΝ ΜΑΣΚ
1.
Ακούγοντας όσα έχουν κατά καιρούς δηλώσει για τα μελλοντικά σχέδια τους οι δύο συμπρωταγωνιστές των πολιτικών εξελίξεων στις ΗΠΑ, μετά τις πρόσφατες προεδρικές εκλογές, γίνεται άμεσα αντιληπτό ότι δεν θα μπορούσαν να είναι πιο διαφορετικοί με βάση τις ιδέες τους.
Ο πραγματιστής πρόεδρος, μανιακός των συμφωνιών, λάτρης των αιφνιδιαστικών πραξικοπημάτων, ακόμη και με κίνδυνο να μπερδέψει τα πόδια του. Εντελώς… Τραμπ. Διότι ο Τραμπ είναι όλα και τίποτε από όσα διαλαλεί ο ίδιος και από όσα του καταλογίζουν οι άλλοι. Είναι απλά ο Τραμπ! Με μια δόση κοινής λογικής, ασυμβίβαστος με τα παγκοσμιοποιημένα-ιμπεριαλιστικά οράματα των προκατόχων του που δεσμεύτηκαν να ξαναφτιάξουν τον κόσμο (!) από την αρχή, Δημοκρατικοί και Ρεπουμπλικάνοι μαζί. Αυτός δεν θέλει να «ισώσει τη σανίδα» του κόσμου, απλά θέλει να ξανακάνει την Αμερική μεγάλη. Πρώτο Αμήν.
Αντίθετα, ο πλουσιότερος άνθρωπος στον πλανήτη έχει αφοσιωθεί στη συμφιλίωση των κερδών του με την επείγουσα ανάγκη εξαγοράς του σύμπαντος. Ο Μασκ θέλει να βάλει στα χέρια του το αμερικανικό κράτος για να φέρει τα μέσα έξω, να το προσαρτήσει στη δική του αυτοκρατορία χωρίς σύνορα και τελικά να το διαλύσει εντός του «καθολικού και ομογενούς Κράτους»[1]. Κομμουνιστική αποστολή του καπιταλισμού. Η συγκεκριμένη θέση του Κοζέβ (η διαδρομή της ιστορικής εξέλιξης που απολήγει στην απόλυτη γνώση και στον πλήρη άνθρωπο, ο οποίος υλοποιήθηκε μέσα στο κράτος και δι’ αυτού) την οποία μπορεί να ασπάσθηκε ο Μασκ κατά την περίοδο της εφηβικής φιλοσοφικής του καλλιέργειας, χρησιμοποιείται δεξιοτεχνικά στα σημερινά συμφραζόμενα του, παρότι ο ίδιος ο Ρώσος φιλόσοφος την είχε λοιδορήσει αναφερόμενος ειδικά στην εξέλιξη της μεταπολιτικής αμερικανικής μαζικής δημοκρατίας, η οποία αντιπροσωπεύει την επιστροφή του ανθρώπου στο ζωικό βασίλειο. Σε αυτό οι άνθρωποι θα παραδίδονται στην κτηνώδη σεξουαλικότητα, θα δουλεύουν σαν μέλισσες, θα παίζουν σαν κουτάβια και θα συνεννοούνται με σινιάλα, έχοντας απωλέσει τη δυνατότητα του λόγου. Ας αφήσουμε όμως αυτά και ας επικεντρωθούμε στα συγκεκριμένα: για τον Μασκ το Διάστημα είναι η Άγρια Δύση, που θα γονιμοποιηθεί με την εφαρμογή της ωκεάνιας στρατηγικής του Μάχαν[2] στην Αστροπολιτική[3]. Για το καλό της ανθρωπότητας φυσικά… Δεύτερη φορά Αμήν.
Οι οικονομικοί μεγιστάνες είναι ταυτόχρονα συνεργάτες και του Κράτους και των ανατροπέων του. Το ενεργοποιούν καθώς το χρησιμοποιούν. Και το αντίστροφο. Αλλά ο αυτοκρατορικός πατριωτισμός δεν συνδυάζεται εύκολα με τις εταιρικές επιταγές. Ακόμη λιγότερο με τα διαφορετικά γεωπολιτικά οράματα του τεχνολογικού ανταγωνισμού που περιστρέφεται γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη και τις πολλαπλές χρήσεις της. Αυτό είναι το κρυφό δράμα του ζεύγους Μασκ-Τραμπ: Όταν ο στόχος σου είναι να γίνεις κύριος του διαστήματος επειδή πιστεύεις ότι έχεις επιλεγεί για να σώσεις την ανθρωπότητα, είναι δύσκολο να συνυπάρξεις με αυτούς που ενδιαφέρονται μόνο να κάνουν την Αμερική ξανά μεγάλη (MAGA).
Ο Μασκ και ο Τραμπ έχουν ο καθένας υπέρτατο εγώ. Στη δεδομένη περίοδο επειδή γνωρίζουν ότι για να υπηρετήσουν τον εαυτό τους πρέπει να πιστεύουν, ή να προσποιούνται ότι πιστεύουν, ότι οι στόχοι τους δεν διαφέρουν. Ο καθένας προσπαθεί να χειραγωγήσει τον άλλον. Θα είναι μια σιωπηλή μάχη για κάποιο χρονικό διάστημα, ίσως με αποκορύφωμα μια μονομαχία μέχρις εσχάτων
2.
Αν έπρεπε να επιλέξουμε ποιος από τους δύο θα αφήσει βαθύτερο σημάδι στην ιστορία, δεν θα διστάζαμε να υποδείξουμε τον Μασκ. Ποιος είναι όμως αυτός ο τύπος και τι κομίζει[4];
«Η Γη είναι το λίκνο της ανθρωπότητας, αλλά κανείς δεν μπορεί να ζήσει για πάντα στο λίκνο του». Ο Έλον Μασκ λατρεύει να παραθέτει το παραπάνω μότο του Κονσταντίν Εντουάρντοβιτς Τσιολκόφσκι (1857-1935)[5], Ρώσου πρωτοπόρου της κοσμοναυτικής, επιστήμονα και κοσμιστή[6] φιλοσόφου. Προφανώς, αυτή δεν είναι μια καλή συστατική επιστολή για το περιβάλλον της αμερικανικής υπερδύναμης, της οποίας η ρωσοφοβία[7] υπερβαίνει τα καθεστώτα και τις ιδεολογίες. Και η οποία είναι ενεργή από το 1918, όταν οι πέντε χιλιάδες άνδρες του εκστρατευτικού σώματος Polar Bear[8] αποβιβάστηκαν στον Αρχάγγελο για να ξεκινήσουν την αποτυχημένη απόπειρα καταστολής των Μπολσεβίκων από τους Συμμάχους, την πρώτη και μόνη αμερικανική εισβολή στη Ρωσία. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ρωσοφοβία με την μορφή του κομμουνιστικού κινδύνου έλαβε διαστάσεις κολοσσιαίες. Συνεχίζεται όμως και μετά την κατάρρευση του «σοσιαλιστικού» καθεστώτος, και μάλιστα με φοβερή οξύτητα από την πλευρά των Δημοκρατικών[9].
Ο κόκκινος κίνδυνος, η ταύτιση κάθε Ρώσου ή ρωσικού με το κόκκινο χρώμα, έχει γραφεί με ανεξίτηλα γράμματα στο μυαλό κάθε Αμερικάνου. Δεν έχει σημασία ότι κυκλοφορούν διάφορες «ιστορίες» στην αυλή του Πούτιν για τον Λένιν ως Γερμανό πράκτορα ή τον Γκορμπατσώφ ως κατάσκοπο της CIA. Ο κομμουνισμός είναι η πιο αντιαμερικανική φιλοσοφία που μπορεί κανείς να φανταστεί και σύμφωνα με τους Αμερικανούς, η Ρωσία είναι στιγματισμένη για πάντα[10].
Ο κοσμισμός[11] που γοήτευσε πολλούς Μπολσεβίκους[12], μετά από μια σύντομη έκλειψη επιστρέφει για να κατοικήσει στο Κρεμλίνο και να ανανεώσει τη ρωσική αυτοκρατορική παιδαγωγική. Εμπνευσμένος από την απεραντοσύνη του χώρου της μητέρας-πατρίδας, αποτελεί ένα εφαλτήριο που τείνει να ξεπεράσει τα όρια του χώρου αυτού και να προβληθεί στον αντίστοιχο ουράνιο χώρο.
Από εδώ, επιμένουν οι θεματοφύλακες της φιλελεύθερης-κεντρικής ορθοδοξίας των ΗΠΑ, εξελίχθηκε ο ιός που υπονομεύει το αμερικανικό δόγμα. Με δεδομένη την αποδυνάμωση του εσωτερικού μετώπου από την κρίση ταυτότητας[13], ο ιός είναι έτοιμος να εκθέσει τις Ηνωμένες Πολιτείες στους κινδύνους της κόκκινης ασθένειας.
Το φιλελεύθερο κατεστημένο φοβάται ότι ο Μασκ, ένας ευφάνταστος κοσμιστής, είναι παθογόνος παράγοντας. Υποψιάζονται ότι αυτός ο οραματιστής του μέλλοντος που μετανάστευσε το 1995 στην Καλιφόρνια, έχει αλλοιωθεί από τις αντικουλτούρες του New Age που ανθούσαν εκεί. Μεταξύ άλλων, οι ιδέες του διανθρωπισμού (transhumanism[14]) είχαν παλαιότερα προσελκύσει το ενδιαφέρον σημαντικού αριθμού ατόμων. Ακολουθούσαν τις θεωρίες του Mαξ Μορ[15] για την αυτομεταμόρφωση του homo sapiens sapiens[16] σε σούπερμαν που «επιπλέει» στο Διάστημα, οι οποίες παρέπεμπαν κατά κάποιο τρόπο στις ιδέες των Ρώσων κοσμιστών του τέλους του 19ου αιώνα[17].
Πέραν της περιρρέουσας τοπικής ατμόσφαιρας, είναι και οι φίλοι του «ανακατεμένοι» σε αυτές τις ιδέες. Έτσι ο φίλος του, ο Τομ Μόρροου[18] συμμετέχει στην έκδοση του περιοδικού Extropy μαζί με τον Μαξ Μορ, προωθώντας μια αντίληψη που θέλει να ανοίξει μια έστω στενή πόρτα προς την αθανασία η οποία πρέπει να κατακτηθεί ώστε να απελευθερώσει τον εαυτό από την καταπίεση της βαρύτητας της Γης. Επίσης, ο Σεργκέι Μπριν, συνιδρυτής της Google. Μοσχοβίτης επιχειρηματίας που εξελίχθηκε σε Αμερικανό, μεγάλος φίλος του Μασκ μέχρι που για διάφορους λόγους απομακρύνθηκαν ο ένας από τον άλλο. Παράλληλα, μεγάλος αριθμός πολύ πλούσιων ανθρώπων από την ομάδα των προφητών-τεχνολόγων, γκουρού παγκόσμιας δημοτικότητας, ασπάζονται τις ίδιες ιδέες. Για όλους αυτούς, ο πλανήτης είναι στενός. Η λέσχη των εξώπιων[19] μεγιστάνων περιλαμβάνει από τον Τζεφ Μπέζος (Amazon) έως τον Λάρρυ Πέητζ (συνιδρυτή της Google), από τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ (Facebook/Meta) έως τον Ρίτσαρντ Μπράνσον (Virgin). Όλοι τους είναι πεπεισμένοι ότι οι υπερτεχνολογίες θα αναπτύξουν ένα (δι)ανθρώπινο υπερείδος που προορίζεται να γονιμοποιήσει άλλες περιοχές του στερεώματος.
3.
Η ανησυχία του φιλελεύθεροι κατεστημένου είναι εμφανής, και θα μπορούσε να δοθεί με την ακόλουθη παρατήρηση του Γκάρυ Σωλ Μόρσον:
«Δεν είναι ποτέ καλό όταν οι Αμερικανοί αρχίζουν να σκέφτονται σαν Ρώσοι. Ποιος μπορεί να πει τι θα κάνουν οι νέοι που έχουν μεγαλώσει να περιφρονούν τις δυτικές αξίες όταν ενταχθούν σε ένα τεχνολογικό κίνημα που αντανακλά τη “ρωσική ψυχή” των κοσμιστών; Το γεγονός ότι, μιλώντας πνευματικά, η Silicon Valley συνορεύει με τη Μόσχα, δεν με παρηγορεί» [20].
Ο σλαβιστής Μόρσον φέρνει στο προσκήνιο ένα φάντασμα που στοιχειώνει τους φιλελεύθερους διανοούμενους όπως και το βαθύ κράτος της Ουάσιγκτον: τι θα γινόταν αν ο Μασκ –ίσως επηρεασμένος από τον Σεργκέι Μπριν[21]– ήταν Ρώσος πράκτορας; Οι φήμες για επαφές μεταξύ του ιδιοκτήτη του SpaceX και του Πούτιν, ειδικά σε σχέση με τους δορυφόρους Starlink και τη χρήση τους στην Ουκρανία, εκτός από την υποτιθέμενη χρήση ναρκωτικών, οδηγούν τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες να περιορίσουν την πρόσβαση του Μασκ σε άκρως απόρρητα έγγραφα[22].
Υποψίες διασπείρονται από εκείνους που θυμούνται πως το πάθος του νεαρού επιχειρηματία για τον κοσμισμό τον ώθησε να διερευνήσει στη Μόσχα, στις αρχές της δεκαετίας του 2000, την προθυμία του νέου καθεστώτος να του παραδώσει σοβιετικούς πυραύλους για να τους βγάλει από τη σκουριά ώστε να αναπτύξει τα διαστημικά του σχέδια. Ακολουθώντας κι εκείνος τη φρενίτιδα της μετακομμουνιστικής αυτο-ιδιωτικοποίησης, όταν οι επίδοξοι ολιγάρχες υλοτόμησαν ολομόναχοι και κατά βούληση το δάσος των σοβιετικών κρατικών βιομηχανιών, πλούτισαν ακαριαία και σκαρφάλωσαν στις θυελλώδεις κορυφές της νέας υπερφιλελεύθερης Ρωσίας – μερικές φορές με υστερόβουλες πολιτικές φιλοδοξίες, που σύντομα όμως συνεθλίβησαν από τον Πούτιν. Όμως η αποστολή του Μασκ απέτυχε γιατί κανείς στη Μόσχα δεν τον πήρε στα σοβαρά. Ή ίσως επειδή κάποιος τον παραπήρε στα σοβαρά. Ο ίδιος ο Πούτιν είναι οπαδός του Τσιολκόφσκι, όντας πεπεισμένος ότι ο κοσμισμός είναι η άρρηκτη ρίζα της Ρωσικής Ιδέας[23].
Τι είναι αυτό που φαίνεται να συνδέει το κίνημα του ρωσικού κοσμισμού με την ιδιαίτερη κουλτούρα της Δυτικής Ακτής. Σίγουρα ένα: η κατάκτηση του διαστήματος! Η κατάκτηση του διαστήματος είναι μία από τις κυρίαρχες αφηγήσεις στη Silicon Valley. Χρονολογείται από την κυκλοφορία του βιβλίου Space Colonies[24], κλασικού στο είδος του, που δημοσιεύτηκε το 1977 από τον κυβερνοκομμουνάριο Στιούαρτ Μπραντ τον οποίο συμπαθούσε ο Στηβ Τζομπς, οπαδό του κινήματος των χίπις και του αποικισμού του σύμπαντος. Πόσο στα αλήθεια εμπλεκόμενος σε όλη αυτή την ιστορία είναι ο Μασκ; Πιστεύει σοβαρά σε αυτό το όραμα; Ή μήπως, όπως τον κατηγορούν πολλοί, ενδιαφέρεται μόνο για το κέρδος; Νομίζω ότι η απάντηση μπορεί να αναζητηθεί στη φιλοσοφική σκέψη του Κοζέβ:
«Για τον Χέγκελ η πράξη της εργασίας προϋποθέτει μια άλλη, εκείνη του αγώνα για το γόητρο, στην οποία ο Μαρξ δεν έδωσε αρκετή σημασία. Αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο οικονομικός άνθρωπος είναι πάντοτε ζευγαρωμένος με έναν ματαιόδοξο άνθρωπο, του οποίου τα συμφέροντα μπορεί να συγκρούονται με τα οικονομικά του συμφέροντα. Το να αναζητάς την “χεγκελιανή” ικανοποίηση είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα από το να επιδιώκεις ό,τι είναι “χρήσιμο” με τη συνηθισμένη έννοια του όρου, μ’ άλλα λόγια ό,τι είναι αναγκαίο για την “ευτυχία” ή την “ευημερία. Αν η κοινωνία γεννιέται από την επιθυμία για αναγνώριση, υπέρτατος στόχος της είναι η ικανοποίηση και όχι η ευτυχία των μελών της. Αντίθετα, οριακά, στο Ιδανικό Κράτος ο κοινωνικά ικανοποιημένος άνθρωπος είναι επίσης (θεωρητικά)ευτυχισμένος ατομικά. Αλλά όταν πρέπει να γίνει μια επιλογή ανάμεσα στις δύο, είναι η ικανοποίηση που υπερισχύει. Γιατί είναι η επιθυμία για ικανοποίηση, όχι η ευτυχία, που καθορίζει την κοινωνική ζωή στο σύνολό της. Διαφορετικά δεν θα μπορούσε κανείς ποτέ να εξηγήσει, πολύ περισσότερο να «δικαιολογήσει» το φαινόμενο του πολέμου. Τώρα η εμπειρία δείχνει ότι καμιά υγιής κοινωνία δεν αρνείται ποτέ τον πόλεμο όταν οι συνθήκες της τον επιβάλλουν»[25].
Ο Μασκ προτιμά να παραπέμπει στον Τσιολκόφσκι, ο οποίος ήθελε να ανυψώσει τον άνθρωπο πέρα από τον πλανήτη Γη, για να γονιμοποιήσει το στερέωμα στο οποίο θα γίνει αιώνιος. Συγκεκριμένα αναφέρει ο Μασκ:
«Αν καταφέρναμε να πάμε σε άλλους πλανήτες, οι πιθανότητες επιβίωσης της ανθρώπινης συνείδησης θα ήταν πολύ μεγαλύτερες από ό,τι θα ήταν αν παραμείναμε κολλημένοι σε έναν μόνο πλανήτη που θα μπορούσε να συγκρουστεί με έναν αστεροειδή ή να καταστρέψει ο ίδιος τον δικό του πολιτισμό»[26].
Από τι μπορεί να προκληθεί η καταστροφή; Η προφανής απάντηση του Μασκ θα είναι από ένα πυρηνικό ολοκαύτωμα. Όμως, για μας τους κανονικούς ανθρώπους, εκτός από την παραπάνω απάντηση, εύκολα θα μπορούσε να υπάρχει ακόμη μια που συνδέεται με την απρόσκοπτη ανάπτυξη μιας τεχνητής νοημοσύνης ανώτερης από την ανθρώπινη, με αποτέλεσμα πιθανό την καταστροφή των ανθρώπινων κοινωνιών. Σε αυτή την διαδικασία πρωτοστατεί ο Μασκ και οι όμοιοί του, ανταγωνιζόμενοι μεταξύ τους με στόχο κατ’ αρχάς την επικυριαρχία τους επί του ανθρώπινου πληθυσμού και παράλληλα την επικράτηση του ισχυρότερου μεταξύ της ομάδας τους.
Μπροστά μας φαίνεται να εμφανίζεται η επιχειρηματολογία του φιλόσοφου Σιμωνίδη στο έργο του Ξενοφώντα Ιέρων ή Τυραννικός[27] όταν εξηγεί στον τύραννο Ιέρωνα ότι ο υπέρτατος σκοπός και το έσχατο κίνητρο των ανθρώπων είναι η τιμή και ως προς την τιμή ο τύραννος βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση απέναντι στους άλλους. Όπως αναφέρει ο Κοζέβ[28]
Νομίζω ότι η εικόνα των «αντρών» στους οποίους αναφέρεται ο Σιμωνίδης, σε αντιπαράθεση με τους υπόλοιπους ανθρώπους, αντανακλά με ακρίβεια στην εικόνα που ο Μασκ και οι υπόλοιποι όμοιοι του έχουν για τον εαυτό τους! Ο Στηβ Τζομπς είχε πει κάποτε ότι «Οι θεότρελοι που σκέφτονται να αλλάξουν τον κόσμο, τελικά είναι εκείνοι που το κατορθώνουν». Μια άποψη που θα πρέπει να τη λάβουμε υπ’ όψιν.
///
