του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
Μια αλήθεια που κανείς δεν τολμά να πει κι όμως όλοι ξέρουν
«Νίκο, χάσαμε.» Δύο λέξεις. Απλές, ανθρώπινες και οδυνηρά αληθινές.
Δεν προέρχονται από την απαισιοδοξία. Προέρχονται από την εξάντληση, την ήσυχη απελπισία κάποιου που έχει περάσει χρόνια παρακολουθώντας τον ίδιο κύκλο ρητορικών ασκήσεων: αλλαγές ονόματος διοικήσεων, μετονομασίες, κούφιες «μετεξελίξεις» και λαμπερές ανακοινώσεις χωρίς να επιβαρύνονται από την ουσία.
Επί χρόνια, ακούμε για νέες δομές των ενόπλων δυνάμεων, αυξήσεις μισθών που παρουσιάζονται ως μεταρρύθμιση, πρωτοβουλίες για την προσέλκυση «των καλύτερων και λαμπρών» στις στρατιωτικές ακαδημίες, σαν τα συνθήματα να μπορούσαν να παρακάμψουν την συστημική κόπωση. Αλλά κάτω από την επιφάνεια, κάτι βαθύτερο έχει διασπαστεί. Όχι μόνο οι υλικές δυνατότητες, αλλά ο πολιτισμός, η αλήθεια, η αποστολή.
Και ίσως το χειρότερο από όλα: Χάσαμε και κανείς δεν τόλμησε να το πει.
Η Απώλεια Κάτω από την Επιφάνεια
Δεν χάσαμε μια μάχη.
Χάσαμε κάτι που ήταν πιο δύσκολο να το δεις και να το παραδεχτείς:
- Χάσαμε όταν αρχίσαμε να μετράμε την ετοιμότητα σε διαφάνειες PowerPoint και δελτία τύπου, όχι σε ανθρώπους ή ικανότητες.
- Χάσαμε όταν αντιμετωπίσαμε το στρατιωτικό προσωπικό ως αριθμούς σε ένα υπολογιστικό φύλλο, όχι ως ανθρώπινο κεφάλαιο που πρέπει να καλλιεργηθεί, να αμφισβητηθεί, να γίνει σεβαστό.
- Χάσαμε όταν υποθέσαμε ότι είχαμε την πολυτέλεια του χρόνου, ενώ άλλοι έτρεχαν μπροστά, χτίζοντας, καινοτομώντας, εξελισσόμενοι με σαφήνεια και επείγουσα ανάγκη.
- Χάσαμε όταν ανταλλάξαμε την κουλτούρα της αποστολής με μια κουλτούρα συμμόρφωσης. Όταν η πρωτοβουλία έγινε αμφίβολη και ο επαγγελματισμός διαπραγματεύσιμος.
- Χάσαμε όταν νομίζαμε ότι η οπτική μπορούσε να αντικαταστήσει την ύλη.
Δεν ήταν μια στιγμή. Ήταν μια συσσώρευση. Ένα είδος αργής θεσμικής διάβρωσης μεταμφιεσμένης σε συνέχεια. Κι όμως κανείς δεν σηκώθηκε να πει:
«Χάσαμε».
Όχι να μη τα παρατήσω. Αλλά να ξεκινήσω ξανά, από την αλήθεια. Λέγοντας ότι μπορεί να είναι κάθαρση. Δεν πρόκειται για απόδοση ευθυνών. Πρόκειται για ανάκτηση της αξιοπρέπειας.
Επειδή το «Χάσαμε» δεν χρειάζεται να είναι ένα τέλος. Μπορεί να είναι μια αρχή, αν ειπωθεί ειλικρινά, αν διώξει τη μάγισσα της αυταπάτης και αν ακολουθηθεί από πραγματικές επιλογές.
Σημαίνει ότι είμαστε έτοιμοι να σταματήσουμε να προσποιούμαστε.
Να σταματήσουμε να γράφουμε στρατηγικά έγγραφα που κανείς δεν διαβάζει.
Να σταματήσουμε να ανακοινώνουμε διαρθρωτικές αλλαγές που δεν αλλάζουν τίποτα.
Να σταματήσουμε να προσποιούμαστε ότι το κύρος μπορεί να επιβιώσει χωρίς απόδοση.
Η μεταρρύθμιση δεν είναι οπτική. Η μεταρρύθμιση είναι πόνος.
Αν μιλάμε σοβαρά, τότε το «Χάσαμε» θα πρέπει να οδηγήσει σε:
- Μια εξαιρετικά ειλικρινή αξιολόγηση του γιατί οι καλύτεροι δεν μένουν, ή ούτε καν εντάσσονται.
- Ένας επαναπροσδιορισμός της ηγεσίας, όπου η αποστολή να προηγείται της κοινωνικής θέσης και η ικανότητα να προηγείται των διασυνδέσεων.
- Μια επανεπένδυση στην εκπαίδευση και την κατάρτιση, όπου ο επαγγελματισμός δεν είναι απλώς ένα σύνθημα αλλά μια συνήθεια που διαμορφώνεται καθημερινά.
- Ένα νέο συμβόλαιο με όσους υπηρετούν, όπου η θυσία συνδυάζεται με σεβασμό και όχι μόνο με τελετουργικό σεβασμό, αλλά και με δομική υποστήριξη.
Πρέπει να σταματήσουμε να πιστεύουμε ότι ένας μεγαλύτερος προϋπολογισμός από μόνος του θα διορθώσει ό,τι είναι πολιτιστικό. Ότι οι νέες στολές, τα νέα ονόματα ή τα νέα συνθήματα θα αντιστρέψουν δύο δεκαετίες απόκλισης.
Τέλος στα παρηγορητικά ψέματα
Οι άνθρωποι μας –τα στελέχη- που βρίσκονται μέσα το ξέρουν.
Οι αξιωματικοί στα μέσα της καριέρας τους που φεύγουν αθόρυβα.
Οι δόκιμοι που ξεκινούν ιδεαλιστές και γίνονται κυνικοί μέχρι το δεύτερο έτος.
Οι υπαξιωματικοί που είναι εξαντλημένοι αλλά αόρατοι στις συζητήσεις πολιτικής.
Οι νέοι που παρακολουθούν από μακριά και λένε: «Δεν αξίζει τον κόπο».
Δεν χρειάζονται αφίσες με κίνητρα.
Χρειάζονται κάποιον να πει επιτέλους αυτό που όλοι ψιθυρίζουν:
«Χάσαμε»
Όχι ως επικήδειο λόγο.
Αλλά ως κάλεσμα για ανοικοδόμηση.
Ένα Νέο Ξεκίνημα Απαιτεί Αλήθεια
Αν υπάρχει κάποια ελπίδα για πραγματική μεταμόρφωση, αυτή ξεκινά με αυτή τη στιγμή ταπεινότητας.
Να αναγνωρίσουμε ότι ντύσαμε τη βιτρίνα ενώ τα θεμέλια σάπιζαν.
Ότι μπερδέψαμε τις διαδικασίες με τον σκοπό.
Ότι επιλέξαμε την αδράνεια αντί της ενδοσκόπησης.
Μπορούμε ακόμα να κερδίσουμε. Αλλά όχι προσποιούμενοι ότι δεν χάσαμε ποτέ.
Ας το πούμε, επιτέλους:
Ο Εύελπις του 2030 δεν χρειάζεται μόνο υψηλή βαθμολογία. Χρειάζεται αποστολή, παράδειγμα, και σύστημα που τον στηρίζει.
Ο Κυβερνήτης του 2030 δεν χρειάζεται να μάθει την ψυχραιμία από το YouTube. Χρειάζεται εκπαίδευση σε πραγματικές συνθήκες, με πραγματικές απειλές.
Ο Ναύαρχος του 2035 δεν θα έχει περιθώριο να “πείσει τη Βουλή”. Θα πρέπει να έχει ήδη την ισχύ έτοιμη, ορατή και αξιόπιστη.
Για να τα πετύχουμε όλα αυτά, πρέπει να ξεκινήσουμε από την αλήθεια:
Νίκο, χάσαμε. Αλλά δε θα ξαναχάσουμε, αν μάθουμε από αυτό. Και επειδή χάσαμε, τώρα έχουμε την ευκαιρία, ίσως την τελευταία, να κερδίσουμε διαφορετικά.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).










του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).










