Το Ουκρανικό Εθνικό Γραφείο Καταπολέμησης της Διαφθοράς (NABU) και η Ειδική Εισαγγελία κατά της Διαφθοράς (SAPO) ανακάλυψαν την υπεξαίρεση έως και 733 εκατομμυρίων ουκρανικού εθνικού νομίσματος ή περίπου 16,5 εκατομμυρίων ευρώ κατά τη διαδικασία προμήθειας τροφίμων για τον ουκρανικό στρατό.
Ο ύποπτος για την υπόθεση είναι πρώην ανώτατο στέλεχος του υπουργείου Άμυνας, ιδιοκτήτης πολλών εταιρειών προμηθειών, δύο διευθυντές εταιρειών, καθώς και ένα ακόμη άτομο. Κατηγορούνται για παράνομη υπεξαίρεση κρατικού χρήματος, στο αποκορύφωμα της ολοσχερούς ρωσικής εισβολής, αναφέρει η Ουκρανική Pravda.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, τα τρόφιμα για τον στρατό το 2022 και το 2023 προμηθεύονταν μέσω προσυναρμολογημένων «πακέτων τροφίμων», που αποτελούνταν από έναν κατάλογο που περιείχε έως και 409 είδη. Ωστόσο, μόνο το 10 τοις εκατό των προϊόντων –όπως λαχανικά, δημητριακά, κρέας και νερό– παραγγέλνονταν τακτικά. Άλλα είδη, συμπεριλαμβανομένων των μπαχαρικών, της ζελατίνης ή των μούρων, σπάνια ή ποτέ δεν περιλαμβάνονταν στη λίστα λόγω της εποχιακής φύσης τους.
«Αυτό το σύστημα επέτρεψε στους προμηθευτές να χειραγωγήσουν τις τιμές – να αυξήσουν τεχνητά την τιμή των προϊόντων υψηλής ζήτησης, μειώνοντας ταυτόχρονα τις τιμές των μη δημοφιλών ή εποχιακών προϊόντων (όπως κεράσια ή βερίκοκα). Φαίνεται ότι δεν υπάρχει παραβίαση επειδή το συνολικό κόστος του κιτ παρέμεινε αμετάβλητο σύμφωνα με την ανακοίνωση του NABU.
Η ανάλυση πραγματογνωμοσύνης επιβεβαίωσε ότι δύο εταιρείες του ίδιου ιδιοκτήτη κέρδισαν παράνομα με αυτόν τον τρόπο 16,5 εκατ. ευρώ. Μέρος των κεφαλαίων διοχετεύεται στη συνέχεια υπό το πρόσχημα των μερισμάτων και της οικονομικής βοήθειας σε συνδεδεμένες εταιρείες. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι τα χρήματα βγήκαν στο εξωτερικό.
Πού ακριβώς πήγαν τα κλεμμένα χρήματα;
Μέρος των κεφαλαίων αποσύρθηκε μέσω καταβολής μερισμάτων και εικονικής οικονομικής βοήθειας σε συναφείς εταιρείες. Σύμφωνα με το NABU, ο ιδιοκτήτης των εταιρειών ξόδεψε αυτά τα χρήματα για την αγορά ξενοδοχείων στην Κροατία και άλλων ακινήτων στο εξωτερικό. Τέτοιες ενέργειες χαρακτηρίζονται ως νομιμοποίηση εγκληματικού εισοδήματος.
Βασικό ρόλο στο σχήμα είχε στέλεχος του υπουργείου Άμυνας, ο οποίος «δεν παρατήρησε» τις φουσκωμένες τιμές στους καταλόγους κατά την υπογραφή των συμβάσεων. Οι πράξεις του έγιναν αφορμή για υποψίες υπεξαίρεσης.
Ο σχηματισμός κυβέρνησης συνασπισμού Xριστιανικής Ένωσης και Σοσιαλδημοκρατών καθυστερεί. Στο μεταξύ η ακροδεξιά καλπάζει δημοσκοπικά και κινείται στο 24%.
Ιστορικά υψηλό ποσοστό για την Εναλλακτική για τη Γερμανία δημοσκοπικάΕικόνα: Lisi Niesner/REUTERS
Σε δύσκολη θέση ο Φρίντριχ Μερτς πριν καν ξεκινήσειΕικόνα: Ebrahim Noroozi/ASSOCIATED PRESS/picture alliance
Από την άλλη πλευρά η ακροδεξιά AfD, αξιωματική αντιπολίτευση πλέον, αγγίζει το ιστορικά υψηλό ποσοστό του 24% σε ομοσπονδιακό επίπεδο, ενισχυμένη κατά τρεις μονάδες. Πλέον η διαφορά από τη Χριστιανική Ένωση έχει μειωθεί στις δύο μονάδες.
Αντίθετα, ο επικεφαλής των Χριστιανοκοινωνιστών Μάρκους Ζέντερ κινείται στο 35%, ενώ το ίδιο ποσοστό αγγίζει και ο συμπρόεδρος των Σοσιαλδημοκρατών Λαρς Κλινγκμπάιλ. Δημοφιλέστερος πολιτικός στη Γερμανία παραμένει ο υπ. Άμυνας Μπόρις Πιστόριους με 60%.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς
ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΕΛΟΠΟΥΛΟΣ
05/04/2025 07:51
Η Ακαδημία Αθηνών εξέλεξε τον μεγάλο έλληνα κοινωνιολόγο, τακτικό μέλος της, αποκαθιστώντας μια αδικία αρκετών ετών. Ποιος είναι όμως ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς και πώς διαμορφώθηκε το έργο του.
Παρίσι, λίγο μετά τη Μεταπολίτευση μια ομάδα ελλήνων κοινωνιολόγων κρατά ένα πανό που γράφει « Η Ελλάς ευγνωμονούσα τους κοινωνιολόγους καφετζούδες» , ανάμεσα τους ένας μελαμψός , λίγο ξερακιανός, με πλούσια κόμη και γενειάδα κρατάει ένα πλακάτ με τη φράση «Είσαι ο Πάπας του Μαρξισμού». Δίπλα του ο μεγάλος Νίκος Πουλαντζάς , ο Γιώργος Βέλτσος , ο Κώστας Ζουράρης , η Χρύσα Ρωμανού, ο Ντίνος Κεσσανλής και ο Νέντης Δημητράκος.
Βέβαια , ίσως , εκείνη τη στιγμή κανείς να μην υποψιαζόταν πως εκείνη θα ήταν η παρέα που θα άλλαζε την πορεία των κοινωνικών επιστημών στην Ελλάδα. Ωστόσο , το πανό μπορεί να μην υπήρξε προφητικό , καθώς η ελληνική κοινωνία ελλείψει αναλυτικών εργαλείων δεν κατάφερε μέχρι σήμερα να αντιληφθεί την αξία της κοινωνιολογίας στη σύγχρονη παιδεία , πόσω μάλλον να την ευγνωμονεί, παρά ταύτα αποδίδει το γονιδίωμα μιας εποχής που δύσκολα περιγράφεται με λόγια. Μέσα σ´αυτό το κλίμα μιας εποχής που το πνεύμα της διαμορφώθηκε μέσα από τις αντιθέσεις , τις αντινομίες και την ασυμμετρία που παρήγαγαν οι προσδοκίες που μετατράπηκαν σε αυταπάτες , ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς και η γενιά του εμφανίστηκαν , σχεδόν αιφνίδια , για να προτείνουν , μεταξύ πολλών άλλων θεμάτων και ένα αξιακό σύστημα στον ακαδημαϊκό χώρο που δεν χρειαζόταν να είναι αποστειρωμένο για να παραγάγει πνευματικότητα. Πρωτοεμφανίστηκε το 1968 με το βιβλίο σταθμός «Η ελληνική τραγωδία – από την απελευθέρωση ώς τους συνταγματάρχες». Θα ακολουθήσουν τα «Είδωλα Πολιτισμού», «Εξάρτηση και Αναπαραγωγή» (Θεμέλιο), «Κοινωνική Ανάπτυξη και Κράτος», από την περίφημη Ιστορική Βιβλιοθήκη του Εκδοτικού Οίκου, «Ελλάδα της Λήθης και της Αλήθειας», «Η επινόηση της ετερότητας», «Πόλεμος και Ειρήνη», «Μορφές Συνέχειας και Ασυνέχειας», «Κράτος, Κοινωνία, Εργασία στη μεταπολεμική Ελλάδα», «Γυμνή Βασίλισσα», «Δημοκρατία, Σύνταγμα, Ευρώπη στην εποχή της κρίσης», «Ταξίδι στον Λόγο και την Ιστορία», «Η νέα παγκόσμια αταξία», «Το πολιτικό στη σκιά της Πανδημίας», συμμετέχει στο συλλογικό έργο «Η Ελλάδα σε εξέλιξη», «Για μιαν άλλη Πολιτεία» και τέλος «Ο αόρατος Λεβιάθαν». Ο πολιτικός του λόγος πολυσχιδής και ανατρεπτικός ξεπέρασε αναχρονιστικά επιστημονικά σχήματα και έθεσε το πλαίσιο σε πολλά ζητήματα των κοινωνικών επιστημών.
Οι σχέσεις ζωής που τον διαμόρφωσαν
Αναμφίβολα οι σχέσεις του με δύο μεγάλες προσωπικότητες υπήρξαν καθοριστικές και για τη δική του διαμόρφωση. Η οικογενειακή σχέση που διατηρούσε για πολλές δεκαετίες με τον μεγάλο έλληνα συνταγματολόγο Δημήτρη Τσάτσο , τον οδήγησε στο να συνδεθεί με το έργο του Τσάτσου μέσω της συμβολής του στο επανεκδοθεί το βιβλίο του η «Πολιτεία» (2021), το οποίο αποτέλεσε το magnum opus του συνταγματολόγου. Το βιβλίο «Πολιτεία», που ολοκληρώθηκε λίγο πριν τον θάνατο του Τσάτσου το 2010, επανακυκλοφόρησε σε ηλεκτρονική μορφή με επίμετρο του Τσουκαλά, προσθέτοντας μια κριτική και ερμηνευτική διάσταση στο οργανικό έργο του Τσάτσου για την πολιτεία ως φιλοσοφικό και θεσμικό φαινόμενο. Αυτή η συνεργασία υπογραμμίζει τον αμοιβαίο σεβασμό μεταξύ των δύο διανοουμένων, καθώς ο Τσουκαλάς αναδεικνύει τη συμβολή του Τσάτσου στη θεωρία του δικαίου και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, ενώ παράλληλα εντάσσει το έργο του σε ένα ευρύτερο ιστορικοκοινωνικό πλαίσιο.
Η αδελφική σχέση με τον Πουλαντζά
Η σχέση του κοινωνιολόγου Κωνσταντίνου Τσουκαλά με τον διανοητή Νίκο Πουλαντζά ξεκίνησε στα νεανικά τους χρόνια, όταν γνωρίστηκαν ως έφηβοι στα 15 τους χρόνια. Αυτή η φιλία, που διαμόρφωσε τις πολιτικές και πνευματικές τους αναζητήσεις, έφτασε μέχρι τις τελευταίες στιγμές της ζωής του Πουλαντζά, σημαδεύοντας μια εποχή και μια γενιά διανοουμένων.
Από το ποδόσφαιρο στις πολιτικές συζητήσεις
Ο Τσουκαλάς ανέφερε πως η παρέα τους, που συμπεριλάμβανε και τον Κώστα Σημίτη, δημιουργήθηκε μέσω κοινών δραστηριοτήτων όπως το ποδόσφαιρο. Συγκεκριμένα, ο Πουλαντζάς, συμμαθητής του Σημίτη στο Πειραματικό Σχολείο, προσέγγισε τον Τσουκαλά προτείνοντάς του να γνωρίσει τον Σημίτη: «Μετά θα παίξουμε ποδόσφαιρο, έλα μαζί, και θα γνωρίσεις ένα εξαιρετικό παιδί, τον Κώστα τον Σημίτη». Αυτή η φιλία εξελίχθηκε σε μια ομάδα νέων που συζητούσαν πολιτική και φιλοσοφία, με κεντρικό άξονα την αναζήτηση μιας δημοκρατικής εναλλακτικής μετά τον εμφύλιο.
Ο ίδιος περιέγραψε την σχέση τους με τα δικά του λόγια πριν μερικά χρόνια στην εκπομπή «Μονόγραμμα» στην ΕΡΤ-2.«Τα πρώτα ταξίδια -εξομολογείται- τα έκανα με τον επιστήθιο φίλο μου τον Νίκο Πουλαντζά, Τρέχαμε στα μουσεία, σε ό,τι μπορείτε να φανταστείτε, και μέσα από αυτή τη μαθητεία, η οποία ήταν ταυτόχρονη μαθητεία θεωρητική, λογοτεχνική και επίσης μαθητεία εμπειριών, πλούσιων, έτσι σιγά σιγά μεγάλωσα και εγώ και ο Νίκος, με τον οποίο είχαμε κοινές μαθητείες και ως προνομιούχοι αν θέλετε, προνομιούχα παιδιά, μιας μέσης αστικής τάξης, που πολύ γρήγορα αρχίσαμε να θέτουμε ερωτήματα τα οποία δεν έθεταν ούτε οι γονείς μας ούτε και οι περισσότεροι συνομήλικοί μας.
Ο Πουλαντζάς δεν ήταν απλώς φίλος μου, ήταν αδερφός μου, δεν είχα αδέρφια εγώ […] Hταν αδερφός μου και γι’ αυτό ακριβώς, το πλήγμα το οποίο υπέστην όταν ο Πουλαντζάς αυτοκτόνησε υπήρξε για μένα το μεγαλύτερο ίσως πλήγμα που υπέστην ποτέ στη ζωή μου».Η αυτοκτονία του Πουλαντζά έμεινε ως ανοιχτή πληγή, συμβολίζοντας την κατάρρευση ενός ιδεολογικού οράματος και την προσωπική τραγωδία ενός θεωρητικού που δεν βρήκε απάντηση στα διλήμματα του.Σήμερα, ο Τσουκαλάς φέρει τη μνήμη αυτής της φιλίας ως μάρτυρας μιας γενιάς που πίστευε στη δύναμη των ιδεών και της δράσης, ακόμα κι όταν οι ιδέες τους συναντούσαν τα όρια της ιστορικής πραγματικότητας.
Τέλος , σημαντικό κομμάτι της ζωής του η σύζυγός του, Φωτεινή Τσαλίκογλου, συγγραφέας και καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πάντειο. Δύο διανοούμενοι συγγραφείς σε ένα σπίτι που, όπως λέει, «…στριμώχνονται, συγκρούονται, αντιπαρατίθενται και τελικά καταφέρνουν να συνυπάρχουν».
Ο Κων. Τσουκαλάς διετέλεσε καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Παρισίων αριθ. 8 και στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1981-1985), επιστημονικός διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (1981-1989), επισκέπτης καθηγητής στα Πανεπιστήμια Columbia της Νέας Υόρκης, Princeton, New York University (NYU), της Πόλης της Νέας Υόρκης (CUNY), Iztapalapa της Πόλεως του Μεξικού, Παρισίων (Paris 1), καθώς και στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εχει επίσης διατελέσει μέλος του Ανωτάτου Συμβουλίου Ερευνας και Τεχνολογίας, αρχηγός της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Διάσκεψη Κορυφής του ΟΗΕ για την Κοινωνική Ανάπτυξη (1994-1996), μόνιμο μέλος του «Carrefour pour la science et la culture» που οργανώθηκε από την Ε.Ε. υπό την προεδρία του Ζακ Ντελόρ, πρόεδρος του Δ.Σ. του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, πρόεδρος της Ενωσης Ελλήνων Κοινωνιολόγων της Ελληνικής Εταιρείας Πολιτικής Επιστήμης και βουλευτής Επικρατείας του ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές του Ιανουαρίου 2015. Διετέλεσε πρόεδρος του Δ.Σ. του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού την περίοδο 2016-2020.
Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ζυγίζει την απάντηση της ΕΕ στους δασμούς του Τραμπ / Φωτογραφία αρχείου: AP Photo
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:
ΤΡΥΦΩΝ ΚΑΪΣΕΡΛΙΔΗΣ
05/04/2025 12:30
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζει την απάντησή της στους δασμούς του Ντόναλντ Τραμπ, που θα προκαλέσουν στην Ένωση «ζημιές» 750 δισ. ευρώ στα επόμενα τέσσερα χρόνια σύμφωνα με το Γερμανικό Οικονομικό Ινστιτούτο (IW).
Οι δασμοί 20% του Τραμπ στην ΕΕ θα επηρεάσουν το 70% των εξαγωγών της προς τις ΗΠΑ εκτιμά η Κομισιόν με τις Βρυξέλλες – αν και διατηρούν ως βασικό στόχο τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων – να είναι έτοιμες να απαντήσουν στην πιο εκτεταμένη επίθεση στο ελεύθερο εμπόριο από τη δεκαετία του 1930, που μπορεί να οδηγήσει την παγκόσμια οικονομία σε ύφεση, όπως εκτιμά η JP Morgan.
Οι επιλογές της ΕΕ
Σύμφωνα με την δεξαμενή σκέψης Bruegel τρεις είναι οι επιλογές της ΕΕ καθώς ζυγίζει τα αντίμετρά της:
Να μην προχωρήσει σε αντίποινα και να επιδιώξει μέσω διαπραγματεύσεων με τον Λευκό Οίκο μειώσεις δασμών και εξαιρέσεις, ίσως προσπαθώντας να περιορίσει τον αντίκτυπο των νέων μέτρων του Τραμπ μέσω νομισματικής πολιτικής.
Να απαντήσει με στοχευμένα μέτρα, όπως εκείνα που είχε λάβει η Κομισιόν αντιδρώντας στους δασμούς 25% σε χάλυβα και αλουμίνιο που είχε επιβάλει πριν τις 2 Απριλίου ο Αμερικανός πρόεδρος με στόχο να πληγεί η παραγωγή σε ελεγχόμενες από τους Ρεπουμπλικανούς πολιτείες και σε εταιρείες που συνδέονται με την κυβέρνηση Τραμπ.
Να θέσει σε ισχύ αναλογικά αντίμετρα για τα περισσότερα εισαγόμενα αμερικανικά προϊόντα ενεργοποιώντας παράλληλα το Εργαλείο κατά του Οικονομικού Εκβιασμού της ΕΕ, που αποτελεί πλαίσιο για την κλιμάκωση της αντίδρασης της Ένωσης σε έξωθεν οικονομική πίεση.
Τα υπέρ και τα κατά της κάθε επιλογής
Όπως αναφέρει στην ανάλυσή του το Bruegel η πρώτη επιλογή έχει το πλεονέκτημα ότι έχει το μικρότερο οικονομικό κόστος, αν σταματήσουν εκεί τα πράγματα. Αλλά είναι λίαν πιθανό να εκληφθεί από τον Λευκό Οίκο ως ένδειξη συνθηκολόγησης, ωθώντας την κυβέρνηση Τραμπ να επιδιώξει νές παραχωρήσεις από την ΕΕ, όχι μόνον επειδή θα είχε καταγάγει μια νίκη χωρίς αντίσταση, αλλά και λόγω του ότι τυχόν νέες ευρωπαϊκές επενδύσεις στις ΗΠΑ για την αποφυγή δασμών σε συνδυασμό με φορολογικές ελαφρύνσεις θα διαιωνίσουν το αμερικανικό εμπορικό έλλειμμα. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ θα βρεθεί αντιμέτωπη με ατελείωτους εμπορικούς πολέμους.
Αλλά και τα στοχευμένα μέτρα της δεύτερης επιλογής θα εκληφθούν, πιθανώς, ως ένδειξη αδυναμίας και φόβου της ΕΕ για έναν εμπορικό πόλεμο. Σε αυτή την περίπτωση θα αρκούσε για τον Τραμπ να απαντήσει με μια ισχυρή, αλλά περιμένει κλιμάκωση για να αναγκάσει την ΕΕ να κάνει πίσω. Αυτό είχε συμβεί με τους ευρωπαϊκούς δασμούς στο αμερικανικό ουίσκι, όταν οι ΗΠΑ απείλησαν να επιβάλουν δασμούς 200% στα ευρωπαϊκά οινοπνευματώδη. Όπως και να έχει, λέει η δεξαμενή σκέψης, τα στοχευμένα μέτρα δεν αποτελούν την ιδανική λύση, αφού είτε η ΕΕ θα αποσύρει τους δασμούς της και θα επιστρέψει στην πρώτη επιλογή, είτε θα κινηθεί προς την τρίτη.
Αν η ΕΕ καταλήξει σε αυτή τη λύση, τα αντίποινα θα πρέπει να είναι αναλογικά και προσαρμόσιμα (προς τα πάνω και προς τα κάτω_ και θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν και τις υπηρεσίες. Οι δασμοί της ΕΕ θα είχαν άμεσο και υψηλό κόστος για όλους, αλλά θα μπορούσαν να τεθούν σταδιακά σε ισχύ για να έχουν οι εισαγωγείς τον χρόνο να βρουν υποκατάστατα. Παράλληλα θα μπορούσαν να εξαιρεθούν συγκεκριμένα αμερικανικά προϊόντα (επί παραδείγματι συγκεκριμένα φάρμακα και ενδιάμεσα προϊόντα και πρώτες ύλες, που είναι δύσκολο να αντικατασταθούν) ώστε να περιοριστεί το κόστος για ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Ο αντίκτυπος αντίμετρων άλλων χωρών στην αμερικανική οικονομία
Καθώς ετοιμάζονται και άλλες χώρες να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Κίνας, που απάντησε με δασμούς 34% στα αμερικανικά προϊόντα σε εκείνους του Τραμπ, ο αντίκτυπος στην αμερικανική οικονομία μπορεί να είναι σημαντικός, ιδίως σε μια περίοδο που μέσα σε μόλις δύο μήνες εξανεμίστηκε το ευνοϊκό οικονομικό περιβάλλον που κληροδότησε ο Τζο Μπάιντεν στη νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ.
Η συρρίκνωση των αμερικανικών εξαγωγών, ο αρνητικός αντίκτυπος των δασμών στην εμπιστοσύνη επενδυτών και καταναλωτών και νέες βουτιές του χρηματιστηρίου της Γουόλ Στριτ θα μπορούσαν να ωθήσουν σε επιβράδυνση της αμερικανικής οικονομίας, όπως προειδοποιεί η FED, ή ακόμη και σε ύφεση. Κι ακόμη κι αν ο Τραμπ δεν δείχνει προς το παρόν διατεθειμένος να κάνει πίσω, η δημοτικότητά του σε θέματα διαχείρισης της οικονομίας βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο και υπό το φόβο περαιτέρω καταποντισμού της ίσως εξωθηθεί σε πραγματικές διαπραγματεύσεις.
Γιατί η ΕΕ θα πρέπει να απαντήσει σκληρά στους δασμούς του Τραμπ
«Μπορεί να έχει βάση το επιχείρημα ότι θα πρέπει να αποφευχθεί ένας εμπορικός πόλεμος με τις ΗΠΑ, αλλά ο Τραμπ τον έχει ήδη ξεκινήσει και το πραγματικό ερώτημα είναι αν πρέπει η Ευρώπη να παραδοθεί αμαχητί προσβλέποντας στην απίθανη καλοσύνη του νικητή (και επικυρώνοντας την περιφρόνησή του για την αδύναμη και διχασμένη ΕΕ), ή αν θα πρέπει να περάσει στην αντεπίθεση, παραμένοντας παράλληλα ανοικτή σε διαπραγματεύσεις με στόχο την πραγματική αναζήτηση λύσης στον εμπορικό πόλεμο», σημειώνει το Bruegel στην ανάλυσή του.
Και καταλήγει: «Το να κλίνει το γόνυ προ ενός τυράννου το πιθανότερο είναι ότι θα τον ενθαρρύνει να ζητήσει περισσότερα. Ως εκ τούτου, αν ο στόχος είναι ο τερματισμός το ταχύτερο δυνατόν μιας καταστροφικής οικονομικά σύγκρουσης, η ΕΕ θα πρέπει να διακινδυνεύσει να απαντήσει με τον ίδιο τρόπο στην επιθετικότητα των αμερικανικών δασμών».
Οι σοβαρές απειλές κι η γενικότερη ακροσφαλής πολιτική (brinkmanship) της διοίκησης Τραμπ εναντίον του Ιράν ενδέχεται να προκαλέσουν τα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Με άλλα λόγια, ο Αμερικανός πρόεδρος φαίνεται να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια τρόπον τινά “αυτοεκπληρούμενη προφητεία”, όπου ενδέχεται να επισυμβεί αυτό ακριβώς που ισχυρίζεται δημοσίως, είτε ως πρόσχημα είτε με ειλικρίνεια, ότι επιθυμεί πάση θυσία να αποτρέψει, την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων από την Τεχεράνη.
Μετά την αντίδραση του Ιράν στο γράμμα του Ντόναλντ Τραμπ, στην οποία απέρριψε τη διεξαγωγή άμεσων διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ εν μέσω ενός κλίματος απειλών κι εκβιασμών, ο Αμερικανός πρόεδρος επανήλθε εν είδει τελεσιγράφου, προειδοποιώντας ότι «αν δεν κάνουν συμφωνία, θα υπάρξουν βομβαρδισμοί. Θα είναι βομβαρδισμοί που δεν έχουν ξαναδεί». Είναι γεγονός ότι οι παραστάσεις απειλής της Τεχεράνης έχουν αυξηθεί μετεωρικά μετά την εκλογική νίκη τουΤραμπ στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του περασμένου Νοεμβρίου.
Ως προς τούτο, δηλωτικό είναι το στοιχείο ότι το Ιράν από τα τέλη του Δεκεμβρίου μέχρι τα τέλη του Φεβρουαρίου πραγματοποίησε πρωτοφανή, τόσο σε ένταση όσο και σε μαζικότητα, στρατιωτικά γυμνάσια, τα οποία περιλάμβαναν –μεταξύ άλλων– ασκήσεις αεράμυνας κοντά σε πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας, εκτόξευση αντιπλοϊκών πυραύλων και ναυτικές ασκήσεις στον Περσικό Κόλπο.
Κατά τη διάρκεια των ασκήσεων, η Τεχεράνη χρησιμοποίησε το σύστημα αεράμυνας S-300, διαψεύδοντας τοιουτοτρόπως τους ισχυρισμούς του Νετανιάου ότι στην τελευταία ισραηλινή αεροπορική επίθεση εναντίον του Ιράν τον περασμένο Οκτώβριο καταστράφηκαν όλες οι συστοιχίες του εν λόγω ρωσικού κινητού πυραυλικού αντιαεροπορικού συστήματος που διαθέτει η Ισλαμική Δημοκρατία. Εξίσου ενδιαφέρουσα ήταν η πρώτη δημόσια επιχειρησιακή χρήση του αεροσκάφους Yakovlev Yak-130, το οποίο η Τεχεράνη απέκτησε τον Αύγουστο του 2023.
Το ανωτέρω ελαφρύ μαχητικό αεροσκάφος χρησιμοποιείται και για εκπαιδευτικούς σκοπούς, κάτι που θα βοηθήσει τους Ιρανούς πιλότους να προετοιμαστούν για τα Su-35, αφού ένας ανώτερος αξιωματικός των Φρουρών της Επανάστασης επιβεβαίωσε στα τέλη Ιανουαρίου την αγορά τους, χωρίς όμως να διευκρινίσει τον αριθμό τους κι εάν έχουν παραδοθεί. Ένα γερμανικό δημοσίευμα υποστηρίζει ότι έχουν ήδη παραδοθεί δύο Su-35 τον Νοέμβριο του 2024 κι ότι η συμφωνία προβλέπει συνολικά 50 αεροσκάφη. Εν πάση περιπτώσει, η επίδειξη του Yak-130 είχε ευρύτερες υποδηλώσεις προς συγκεκριμένους διεθνείς αποδέκτες.
Συν τοις άλλοις, κατά το τρέχον έτος, το Ιράν έχει προβεί στην επίδειξη τεσσάρων υπόγειων πυραυλικών βάσεων, για να δείξει ότι έχει την ικανότητα μαζικών ανταποδοτικών κτυπημάτων σε περίπτωση που δεχτεί πλήγματα από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Προφανώς, κι αυτές οι κινήσεις αντανακλούν μια γενικότερη ιρανική ανησυχία.
Επιδιώκουν την ασφάλεια των πυρηνικών;
Επίσης, έχει ενταθεί στο εσωτερικό του Ιράν, ακόμη και σε επίπεδο βουλευτών, η ανοικτή συζήτηση για τη χρησιμότητα, αν όχι για την επιτακτικότητα, απόκτησης πυρηνικών όπλων ως μέσο αποτελεσματικής αποτροπής της νέας αμερικανικής διοίκησης αλλά και του Ισραήλ. Χαρακτηριστική είναι η ανάρτηση του Αχμάντ Ναντερί, βουλευτή και μέλους του προεδρείου του ιρανικού κοινοβουλίου.
Ειδικότερα, ανέφερε ότι «η παρατήρηση της συμπεριφοράς και των λεγομένων του Τραμπ κατά την πρώτη του θητεία προς τη Βόρεια Κορέα δείχνει ότι η κατοχή πυρηνικής βόμβας έχει φέρει ασφάλεια στην Κορέα. Εδώ και καιρό, πολλά μέλη της ελίτ και πολλοί υποστηρικτές της χώρας και της [ισλαμικής] επανάστασης ζητούν τη δοκιμή και την ανακοίνωση της [ατομικής] βόμβας. Αν ήμασταν οπλισμένοι με ατομικές βόμβες, ο Τραμπ δεν θα τολμούσε να απειλήσει με βομβαρδισμό».
Σημειωτέον, το Ιράν είναι ένα κράτος που βρίσκεται στο πυρηνικό κατώφλι, όπως έχει παραδεχθεί παλαιότερα ένας κορυφαίος Ιρανός αξιωματούχος κι όπως άλλωστε εκτιμούν οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών. Εν ολίγοις, φέρεται να διαθέτει τη γνώση και την τεχνική ικανότητα να κατασκευάσει πυρηνικές βόμβες σε σύντομο χρονικό διάστημα, εφόσον το αποφασίσει, που ουσιαστικά σημαίνει αν νιώσει ότι απειλείται θανάσιμα. Ενδεικτική ως προς αυτό είναι η επισήμανση ενός άλλου Ιρανού βουλευτή, ο οποίος σημείωσε εσχάτως ότι, «εάν αποφασίσουμε να αυξήσουμε τον εμπλουτισμό στο 90%, θα είναι για εμάς σαν να πίνουμε νερό. Αν αποφασίσουμε να αποκτήσουμε πυρηνικά όπλα παρά τις εσωτερικές μας επιθυμίες και τις θρησκευτικές διδασκαλίες μας, είναι πολύ εύκολο για εμάς».
Μάλιστα, σε αυτό το σημείο οφείλεται να επισημανθεί ότι το Ιράν έχει βρεθεί σε αυτήν ακριβώς τη θέση λόγω της πολιτικής της μέγιστης πίεσης της πρώτης προεδρικής θητείας του Τραμπ, η οποία εφαρμόστηκε τον Μάιο του 2018, δηλαδή μετά την απόφαση του Τραμπ να αποχωρήσει μονομερώς από το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (ΚΟΣΔ), τη διεθνή συμφωνία για το περιορισμό του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Ισχυρίσθηκε τότε ότι ήθελε μέσω μιας πολιτικής μέγιστης πίεσης να υποχρεώσει το Ιράν να δεχτεί όχι μόνο περαιτέρω περιορισμούς στο πυρηνικό του πρόγραμμα αλλά και να διαπραγματευτεί τις σχέσεις του με φίλιες παραστρατιωτικές οργανώσεις και το πυραυλικό του οπλοστάσιο στο πλαίσιο μιας νέας αυστηρότερης συμφωνίας.
Προβληματισμοί στο Ιράν για το “μασλαχάτ”
Ωστόσο, η ανωτέρω στρατηγική όχι μόνο δεν κατάφερε να εξαναγκάσει το Ιράν να συρθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για τα ανωτέρω, καθόσον το τελευταίο έχει αποδείξει ότι δεν ενδίδει σε εκβιασμούς, αλλά απεναντίας το οδήγησε ως αντίδραση-απάντηση να επιταχύνει και να επεκτείνει ραγδαία το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Εκεί που το Ιράν εμπλούτιζε ουράνιο σε ποσοστό 3,67%, βάσει της διεθνούς συμφωνίας για τον περιορισμό του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, έφτασε σταδιακά στο σημείο να εμπλουτίζει μεγάλες ποσότητες ουρανίου στο 60%. Επομένως, οι πιέσεις του Αμερικανού προέδρου έφεραν τα ακριβώς αντίθετα από τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα, ήτοι την άνευ προηγουμένου ανάπτυξη του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος..
Μήπως η απόφαση της δεύτερης διοίκησης Τραμπ να επαναλάβει την –ομολογουμένως αναποτελεσματική ως προς την επίτευξη του πολιτικού αντικειμενικού σκοπού της– εκστρατεία της μέγιστης πίεσης εναντίον του Ιράν θα έχει τούτη τη φορά ως πιθανή συνέπεια το τελευταίο να πάει ακόμη παραπέρα, δηλαδή να διαβεί οριστικά το πυρηνικό κατώφλι; Δεν μπορεί να αποκλειστεί ως ενδεχόμενο.
Σημειώνεται ότι το Ιράν υπολόγιζε μέχρι τώρα ή τουλάχιστον μέχρι προσφάτως ότι δεν το συνέφερε να το πράξει για αρκετούς λόγους. Τουτέστιν, ανησυχούσε ότι μια τέτοια απόφαση θα προκαλούσε μιας παρεπόμενη διασπορά των πυρηνικών όπλων σε άλλα ανταγωνιστικά κράτη της Μέσης Ανατολής (Σαουδική Αραβία, Τουρκία κι Αίγυπτος), θα δημιουργούσε μια ευρύτερη διεθνή απομόνωση, θα σηματοδοτούσε την επιβολή σκληρών εκτεταμένων κυρώσεων από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και από τη διεθνή κοινότητα εν γένει, θα προξενούσε μια έντονη δυσαρέσκεια στην Κίνα και τη Ρωσία, και τέλος θα πυροδοτούσε κατά πάσα πιθανότητα προληπτικά κτυπήματα από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ πριν την πραγματοποίηση μιας πρώτης ιρανικής πυρηνικής δοκιμής.
Ως εκ τούτου, η Τεχεράνη θεωρούσε ότι το να βρίσκεται στο πυρηνικό κατώφλι, δηλαδή να επικρέμεται ως πιθανότητα η απόκτηση πυρηνικών όπλων, αρκούσε ως ένα μοχλός αποτροπής και διπλωματικής πίεσης. Ωστόσο, οι έντονες ανησυχίες του Ιράν για την πιθανότητα αμερικανικής κι ισραηλινής αεροπορικής επίθεσης εναντίον του ίσως να το ωθήσουν να επανεξετάσει τον υπολογισμό κόστους-οφέλους του στην προκειμένη περίπτωση και, συνεκδοχικά, να αναπροσαρμόσει εν τέλει το πυρηνικό του δόγμα. Άλλωστε, το μασλαχάτ (η σκοπιμότητα/το καθεστωτικό συμφέρον) είναι η υπέρτατη αρχή της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.
Ενδεικτικά, ο Αλί Λαριτζανί, ανώτερος σύμβουλος του Ιρανού ηγέτη και μέλος του Συμβουλίου Διάκρισης του Συμφέροντος του Συστήματος, απαντώντας στις απειλές του Τραμπ, προειδοποίησε σε πρόσφατη τηλεοπτική συνέντευξή του σε κρατικό κανάλι ότι: «Εάν οι ΗΠΑ ή το Ισραήλ βομβαρδίσουν το Ιράν με το πρόσχημα του πυρηνικού ζητήματος του Ιράν, η Ισλαμική Δημοκρατία θα αναγκαστεί να κινηθεί προς την παραγωγή πυρηνικών βομβών. Ο Ιρανικός λαός θα μας πιέσει να αναπτύξουμε πυρηνικά όπλα … Η στρατιωτική δράση κατά του Ιράν δεν θα είναι χωρίς συνέπειες … Η φετφά του Ηγέτη απαγορεύει τα πυρηνικά όπλα, αλλά αν οι ΗΠΑ κάνουν ένα λάθος, η δημόσια πίεση θα αναγκάσει το Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα».
Φωτογραφία από τη συνέντευξη του Αλί Λαριτζανί.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ένας κορυφαίος Ιρανός αξιωματούχος προβαίνει σε μια τέτοια δήλωση. Ενδεικτικά, ο Καμάλ Χαραζί, σύμβουλος διεθνών υποθέσεων του Αλί Χαμενεΐ και πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ιράν (1997-2005), διατράνωσε τον περασμένο Νοέμβριο ότι «εάν το Ιράν αντιμετωπίσει μια υπαρξιακή απειλή, θα αλλάξουμε το πυρηνικό δόγμα [και] την πολιτική μας. Αυτό είναι ακόμα στο τραπέζι. Έχουμε τις τεχνικές δυνατότητες για την κατασκευή πυρηνικών όπλων. Δεν έχουμε κανένα πρόβλημα από αυτή την άποψη. Η φετφά του Ηγέτη της Επανάστασης είναι το μόνο που το εμποδίζει». Επίσης, είχε πει ξανά κάτι ανάλογο λίγους μήνες νωρίτερα, ήτοι τον Μάιο του 2024.
Προς αναζήτηση “μοντέλου”
Εντούτοις, η παρατήρηση του Αλί Λαριτζανί φαίνεται να συνιστά την πιο κατηγορηματική και σαφή σχετική προειδοποίηση μέχρι στιγμής, η οποία δεν αποτελεί προσωπική του άποψη αλλά φέρει «κυβερνητική υποστήριξη», σύμφωνα με ένα άρθρο γνώμης ενός πρώην Ιρανού διπλωμάτη με στενές σχέσεις με το γραφείο του Αλί Χαμενεΐ που δημοσιεύθηκε στο επίσημο κρατικό Πρακτορείο Ειδήσεων της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Μένει να φανεί ποια προσέγγιση τελικά θα υιοθετήσει η διοίκηση Τραμπ, η οποία εμφανίζει μια αλλοπρόσαλλη διεθνή συμπεριφορά.
Εάν η Ουάσιγκτον επιμείνει στην μαξιμαλιστική απαίτηση το Ιράν να τερματίσει πλήρως το πυρηνικό και πυραυλικό του πρόγραμμα, όπως επισήμανε ο Αμερικανός σύμβουλος εθνικής ασφαλείας, Μάικ Γουόλτζ, τότε πρόκειται για κάτι που δεν πρόκειται να αποδεχθεί ποτέ το Ιράν τόσο για λόγους εθνικής αξιοπρέπειας όσο κι εθνικής ασφάλειας.
Άλλωστε, είναι γνωστή η κατάληξη της λυβικής περίπτωσης. Κατόπιν αμερικανικών πιέσεων, ο Καντάφι συμφώνησε το 2003 να τερματίσει πλήρως το –σε αρχικό στάδιο– πυρηνικό του πρόγραμμα και να παραδώσει το χημικό οπλοστάσιο και τους πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς της χώρας του με αντάλλαγμα την άρση των κυρώσεων. Οκτώ χρόνια μετά τη συμφωνία αφοπλισμού, το καθεστώς Καντάφι κατέρρευσε με τον ίδιο να χάνει τη ζωή του. Το Ιράν έχει αντλήσει διδάγματα από την περίπτωση του Καντάφι. Επομένως, αν οι ΗΠΑ επιλέξουν να επιβάλουν διά απειλών ή βίας μια λύση τύπου Λιβύης στο Ιράν, τότε το πιο πιθανό είναι το Ιράν να καταφύγει στο ακριβώς αντίθετο σενάριο, στο “βορειοκορεατικό μοντέλο”.
Χρήζει αναφοράς το γεγονός πως ο ίδιος ο προταθείς υποψήφιος από τον πρόεδρο Τραμπ για τη θέση του επικεφαλής του γενικού επιτελείου των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, ο αντιπτέραρχος ε.α. Νταν Κέιν, απαντώντας σε ερώτημα της Επιτροπής Ενόπλων Υπηρεσιών της Γερουσίας αν η απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν δύναται να εμποδιστεί, παραδέχθηκε ότι «η χρήση στρατιωτικής ισχύος από μόνη της μπορεί να μην είναι αρκετή για να αποτρέψει το Ιράν, και μια προσέγγιση που περιλαμβάνει διπλωματικές επαφές κι οικονομικά κίνητρα μπορεί να είναι απαραίτητη».
Αν η διοίκηση Τραμπ προκρίνει μια πιο μετρημένη στάση, όπως αυτή διαφάνηκε να υπονοείται από τον Στιβ Γουίτκοφ, τον ειδικό απεσταλμένο των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, δηλαδή να τεθεί προς διαπραγμάτευση μόνο ο έλεγχος/περιορισμός του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, κι όχι ο πλήρης τερματισμός του, τότε το Ιράν θα είναι διατεθειμένο να συζητήσει.
Θα αποδειχθεί το σοκ Τραμπ τόσο καθοριστικό όσο το σοκ Νίξον;
Του Γιάνη Βαρουφάκη, 03/04/2025
Άρθρο γνώμης στο UNHERD & στην τηλεόραση του BBC
«Η φιλοσοφία μου, κύριε Πρόεδρε, είναι ότι όλοι οι ξένοι προσπαθούν να μας εκμεταλλευτούν και είναι δική μας δουλειά να τους εκμεταλλευτούμε πρώτοι». Με αυτά τα λόγια, ο Υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ έπεισε τον Πρόεδρο να επιφέρει ένα κολοσσιαίο σοκ στην παγκόσμια οικονομία. Σύμφωνα με έναν από τους άνδρες του Προέδρου, ο στόχος ήταν να πυροδοτηθεί «μια ελεγχόμενη αποσύνθεση της παγκόσμιας οικονομίας».
Όχι, αυτά δεν ήταν λόγια της ομάδας του Προέδρου Τραμπ πριν την «Ημέρα Απελευθέρωσης» των δασμών του. Αν και η ατάκα «οι ξένοι είναι εδώ για να μας ρίξουν» ταιριάζει τέλεια στον Τραμπ, ειπώθηκε το καλοκαίρι του 1971 από τον τότε Υπουργό Οικονομικών Τζον Κόναλι, ο οποίος έπεισε τον Πρόεδρο να εξαπολύσει λίγες μέρες αργότερα το περιβόητο Σοκ Νίξον.
Οι αναλυτές θα έπρεπε να γνωρίζουν καλύτερα από το να υποκρίνονται ότι το σοκ που προκαλεί τώρα ο Τραμπ είναι και «άνευ προηγουμένου» και καταδικασμένο να αποτύχει, όπως κάθε «ασύνετη» επίθεση στην καθεστηκυία τάξη. Το Σοκ Νίξον ήταν πιο καταστροφικό, ιδιαίτερα για τους Ευρωπαίους. Και ακριβώς εξαιτίας της οικονομικής καταστροφής που προκάλεσε, οι αρχιτέκτονές του πέτυχαν τον μακροπρόθεσμο στόχο τους: να διασφαλίσουν ότι η αμερικανική ηγεμονία θα ενισχυόταν παράλληλα με τα δίδυμα ελλείμματα των ΗΠΑ (εμπορικό και δημοσιονομικό).
Η επιτυχία του Σοκ Νίξον δεν εγγυάται την επιτυχία του Σοκ Τραμπ, αλλά μας υπενθυμίζει ότι αυτό που είναι καλό για τους κυβερνώντες των ΗΠΑ δεν είναι απαραίτητα καλό ούτε για τους περισσότερους Αμερικανούς ούτε για τον υπόλοιπο κόσμο. Ένας από τους εξυπνότερους συμβούλους του Νίξον, που συνέβαλε στην πειθώ του Κόναλι για την ανάγκη σοκ, το διατύπωσε με εκπληκτική σαφήνεια:
«Είναι δελεαστικό να βλέπει κανείς την αγορά ως αμερόληπτο διαιτητή. Αλλά αν εξισορροπήσουμε τις απαιτήσεις ενός σταθερού διεθνούς συστήματος με την επιθυμία για ελευθερία δράσης στις εθνικές πολιτικές, αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, επέλεξαν το δεύτερο».
Και με μια φράση ακόμα, υπονόμευσε όλες τις παραδοχές πάνω στις οποίες οικοδομήθηκαν τα μεταπολεμικά οικονομικά θαύματα της Δυτικής Ευρώπης και της Ιαπωνίας:
«Μια ελεγχόμενη αποσύνθεση της παγκόσμιας οικονομίας είναι ένας θεμιτός στόχος για τη δεκαετία του ’80».
Δέκα μήνες μετά την ομιλία αυτή, ο ίδιος ο Πολ Βόλκερ ανέλαβε την προεδρία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ. Σύντομα, τα επιτόκια διπλασιάστηκαν, και μετά τριπλασιάστηκαν. Η ελεγχόμενη αποσύνθεση της παγκόσμιας οικονομίας, που ξεκίνησε όταν ο Νίξον, πεισμένος από τους Κόναλι και Βόλκερ, διέλυσε το σταθερό σύστημα συναλλαγματικών ισοτιμιών, ολοκληρώθηκε με τις αυξήσεις των επιτοκίων – αυξήσεις πολύ πιο καταστροφικές απ’ ό,τι μπορούν να είναι οι δασμοί του Τραμπ σήμερα.
Ο Τραμπ, λοιπόν, δεν είναι ο πρώτος Πρόεδρος που επιχειρεί μια ελεγχόμενη αποσύνθεση της παγκόσμιας οικονομίας μέσω ενός καταστροφικού πλήγματος. Ούτε είναι ο πρώτος που σκοπίμως ζημιώνει τους συμμάχους των ΗΠΑ προκειμένου να ανανεώσει και να παρατείνει την αμερικανική ηγεμονία. Ούτε είναι ο πρώτος που είναι διατεθειμένος να πληγώσει τη Wall Street βραχυπρόθεσμα για να ενισχύσει τη συσσώρευση κεφαλαίου στις ΗΠΑ μακροπρόθεσμα. Ο Νίξον τα είχε κάνει όλα αυτά μισό αιώνα νωρίτερα.
Το ειρωνικό είναι ότι ο κόσμος για τον οποίο θρηνεί σήμερα το φιλελεύθερο κατεστημένο της Δύσης, δημιουργήθηκε ακριβώς ως αποτέλεσμα του Σοκ Νίξον.
Ενώ κατακρίνουν την ιδέα ενός Αμερικανού Προέδρου που προκαλεί ένα αγενές σοκ στην παγκόσμια οικονομία, θρηνούν για την απώλεια ενός κόσμου που γεννήθηκε εξαιτίας ενός ακόμη πιο σκληρού σοκ από έναν άλλο Πρόεδρο. Το Σοκ Νίξον γέννησε τα αγαπημένα παιδιά του σημερινού φιλελεύθερου κατεστημένου:τον νεοφιλελευθερισμό, τη χρηματιστικοποίηση και την παγκοσμιοποίηση.
Το θεμελιώδες ερώτημα της ομάδας του Νίξον ήταν: πώς μπορεί η Αμερική να παραμείνει ηγεμονική όταν πια έχει ελλείμματα; Υπήρχε εναλλακτική στη λιτότητα, που θα ρίσκαρε ύφεση και θα περιόριζε τη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ; Η μόνη εναλλακτική, συμπέραναν, ήταν να κάνουν το ακριβώς αντίθετο: να ενισχύσουν το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ και να αναγκάσουν τους ξένους καπιταλιστές να το χρηματοδοτήσουν. (Αυτό ήταν το «Προλαβαίνουμε να τους εκμεταλλευτούμε πριν μας εκμεταλλευτούν» του Κόναλι).
Η τολμηρή στρατηγική τους βασίστηκε στη δημιουργία κυκλωμάτων κεφαλαίου μέσω των οποίων τα ξένα δολάρια θα επαναπατρίζονταν και θα ανακυκλώνονταν. Αυτό σήμαινε την πλήρη απελευθέρωση της Wall Street από τους περιορισμούς του New Deal, της πολεμικής οικονομίας και του συστήματος Bretton Woods. Ύστερα από τέσσερις δεκαετίες ελέγχου των τραπεζιτών ώστε να μην προκαλέσουν άλλη μια κρίση τύπου 1929, η ομάδα Νίξον τούς απελευθέρωσε. Όμως αυτό απαιτούσε μια νέα οικονομική θεωρία, ντυμένη με την κατάλληλη πολιτική ιδεολογία.
Κάτω από το ιδεολογικό και ψευδοεπιστημονικό κάλυμμα του νεοφιλελευθερισμού, οι τραπεζίτες βρέθηκαν με δισεκατομμύρια ξένων δολαρίων στα χέρια τους σε ένα απορρυθμισμένο περιβάλλον: χρηματιστικοποίηση.
Όσο περισσότερο το νέο παγκόσμιο σύστημα στηριζόταν στα ελλείμματα των ΗΠΑ που δημιουργούσαν ζήτηση για ευρωπαϊκές και ασιατικές εξαγωγές, τόσο μεγαλύτερος ήταν ο όγκος εμπορίου που απαιτούνταν για να σταθεροποιηθεί αυτό το επίτηδες ανισόρροπο παγκοσμιοποιημένο σύστημα. Κι έτσι γεννήθηκε η παγκοσμιοποίηση.
Πολλοί αναφέρονται σε αυτόν τον κόσμο — στον οποίο μεγάλωσε η Generation X — ως «νεοφιλελεύθερη εποχή». Άλλοι τον ταυτίζουν με την παγκοσμιοποίηση ή με τη χρηματιστικοποίηση. Όλα αυτά είναι εκφάνσεις του κόσμου που γέννησε το Σοκ Νίξον και που η κρίση του 2008 συγκλόνισε συθέμελα. Μετά τις διασώσεις του 2009, η αμερικανική ηγεμονία συνεχίστηκε αλλά έχασε τη δυναμική της. Σήμερα, το Σοκ Νίξον έχει εξαντληθεί – τουλάχιστον από την οπτική των τραμπιστών, που επιδιώκουν να δώσουν στην αμερικανική ηγεμονία μια δεύτερη (ή τρίτη;) πνοή. Αυτή είναι η ουσία του Σοκ Τραμπ και του στρατηγικού του σχεδίου, που περιλαμβάνει κινήσεις όπως η συστράτευση με τα κρυπτονομίσματα.
Υπάρχουν όμως διαφορές ανάμεσα στα δύο σοκ. Και τα δύο αποσκοπούσαν σε υποτίμηση του δολαρίου, ενισχύοντας παράλληλα τη θέση του ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, αλλά με διαφορετικά μέσα. Το Σοκ Νίξον βασίστηκε στις αγορές συναλλάγματος για να μειώσουν την αξία του δολαρίου, ενώ παράλληλα προκάλεσε έκρηξη στις τιμές του πετρελαίου – που έπληξε την Ευρώπη και την Ιαπωνία πολύ περισσότερο απ’ ό,τι τις ΗΠΑ. Ο Τραμπ ίσως αντιγράφει ένα (μικρό) κομμάτι αυτής της στρατηγικής σε σχέση με τις τιμές του πετρελαίου, αλλά προσπαθεί να χρησιμοποιήσει τους δασμούς του εκεί που ο Βόλκερ χρησιμοποίησε τα επιτόκια: ως όπλο που προκαλεί περισσότερη ζημιά στους Ευρωπαίους και Ασιάτες καπιταλιστές απ’ ό,τι στους Αμερικανούς.
Η έκβαση του Σοκ Τραμπ θα εξαρτηθεί από το αν θα έχει διάρκεια, κάτι που πιθανόν απαιτεί διακομματική στήριξη. Εξάλλου, το σοκ Νίξον πέτυχε επειδή ο Πρόεδρος Κάρτερ διόρισε τον Βόλκερ και του επέτρεψε να συνεχίσει το σχέδιο Νίξον ανεμπόδιστα, προτού ο Πρόεδρος Ρέιγκαν το εκτοξεύσει περαιτέρω με τον Άλαν Γκρίνσπαν το 1987. Είναι ακόμη ικανό το πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ για τέτοια διακομματική συνέχεια; Μάλλον όχι – αλλά ποιος θα φανταζόταν ότι ο Μπάιντεν θα υιοθετούσε τους δασμούς του Τραμπ στην Κίνα και θα κλιμάκωνε τον νέο Ψυχρό Πόλεμο που ξεκίνησε ο προκάτοχός του;
Κι αν το Σοκ Τραμπ αποδειχθεί εξίσου επιτυχημένο με το Σοκ Νίξον, πώς θα μοιάζει ο κόσμος; Ίσως είναι νωρίς για συμπεράσματα, αλλά ο νεοφιλελευθερισμός ήδη αμφισβητείται από το τεχνοφεουδαρχικό δόγμα των νεοαντιδραστικών όπως ο Πίτερ Τιλ.
Το «σύννεφο» κεφαλαίου (cloud capital) αντικαθιστά το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο και αντικαθιστά το θεϊκό ρόλο της αγοράς με το υπέρτατο ιδεώδες του υπερανθρώπου: τη συγχώνευση τεχνητής νοημοσύνης, cloud και βιολογικού υποκειμένου.
Η χρηματιστικοποίηση επίσης θα βρεθεί υπό πίεση. Καθώς η ΑΙ εξελίσσεται, η Wall Street δεν θα μπορεί να αντιστέκεται για πολύ στη συγχώνευση cloud και χρηματοοικονομικής τεχνολογίας, όπως φαίνεται στη φιλοδοξία του Ίλον Μασκ να μετατρέψει το Χ σε «πανεφαρμογή». Αυτές οι εξελίξεις θα κάνουν στις πληρωμές ό,τι έκανε το ίντερνετ στα φαξ, με σοβαρές συνέπειες για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και τον ρόλο της Fed.
Και στη θέση του ονείρου για ένα «παγκόσμιο χωριό», θα έχουμε το «Έθνος-Φρούριο».
Ωστόσο, η υποχώρηση της παγκοσμιοποίησης δεν σημαίνει ότι η αυτάρκεια είναι εφικτή. Το Σοκ Τραμπ μάς ωθεί σε έναν Διχασμένο Πλανήτη: το ένα του μισό θα αποτελείται από υποτελείς χώρες που ενέδωσαν στο Σχέδιο Τραμπ, και το άλλο από τις χώρες όπου το πείραμα των BRICS μπορεί να προχωρήσει.
Κάθε γενιά πιστεύει πως ζει στην αυγή μιας ιστορικής καμπής. Η δική μας, όμως, είναι αρκετά άτυχη ώστε πράγματι να ζει σε αυτή την καμπή. Αντί λοιπόν να επικεντρωνόμαστε υπερβολικά στον χαρακτήρα του εκάστοτε Προέδρου, καλό θα ήταν να θυμόμαστε πως το Σοκ Νίξον ήταν σημαντικότερο από τον Νίξον. Αν ο Νίξον άλλαξε τον κόσμο μια φορά, καθιστώντας τον σκληρότερο και πιο άνισο, ο Τραμπ μπορεί σίγουρα να το ξανακάνει.
*Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο ιστολόγιο UnHerd, που είναι ένα βρετανικό διαδικτυακό περιοδικό/μέσο ενημέρωσης. Πρόκειται για ένα site που φιλοξενεί άρθρα πολιτικής, κοινωνικής και πολιτισμικής ανάλυσης, συχνά με εναλλακτικές ή «αντισυμβατικές» απόψεις (εξ ου και το όνομα “UnHerd”, δηλαδή “εκτός αγέλης”).
Ο Υπουργός Εθνικής Αμύνης κος Νίκος Δένδιας, έκανε λόγο για συνολική αλλαγή δόγματος στις Ένοπλες Δυνάμεις. «Σταματάμε τη λογική ότι το Αιγαίο το υπερασπίζεται ο στόλος, πάμε σε άλλη λογική με την ”Ασπίδα του Αχιλλέα”. Πρόκειται για ένα πιο ικανό και πιο φθηνό σύστημα πολλαπλών πυραυλικών συστημάτων. Έχουμε υπαρκτή διατυπωμένη απειλή απέναντί μας, δεκαπλάσια των δυνατοτήτων μας. Είναι δυνατόν να επιτρέπουμε στον εαυτό μας αυτή τη χαλάρωση;», διερωτήθηκε.
Η ανακοίνωση του Υπουργού για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» αντιπροσωπεύει μια δραματική αλλαγή στο αμυντικό δόγμα της Ελλάδας – από ένα που βασιζόταν επί μακρόν στον στόλο για τη φύλαξη του Αιγαίου, σε ένα σύστημα πυραύλων υψηλής τεχνολογίας, πολλαπλών στρωμάτων που προορίζεται να αντιμετωπίσει τις σύγχρονες απειλές. Ενώ μια τέτοια προσέγγιση υπόσχεται οικονομική αποδοτικότητα και ταχεία απάντηση εναντίον ενός αντιπάλου του οποίου οι δυνατότητες θεωρούνται ότι ξεπερνούν κατά πολύ τις δικές μας, κινδυνεύει να παραμελήσει μια θεμελιώδη στρατηγική αλήθεια: η θαλάσσια ισχύς δεν αφορά μόνο το υλικό, είναι μια πολιτική επιλογή που αντανακλά την ταυτότητα ενός έθνους, την ιστορία του εμπορίου και την επιρροή του και τη διαρκή δέσμευσή του για προβολή ισχύος στη θάλασσα.
Τα κλασικά έργα του Πλάτωνα είτε τα θεμελιώδη κείμενα του Θουκυδίδη παρέχουν διαρκή σοφία που αγκυροβολεί στη σκέψη μας και μας καθοδηγεί σε φευγαλέες τάσεις. Η σοφία του Πλάτωνα, για παράδειγμα, μας προειδοποιεί να μην εγκαταλείψουμε τις θεμελιώδεις αλήθειες για τις παροδικές υποσχέσεις της στιγμής. Η Αλήθεια είναι απόλυτη! Δεν διαπραγματεύεται την υπόσταση της! Δεν υπάρχουν διαφορετικές οπτικές της Αλήθειας ούτε διαφορετικές ερμηνείες! Η Αλήθεια είναι Ιδέα τέλεια, μονολιθική, μοναδική, άτοπη, άχρονη, ακίνητη! Αυτές οι διαχρονικές αρχές, που έχουν διατυπωθεί εδώ και πολύ καιρό, μας υπενθυμίζουν ότι η πραγματικότητα της κοινής λογικής αντέχει παρά τις τελευταίες μόδες.
Ομοίως, στη ναυτική στρατηγική, ενώ ο Θουκυδίδης τονίζει τη σημασία της συγκέντρωσης ενός ισχυρού στόλου για την εξασφάλιση του ελέγχου της θάλασσας μέσω αποφασιστικής μάχης, ο Sir Julian Corbett τελειοποιεί αυτή την προσέγγιση περιγράφοντας μια στρατηγική «ενεργητικής άμυνας» μαζί με έναν ενεργούμενο στόλο σε συνεργασία. Κάτι παρόμοιο στο σήμερα είναι ο περιγραφόμενος θόλος στο Αιγαίο ως «Ασπίδα του Αχιλλέα» που διασφαλίζει την άρνηση κατά της πρόσβασης/περιοχής (ή A2/AD) που είναι μια στρατιωτική στρατηγική για τον έλεγχο της πρόσβασης εντός ενός λειτουργικού περιβάλλοντος. Δηλαδή ενός αμυντικού συστήματος και όχι μιας αποτρεπτικής διαδικασίας.
Ενώ ο Corbett συμφωνεί με τον Θουκυδίδη ότι μια αποφασιστική εμπλοκή στόλου είναι η βέλτιστη στρατηγική στις περισσότερες περιπτώσεις (περίπου 90 τοις εκατό), υποστηρίζει ότι το υπόλοιπο 10 τοις εκατό των καταστάσεων απαιτεί διαφορετική προσέγγιση όταν ένα ναυτικό βρίσκεται σε μειονεκτική θέση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, αντί να εξαναγκάσει μια πρόωρη εμπλοκή που μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή, ένας πιο αδύναμος στόλος θα πρέπει να υιοθετήσει μια στρατηγική «ενεργητικής άμυνας» σε συνεργασία με έναν ενεργό στόλο.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει διατήρηση μιας συνεχούς, ορατής παρουσίας στη θάλασσα για την καθυστέρηση των εχθρικών προελάσεων, την προστασία ζωτικών θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας και την εξαγορά χρόνου για τη δημιουργία ισχύος. Αυτή η προσέγγιση δεν αφορά την παθητικότητα, αλλά είναι μια υπολογισμένη, δυναμική άμυνα που στοχεύει να διαβρώσει σταδιακά τα πλεονεκτήματα του εχθρού. Ενδιαφέρον παρουσιάζει αυτή η ιδέα καθώς έχει έντονη ομοιότητα με τη στρατηγική του Μάο για ενεργητική άμυνα -μια στρατηγική που χρησιμοποιείται για να μετατρέψει την προσωρινή αδυναμία σε μακροπρόθεσμη δύναμη- και έχει επηρεάσει ακόμη και τη σύγχρονη ελληνική ναυτική στρατηγική με την υιοθέτηση του αντιπυραυλικού συστήματος«Ασπίδα του Αχιλλέα».
Ωστόσο, αντί να το βλέπουμε ως αμοιβαία αποκλεισμένες στρατηγικές-Στόλος ή αντιπυραυλικός θόλος- προτείνεται η εστίαση του Θουκυδίδη στον σκοπό της διασφάλισης του εμπορίου και της εθνικής ισχύος με αποτροπή ενώ η έμφαση στον Corbett ως αμυντική μέθοδο που σχηματίζουν μαζί μια ενοποιημένη θεωρία πεδίου για τη θαλάσσια ισχύ.
Το βασικό στοιχείο είναι ότι στηρίζοντας τη στρατηγική μας σκέψη με αυτές τις κλασικές, δοκιμασμένες στο χρόνο ιδέες, αποφεύγουμε να παρασυρθούμε από νέες, συχνά επιφανειακές καινοτομίες. Ακριβώς όπως ο Πλάτων προειδοποίησε ότι η παραμέληση διαρκών αληθειών θα έφερνε αναπόφευκτη ανταπόδοση, στους σχεδιαστές της άμυνας υπενθυμίζεται ότι η μακροπρόθεσμη επιτυχία – είτε στη θάλασσα είτε σε οποιοδήποτε πεδίο ανταγωνισμού – εξαρτάται από τη διατήρηση αυτών των μόνιμων αρχών.
Ουσιαστικά, τα κλασικά έργα παρέχουν πνευματικό έρμα που διατηρεί τις στρατηγικές μας ρεαλιστικές και ανθεκτικές, διασφαλίζοντας ότι παραμένουμε έτοιμοι να πολεμήσουμε για τον έλεγχο -της θάλασσας ή οποιουδήποτε στρατηγικού τομέα- όταν έχει πραγματικά σημασία. Για την Ελλάδα, μια χώρα της οποίας η ασφάλεια, η οικονομική ευημερία και η διεθνής επιρροή έχουν συνδεθεί βαθιά με τη ναυτική της παράδοση, αυτό δεν είναι απλώς θέμα αλλαγής συστημάτων. Η οικοδόμηση και η διατήρηση ισχυρής θαλάσσιας ισχύος απαιτεί κάτι περισσότερο από προηγμένη τεχνολογία πυραύλων—απαιτεί ευρεία κοινωνική και πολιτική συναίνεση, σταθερές επενδύσεις και ένα μακροπρόθεσμο όραμα που περιλαμβάνει την πολυπλοκότητα της λειτουργίας στη θάλασσα. Χωρίς να ευθυγραμμιστούν αυτοί οι παράγοντες, μια ταχεία δογματική μετατόπιση θα μπορούσε να αποδυναμώσει την ικανότητα της Ελλάδας να προβάλει επιρροή και να υπερασπιστεί τα ζωτικά θαλάσσια συμφέροντά της στο Αιγαίο και όχι μόνο.
Συνοψίζοντας, ενώ μια τολμηρή, αποφασιστική μάχη είναι ιδανική όταν το επιτρέπουν οι συνθήκες, η στρατηγική ενεργητικής άμυνας παρέχει μια βιώσιμη εναλλακτική λύση όταν ένας στόλος δεν είναι αρκετά ισχυρός για να εμπλακεί αποτελεσματικά, διατηρώντας έτσι τις στρατηγικές επιλογές του έθνους μέχρι να παρουσιαστεί μια ευνοϊκή ευκαιρία. Ωστόσο η Ελλάδα πρέπει να αναγνωρίσει ότι η μεγάλη ευθύνη απαιτεί μεγάλη δύναμη. Αν φιλοδοξεί να έχει ιστορική σημασία, πρέπει να δεσμευτεί για αμείλικτη προετοιμασία και επενδύσεις. Η εθνική δύναμη δεν είναι δεδομένη, είναι αποτέλεσμα αταλάντευτης αφοσίωσης. Αναγνωρίζοντας αυτή την αλήθεια και ενεργώντας σύμφωνα με αυτήν, η Ελλάδα μπορεί να εξασφαλίσει το μέλλον της μόνο ως μια τρομερή ναυτική δύναμη, με ετοιμοπόλεμο στόλο για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις του σύγχρονου κόσμου.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security (INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
Το ΠΝ συνιστά τον κύριο παράγοντα της ναυτικής ισχύος της χώρας. Ωστόσο δεν υπάρχει μόνον η στρατωτική διάσταση ως προς αυτή. Η Εμπορική Ναυτιλία, οι ναυπηγικές μας δυνατότητες και οι παραδοσιακοί δεσμοί του Ελληνικού λαού με τη θάλασσα περιλαμβάνονται στις υπόλοιπες διαστάσεις της. Η προβολή αξιόπιστης ναυτικής ισχύος μάς επιτρέπει να υποστηρίζουμε τη διπλωματία μας και να ενισχύουμε το αποτύπωμα της χώρας σε περιοχές εθνικού γεωπολιτικού ενδιαφέροντος. Την ίδια στιγμή, υπογραμμίζεται ο ρόλος της Ελλάδος ως πυλώνος σταθερότητας, ως παρόχου ασφαλείας στην Ανατολική Μεασόγειο και πέραν αυτής, όχι αποδέκτη μόνον.
ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ
ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ ΓΕΝ
ΤΟ 2ο ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ
Την περασμένη Τετάρτη, 2 Απριλίου 2025, ο Αρχηγός ΓΕΝ, Αντιναύαρχος Δημήτριος Ελευθέριος Κατάρας ΠΝ, συμμετέσχε και απηύθυνε χαιρετισμό στο 2ο Διεθνές Συνέδριο Θαλάσσιας Ασφάλειας με τίτλο: «Απειλές για το θαλάσσιο εμπόριο και τις θαλάσσιες υποδομές», στο Ίδρυμα Ευγενίδου.
Η ομιλία του Αρχηγού ΓΕΝ, εκφωνηθείσα στην Αγγλική-γλώσσα των εργασιών του Συνεδρίου, από το 1:01 και μετά του παρατιθέμενου οπτικού αρχείου
To εκφωνηθέν κείμενο από τον Αρχηγό ΓΕΝ στα Αγγλικά, παρατίθεται και γραπτώς αμέσως παρακάτω:
It is with great pleasure, profound honor and unique privilege that I am here with you today on the occasion of the 2nd International Maritime Security Conference. Having attended the first iteration of the Conference last year, I am happy that this event has gained momentum and visibility. In this respect, I would like to thank the “Council for International Relations-Greece” and the “Foreign Affairs Institute”, for offering me the opportunity to share my thoughts on the Conference Theme, a subject more current and relevant than ever before.
As we very well know, the interconnection between economies worldwide, constitutes a significant factor in spurring economic growth. This interconnection is ever growing and is highly dependent on the security and stability of our oceans, as over 80% of the world’s trade is transported by sea.
Moreover, our economies rely heavily on the real-time exchange of data and information through a vast network of underwater cables that minimize the “tyranny” of distance, bringing close together all continents. Also, I must highlight the importance of offshore platforms and underwater pipelines that transfer a significant proportion of the energy resources required to fuel our economies.
As such, there is a constant necessity to sustain these “strategic lines of communications”, uphold the freedom of navigation, support the unimpeded maritime trade and secure our critical infrastructure, such as ports, maritime chock points, underwater cables, offshore platforms and underwater pipelines. In a nutshell, the prosperity and well-being of our people, relies greatly on the security of the seas; also known as “Maritime Security”, a term adopted among Navies worldwide.
The Eastern Mediterranean, our own neighborhood, is currently challenged by a wide spectrum of challenges and risks, namely: Piracy and organized crime, acts of terrorism, geopolitical tensions, cyber threats, irregular immigration, human trafficking, as well as the inherent vulnerabilities in coastal, sea, and undersea critical infrastructure.
In order to effectively address these challenges and mitigate the associated risks, a coordinated, cross-organizational, international effort is required among military and civilian maritime stakeholders. Maritime security is by no means a trivial task.
The Hellenic Navy, apart from its conventional role to safeguard our territorial integrity and protect our national interests, has a critical role in promoting Maritime Security in our wider neighborhood and beyond, in concert with Allies and friends. In this regard, the Hellenic Navy actively participates in all relevant maritime security initiatives, such as UNIFIL Operation in Lebanon, NATO Operation Sea Guardian in the East Med and EU Operation IRINI in Libya. In addition, we maintain the command of EU Operation ASPIDES in the Red Sea -one of the world’s most vital maritime regions- contributing to the freedom of navigation, safeguarding the maritime trade and protecting the lives of fellow seafarers.
The Hellenic Navy constitutes the main component of our country’s “Naval Power”. However, it is only the military dimension of the term. Merchant shipping, our shipbuilding capabilities, and the traditional bonds of the Greek people with the sea are amongst the rest of its components. The projection of a credible Naval Power will allow us to support state diplomacy and enhance our country’s footprint in the areas of national geopolitical interest. At the same time, it will highlight the role of Greece as a pillar of stability, a security provider and not a consumer in the East Mediterranean and beyond.
In this context, the Hellenic Navy follows the principles of Transformation and aims to be innovative in implementing institutional changes, balancing investments and optimizing resources between readiness, capability, and capacity, aligned with the objectives identified in our recently issued “Navigation Plan 2025”. In this regard, we seek to adopt innovative options and cutting-edge technologies, as well as invest in targeted armaments & procurement programs that will increase our operational capabilities in the full spectrum of Naval Warfare, consistent with “Agenda 2030” of the Ministry of National Defence.
In our endeavor, I should acknowledge the invaluable contribution of our outmost force multiplier, the women and men of the Hellenic Navy. Our ships and commands would be just “soulless hulls” without our Greek sailors on board. I cannot overstate enough the pride I feel for having the opportunity to lead them.
The recognition of the multidimensional work and contribution of the Hellenic Navy, is practically expressed though valuable donations in Hellenic Fleet assets, the Naval Academies, Naval Hospitals and modern naval infrastructure. We consider it our obligation to utilize promptly and efficiently this selfless offer. In this regard, I am pleased to announce that this June, after many years, the Hellenic Navy will conduct the Hellenic Naval Week, a nationwide event to promote and celebrate the Greek Maritime Community.
In this time of rapid changes and unpredictable challenges, which underline the requirement for agility, adaptation and transformation, the Hellenic Navy is here, and it is relevant, capable, credible, proactive and qualified.
The Hellenic Navy, as the key instrument of our Naval Power, is determined to remain on the “frontline”, by continuously presenting its decisiveness to contribute to the collective effort for Maritime Security and the protection of our National integrity and interests at sea.
Ανάμεικτο κλίμα στο Κυπριακό μετά τη συνάντηση των ηγετών – Θετική εξέλιξη η συμφωνία για ΜΟΕ – Αρνητική η στάση του Τατάρ για απεσταλμένο και ουσία – Μένουν πολλά να γίνουν μέχρι την επόμενη πενταμερή, τον Ιούλιο.
Ως πολύ θετικά αξιολογούνται τα βήματα που έγιναν αυτή την εβδομάδα στο Κυπριακό, παρά το γεγονός ότι δεν μπορούν να θεωρηθούν μεγάλα και πολύ σημαντικά. Συγκριτικά με την απόλυτη στασιμότητα, η συμφωνία για τα τέσσερα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης είναι μια καλή αφετηρία για τις διεργασίες που πρέπει να γίνουν μέχρι την επόμενη πενταμερή.
Σε ένα περιβάλλον γεμάτο εκκρεμότητες και αβεβαιότητα, οι δύο ηγέτες κατάφεραν την περασμένη Τετάρτη να συμφωνήσουν στα τέσσερα από τα έξι σημεία που ανακοίνωσε ο Αντόνιο Γκουτέρες στην Γενεύη. Πρόκειται για τη δημιουργία της Τεχνικής Επιτροπής Νεολαίας, στην οποία θα συμμετέχουν 24 νέοι από τις δύο πλευρές. Ταυτόχρονα συμφωνήθηκε και θα εφαρμοστεί ένα νέο σχέδιο αποναρκοθέτησης σε επικίνδυνες περιοχές, τις οποίες θα υποδείξουν οι δύο διαπραγματευτές.
Νίκος Χριστοδουλίδης και Ερσίν Τατάρ έκλεισαν ακόμη το κεφάλαιο της αποκατάστασης νεκροταφείων, εξουσιοδοτώντας τα μέλη της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά να καθορίσουν τις λεπτομέρειες. Και τέλος συμφώνησαν να εφαρμόσουν συνεργασία για περιβαλλοντικά θέματα, μέσω της Τεχνικής Επιτροπής Περιβάλλοντος.
Αντιθέτως δεν είναι έκπληξη το γεγονός ότι οι δύο ηγέτες δεν κατάφεραν να έρθουν κοντά στο θέμα των οδοφραγμάτων. Παρά το γεγονός ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διαπίστωσε ότι υπήρξε πρόοδος στη συζήτηση. Ο κατοχικός ηγέτης επιμένει πως πρέπει να λειτουργήσουν τα σημεία διέλευσης στη Μια Μηλιά και την Λουρουτζίνα, απορρίπτοντας τις προτάσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς για διόδους στα Κόκκινα και το Πυρόι – Αθηένου.
Χάσμα υπάρχει και σε σχέση με το δεύτερο ανοιχτό κεφάλαιο που έχει να κάνει με την ηλικιακή ενέργεια. Δηλαδή τη δημιουργία στη νεκρή ζώνη ενός πάρκου με φωτοβολταϊκά, από το οποίο θα επωφελούνται και οι δύο πλευρές. Αποτελεί πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία ενδιαφέρεται και για τη χρηματοδότηση του έργου. Ο Τατάρ ζητά διασύνδεση των υποδομών με τα συστήματα ηλεκτροδότησης και στις δύο πλευρές, σε αντίθεση με το αρχικό πλάνο που προβλέπει σύνδεση με το σύστημα στις ελεύθερες περιοχές και από εκεί διάθεση του μεριδίου που αναλογεί στα κατεχόμενα.
Εκτός από τα δύο θέματα, τα οποία θα συζητηθούν στην επόμενη συνάντηση των δύο ηγετών, προκύπτει πρόβλημα και με τους όρους εντολής της προσωπικής απεσταλμένης που θα ανακοινώσει ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών. Ο κατοχικός ηγέτης θολώνει τα νερά, δηλώνοντας πως η αξιωματούχος θα ασχοληθεί μόνο με τα ΜΟΕ. Ενώ στην πραγματικότητα, στην Γενεύη συμφωνήθηκε πως η απεσταλμένη θα αναλάβει να προετοιμάσει τα επόμενα βήματα και την πενταμερή του Ιουλίου.
Αυτό το εμπόδιο θα ξεπεραστεί σύντομα με την ανακοίνωση του Αντόνιο Γκουτέρες. Σε αντίθεση με το μεγάλο εμπόδιο που θέτει ο Ερσίν Τατάρ με την επιμονή για κυριαρχική ισότητα και ισότιμο διεθνές καθεστώς. Παρά τις διαφοροποιήσεις στο λεκτικό του στην πενταμερή, ο κατοχικός ηγέτης δεν εγκαταλείπει την πολιτική των δύο κρατών. Από αυτό το δρόμο περνά η πραγματική πρόοδος στην προσπάθεια για επανέναρξη των συνομιλιών.
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντιμίρ Ζελένσκι απέκτησε το μερίδιο ελέγχου του 51% της Northam Platinum Ltd, της κορυφαίας εταιρείας εξόρυξης της Νότιας Αφρικής, σε μια συμφωνία αξίας περίπου 27 δισεκατομμυρίων ραντ (1,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων) σύμφωνα με ορισμένες πληροφορίες που δεν έχουν όμως επιβεβαιωθεί.
Εάν η είδηση είναι αξιόπιστη τότε αυτό σηματοδοτεί μια από τις μεγαλύτερες εξαγορές εξόρυξης στη Νότια Αφρική τα τελευταία χρόνια.
Πηγές κοντά στη συναλλαγή αναφέρουν ότι ο Ζελκένσκι μέσω ενός δικτύου ιδιωτών επενδυτών και εταιρειών χαρτοφυλακίου, εξασφάλισε το 51% της Northam Platinum. Ενώ οι λεπτομέρειες της αγοράς παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστες, το μερίδιο ελέγχου πιστεύεται ότι αποτιμάται σε περίπου 1,6 δισ.$, καθιστώντας τη τη μεγαλύτερη συμφωνία στον τομέα εξόρυξης της Νότιας Αφρικής τα τελευταία χρόνια.
Υπό την επιρροή του Zelensky, η Northam Platinum ενδέχεται να υποστεί αλλαγές στις λειτουργίες της, τις εργασιακές πολιτικές και τις παγκόσμιες συνεργασίες της, αναφέρουν ορισμένα ΜΜΕ.
Η συμφωνία θα μπορούσε επίσης να ενισχύσει τους οικονομικούς δεσμούς της Ουκρανίας με την Αφρική, ανοίγοντας νέες εμπορικές και επενδυτικές ευκαιρίες.
Οι ειδικοί προτείνουν ότι αυτή η κίνηση θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τη διεθνή δυναμική του τομέα εξόρυξης. Η πλατίνα είναι ένα βασικό υλικό στην αυτοκινητοβιομηχανία και την αεροδιαστημική βιομηχανία, καθιστώντας την εξαγορά ένα δυνητικά σημαντικό πλεονέκτημα για τη μελλοντική ανάπτυξη της Ουκρανίας.
Η επικείμενη επίσκεψη του Ζελένσκι στη Νότια Αφρική στις 10 Απριλίου αναμένεται να προσελκύσει σημαντική διεθνή προσοχή. Οι συζητήσεις του με τοπικούς ηγέτες και μετόχους του κλάδου πιθανότατα θα δώσουν τον τόνο για τη μελλοντική οικονομική συνεργασία της Ουκρανίας με την Αφρική.
Σε επικοινωνία του Lead Stories με την Northam Platinum η εταιρεία από τη Νότια Αφρική ούτε διέψευσε ούτε και επιβεβαίωσε την είδηση.
του Λευτέρη Τσουλφίδη, Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας
Η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε στις 2/4/2025 τους εδώ και πολύ καιρό συζητούμενους «ανταποδοτικούς» δασμούς στους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους της, με στόχο να οδηγήσει τις ΗΠΑ σε μια νέα «χρυσή εποχή» ευημερίας. Ωστόσο, η απόφαση αυτή φαίνεται να αγνοεί πλήρως τις επιπτώσεις για τον υπόλοιπο κόσμο, λες και αυτός φέρει την ευθύνη για τις δικές της εσωτερικές δυσκολίες. Το ερώτημα που τίθεται είναι ποια η λογική και ο σκοπός της επιβολής των δασμών από την ισχυρότερη οικονομία του κόσμου; Την απάντηση την δίνει ο ίδιος ο Πρόεδρος Τραμπ όταν διατείνεται ότι η χώρα τους έχει μεταχειριστεί από τους συμμάχους της με τον πιο άσχημο τρόπο. Η επιβολή των δασμών είναι ένα μέτρο που αποσκοπεί στο να συνετίσει ακόμη και τις φιλικές χώρες και εν τέλει όλοι τους να μειώσουν τα εμπόδια στο διεθνές εμπόριο και τους δασμούς. Ισχυρισμός, που απέχει μακράν από την αλήθεια, όπως υποστηρίζουμε.
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή ξεκινώντας με την επιβολή δασμών στις εισαγωγές από την ΕΕ για την οποία εκτιμήθηκαν ως εξής: (Εμπορικό έλλειμα ΗΠΑ με την ΕΕ)/ Εισαγωγές ΗΠΑ από ΕΕ = 43% το αποτέλεσμα το διαιρούμε με το 2 και χοντρικά προκύπτει ο δασμός 20% στα εισαγόμενα ευρωπαϊκά προϊόντα. Στην περίπτωση της Κίνας, ομοίως εκτιμήθηκε ότι οι δασμοί που επιβάλλει η Κίνα στις αμερικανικές εισαγωγές ανέρχονται χοντρικά στο 68%. Ως εκ τούτου, οι ΗΠΑ δικαιούνται να επιβάλλουν αντίστοιχα δασμούς 34% στα κινεζικά προϊόντα επιπλέον των ήδη υφιστάμενων, δηλαδή συνολικά 54%. Όσον αφορά τη Νότια Κορέα, η κυβέρνηση Τραμπ ισχυρίστηκε ότι η χώρα επιβάλλει 50% δασμούς στα εισαγόμενα αμερικανικά προϊόντα. Η εκτίμηση αυτή συμπεριέλαβε όχι μόνο τους επίσημους δασμούς, αλλά και την υποτιθέμενη παρέμβαση της κορεατικής κυβέρνησης στη συναλλαγματική ισοτιμία του γουόν έναντι του δολαρίου, καθώς και άλλα εμπόδια στις εισαγωγές αμερικανικών προϊόντων. Συμπέρασμα: επιβολή δασμού ίσου με 25% στις εισαγωγές από Ν. Κορέα. Ωστόσο, δεν παρουσιάστηκαν αποδείξεις για αυτούς τους ισχυρισμούς.
Διακριτό ενδιαφέρον παρουσιάζει το ΗΒ για το οποίο οι δασμοί τέθηκαν στο 10%, η εκτίμηση των οποίων είχε και αυτή τις ιδιαιτερότητές της, το ισοδύναμο των φόρων του ΗΒ στις εισαγωγές από τις ΗΠΑ. Ανάλογη μεταχείριση είχε και η Αυστραλία να υποθέσω λόγω της A.UK.US. μια οικονομική-πολιτική συμμαχία ασπίδα στην οικονομική επέκταση της Κίνας. Κανείς αναρωτιέται ποια η δασμολογική πολιτική για τις χώρες που οι ΗΠΑ έχουν εμπορικό πλεόνασμα; Η Βραζιλία π.χ. είναι μια τέτοια χώρα αλλά και σ’ αυτή όπως και σε άλλες επιβλήθηκε δασμός στο 10%! Χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις. Ο Καναδάς και το Μεξικό θα εξεταστούν προσεχώς με πιθανότητα να υποστούν ένα 10%. Επισημαίνουμε ότι Καναδάς ΗΠΑ και Μεξικό σχημάτισαν οικονομική ένωση) γνωστή περισσότερο ως NAFTA και επί Τραμπ νέα NAFTA) με στόχο να μειώσουν δασμούς και άλλα εμπόδια εμπορίου. Τέλος ενδιαφέρον παρουσιάζει η Ελβετία στην οποία οι δασμοί που της επιβλήθηκαν ήταν στο 34%, μια χώρα με μηδενικούς δασμούς στα εισαγόμενα!
Πουθενά στις δηλώσεις επισήμων δεν αναφέρεται το προφανές, ότι δηλαδή οι ΗΠΑ έχασαν το ανταγωνιστικό τους απόλυτο πλεονέκτημα στην παραγωγή αγαθών. Οι δασμοί, αν τελικά μείνουν, δεν λύνουν το βαθύτερο αυτό πρόβλημα· αντίθετα, προστατεύουν τις λεγόμενες επιχειρήσεις «ζόμπι» που επιβιώνουν τεχνητά, υπονομεύοντας μακροπρόθεσμα τη συνολική ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Η σημερινή ηγεσία στοχεύει σε μια αναγέννηση της μεταποίησης στις ΗΠΑ, ωστόσο κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να είναι ρεαλιστικό σενάριο με την τωρινή τεχνολογία και τους σημερινούς μισθούς και ούτε οι δασμοί μπορούν να αλλάξουν αυτή την πραγματικότητα. Επιπλέον, η σημερινή ηγεσία των ΗΠΑ διατείνεται ότι τα αναμενόμενα έσοδα από τους δασμούς θα αποτελέσουν λύση για το υπέρογκο δημόσιο χρέος ή σε κάθε περίπτωση θα αποτελέσουν φορολογική ανακούφιση· στην ουσία, όμως, αυτοί οι δασμοί θα εξακολουθούν να πληρώνονται έμμεσα από τους ίδιους τους φορολογούμενους, καθώς θα μετακυλύονται στις τιμές που θα πληρώνονται εν τέλει από τους φορολογούμενους. Άλλωστε το λέει αυτό η επίσημη κυβέρνηση όταν υποστηρίζει τη μείωση των άμεσων φόρων μέσω υποκατάστασής τους με έμμεσους!
Η επίσημη ρητορική του Τραμπ, ότι δήθεν ξεσκέπασε μια «απάτη» στο διεθνές εμπόριο που έβλαπτε τον μέσο Αμερικανό φορολογούμενο, κάθε άλλο παρά ευσταθεί. Το χαμηλότερο απόλυτο κόστος και οι διαχρονικά ανταγωνιστικές τιμές των προϊόντων αποτελούν τα κύρια πλεονεκτήματα των χωρών με εμπορικό με τις ΗΠΑ πλεόνασμα. Βεβαίως, θεωρώ ότι θα έπρεπε να ξαναγραφούν τα εγχειρίδια Διεθνούς Εμπορίου, τα οποία αποπροσανατολίζουν καθώς υμνούν το σχετικό αντί για το απόλυτο πλεονέκτημα, μεταξύ άλλων μύθων που, δυστυχώς, κερδίζουν αξιοπιστία μεταξύ των υπεύθυνων χάραξης οικονομικής πολιτικής. Όσον αφορά τις οικονομικές συνέπειες των δασμών, έχω ήδη αναφερθεί σε προηγούμενη αρθρογραφία μου, όπου υποστήριξα ότι η οικονομία των ΗΠΑ οδεύει προς βάθεμα της κρίσης. Δεν χρειάζεται πολύ φαντασία γι’ αυτό καθώς είναι γνωστό ότι περίπου οι το 50% των εισαγωγών των ΗΠΑ είναι ενδιάμεσες, δηλαδή πρώτη ύλη για την βιομηχανία, οπότε πώς είναι δυνατόν να μην αυξηθούν περαιτέρω οι τιμές; Και πώς μετά από αυτό οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στις διεθνείς αγορές; Απομονωτισμός ή ακριβέστερα αυτάρκεια, θα ήταν η πιθανή απάντηση, ωστόσο νομίζω όμως πως τώρα είναι πολύ αργά, είμαστε τρεις αιώνες μπροστά τουλάχιστον για την εφαρμογή τέτοιων πολιτικών. Μετά από τα ανωτέρω, θεωρώ ότι επίδραση των δασμών θα είναι άμεση και θα εκδηλωθεί στην πτωτική πορεία του χρηματιστηρίου είχα υποστηρίξει και σε προηγούμενη αρθρογραφία μου:
Ως προς τις πολιτικές επιπτώσεις, ο Τραμπ πετυχαίνει να απομακρύνει τις ΗΠΑ από τους πρώην συμμάχους τους—δηλαδή τις χώρες με τις οποίες έχουν, μεταξύ άλλων, υπογράψει διεθνείς συμφωνίες, όπως η GATT και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (των οποίων οι κανόνες πιθανότατα παραβιάζονται). Αντίθετα, ενώνει τον υπόλοιπο κόσμο εναντίον τους και αναστατώνει τη διεθνή τάξη, όλα αυτά τα θεωρεί προσωρινά ωστόσο το χειρότερο για τις πολιτικές του Τραμπ φαίνεται να έρχεται στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
Όσον αφορά την ΕΕ γνωρίζουμε ότι ετοιμάζει αντισταθμιστικά μέτρα, ενώ η Κίνα ήδη αύξησε τους δασμούς της στο 34% ως προς τις εισαγωγές της από ΗΠΑ και επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές σπανίων γαιών προς τις ΗΠΑ, παραγνωρίζοντας τις προειδοποιήσεις Τραμπ να είναι ψύχραιμοι οι ηγεσίες των χωρών και να μην προχωρήσουν σε αντίμετρα πριν συζητήσουν το θέμα τους με τις ΗΠΑ. Διαφορετικά να αναμένουν νέους δασμούς και μέτρα. «Οφθαλμός αντί οφθαλμού και … » συγκεκριμένα δήλωσε. Η Κίνα προχώρησε ήδη στο επόμενο βήμα και μαζί με την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα εξετάζουν πιο προωθημένες στρατηγικές. Οι ΗΠΑ έχουν προειδοποιήσει ότι στην περίπτωση ανταποδοτικών δασμών θα υπάρξουν σκληρά αντίμετρα ή με άλλα λόγια «εμπορικός πόλεμος». Έτσι, εισερχόμαστε σε μια περίοδο εντεινόμενου και άγριου ανταγωνισμού, με απρόβλεπτες οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες.
Η ακραιφνής στήριξη του Τραμπ προς τον Νετανιάχου, οι λεκτικές αλλά και έμπρακτες απειλές του Ισραήλ προς την Τουρκία με πεδίο «αντιπαράθεσης» αυτή τη φορά τη Συρία, καθώς και οι κινήσεις του Ισραηλινού πρωθυπουργού για περαιτέρω σύσφιγξη των στρατηγικών σχέσεων Ελλάδας – Ισραήλ, ανεβάζουν κάθετα το θερμόμετρο στον άξονα Αθήνας – Ουάσιγκτον – Τελ Αβίβ – Αγκυρας.
Κι’ όλα αυτά, ενώ παραμένει ανοικτή η πληγή του Παλαιστινιακού, συνεχίζεται η σφαγή στη Γάζα και επιμένει το «σχέδιο Τραμπ» για ξερίζωμα των Παλαιστινίων από τη γη τους. Γεγονότα, τα οποία οι Αραβες -«αδελφοί», υποτίθεται, των Παλαιστινίων- παρακολουθούν μάλλον αδιάφορα. Την ίδια στιγμή αναβιώνουν τα σενάρια για επίθεση στο Ιράν. Στο μεταξύ, το Ισραήλ πραγματοποίησε αεροπορικές επιδρομές στη Συρία, καταστρέφοντας υποδομές, οι οποίες λέγεται ότι προορίζονταν για τη δημιουργία στρατιωτικών βάσεων στην Τουρκία.
Παρά ταύτα, οι Βρυξέλλες, λόγω του Ουκρανικού και της Ρωσίας, εξακολουθούν να συζητούν τη δημιουργία μιας στρατηγικής σχέσης με την Τουρκία, ενώ συνεχίζονται με αμείωτη ένταση τα «αλισβερίσια» Ουάσιγκτον – Αγκυρας, προκειμένου να επανέλθει η Τουρκία στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών 5ης γενιάς, F-35. Προϋπόθεση γι’ αυτό είναι να παροπλίσει -ή να σταλούν εκτός Τουρκίας- τα ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα, S-400, τα οποία ήταν η πρόφαση του αποκλεισμού της Τουρκίας από τα F-35.
Αγκυρα: Ελλάδα – Ισραήλ ο «άξονας του κακού»
Εν μέσω αυτού του εκρηκτικού σκηνικού και της έντονης γεωπολιτικής – διπλωματικής κινητικότητας, ο Ισραηλινός πρωθυπουργό, Μπενιαμίν Νετανιάχου, κατά την προ ημερών επίσκεψη του Ελληνα πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη στο Ισραήλ, φέρεται, σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, να πρότεινε την ακόμα στενότερη συμμαχία με την Ελλάδα. Πληροφορίες που φαίνεται ότι έχουν προκαλέσει ιδιαίτερα μεγάλη κινητικότητα στην Αγκυρα, αν κρίνει κανείς από το γεγονός ότι ο τουρκικός -συμπολιτευόμενος και αντιπολιτευόμενος- Τύπος, μέρα με την ημέρα, ανεβάζει τους τόνους κατά του Ισραήλ και της Ελλάδας.
Παρά το ψευδεπίγραφο κλίμα των «ήρεμων υδάτων» που καλλιεργείται ένθεν κακείθεν των παραλίων του Αιγαίου, στην Τουρκία, σε επικοινωνιακό επίπεδο, επιχειρείται και πάλι η αναβίωση του «συνδρόμου περικύκλωσης» από τον «αντι-τουρκικό άξονα» Ελλάδας -Ισραήλ – Κύπρου – Κούρδων. Τουρκικές φιλοκυβερνητικές εφημερίδες, όπως η ισλαμιστική, Yeni Şafak, αναφέρουν ότι «το Ισραήλ προσπαθεί να οδηγήσει την Ελλάδα στην πρώτη γραμμή εναντίον της Τουρκίας», ενώ η εφημερίδα Turkiye υποστηρίζει ότι «το Ισραήλ προσπαθεί να περικυκλώσει την Τουρκία με την Ελλάδα», ενώ εκτιμά ότι «θα υπάρξουν σοβαρές αναμετρήσεις με Ελλάδα και Ισραήλ μεσοπρόθεσμα». Ακόμα και αντιπολιτευόμενες, εθνικιστικές εφημερίδες, όπως η Aydinlik, κάνουν λόγο για «συμμαχία του κακού -Ισραήλ, Ελλάδας- εναντίον της Τουρκίας».
Εξοπλισμός Ελλάδας – Κύπρου
Μετά τη συνάντηση Μητοτάκη – Νετανιάχου, στην ισραηλινή εφημερίδα, Jerusalem Post, έκανε την εμφάνισή του ένα άρθρο γνώμης, με ιδιαίτερες αναφορές στην Ελλάδα και την Κύπρο, που μπορεί να φαίνεται υπερβολικό, ωστόσο εκφράζει το κλίμα ενός τουλάχιστον τμήματος της ισραηλινής ηγεσίας. Ως γνωστόν, εξάλλου Νετανιάχου – Ερντογάν έχουν μακρά «βεντέτα».
Στο δημοσίευμα με τίτλο «η στρατιωτική επέκταση της Τουρκίας στη Συρία: Μια νέα απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ», ο συντάκτης του, αφού εκτιμά ότι «ένα τουρκικό drone που εισέρχεται στον ισραηλινό εναέριο χώρο δεν είναι πλέον φανταστικό σενάριο, αλλά το 2025 έχει γίνει πραγματική απειλή», αναφερόμενος στα εξοπλιστικά ντηλ του Ισραήλ με την Ελλάδα και την Κύπρο, παραθέτει το εξής «σενάριο»:
«Με την Ελλάδα και την Κύπρο να εκσυγχρονίζουν ταχέως τις Ενοπλες Δυνάμεις τους με σημαντικά ισραηλινά συστήματα άμυνας (σ.σ. αντιαεροπορικός – αντι-drone «θόλος» με τη συμμετοχή της Elbit, αντιαρματικά, Spike Nlos, της Rafael) για την Ελλάδα, και για την Κύπρο το προηγμένο σύστημα αεράμυνας Barak MX της ΙΑΙ (Israel Aerospace Industries), κάθε πιθανή τουρκική επιθετική κίνηση θα μπορεί να έχει αποτελεσματική απάντηση, και δυνητικά να γυρίσει πίσω δεκαετίες την τουρκική στρατιωτική παρουσία στο νησί».
Και προσθέτει: «Ένα τέτοιο σενάριο προσφέρει στην Ελλάδα και την Κύπρο ιστορικές ευκαιρίες. Μια αποδυναμωμένη και ευρισκόμενη σε σύγχυση Τουρκία μπορεί να χάσει τον έλεγχο της Βόρειας Κύπρου (σ.σ. κατεχόμενα), δίνοντας στη συνέχεια τη δυνατότητα σε διπλωματικές προσπάθειες της ΕΕ και του ΟΗΕ να τερματίσουν την κατοχή και να αναδιαμορφώσουν σημαντικά την γεωπολιτική εικόνα της περιοχής».
Ούτε λίγο ούτε πολύ, γίνεται λόγος για στρατιωτική αντιπαράθεση στην Κύπρο. Με αφορμή τη συνάντηση Μητσοτάκη – Νετανιάχου, το Neostrategy.gr, στο δημοσίευμά του με τίτλο «Ελλάδα και Ισραήλ προετοιμάζονται για το επόμενο στάδιο κλιμάκωσης της Τουρκίας», παρουσίασε σειρά πληροφοριών, όχι μόνο για τους εξοπλισμούς, αλλά και τους συνολικότερες «σκέψεις» που υπάρχουν στο Ισραήλ για τη «συμμαχία» με Ελλάδα και Κύπρο, υπό το «φιλικό» βλέμμα και της Αιγύπτου. Πάντως, άγνωστες παραμένουν ακόμα αρκετές σοβαρές πτυχές των «προτάσεων» Νετανιάχου προς τον Κ. Μητσοτάκη.
Αναμφισβήτητα, το Ισραήλ το βολεύει μια στενή συμμαχία με την Ελλάδα. Πόσο μάλλον, αφού, όσα σοβαρά προβλήματα και εάν αντιμετωπίζει η χώρα μας, δεν παύει να είναι μια από τις ισχυρότερες στρατιωτικά στην περιοχή. Το ερώτημα είναι εάν η Ελλάδα θα αναπτύξει μια σχέση ισότιμου εταίρου με το Ισραήλ και θα αποφύγει να γίνει ουρά της πολιτικής Νετανιάχου και του Ισραήλ, το οποίο αύριο μπορεί να βρεθεί σε ανοικτή τροχιά σύγκρουσης με την Τουρκία, ή, το αντίθετο, να τα βρει με την Αγκυρα, όπως πολλάκις έχει συμβεί στο παρελθόν. Μένει, επίσης, να αποδείξει το Ισραήλ τι σημαντικό είναι διατεθειμένο να «θυσιάσει» στην πράξη στη σχέση του με την Ελλάδα, διότι έως τώρα, αυτό που συνήθως κάνει, είναι κυρίως να κερδίζει χρήμα από τις εξοπλιστικές μπίζνες.
Την παραπάνω ανησυχία ενισχύει η απουσία στρατηγικής και τακτικής της κυβέρνησης Μητσοτάκη στην εξωτερική πολιτική, εξαιτίας της οποίας λειτουργεί ως παθητικός παρατηρητής, και τη μια εναποθέτει όλες τις ελπίδες της στις ΗΠΑ, την άλλη στην Φον Ντερ Λάϊεν, και τώρα στον Νετανιάχου.
Τουρκικές βάσεις στη Συρία
Στο μεταξύ, στην Τουρκία, στα ΜΜΕ και τα social media, ανεβαίνουν οι τόνοι με επίκεντρο τη Συρία, ενώ καλλιεργείται κλίμα ακόμα και για «θερμό επεισόδιο» Τουρκίας – Ισραήλ εντός συριακού εδάφους.
Αφορμή στάθηκαν οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί που φαίνεται ότι έκανε το Ισραήλ σε εγκαταστάσεις, στη βάση Τ4 κοντά στην Παλμύρα (κεντρική Συρία), και σε άλλα σημεία που λέγεται ότι θα παραχωρούντο στην Τουρκία για βάσεις. Κάτι που θεωρήθηκε ως μήνυμα προς την Τουρκία να μην αναπτύξει στρατιωτικές δυνάμεις της στη Συρία, ούτε και να επιχειρεί στον συριακό εναέριο χώρο.
Κατά τον τουρκικό Τύπο, στόχος της Αγκυρας είναι να υπογραφεί «αμυντική συμφωνία» με την «κυβέρνηση» της Δαμασκού, η οποία, εκτός των άλλων, θα προβλέπει την παραχώρηση στρατιωτικών «διευκολύνσεων» στην Τουρκία. Εκεί φημολογείται η ανάπτυξη, εκτός των άλλων, αντιαεροπορικών οπλικών συστημάτων και drones.
Από τη μεριά του, ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών, Γκίντεον Σάαρ, καταγγέλλει την Τουρκία ότι «θέλει τη Συρία προτεκτοράτο της», ενώ ισραηλινά ΜΜΕ αναφέρουν πως ενδεχόμενη ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων στη Συρία «θα αποτραπεί με κάθε τρόπο». Σύμφωνα με την ισραηλινή εφημερίδα, Maariv, ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας, Ισραέλ Κατς, φέρεται να προειδοποίησε τον «πρόεδρο» της Συρίας, Αλ Σαράα, πως «εάν επιτραπεί σε εχθρικές δυνάμεις προς το Ισραήλ να εισέλθουν στη Συρία και να απειλήσουν τα συμφέροντα του ισραήλ, θα πληρώσετε βαρύ τίμημα».
ΕΕ: ΝΑΤΟϊκός εταίρος η Τουρκία
Παρά τις περιπλοκές στις σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας, όπου ως όλα δείχνουν στο κάδρο μπαίνουν για τα καλά Ελλάδα και Κύπρος, οι Ευρωπαίοι προωθούν τη σύσφιγξη των στρατιωτικών σχέσεών τους με την Αγκυρα.
Ενδεικτικά, κατά την προ ημερών επίσκεψη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, στη Γαλλία, στη συνάντησή του με τον και συναντήθηκε με τον Ζαν-Νοέλ Μπαρό (Jean-Noel Barrot), ο Γάλλος υπουργός Ευρώπης και Εξωτερικών δήλωσε: «Περιμένουμε από την Τουρκία να συμβάλει περισσότερο στην ασφάλεια της Ευρώπης». Και ο Φιντάν του απάντησε ότι «μια Ευρώπη χωρίς την Τουρκία δεν θα μπορούσε να αισθάνεται ασφαλής».
Το ίδιο αφήγημα επανέλαβε ο Φιντάν και στη Σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών του ΝΑΤΟ (Βρυξέλλες, 3 και 4 Απριλίου). Ο ίδιος, αφού επεσήμανε ότι δεν θα πρέπει να αποδυναμωθεί ο βασικός ρόλος του ΝΑΤΟ στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, τόνισε ότι η Τουρκία βρίσκεται σε μια κρίσιμη θέση στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ και αποτελεί φυσικό τμήμα των διεργασιών για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Ουσιαστικά, δηλαδή, ζήτησε, ως μέλος του ΝΑΤΟ που είναι η Τουρκία, να μπει από την πίσω πόρτα στην «ευρωάμυνα», η οποία με τη σειρά της δεν θα είναι αυτόνομη, αλλά καπελωμένη με το … «φέσι» του ΝΑΤΟ.
«Ηρεμα» νερά
Στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ, ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, συναντήθηκε με τον Χ. Φιντάν, όπου, σύμφωνα με ελληνικές διπλωματικές πηγές, «αντικείμενο ήταν ο καθορισμός των επόμενων βημάτων του ελληνοτουρκικού διαλόγου. Συγκεκριμένα, συζήτησαν για το επόμενο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας, το οποίο θα πραγματοποιηθεί μετά το Πάσχα, σε χρόνο που θα καθορισθεί, βάσει προγραμμάτων των 2 ηγετών. Συζήτησαν για τη διοργάνωση ελληνικής επιχειρηματικής αποστολής στην Κωνσταντινούπολη στις 8-9 Μαΐου 2025. Καθορίστηκε, τέλος, η επόμενη συνάντηση των δύο υπουργών, η οποία θα λάβει χώρα κατά την άτυπη Σύνοδο υπουργών Εξωτερικών των κρατών μελών του ΝΑΤΟ, στις 14-15 Μαΐου».
Γεραπετρίτης – Φιντάν, στο περιθώριο της Συνόδου ΥΠΕΞ του ΝΑΤΟ
Να σημειωθεί, πάντως, πως, παρά τα ανοίγματα του Ισραήλ στην Ελλάδα, η φρασεολογία της κυβέρνησης Μητσοτάκη περισσότερο στρέφεται κατά της Ρωσίας και εστιάζει στο Ουκρανικό. Προκειμένου, προφανώς, να χαϊδέψει τα αυτιά κάποιων … «σκληροτράχηλων» Ευρωπαίων «κομάντων», που στα λόγια θέλουν πόλεμο με τη Ρωσία, αλλά στην πράξη επιδιώκουν να ξεκοκκαλίσουν τα ευρωπαϊκά ταμεία, προς τέρψιν των πολεμικών βιομηχανιών. Αντίθετα, ως προς την Τουρκία, συντηρεί το ψευδεπίγραφο κλίμα των «ήρεμων» υδάτων, ενώ δεν προβάλλει ούτε καν στοιχειώδεις ενστάσεις εντός της ΕΕ για το «χαϊδολόγημα» των Βρυξελλών με την Αγκυρα.
Αρχισε ο «οικονομικός διάλογος» ΕΕ – Τουρκίας
Είναι χαρακτηριστικό ότι, παρά τις ψευτοδιαμαρτυρίες στην Ευρώπη για το «μπουζούριασμα» του Ιμάμογλου, οι Βρυξέλλες δείχνουν σαν να μην συμβαίνει τίποτα και διάγουν μήνα μέλιτος με την Αγκυρα. Γραμμή, που, ως όλα δείχνουν, ακολουθεί και η ελληνική κυβέρνηση.
Μάλιστα, εν μέσω της καταστολής στην Τουρκία, εσχάτως άρχισε ο Οικονομικός Διάλογος Υψηλού Επιπέδου Τουρκίας – ΕΕ, με τον υπουργό Οικονομικών της Τουρκίας, Μεχμέτ Σιμσέκ (Mehmet Şimşek) να πανηγυρίζει ότι επιτέλους «ξεκίνησε εκ νέου μετά από έξι χρόνια». Η συνεδρίαση έγινε στις 3 Απριλίου 2025, στις Βρυξέλλες, με επικεφαλής από πλευράς της ΕΕ του Επιτρόπου Εμπορίου, Λετονού πολιτικού, Βάλντις Ντομπρόβσκις.
Λίγο πριν, μιλώντας στην ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου για την καταστολή στην Τουρκία και τη φυλάκιση Ιμάμογλου, η Επίτροπος για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος (από τη Σλοβενία), ούτε λίγο ούτε πολύ υποβάθμισε το θέμα, λέγοντας ότι η διακοπή των σχέσεων της ΕΕ με την Τουρκία δεν θα ωφελήσει κανέναν, καθώς και ότι η Τουρκία είναι στρατηγικός εταίρος και έχει σημασία να συνεχιστεί συνεργασία μαζί της. Είπε, ωστόσο, πως σε ένδειξη … διαμαρτυρίας (!), δεν θα πάει στο Φόρουμ της Αττάλειας, όπου επρόκειτο να συναντηθεί με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών. Ε, τώρα οι Βρυξέλλες έκαναν τα μούτρα της Αγκυρας … κρέας!
Και αμερικανο-τουρκικός διάλογος
Η Αγκυρα, όμως, δεν βρίσκει ανοικτές τις πόρτες μόνο στις Βρυξέλλες, αλλά και στην Ουάσιγκτον. Αν κρίνει κανείς, μάλιστα, από τις πληροφορίες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας στον τουρκικό Τύπο, το παζάρι της Αγκυρας με την Ουάσιγκτον, προκειμένου η Τουρκία να αποκτήσει F-35 και να επανενταχθεί στο πρόγραμμα κατασκευής τους, έχει προχωρήσει πολύ. Δίχως, βέβαια, αυτό να σημαίνει ότι έχει κλείσει κάποιο ντηλ. Ωστόσο, συζητούνται αρκετές λεπτομέρειες για το πως μπορεί να γίνει.
Ως γνωστόν, απαραίτητη προϋπόθεση που θέτουν οι ΗΠΑ -και γι’ αυτό απέκλεισαν την Τουρκία από τα F-35- είναι να «απομακρύνει» τα ρωσικής κατασκευής αντιαεροπορικά συστήματα, S-400. Κατά καιρούς, αλλά και τώρα, στο τραπέζι έχει πέσει σειρά «ιδεών» γι’ αυτό. Οπως ανέφερε ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατιωτικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο, «Καντίρ Χας», στην Κωνσταντινούπολη, Σερχάτ Γκιουβέντς (Serhat Güvenç) «υπάρχει η ιδέα χρησιμοποίησης των S-400 για ασκήσεις, όπως κάνουν οι Έλληνες με τους S-300», επίσης να μεταφέρονταν στην Ινδία, αλλά το «ισχυρό του Πακιστάν στην Τουρκία», το μπλόκαρε, ακόμα «να κλειδωθούν σε μια αποθήκη στη βάση του Ιντζιρλίκ (σ.σ. τουρκική, αμερικανική, ΝΑΤΟϊκή). Αυτή είναι η τελευταία λύση που μπορούν να δεχτούν οι Αμερικανοί. Στην πραγματικότητα, αυτό είναι ένα βήμα πριν την αποσυναρμολόγηση και την απομάκρυνσή τους από τουρκικό έδαφος, όπως προβλέπει η απόφαση του Κογκρέσου».
Σύμφωνα, επίσης, με μερίδα του τουρκικού Τύπου, «πρόσφατες πληροφορίες δείχνουν ότι η Ουάσιγκτον είναι πρόθυμη να επιλύσει τη συνεχιζόμενη διαμάχη της με την Άγκυρα», ενώ επισημαίνει ότι ένα από τα βάσιμα σενάρια είναι να «κλειδωθούν» οι S-400 στη βάση του Ιντζιρλίκ, με τα κλειδιά να τα κρατούν οι Αμερικανοί. Αδιευκρίνιστο είναι κατά πόσον είναι διατεθειμένη να δεχτεί κάτι τέτοιο η αμερικανική πλευρά.
Σε κάποια δημοσιεύματα, όπως στην εφημερίδα, Turkiye, διατυπώθηκε ο ισχυρισμός ότι η Αγκυρα σχεδιάζει να στείλει τους S-400 σε στρατιωτική βάση που θα της παραχωρήσει η Δαμασκός. Κάτι, όμως, που μάλλον θα κάνουν τα πάντα για να αποτρέψουν οι Ισραηλινοί. Πόσο μάλλον, αφού οι S-400 θεωρούνται υψηλής στρατηγικής αποτελεσματικότητας όπλο. Επίσης, σύμφωνα με τον ιστότοπο, Middle East Eye, για να γίνει αυτό, απαιτείται η έγκριση της Ρωσίας. Εάν πράγματι ισχύει ότι πρέπει να δοθεί ρωσική άδεια, δεδομένων των διόλου κακών σχέσεων της Μόσχας με τον Νετανιάχου, τέτοια έγκριση μάλλον δεν θα υπάρξει.
Πάντως, η διευθύντρια του Προγράμματος Τουρκίας του Middle East Institute στις ΗΠΑ, Γκιονούλ Τολ (Gönül Tol), είναι αρκετά επιφυλακτική. Μιλώντας στο αντιπολιτευόμενο τουρκικό κανάλι, Τ24, μεταξύ άλλων, ανέφερε: «Παρ’ ότι μετά τις συνομιλίες Ρούμπιο – Φιντάν (σ.σ. 25 Μαρτίου, στις ΗΠΑ), και οι δύο πλευρές δήλωσαν ότι ήταν πολύ θετικές, υπάρχουν νομικά εμπόδια για την άρση των κυρώσεων για τα F-35. Στο κείμενο του CAATSA (σ.σ. νόμος «Countering America’s Adversaries Through Sanctions» – «Αντιμετώπιση των αντιπάλων των ΗΠΑ μέσω κυρώσεων») αναφέρεται ότι για να αρθούν οι κυρώσεις, οι S-400 πρέπει να απομακρυνθούν από το έδαφος της Τουρκίας. Η τουρκική πλευρά θέλει να αλλάξει αυτή η διατύπωση, με τέτοιο τρόπο ώστε να μην απομακρυνθούν, αλλά να γίνουν μη λειτουργικοί. Στην πραγματικότητα, και ο Μάρκο Ρούμπιο το ίδιο θέλει, αλλά χρειάζεται την έγκριση του Κογκρέσου.
Ο Αμερικανός και ο Τούρκος υπουργοί Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο και Χακάν Φιντάν, στο περιθώριο της Συνόδου ΥΠΕΞ του ΝΑΤΟ
»(…) Υπήρξε μια ιδέα, την οποία πρότεινε και η αμερικανική πλευρά: Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει το δικαίωμα να χορηγήσει μια εξαίρεση, που ονομάζεται waiver. Αλλά μια εξαίρεση δεν αποτελεί μόνιμη λύση. Ο Τραμπ είναι απρόβλεπτος και αν δεν υπάρξει μόνιμη λύση, εάν θυμώσει, οι κυρώσεις μπορεί να επανέλθουν. Δεν το θέλει αυτό η τουρκική πλευρά, γι’ αυτό επιμένει σε μόνιμη λύση.
(…) Οι συνομιλίες, λοιπόν, μπορεί να ήταν θετικές, αλλά η επιθυμία της Τουρκίας να αγοράσει F-35 και μάλιστα να αρθούν οι κυρώσεις και να επανέλθει στο πρόγραμμα των F-35, δεν είναι μια διαδικασία που μπορεί να επιλυθεί άμεσα».
του Λευτέρη Τσουλφίδη, Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας
