Δημοσιεύθηκε στις 28 Ιουλίου 2025, ώρα 11:57 π.μ. EDT
Φωτογραφία: η ακροβατική ομάδα επίδειξης Soloturk της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας πετά με ένα αεροσκάφος F-16 πάνω από το Ανıτκαμπίρ, το μαυσωλείο του Ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, κατά τη διάρκεια των εορτασμών για την 100ή επέτειο της Δημοκρατίας… Περισσότερα ADEM ALTAN/AFP μέσω Getty Images
Η Τουρκία αποκάλυψε μια νέα βόμβα που περιγράφεται από τα φιλοκυβερνητικά μέσα ως το «πιο ισχυρό» συμβατικό όπλο αέρος της χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ, καθώς η Άγκυρα επιδιώκει να καθιερωθεί ως κορυφαίος εξαγωγέας αμυντικού υλικού.
Το θερμοβαρικό όπλο, με την ονομασία GAZAP, είναι «πολύ καταστροφικό», ανέφερε το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Anadolu.
Γιατί Έχει Σημασία
Τα θερμοβαρικά όπλα, γνωστά και ως βόμβες κενού, καύσιμου-αέρα ή αεροζόλ, χρησιμοποιούν οξυγόνο αναμεμειγμένο με καύσιμο για να δημιουργήσουν μια υψηλής θερμοκρασίας έκρηξη. Μια δεύτερη φόρτιση πυροδοτείται μετά την αρχική έκρηξη, καθιστώντας το όπλο πολύ πιο καταστροφικό από άλλες μη πυρηνικές βόμβες παρόμοιου μεγέθους.
Η Ρωσία έχει χρησιμοποιήσει θερμοβαρικά όπλα στην Ουκρανία, όπως επιβεβαίωσαν δυτικές αναλύσεις από τα πρώτα στάδια της πλήρους κλίμακας εισβολής της Μόσχας στον γειτονικό της κράτος. Η Σοβιετική Ένωση είχε επίσης χρησιμοποιήσει θερμοβαρικά πυρομαχικά στον πόλεμό της στο Αφγανιστάν, ενώ οι διπλής φάσης βόμβες υπάρχουν στα δυτικά οπλοστάσια εδώ και δεκαετίες.
Τι Πρέπει να Γνωρίζουμε
Η GAZAP ζυγίζει 2.000 λίβρες και έχει περάσει από δοκιμές πιστοποίησης, σύμφωνα με το Anadolu, που επικαλείται ανώνυμο αξιωματούχο. Η τροποποιημένη βόμβα είναι «έτοιμη για χρήση», δήλωσε ο ίδιος.
Το όπλο μπορεί να ριφθεί από αμερικανικής κατασκευής μαχητικό F-16, σύμφωνα με τα εγχώρια μέσα.
Η Τουρκία διαθέτει ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, με σχεδόν 300 μαχητικά αεροσκάφη πλήρως επιχειρησιακά, σύμφωνα με το ινστιτούτο μελετών International Institute for Strategic Studies (IISS) με έδρα το Λονδίνο. Η συντριπτική πλειοψηφία αυτών των αεροσκαφών είναι παραλλαγές του F-16.
Η τουρκική κυβέρνηση παρουσίασε τη βόμβα, καθώς και ένα όπλο αντίστοιχου μεγέθους με την ονομασία NEB-2 Ghost, σε μεγάλη αμυντική έκθεση στην Κωνσταντινούπολη, όπου η Άγκυρα και το Λονδίνο ανακοίνωσαν ξεχωριστά ένα βήμα προς μια συμφωνία για την προμήθεια μαχητικών αεροσκαφών Typhoon στην Τουρκία.
Η Τουρκία ενισχύει τη βάση της αμυντικής βιομηχανίας εδώ και πάνω από 50 χρόνια, δήλωσε η Ρεβέκκα Λούκας, ανώτερη αναλύτρια του ευρωπαϊκού παραρτήματος του ινστιτούτου μελετών RAND.
«Πρόσφατα υπήρξε μια σημαντική άνοδος στις προσφορές της Τουρκίας στην παγκόσμια αγορά όπλων, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τα UAVs \[μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα], αλλά και τεθωρακισμένα οχήματα, πλοία, πυρομαχικά και άλλα», ανέφερε η Λούκας.
Η αμυντική έκθεση της Κωνσταντινούπολης παραδοσιακά παρέχει ευκαιρίες για την προβολή νέων στρατιωτικών εξελίξεων, είπε η Λούκας στο Newsweek. «Δεν προκαλεί έκπληξη που είδαμε αρκετές πρεμιέρες αυτό το Σαββατοκύριακο, συμπεριλαμβανομένων των βομβών GAZAP και NEB-2 Ghost», πρόσθεσε η Λούκας.
Η Ρωσία είχε δηλώσει το 2007 ότι δοκίμασε αυτό που αποκάλεσε «πατέρα όλων των βομβών», ένα θερμοβαρικό όπλο ριπτόμενο από αέρος. Ρώσοι αξιωματούχοι είχαν τότε αναφέρει πως ήταν τέσσερις φορές πιο ισχυρό από την «μητέρα όλων των βομβών» του αμερικανικού στρατού, την οποία οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν στο Αφγανιστάν το 2017 κατά την πρώτη θητεία του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Το αμερικανικό όπλο των 21.600 λιβρών είναι επίσης γνωστό ως GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast Bomb.
Τι Λένε οι Αναλυτές
Η Ρεβέκκα Λούκας, ανώτερη αναλύτρια του ευρωπαϊκού παραρτήματος του ινστιτούτου RAND, δήλωσε στο Newsweek τη Δευτέρα: «Η Τουρκία δεν διαφημίζει μόνο συγκεκριμένα όπλα και πλατφόρμες σε πιθανούς αγοραστές, αλλά και τη συνολική άνοδό της ως επιδραστικός περιφερειακός παίκτης».
Σήμερα και αύριο η εθνική αντιπροσωπία θα παρακολουθήσει τον Ιανό, την κυβερνητική πλειοψηφία της Νέας Δημοκρατίας με επικεφαλής τον πρωθυπουργό, να καταγγέλλει το ΠΑΣΟΚ, τα έργα και τις ημέρες του στον αγροτικό τομέα, αλλά και την εμπλοκή δευτεροκλασάτων στελεχών του στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Επί έξι ολόκληρα χρόνια, η Νέα Δημοκρατία κυβερνά ως ΠΑΣΟΚ λαο κυβερνά με το ΠΑΣΟΚ – με τους υπουργούς, τους συνεργάτες και τα πολιτικά τέκνα του ΠΑΣΟΚ του Κώστα Σημίτη. Με τον Γιώργο Φλωρίδη, τον Τάκη Θεοδωρικάκο, τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, τη Λίνα Μενδώνη, τον Κυριάκο Πιερρακάκη, τον Ακη Σκέρτσο , τον Θόδωρο Λιβάνιο, τον Γιώργο Γεραπετρίτη, τον Θανάση Κοντογιώργη κ.ά. Επί έξι ολόκληρα χρόνια ερωτοτροπεί με τον σοσιαλιστικό χώρο και μεροληπτεί εις βάρος του νεοδημοκρατικού για να πείσει τους κεντρώους ψηφοφόρους για το πόσο ΠΑΣΟΚ είναι. Υπέδειξε ως υποψήφια της Ελλάδας για τον ΟΟΣΑ την Αννα Διαμαντοπούλου. Διόρισε ως μέλος επταμελούς επιτροπής σοφών τον Ευάγγελο Βενιζέλο. Κήρυξε τετραήμερο εθνικό πένθος για τον Κώστα Σημίτη. Στις αυτοδιοικητικές εκλογές στήριξε κατά βάση υποψηφίους του ΠΑΣΟΚ, όπως τον Σταύρο Αρναουτάκη στην Κρήτη. Οι μισοί γενικοί γραμματείς υπουργείων, πρόεδροι ΝΠΔΔ, Ανεξάρτητων Αρχών και το 1/3 τουλάχιστον των μετακλητών υπαλλήλων προέρχονται από το ΠΑΣΟΚ. Είναι κομματικά μέλη του, όχι απλώς κάποιοι που το συμπαθούν. Ορισμένοι εξ αυτών μάλιστα, που υπηρετούν σε γραφεία κορυφαίων υπουργών, μετέβησαν στη Χαριλάου Τρικούπη τη βραδιά των επινικίων του Νίκου Ανδρουλάκη για να πανηγυρίσουν κρυμμένοι πίσω από τις κολόνες. Στα ψηφοδέλτια της Ν.Δ. των περασμένων εκλογών τοποθετήθηκαν ως υποψήφιοι ορισμένα «πολιτικά παλτά» της Χαριλάου Τρικούπη! Εσχάτως πληροφορούμαστε ότι με τη Νέα Δημοκρατία θα πολιτευτούν στις προσεχείς εκλογές ο πρώην υπουργός του ΠΑΣΟΚ Ανδρέας Λοβέρδος και ο υιός του Θεόδωρου Πάγκαλου.
Ακόμα και το ρεπορτάζ της Νέας Δημοκρατίας, πλην παλαιών και έμπειρων εξαιρέσεων, στις περισσότερες εφημερίδες και στα περισσότερα κανάλια καλύπτεται πλέον από δημοσιογράφους που στη δεκαετία του 2000 έκαναν ρεπορτάζ ΠΑΣΟΚ. Κάποιοι λίγοι απ’ αυτούς, μάλιστα, καλούν βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας στο τηλέφωνο όταν υποβάλλουν δύσκολες ερωτήσεις στη Βουλή και συνομιλούν μαζί τους σε ανοιχτή ακρόαση μπροστά στον ηγεμόνα για να ακούει τι λένε.
Επί μία εξαετία λοιπόν η Νέα Δημοκρατία έχει συγχωνευτεί με μεγάλο μέρος του κομματικού μηχανισμού του ΠΑΣΟΚ της περιόδου 1996-2004 σε όλη την επικράτεια – και στην Κρήτη φυσικά. Επί μία εξαετία ο κύριος Μητσοτάκης κολακεύεται να είναι ΠΑΣΟΚ. Προτιμά να κάθεται κάτω από το φως του πράσινου ήλιου παρά κάτω από τη φλόγα του πυρσού της Νέας Δημοκρατίας, τον οποίο άλλωστε έχει διαγράψει από το έμβλημά της.
Ξαφνικά όμως, μόλις ξέσπασε το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, ο κύριος Μητσοτάκης ανακάλυψε ότι δεν του αρέσει να είναι πια ΠΑΣΟΚ. Και, προκειμένου να αποδράσει από τις δικές του, προσωπικές πολιτικές ευθύνες που οι δαπάνες του ΟΠΕΚΕΠΕ στην Κρήτη για βοσκοτόπια από 6 εκατομμύρια ευρώ το 2018 εκτοξεύτηκαν στα 30 εκατομμύρια το 2023 και από 12.000 ευρώ για βιολογική γεωργία εκτοξεύτηκαν στα 118 εκατομμύρια ευρώ τα έτη 2023 και 2024, τώρα ψάχνει πίσω από κάθε εταιρία, πίσω από κάθε αντιπεριφερειάρχη, πίσω από κάθε επιχειρηματία, πίσω από κάθε πρόεδρο νομαρχιακής του ΠΑΣΟΚ μήπως βρει κάτι για να τον καταγγείλει και να εξισώσει τα σκάνδαλα της Νέας Δημοκρατίας με τα σκάνδαλα του ΠΑΣΟΚ, το οποίο όμως απουσιάζει από την εξουσία εδώ και πάρα πολλά χρόνια – από το 2015. Κατά συνέπεια, όποιες απολαβές, επιδοτήσεις και ωφελήματα έχουν τα στελέχη του τα έχουν από την πολιτική συναλλαγή που κάνουν με τη Νέα Δημοκρατία.
Σήμερα και αύριο, λοιπόν, θα ζήσουμε στη Βουλή αυτό το φεστιβάλ της διπροσωπίας. Το φεστιβάλ του Ιανού. Το φεστιβάλ να καταγγέλλει ο πρωθυπουργός το ΠΑΣΟΚ ότι έκανε τα ίδια και ότι δεν δικαιούται διά να ομιλεί – νέος Κουτσόγιωργας μας προέκυψε. Επίσης -είμαστε βέβαιοι-, για να σωθεί, εκτός από το ΠΑΣΟΚ θα καταγγείλει και το κόμμα του το ίδιο. Θα πει ότι επιδοτήσεις στους αγρότες δόθηκαν και το 2009, με τη διαφορά ότι αυτές δόθηκαν ως αποζημίωση για ζημιές από τις καιρικές συνθήκες σε όλους, όχι επιλεκτικά για πλαστά βοσκοτόπια σε κουμπάρους και φίλους. Θα ζήσουμε το φεστιβάλ -είμαστε σχεδόν βέβαιοι και για αυτό- να μας λέει ότι η τεχνική λύση δόθηκε το 2014, επί πρωθυπουργίας Αντώνη Σαμαρά και υπουργίας Γιώργου Καρασμάνη, ύστερα από συνεννόηση όμως με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, γιατί στην Ελλάδα δεν υπάρχουν βοσκότοποι με τις προδιαγραφές της βόρειας Ευρώπης. Αλλο η λύση, όμως, και άλλο το κόλπο. Ποτέ μια τίμια λύση δεν γίνεται κόλπο για απάτες.
Ο,τι και να κάνει όμως ο κύριος πρωθυπουργός, οι δευτεροκλασάτοι πασόκοι που επικαλείται δεν μπορούν να διαγράψουν αυτό που έχει συμβεί με το δημόσιο χρήμα. Ο,τι και να κάνει, η Ιστορία έχει γράψει, κι αυτό δεν αναιρείται: υιοθετώντας μια βαθιά «κεντρώα» λογική, που ακολούθησε ακόμα και στις δύσκολες στιγμές του ο εκσυγχρονιστής μέντοράς του, μοιράζοντας δημόσιο χρήμα (8 δισ. παροχές το 2003), ο κύριος πρωθυπουργός έχει εξελιχθεί στον αρχηγό των λαϊκιστών και του πελατειακού κράτους στον 21ο αιώνα. Ποτέ μεταδικτατορικά η κεντροδεξιά παράταξη δεν συμπεριφέρθηκε έτσι στους Ελληνες κατά τη διακυβέρνησή της. Οι «δικοί» μας, μεταξύ των οποίων και οι πασόκοι προύχοντες, με τους οποίους έχει συγχωνευτεί η Νέα Δημοκρατία, και οι «άλλοι». Ο,τι και αν γίνει με τα αποτελέσματα των σημερινών και των αυριανών ψηφοφοριών, αυτό δεν αλλάζει. Θα χαραχθεί στις πλάκες της Ιστορίας με μεγάλα γράμματα: «Εξελέγησαν ως μεταρρυθμιστές και πολιτεύτηκαν ως λαϊκιστές». Στα εύκολα δόξασαν το ΠΑΣΟΚ, στα δύσκολα κάνουν πως δεν το ξέρουν. Η μπογιά όμως κόλλησε – και ό,τι βάφει δεν ξεβάφει.
Emmanuel Macron vient d’en faire l’annonce officielle : en septembre, la France reconnaîtra l’État palestinien. Qu’implique cette décision, que changera-t-elle concrètement et au niveau symbolique, aussi bien pour les Palestiniens que pour l’image de la diplomatie française ? Entretien avec la politiste Myriam Benraad, spécialiste du Moyen-Orient.
L’annonce officielle d’une prochaine reconnaissance de la Palestine peut-elle avoir un effet sur l’image de la France dans le monde arabe ?
On ne dispose pas de suffisamment de sondages et d’enquêtes crédibles sur l’évolution de l’opinion dans les pays arabes vis-à-vis de la France pour en juger ; mais cette annonce pourrait constituer un tournant symbolique dans la manière dont la France est perçue par les populations locales. Car la question palestinienne, on le sait bien, demeure un point de fixation durable et central dans cette région. Or, ces dernières années, l’impression s’était propagée que la France se montrait beaucoup trop compréhensive à l’égard d’Israël dans sa confrontation avec les Palestiniens. Et aussi, au fond, que la France n’était plus qu’un acteur secondaire, voire impuissant, que le temps où elle pouvait infléchir certains conflits au Moyen-Orient et peser sur les négociations était révolu depuis longtemps.
Cette annonce est-elle de nature à peser d’une façon ou d’une autre sur la situation des Palestiniens ?
Il reste que depuis le début de cette crise, même si l’influence de la France est restreinte, Paris n’a cessé, à l’échelle de toutes les instances multilatérales, de rappeler les principes du droit international, notamment humanitaire, ainsi que la nécessité d’un cessez-le-feu et d’une solution politique. La France a pris ses distances avec le hard power américain et israélien pour tenter de jouer de son soft power et, ainsi, se présenter comme le pilier d’un multilatéralisme profondément ébranlé par la guerre à Gaza.
La France copréside avec l’Arabie saoudite la conférence sur la Palestine qui vient de s’ouvrir à l’ONU. C’est un duo plutôt inédit…
Sur la question palestinienne, sa position est depuis le début très ambivalente. L’Arabie saoudite demeure en effet un allié stratégique des États-Unis, qui sont eux-mêmes le premier soutien d’Israël ; dans le même temps, elle s’est jointe à la Ligue arabe pour dénoncer la situation à Gaza. La France cherche à jouer de son influence auprès des Saoudiens pour les pousser à accroître la pression sur leurs alliés américains et, à travers eux, sur les Israéliens, dans le sens d’une désescalade du conflit.
En outre, l’Arabie saoudite aura certainement un rôle majeur à jouer dans la reconstruction de Gaza : on attend beaucoup d’elle, ne serait-ce qu’en raison de sa puissance financière. Cette reconstruction ne se fera pas uniquement par le biais de Riyad, mais avec l’appui d’autres pays de la région. Il me semble d’ailleurs que la notion de régionalisation du règlement des crises au Moyen-Orient n’est pas suffisamment mise en avant. La question palestinienne est une question internationale, certes, mais elle est avant tout une question régionale, voire une question arabe.
D’un point de vue diplomatique, affirmer que les pays arabes ne condamnent pas le Hamas me paraît maladroit. En réalité, beaucoup des États voisins d’Israël, que ce soit la Jordanie, l’Égypte ou un certain nombre de pays du Golfe, ont interdit la confrérie des Frères musulmans dont le Hamas est issu et, bien entendu, également le Hamas en tant que tel.
Tous les efforts de Paris et des autres pays qui s’impliquent dans une recherche de règlement de la crise actuelle ne seront-ils pas rendus vains si Israël, comme certains de ses ministres l’ont laissé entendre, décidait d’annexer officiellement Gaza et la Cisjordanie ?
Il faut rappeler qu’avant le 7 octobre 2023, Israël avait amorcé un processus de normalisation de ses relations avec un plusieurs États de la région. Je pense évidemment aux accords d’Abraham de 2020, mais aussi aux traités de paix plus anciens, et toujours en vigueur, avec Le Caire et Amman. En outre, des négociations sont très discrètement conduites avec le nouveau pouvoir de Damas pour essayer d’obtenir une décrue des hostilités en Syrie. Au Liban, Israël est engagé dans des discussions afin d’obtenir un apaisement dans le sud de ce pays.
Israël n’a pas investi toute cette énergie à remodeler le Moyen-Orient à son avantage pour perdre ces gains ; c’est pourquoi je ne crois pas que ses élites politiques et militaires procéderont à une annexion finale de Gaza et de la Cisjordanie. Qu’Israël mue en puissance occupante pour un temps à Gaza, cette optique me semble en revanche inévitable. Toutefois, l’État hébreu aura tout intérêt à transmettre rapidement le témoin.
Et ce témoin, à qui Israël pourrait-il le transmettre ?
Je songe à une force régionale.
Pas à l’Autorité palestinienne de Mahmoud Abbas ?
Il n’y a pratiquement plus d’Autorité palestinienne en place. Ce qui reste de cette entité n’est absolument pas en mesure de prendre en charge la bande de Gaza, que ce soit politiquement ou économiquement, au vu de l’étendue des destructions. En revanche, on pourrait imaginer, sous certaines conditions, des engagements et garanties de la part d’États arabes qui prendraient le relais et, in fine, participeraient de la recomposition d’une gouvernance palestinienne dont les contours seraient à esquisser plus précisément.
Mais la France reconnaît l’Autorité palestinienne comme étant l’unique entité à même de gérer la Palestine, donc y compris Gaza…
C’est la position officielle de Paris, en effet. Mais il suffit de se rendre en Cisjordanie pour constater que l’Autorité palestinienne n’y opère que par une gestion des affaires courantes. Si demain advient une explosion de violence, c’est l’armée israélienne qui s’y substituera, comme c’est déjà en large part le cas. On l’a encore constaté lors des affrontements des derniers mois.
Et puis, au-delà des annonces, Israël n’acceptera pas d’Autorité palestinienne forte car celle-ci, dans le passé, a aussi pris les armes contre lui. Avant l’émergence du terrorisme islamiste tel que revendiqué par le Hamas, l’OLP, des décennies durant, a recouru à l’action terroriste au nom de la cause palestinienne, dans un registre certes nationaliste. Les Israéliens n’ont donc aucune véritable confiance dans l’Autorité palestinienne.
Surtout, l’évolution récente de la société et de la classe politique israéliennes montre bien l’absence de tolérance à l’idée de vivre à la frontière un État palestinien de plein droit. Aux yeux d’une majorité d’Israéliens, ce serait courir le risque de subir un nouveau 7 Octobre. Une critique plus structurée de la guerre à Gaza émerge actuellement en Israël, y compris au sein de l’armée, mais le traumatisme est toujours trop présent. D’où les réactions violentes qui se sont exprimées contre la décision d’Emmanuel Macron, accusé par les plus radicaux d’être le promoteur d’une reconstitution de la menace terroriste palestinienne.
Autrement dit, tant qu’Israël et, derrière lui, les États-Unis, ne seront pas eux-mêmes réellement favorables à la solution à deux États, la Palestine peut bien être reconnue par plus des trois quarts des États de l’ONU, cela ne changera rien…
Effectivement. La déclaration d’Emmanuel Macron ne modifiera rien sur le terrain. Près de 150 nations ont d’ores et déjà reconnu l’État de Palestine. Cet État, du point de vue du droit international, existe par conséquent, et en réalité depuis le plan de partage de la Palestine mandataire en 1947. Cependant, sur le terrain, cet État est irréalisable pour des considérations territoriales, démographiques, politiques et sécuritaires.
Cette idée d’un État d’Israël cosmopolite, rassemblant Juifs, Arabes et autres minorités, renouait alors avec le projet initial d’une frange du sionisme historique, principalement laïque et déchirée entre son attachement à l’Europe, un nationalisme juif et ces idéaux cosmopolites. La déclaration d’indépendance de l’État d’Israël du 14 mai 1948 pose aussi que celui-ci « développera le pays au bénéfice de tous ses habitants », « sera fondé sur les principes de liberté, de justice et de paix » et « assurera une complète égalité de droits sociaux et politiques à tous ses citoyens, sans distinction de croyance, de race ou de sexe ».
Aujourd’hui, des logiques religieuses messianiques ont pris le dessus, une loi sur le caractère juif de l’État a été adoptée en 2018, et les relations entre Arabes et Juifs israéliens se sont terriblement dégradées depuis le 7 Octobre et le lancement de la guerre à Gaza. On n’a jamais été aussi loin d’une solution, à deux États ou sous d’autres formes
Pourtant, des pistes existent, comme celle d’une confédération de deux nations souveraines qui vivraient en partenariat sur un même territoire. Un tel consociationalisme, théorie politique offrant de gérer de profondes divisions ethno-confessionnelles au sein de sociétés par des accords de partage du pouvoir, prendrait en l’occurrence le contre-pied à la fois de la solution à deux États, dont le cadre a amplement été entamé depuis l’échec des accords d’Oslo, et d’une solution à un État unique en laquelle une infime minorité continue de croire. Mais là encore, ce scénario est-il un jour susceptible de se matérialiser, tant les violences se sont partout multipliées et exacerbées entre Israéliens et Palestiniens ?
Dans l’absolu, pour qu’une option politique puisse voir le jour, il faudra que ces communautés acceptent de coexister. J’ai évoqué le durcissement de la société israélienne ; mais qu’en est-il de la société palestinienne ? Après les bombardements, des dizaines de milliers de morts et la famine générale, la population de Gaza pourra-t-elle accepter cette coexistence avec Israël ? Pourra-t-elle d’ailleurs rester au milieu des décombres ou s’achemine-t-on vers un exode inexorable, et par quels moyens ?
Pour ces régimes, il est hors de question que les Palestiniens quittent leur terre d’origine. Ce discours suffit à justifier le maintien de la fermeture des frontières auprès d’opinions publiques certes ulcérées par le sort qu’Israël inflige aux Palestiniens, mais qui ne veulent en aucun cas que Nétanyahou ait gain de cause et que les Gazaouis soient contraints d’abandonner leurs terres. Et côté palestinien, domine le sentiment d’être assiégé par Israël, mais aussi abandonné par de supposés frères arabes qui n’ont guère mobilisé leurs armées contre Israël au-delà des déclarations souvent incendiaires.
En avril, Emmanuel Macron avait dit souhaiter qu’en contrepartie de sa propre reconnaissance de la Palestine, Israël soit reconnu par les États arabes. Ce calcul est-il voué à l’échec ?
À ce stade, il me semble que oui. Ces États peuvent en effet ignorer leurs opinions publiques, mais jusqu’à un certain point. Aucun régime arabe aujourd’hui ne veut courir le risque de provoquer une explosion de colère et un soulèvement comparable à ceux de 2011 ; or il n’est pas impossible que la reconnaissance d’Israël suscite des réactions brutales. La guerre de Gaza, depuis près de deux ans, sans même évoquer ce qui l’a précédée, a causé, pour des générations entières, en Israël comme dans le monde arabe, si ce n’est une haine insurmontable, au moins une défiance puissante et durable. Il faudra beaucoup plus que de simples mesures symboliques comme la reconnaissance de la Palestine pour surmonter l’ampleur des séquelles.
Senior Lecturer in International Politics, Negotiation & Diplomacy, Sciences Po
Le ministre français des affaires étrangères Jean-Noël Barrot s’entretient avec le premier ministre palestinien Mohammad Mustafa au siège des Nations unies, le 28 juillet 2025 à New York. John Lamparski/AFP
The move is also a slap in the face to China hawks in Washington.
By James Palmer, a deputy editor at Foreign Policy.
The highlights this week: The Trump administration blocks Taiwan’s president from transiting through the United States, sex scandals abound on the Chinese internet, and Beijing makes a big push on nuclear fusion.
U.S. President Donald Trump’s administration has reportedly blocked Taiwanese President Lai Ching-te from transiting through the United States on his way to and from Latin America—the first such known refusal of a Taiwanese president in more than three decades.
The move comes as Trump, who is said to have personally opposed Lai’s visit, is attempting to curry favor with Beijing before a potential visit to China.
Because Washington does not officially recognize Taiwan’s government, Taiwanese presidents cannot officially visit the United States. In 1994, Washington modified its previous ban on all visits by Taiwanese leaders to allow “transit visits,” in which Taiwanese leaders nominally stop in the United States on the way to Latin American countries—a handful of which recognize Taiwan.
In practice, though, these are visits to the United States in all but name, with Taiwanese leaders often using them as lobbying opportunities.
Trump’s move could face opposition from Congress. In 2018, Congress passed the Taiwan Travel Act, which supports high-level Taiwanese officials visiting the United States under “respectful” conditions. However, though Congress can still muster some bipartisanship when it comes to pressuring Beijing, Republicans are unlikely to be courageous enough to publicly speak out against Trump’s decision.
This latest move is a slap in the face to the many China hawks who backed Trump, continuing their trend of humiliating themselves in order to please a president whose view on China swings between xenophobia and praise for autocracy.
A good example is U.S. Secretary of State Marco Rubio, who was a strong supporter of human rights in China as a senator. But since taking his current post, he’s backed the defunding of democracy promotion efforts in China and fired many of the State Department’s China’s experts.
The most prominent China hawk on the strategy side is Elbridge Colby, the undersecretary of defense for policy. Once considered a member of the foreign-policy establishment, the loyal Trumpist said he wants to realign U.S. strategic assets toward Asia to help counter China.
However, as Taiwanese writer Brian Hioe pointed out, Colby has repeatedly made hostile statements about Taiwan and seems to perceive the island as simply a U.S. chess piece.
It takes a certain amount of doublethink to reconcile Colby and other hawks’ desire for a workable Asia-Pacific strategy, in which the United States is deeply dependent on long-term alliances, with Trump’s aggressive attitude toward those same allies.
The U.S. submarine deal with Australia and the United Kingdom is threatened, for instance, principally because it was agreed to under former U.S. President Joe Biden. (I’ve heard defense experts suggest that the plan is to tear up the deal and then sign what’s essentially the same deal with Trump’s name on it, in order to keep the petulant president happy.)
Meanwhile, U.S. trade relations with China remain fraught, with tariffs at their highest levels in history, despite the two sides backing off from a full blown decoupling. As the Lai decision shows, Beijing has the advantage.
Trump now seems desperate to reach big trade deals—not least because he’s hoping to distract attention from the ongoing scandal about his involvement with disgraced financier Jeffrey Epstein.
With China, however, reaching such a deal won’t be quick or easy.
Η προσαγωγή στην ασφάλεια Ρόδου και στη συνέχεια η σύλληψη στελέχους πολιτικού κόμματος στην διαμαρτυρία κατά του Ισραήλ, δείχνει την ταυτότητα όλων αυτών των αλληλέγγυων- ιδεολόγων υπέρ της Παλαιστίνης στα λιμάνια κατά πολιτών του Ισραήλ στην Σύρο, Ρόδο, Άγιο Νικόλαο. Όλοι συμφωνούμε για το παλαιστινιακό θέμα και όλοι επιθυμούμε την επίλυσή του
Όλοι αυτοί οι αλληλέγγυοι – ιδεολόγοι όμως:
1. Μήπως εξυπηρετούν ακριβώς τις ίδιες αντιλήψεις που έχει η Τουρκία για το Ισραήλ με την στήριξη της Χαμάς ως Κίνημα Αντίστασης ?
2. Μήπως δεν γνωρίζουν για την συμφωνία για την Ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο (3+1) Ελλάδας Κυπριακής Δημοκρατίας Ισραήλ + ΗΠΑ που αποτελεί ανάχωμα στην “γαλάζια πατρίδα” της Τουρκίας?
3. Μήπως αγνοούν ότι ο Γεωστρατηγικός Άξονας αεροπορικής ισχύος Ισραήλ Ελλάδας με αεροσκάφη 4,5 γενιάς και 5ης γενιάς είναι αυτό που επιχειρησιακά υπολογίζει η Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο?
4. Μήπως δεν γνωρίζουν το Κοινό Κέντρο Αεροπορικής Εκπαίδευσης στην Καλαμάτα (Ισραήλ Ελλάδας) αξίας 1,7 δις ευρώ, με εξομοιωτές , εκπαιδευτικά αεροσκάφη, logistics, υποδομές και κοινές ασκήσεις?
5. Μήπως δεν ξέρουν ότι στα πλαίσια της Στρατιωτικής Συνεργασίας Ελλάδας Ισραήλ τρέχουν σημαντικές συμφωνίες εξοπλισμών – κύριων οπλικών συστημάτων, άμεσης ενίσχυσης των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων πυραύλων με πυραύλους Rampage και βόμβες Spice για τα νέα F 16 αξίας 180 εκατ δολαρίων ?
6. Μήπως δεν έχουν ενημερωθεί ότι αρχίζει σύντομα η προμήθεια αντιαρματικών πυραύλων Spike Nlos για Νησιά Ανατολικού Αιγαίου και Έβρο – Πολεμικό Ναυτικό – Αεροπορία Στρατού συνολικής αξίας αξίας 370 εκατ ευρώ?
7. Μήπως δεν έχουν καταλάβει ότι η αγορά 40 συστημάτων πολλαπλών εκτοξευτών PULS για τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, εμβέλειας 300 χιλιομέτρων, αξίας 700 εκατ. ευρώ θα φέρει την μέγιστη αποτροπή ασφαλείας στα νησιά μας από τα επιθετικά σχέδια της Τουρκίας ?
8. Μήπως αγνοούν ότι η Ασπίδα του Αχιλλέα όλων των συνόρων μας με την Τουρκία μέχρι τέλους του 2027 αξίας 2,7 δις ευρώ θα αποτελέσει ένα οπλικό ανανεωμένο δικτυοκεντρικό σύστημα που μαζί με τις 6 πυροβολαρχίες Patriot θα καταστήσει την Ελλάδα ως την καλύτερη αντιαεροπορική – αντιβαλιστική άμυνα στον κόσμο?
9. Μήπως είναι οι ίδιοι που θέλουν ανοιχτά σύνορα και να πλημμυρίσει η Ελλάδα με παράνομους μετανάστες λόγω ιδεοληψίας?
Συμπερασματικά, ο κάθε πολίτης μπορεί να έχει όποια ιδεολογία έχει και δικαίωμά του, όμως η υπεράσπιση των συμφερόντων της πατρίδας οφείλει να τίθεται υπεράνω κάθε ιδεολογικής αντιπαράθεσης.
Σπάνια πλάνα που εξασφάλισε η Haaretz προσφέρουν ένα ανατριχιαστικό στιγμιότυπο στα σημεία διανομής βοήθειας στη Γάζα: Με τον ήχο συνεχών πυροβολισμών, οι Γάζαιοι τρέχουν να εξασφαλίσουν τρόφιμα για τις οικογένειές τους, και μόνο οι πιο δυνατοί και οι πιο γρήγοροι επιβιώνουν. Ειδικός: Οι Γάζαιοι τρέφονται «σαν επικίνδυνα ζώα σε σαφάρι»
Gradually φαίνονται πίσω από τον ορίζοντα, τρέχοντας – λίγοι, μετά δεκάδες, και κατόπιν μάζες. Οι νέοι φτάνουν πρώτοι, όλοι κρατώντας σάκους. Εισπράκτορες με μπλε γιλέκα και μάσκες προσώπου τους μιλούν στα αραβικά. «Σιγά‑σιγά, από εδώ», λέει ένας από αυτούς. «Δεν υπάρχει ζάχαρη ή αλεύρι σήμερα», λέει ένας άλλος. Ο ήλιος δεν έχει ακόμη ανατείλει.
Σε άλλο βίντεο, αναρίθμητοι άνθρωποι κινούνται ανάμεσα σε τσιμεντένια εμπόδια. Κάποιοι ανεβαίνουν στα χωμάτινα αναχώματα. Ένας χαρούμενος έφηβος χορεύει με ένα κουτί με την ένδειξη «premium onions» και χαμογελά στην κάμερα. «Thank you, America», φωνάζει. Πίσω του, πλήθη ανθρώπων ψάχνουν τρόφιμα. Πακέτα από το Gaza Humanitarian Foundation είναι πεταμένα στο έδαφος. Οι κάτοικοι τα ξεπακετάρουν με πυρετώδη τρόπο, βάζοντας προϊόντα μέσα στους σάκους τους. Άλλοι σέρνουν ολόκληρα πακέτα πάνω σε ξύλινες παλέτες ή με ποδήλατο.
h2> Παλαιστίνιοι ορμούν σε κέντρο διανομής βοήθειας τις πρώτες πρωινές ώρες μετά το άνοιγμά του
Το χάος επικρατεί παντού. Στο παρασκήνιο ακούγονται πυροβολισμοί· άλλοτε κοντινοί, άλλοτε μακρινοί. Περιστασιακά, ακούγονται οι εργαζόμενοι του GHF να ζητούν από τον κόσμο να παίρνει ένα πακέτο ανά άτομο, αλλά κανείς δεν καταγράφει ποιος πήρε τι. Σε κάθε περίπτωση, οι εργαζόμενοι δεν έχουν καμία πιθανότητα να διαχειριστούν μια τέτοια λίστα, ακόμα κι αν το ήθελαν.
Σε ένα από τα βίντεο, ένας άνδρας με γυαλιά στρέφεται προς τον κάμεραμαν. Τα τρόφιμα έχουν τελειώσει, και αυτός παρακαλά για βοήθεια με βραχνή φωνή. «Είστε οι καλύτεροι στον κόσμο. Η Χαμάς με τρομοκρατεί, η Χαμάς τρομοκρατεί την οικογένειά μου. Αμερική, βοήθησέ με, σε παρακαλώ. Δώσε μου ένα πακέτο τροφίμων, μόνο ένα. Αν δεν υπάρχει πακέτο, δώσε μου χρήματα — 100 σεκέλ, σε παρακαλώ.»
Τα αποσπάσματα βίντεο, τα οποία εξασφάλισε η Haaretz, τραβήχτηκαν κατά τη διάρκεια δύο εβδομάδων στα τέλη Μαΐου και αρχές Ιουνίου, σε ένα από τα σημεία διανομής τροφίμων του GHF στη Γάζα. Ο κάμεραμαν είναι ο αντισυνταγματάρχης Άντονι Αγιλάρ, απόστρατος των ειδικών δυνάμεων του αμερικανικού στρατού (Green Berets). Προσελήφθη ως υπεύθυνος επιχειρήσεων από την UG Solutions – μια ιδιωτική αμερικανική εταιρεία ασφαλείας που διαθέτει ένοπλους φρουρούς σε όλο τον κόσμο και είχε συμβληθεί με το GHF για την ασφάλεια των εγκαταστάσεών του. Κατέγραψε τις πρώτες ημέρες του ανοίγματος των εγκαταστάσεων, που ήταν και οι πιο θανατηφόρες. Σύμφωνα με το Υπουργείο Υγείας της Γάζας, 230 άνθρωποι σκοτώθηκαν και εκατοντάδες τραυματίστηκαν πηγαίνοντας ή φεύγοντας από τα σημεία του GHF κατά τη διάρκεια της παρουσίας του Αγιλάρ.
Αυτή την εβδομάδα, ο Αγιλάρ αποφάσισε να καταθέσει δημόσια σε διάφορα μέσα ενημέρωσης, περιλαμβανομένης της Haaretz. Ενώ οι εταιρείες που τον προσέλαβαν προσπαθούν τώρα να υπονομεύσουν την αξιοπιστία του, τα βίντεο που τράβηξε στη Γάζα – απτή τεκμηρίωση των κέντρων διανομής και των όσων συμβαίνουν εντός – είναι δύσκολο να αμφισβητηθούν.
«Συνήθως, η διανομή σε ένα σημείο διαρκεί από 8 έως 11 λεπτά. Είναι πολύ γρήγορη, είναι μανιασμένη, είναι χαοτική», δήλωσε στην Haaretz από την Ουάσινγκτον. «Όταν ήμουν εκεί, την αποκαλούσα “Ολυμπιάδα της Γάζας” γιατί όταν οι Ισραηλινοί απελευθερώνουν τη γραμμή ασφαλείας, το μπλόκο ασφαλείας για να μπορέσει ο κόσμος να προσεγγίσει το σημείο, ξεκινάει μια τεράστια έφοδος και επικρατεί ο νόμος του ισχυρότερου — εκείνοι που φτάνουν πρώτοι παίρνουν τη βοήθεια. Και τις περισσότερες φορές, γυναίκες και παιδιά δεν παίρνουν τίποτα.»
Είπε ότι έτσι λειτουργούν τα κέντρα διανομής από την πρώτη κιόλας ημέρα. «Είναι ένας χαοτικός πανικός μάχης, ένας αγώνας επιβίωσης των ισχυρότερων, απόλυτο χάος για να πάρει κανείς τρόφιμα. Και ναι, όλα τα τρόφιμα εξαφανίζονται. Έχω δει να τελειώνουν σε μόλις 6 λεπτά. Συνήθως παίρνει κατά μέσο όρο από 8 έως 11 λεπτά. Συνήθως γύρω στα 8 λεπτά και όλα έχουν φύγει», ανέφερε.
Διπλή αποτυχία
Ο Γιακόβ Γκαρμπ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μπεν-Γκουριόν του Νεγκέβ, ο οποίος παρακολούθησε την ίδρυση των κέντρων βοήθειας μέσω δορυφορικών εικόνων, προσέφερε μια εναλλακτική περιγραφή για την Ολυμπιάδα της Γάζας. «Είναι το πιο κοντινό πράγμα στο να ταΐζεις επικίνδυνα ζώα σε σαφάρι», δήλωσε στην Haaretz. «Αφήνεις το φαγητό κάτω, ανοίγεις τις πύλες και κάνεις πίσω». Η πραγματική διανομή τροφίμων είναι τόσο γρήγορη και χαοτική που σπανίως καταγράφεται από δορυφόρο. Παρ’ όλα αυτά, τις τελευταίες εβδομάδες, οι φακοί της Planet Labs κατάφεραν να την αποτυπώσουν ενώ περιφέρονταν στο διάστημα, 500 χιλιόμετρα πάνω από τη Γη. Οι φωτογραφίες τους προσφέρουν μια διαφορετική, αλλά εξίσου δύσκολη στην παρακολούθηση, οπτική του τι συμβαίνει στα σημεία διανομής.
Το πρωί της 13ης Ιουλίου, ένας δορυφόρος SkySat που πέρασε πάνω από το νότιο τμήμα της Λωρίδας κατέγραψε χιλιάδες πεινασμένους Γάζαιους να προετοιμάζονται να εισβάλουν στο σημείο διανομής SDS-2, επίσης γνωστό ως «Σαουδαραβική γειτονιά» – ένα από τα δύο κέντρα του GHF που χτίστηκαν βορειοδυτικά των ερειπίων της Ράφα και εξυπηρετούν εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες στην Αλ‑Μαουασί. Ένα τρίτο κέντρο διανομής χτίστηκε μερικά χιλιόμετρα ανατολικά, κατά μήκος του Διαδρόμου Μόραγκ, για τους κατοίκους της ανατολικής Χαν Γιούνις. Ένα τέταρτο δημιουργήθηκε στον Διάδρομο Νετζαρίμ για τους κατοίκους των Νουσεϊράτ και Ντέιρ αλ‑Μπάλαχ.
Η απόσταση μεταξύ της τεράστιας αυτοσχέδιας σκηνής-πόλης στην Αλ‑Μαουασί και του σημείου διανομής «Σαουδαραβική γειτονιά» είναι 2,5 χιλιόμετρα. Δορυφορικές εικόνες δείχνουν μια πρώτη ομάδα Γάζαιων να περιμένει σε ένα σημείο ελέγχου, λίγες εκατοντάδες μέτρα νότια του προσφυγικού καταυλισμού. Ένα χιλιόμετρο παραπέρα, μια άλλη ομάδα χιλιάδων ανθρώπων κρύβεται πίσω από ένα χωμάτινο ανάχωμα, εκεί όπου βρίσκονταν γεωργικά θερμοκήπια πριν από την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου. Λίγες εκατοντάδες μέτρα νοτιότερα, στον δρόμο προς το σημείο διανομής, στέκονται αρκετά τεθωρακισμένα οχήματα του Ισραηλινού Στρατού.
Το ίδιο το σημείο διανομής είναι άδειο από κόσμο. Στο κέντρο βρίσκονται κουτιά με βοήθεια, τοποθετημένα σε παλέτες, εν αναμονή της άφιξης των χιλιάδων πεινασμένων ανθρώπων. Πέντε ημέρες αργότερα, λίγο πριν τις 3:30 μ.μ., ένας άλλος δορυφόρος κατέγραψε ένα πυκνό σύνολο από χιλιάδες μαύρες κουκκίδες να το καλύπτουν πλήρως. Οι πεινασμένοι είχαν φτάσει στο σημείο διανομής.
Η GHF δημοσίευσε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία έχουν διανεμηθεί μέχρι σήμερα 95 εκατομμύρια γεύματα, και ότι καταφέρνουν να διανέμουν ένα εκατομμύριο γεύματα την ημέρα. Ωστόσο, σύμφωνα με όλους τους οργανισμούς βοήθειας και τους ειδικούς διατροφής που παρακολουθούν την κατάσταση στη Γάζα, αυτά τα μαθηματικά είναι παραπλανητικά με πολλούς τρόπους.
Γάζαιοι αρπάζουν τρόφιμα σε ένα από τα σημεία διανομής επισιτιστικής βοήθειας
Πρώτον, ακόμη κι αν πράγματι διανέμονται ένα εκατομμύριο γεύματα την ημέρα, ένας απλός υπολογισμός αποκαλύπτει ότι αυτό είναι λιγότερο από το ένα έκτο των γευμάτων που απαιτούνται για να τραφούν τα 2,1 εκατομμύρια κάτοικοι της Γάζας. Δεύτερον, και εξίσου σοβαρό, δεν πρόκειται κυριολεκτικά για «ένα εκατομμύριο γεύματα». Το ίδρυμα βασίζεται σε έναν υπολογισμό για να καταλήξει σε αυτό το νούμερο: Κάθε κιβώτιο ζυγίζει μεταξύ 16 και 18 κιλών και περιέχει ρύζι, ζυμαρικά, ταχίνι, λάδι μαγειρέματος, ρεβίθια ή φακές και αλάτι. Ένα κουτί μπορεί να αποδώσει όχι λιγότερα από 57,5 γεύματα, βάσει υπολογισμού τριών γευμάτων για 5,5 άτομα, για 3,5 ημέρες.
Αλλά αυτός ο υπολογισμός βασίζεται σε ένα τακτικό σύστημα διανομής, όπου κάθε αρχηγός οικογένειας παίρνει ένα κουτί κάθε 3,5 ημέρες, και η οικογένεια διαθέτει μέσα για να μαγειρέψει, να αποθηκεύσει και να διατηρήσει τα τρόφιμα. Στην πραγματικότητα — όπου το 90% των κατοίκων της Γάζας είναι εκτοπισμένοι χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα ή υγραέριο, και με σοβαρή έλλειψη πόσιμου νερού — η δυνατότητα παρασκευής γευμάτων από αυτά τα κουτιά είναι αμελητέα.
Αλλά αυτό είναι μόνο ένα από τα προβλήματα του συστήματος διανομής. Μια γρήγορη ματιά στα βίντεο του Αγιλάρ, καθώς και σε άλλα αποσπάσματα που τραβήχτηκαν από Παλαιστινίους, καθιστά σαφές ότι όσοι καταφέρνουν να φτάσουν στα τρόφιμα είναι σχεδόν αποκλειστικά νεαροί άνδρες. Εκείνοι που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη από τρόφιμα — μικρά παιδιά, θηλάζουσες μητέρες, ασθενείς και ηλικιωμένοι — μετά βίας καταφέρνουν να τα προμηθευτούν. Σε απάντηση της κριτικής, το προσωπικό του ιδρύματος άνοιξε για πρώτη φορά την περασμένη εβδομάδα ειδικές ώρες διανομής για γυναίκες και παιδιά.
Βίντεο τραβηγμένο μέσα σε κέντρο διανομής βοήθειας ενώ ήταν άδειο από κόσμο
Και υπάρχει ένα ακόμη θεμελιώδες πρόβλημα με τη μέθοδο διανομής. Οι σχεδιαστές της αρχικά προόριζαν οι άνθρωποι να παίρνουν τα σφραγισμένα κουτιά πίσω στις οικογένειές τους, όπου θα μαγείρευαν και θα κατανάλωναν τα τρόφιμα. Με αυτόν τον τρόπο, δεν θα δημιουργούνταν αγορά τροφίμων και η Χαμάς δεν θα μπορούσε να εισπράξει φόρους από τους εμπόρους.
Όμως αυτό δεν συνέβη στα σημεία διανομής του GHF. Οι κάτοικοι της Γάζας διαπίστωσαν γρήγορα ότι είναι ιδιαίτερα δύσκολο να περπατήσει κανείς στην άμμο για χιλιόμετρα κουβαλώντας ένα κουτί 18 κιλών, κι έτσι άρχισαν να εφοδιάζονται με σάκους για να αποσυναρμολογούν και να ξανασυσκευάζουν τη βοήθεια στα σημεία διανομής. Σύμφωνα με τον καθηγητή Γκαρμπ, εκατοντάδες χιλιάδες εγκαταλελειμμένα κουτιά έχουν συσσωρευτεί στα σημεία αυτά και είναι ορατά από το διάστημα.
Σύντομα, οργανωμένες ομάδες νεαρών άρχισαν να συλλέγουν τα πιο ακριβά προϊόντα από τα κουτιά και να τα πωλούν σε υψηλές τιμές. Σε τεκμηρίωση που εξασφάλισε η Haaretz, φαίνονται τέτοιοι νεαροί να πωλούν προϊόντα βοήθειας από την καρότσα ενός αγροτικού. Έτσι, το ίδρυμα απέτυχε όχι μόνο να αποτρέψει τον λιμό — απέτυχε επίσης να αποτρέψει τη δημιουργία μαύρης αγοράς από την οποία η Χαμάς μπορεί να επωφεληθεί.
«Από την πρώτη κιόλας ημέρα της διανομής, όταν το σημείο κατακλύστηκε και επικρατούσε χάος, ποτέ, ποτέ δεν θεσπίσαμε διαδικασία για να διασφαλίσουμε ότι είναι ένα κουτί ανά οικογένεια», δήλωσε ο Αγιλάρ. «Και δεν έχουμε καμία λογοδοσία ούτε ιδέα για το ποιος τα παίρνει, πόσα παίρνει, ποιος είναι αυτός που τα παίρνει, ποιος πήρε, ποιος δεν πήρε. Κάποιοι παίρνουν 10 κουτιά, κάποιοι παίρνουν 20. Κάποιοι τα φορτώνουν σε παλέτα, τα δένουν με σχοινί και φεύγουν με 40 κουτιά. Και κάποιοι δεν παίρνουν τίποτα. Και δεν υπάρχει καμία λογοδοσία για το ποιος τα παίρνει.»
Δορυφορική εικόνα της 13ης Ιουλίου που δείχνει τη διαδρομή μεταξύ του προσφυγικού καταυλισμού της Αλ‑Μαουασί και της «Σαουδαραβικής γειτονιάς», του κέντρου διανομής βοήθειας που βρίσκεται βορειοδυτικά των ερειπίων της Ράφα.
Τα δύο επάνω τετράγωνα δείχνουν ένα πλήθος ανθρώπων συγκεντρωμένων σε δύο σημεία, καθ’ οδόν προς το κέντρο διανομής. Το κάτω τετράγωνο δείχνει ένα άδειο σημείο διανομής με παλέτες γεμάτες πακέτα βοήθειας.
———————————–
Κοντινό πλάνο πλήθους ανθρώπων που σπρώχνονται πίσω από ένα σημείο ελέγχου, νότια του προσφυγικού καταυλισμού.
Κοντινό πλάνο του δεύτερου πλήθους ανθρώπων. Χιλιάδες Παλαιστίνιοι κρύβονται πίσω από ένα χωμάτινο ανάχωμα καθ’ οδόν προς το σημείο διανομής.
«Τελείωσε, ελάτε αύριο.»
Σε πολλά από τα βίντεο του Αγιλάρ, τα οποία τράβηξε σε διάστημα αρκετών ημερών, ακούγονται πυροβολισμοί. Η προέλευση των πυρών είναι άγνωστη. Τον Ιούνιο, ένα αποκαλυπτικό ρεπορτάζ της Haaretz αποκάλυψε ότι Ισραηλινοί στρατιώτες είχαν λάβει εντολή να ρίχνουν «πυρά εκφοβισμού» στα σημεία διανομής. Αξιωματικοί και στρατιώτες που μίλησαν τότε στη Haaretz επιβεβαίωσαν τη χρήση όλμων, πολυβόλων και οβίδων πυροβολικού.
Σε ένα από τα βίντεο που παρέδωσε ο Αγιλάρ, το οποίο δημοσίευσε και το Associated Press, φαίνονται χειροβομβίδες κρότου-λάμψης να ρίχνονται στο πλήθος — πιθανότατα από εργολάβους της UG Solutions, καθώς είναι οι μόνοι που βρίσκονται τόσο κοντά στους Παλαιστινίους που αναζητούν βοήθεια. Σε άλλα πλάνα, το προσωπικό της UG Solutions φαίνεται να είναι εξοπλισμένο με χειροβομβίδες κρότου-λάμψης.
Κέντρο διανομής SDS-2, που αναφέρεται επίσης ως «Σαουδική γειτονιά» – ένα από τα δύο κέντρα GHF που χτίστηκαν βορειοδυτικά των ερειπίων της Ράφα και εξυπηρετούν εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες στο Αλ-Μαουάσι. Φαίνεται άδειο στις 13 Ιουλίου και γεμάτο στις 18 Ιουλίου. Πίστωση: Planet Labs PBC
Σε ένα άλλο βίντεο, ακούγεται ένας δυνατός πυροβολισμός κοντά στο σημείο διανομής, όπου το πλήθος είναι στριμωγμένο σε έναν λαιμό μπουκαλιού προς την έξοδο. Στο παρασκήνιο, κάποιος φωνάζει «Μαμνού! Μαμνού!» – δηλαδή «Απαγορεύεται!» στα αραβικά – και δίνει οδηγία: «Εκκένωση όλοι, πίσω.» Σε τρίτο βίντεο, ακούγονται περίπου 20 ρυθμικές ριπές για ενάμισι λεπτό, μέχρι το πλήθος να εκκενώσει τον χώρο.
Από τότε που η Haaretz δημοσίευσε μαρτυρίες στρατιωτών για σκοπούμενους πυροβολισμούς κατά άοπλων αμάχων εντός του σημείου διανομής, οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις δήλωσαν ότι προχώρησαν σε δομικές αλλαγές στα κέντρα και τις οδούς πρόσβασης, καθώς και στις εντολές που δίνονται στους στρατιώτες. Πρόσφατα, περιστατικά πυροβολισμών κατά αιτούντων βοήθεια έχουν αναφερθεί κυρίως στον βόρειο τομέα της Λωρίδας της Γάζας και όχι στις περιοχές των εγκαταστάσεων του GHF. Ωστόσο, το πιο πρόσφατο περιστατικό μαζικών απωλειών σημειώθηκε στο σημείο του GHF στη Χαν Γιούνις, όπου 20 άνθρωποι ποδοπατήθηκαν και πέθαναν από ασφυξία. Το GHF επέρριψε την ευθύνη στη Χαμάς, υποστηρίζοντας ότι ο πανικός ξέσπασε όταν ένας μαχητής της Χαμάς απείλησε έναν υπάλληλο του GHF.
Γάζαιοι αποχωρούν από κέντρο διανομής βοήθειας, ενώ στο παρασκήνιο ακούγονται πυροβολισμοί και χειροβομβίδες κρότου
Μετά την επιδείνωση της ανθρωπιστικής κατάστασης στη Γάζα και την έντονη διεθνή κριτική, το Ισραήλ ανακοίνωσε το άνοιγμα επιπλέον οδών διανομής μέσω ξηράς (για φορτηγά βοήθειας από την Ιορδανία και την Αίγυπτο) και αέρος (με ρίψεις βοήθειας από αέρος). Ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε επίσης τη δημιουργία «ανθρωπιστικών διαδρόμων», οι οποίοι θα επιτρέψουν την ασφαλή διέλευση των εκατοντάδων φορτηγών βοήθειας που βρίσκονται ήδη στη Γάζα.
Την περασμένη εβδομάδα, προέκυψε μια νέα τάση στο TikTok από την Αίγυπτο: η ρίψη μπουκαλιών μισογεμάτων με ρύζι ή φακές στη Μεσόγειο Θάλασσα, με την ελπίδα ότι τα θαλάσσια ρεύματα θα τα μεταφέρουν στη Γάζα. Κάποια βίντεο από τη Γάζα δείχνουν ότι ορισμένα μπουκάλια ίσως έφτασαν στον προορισμό τους. Αν και η διατροφική αξία αυτών των μπουκαλιών είναι φυσικά αμελητέα, η τάση λειτουργεί ως συμβολική διαμαρτυρία ενάντια στην πείνα.
Οι ειδικοί, ωστόσο, λένε ότι οι πολυδιαφημισμένες ρίψεις τροφίμων από το Ισραήλ είναι σχεδόν τόσο αποτελεσματικές όσο και το ρύζι από τη θάλασσα. Η ποσότητα τροφίμων που ρίπτεται σε κάθε αεροπορική αποστολή είναι συγκρίσιμη με το περιεχόμενο ενός μόνο φορτηγού, και όπως ακριβώς στα κέντρα του GHF, αυτά τα τρόφιμα θα φτάσουν σε όσους μπορούν να τρέξουν και να τα αρπάξουν — στους πιο δυνατούς — και αυτοί επίσης δεν διαθέτουν τις κατάλληλες συνθήκες για να τα μαγειρέψουν, να τα αποθηκεύσουν ή να τα διατηρήσουν.
Σύμφωνα με ειδικούς, ο μόνος τρόπος για να επιλυθεί το πρόβλημα της πείνας στη Γάζα δεν είναι μέσω μπουκαλιών ή αεροπλάνων, αλλά επιτρέποντας σε ανθρωπιστικούς οργανισμούς και ιδιώτες εμπόρους να φέρουν μέσα στον θύλακα πολύ μεγάλες ποσότητες τροφίμων και ιατρικής βοήθειας — και να δραστηριοποιηθούν ελεύθερα εντός του. Αυτό απαιτεί την επανίδρυση αρτοποιείων και συσσιτίων, το άνοιγμα κέντρων σίτισης για την παροχή σωστής διατροφής στα παιδιά, τη διατήρηση οργανωμένων καταλόγων των αναξιοπαθούντων οικογενειών, και την έναρξη ανοικοδόμησης των συστημάτων ύδρευσης και αποχέτευσης.
Παλαιστίνιοι περιμένουν κοντά σε κέντρο διανομής βοήθειας του GHF, κοντά στο Χαν Γιουνίς. Πίστωση: Anthony Aguilar
Στο μεταξύ, στη Γάζα, η απόγνωση παραμένει. Σε ένα από τα βίντεο του Αγιλάρ, ένα τεράστιο πλήθος στέκεται πίσω από ένα φράγμα από άδεια τραπέζια. Πίσω τους, μια ροζ και πορτοκαλί αυγή βάφει τον ουρανό. «Παιδιά, αυτό ήταν, τελείωσε», λέει ένας υπεύθυνος. Η αυγή ανατέλλει πάνω από τα απογοητευμένα πρόσωπα δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων.
Πίσω από τον υπεύθυνο στέκονται ένοπλοι Αμερικανοί εργολάβοι της UG Solutions. «Ώρα να φύγετε, ελάτε αύριο», λέει. Ο κόσμος στέκεται σιωπηλά μπροστά του, με άδεια σακιά. Δεν υπάρχει ίχνος της αναστάτωσης που προηγήθηκε, αλλά πλέον δεν έχει απομείνει τίποτα για να πάρουν, τίποτα για να παλέψουν. Αύριο θα προσπαθήσουν ξανά την τύχη τους, ψάχνοντας μέσα σε κιβώτια και παλέτες, προσπαθώντας να φέρουν τρόφιμα στο σπίτι. Μόνο οι δυνατοί επιβιώνουν.
Στο πλαίσιο της επαλήθευσης των ισχυρισμών του Αγιλάρ, αυτό το βίντεο, μαζί με άλλα του ρεπορτάζ, στάλθηκε στο GHF. Το ίδρυμα βοήθειας όχι μόνο δεν αμφισβήτησε τη γνησιότητα των βίντεο, αλλά η εταιρεία χρησιμοποίησε ακόμη και το τελευταίο βίντεο σε δική της δημοσίευση, με σκοπό να δείξει πόσο οργανωμένα ήταν τα κέντρα διανομής τροφίμων σε σύγκριση με τις λεηλασίες φορτηγών του ΟΗΕ. Μετά την επικοινωνία της Haaretz μαζί τους, η δημοσίευση αφαιρέθηκε, και η εταιρεία υποστήριξε ότι το βίντεο δημοσιεύτηκε κατά λάθος λόγω τεχνικού σφάλματος υπαλλήλου.
Χιλιάδες πεινασμένοι κάτοικοι της Γάζας γύρω από φορτηγά βοήθειας, με κατεύθυνση βόρεια προς το Χαν Γιουνίς, ανατολικά του SDS3. Πίστωση: Planet Labs LBC / 26 Ιουλίου 2025
Απάντηση του Gaza Humanitarian Foundation:
«Είναι φυσικό να συγκεντρώθηκαν μάζες ανθρώπων στα σημεία διανομής τροφίμων, πρόκειται για βοήθεια που δόθηκε μετά από τρεις μήνες πολιορκίας. Αναμέναμε τέτοια περιστατικά και προετοιμαστήκαμε αναλόγως. Όσο δεν επιτυγχάνεται διατροφική ασφάλεια στη Γάζα, κάθε προσπάθεια διανομής τροφίμων θα περιλαμβάνει τέτοιες εικόνες. Η εμπειρία μας δείχνει ότι, όσο βελτιώνεται η διατροφική κατάσταση, βελτιώνεται και η τάξη στις ουρές, ενώ όταν η κατάσταση επιδεινώνεται, επιδεινώνεται και η συμπεριφορά επί τόπου. Τι άλλο θα μπορούσε να αναμένεται;
»Προτεραιότητά μας ήταν και παραμένει να ταΐσουμε τον κόσμο με ασφάλεια. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο λαμβάνουμε μέτρα διασποράς του πλήθους, που αποσκοπούν αποκλειστικά στη μείωση του κινδύνου θανάσιμης συμφόρησης. Οποιοσδήποτε ισχυρισμός ότι πολίτες υπέστησαν βλάβη από προσωπικό του GHF είναι ψευδής. Είμαστε ενήμεροι για τους ισχυρισμούς του κ. Αγιλάρ και, μόλις τους πληροφορηθήκαμε, ξεκινήσαμε αμέσως έρευνα. Πλέον διαθέτουμε αδιαμφισβήτητα στοιχεία ότι οι ισχυρισμοί του είναι ψευδείς και ότι ο κ. Αγιλάρ παραποίησε έγγραφα και δηλώσεις που προσκόμισε στα μέσα ενημέρωσης.
»Έχουμε καταστήσει σαφές από την πρώτη ημέρα ότι το GHF από μόνο του δεν μπορεί να θρέψει όλους τους κατοίκους της Γάζας. Στην πραγματικότητα, ένα από τα συμφωνηθέντα κατά την έναρξη των επιχειρήσεών μας ήταν ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει να επιτρέπει την είσοδο ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα σύμφωνα με τον υφιστάμενο μηχανισμό, που περιλαμβάνει και τον ΟΗΕ. Συνεπώς, πράγματι, δεν υπάρχει επαρκής βοήθεια στη Γάζα, και απευθύνουμε επανειλημμένα έκκληση προς τη διεθνή κοινότητα να συμμετάσχει και να βοηθήσει στην κάλυψη των υπαρχουσών αναγκών. Το πρόβλημα δεν είναι η απροθυμία από την πλευρά μας αλλά η απουσία των άλλων, ακριβώς όταν η παρουσία τους ήταν πιο αναγκαία. Παρ’ όλα αυτά, θα συνεχίσουμε να κάνουμε ό,τι είναι δυνατό για να ταΐσουμε τους κατοίκους της Γάζας, συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης πιλοτικών πρωτοβουλιών που παρέχουν τρόφιμα απευθείας στις κοινότητες.»
bideo 6
Γάζαιοι που περιμένουν σε μεγάλη ουρά για να λάβουν βοήθεια ενημερώνονται ότι δεν έχει απομείνει τροφή για αυτούς
«Ο κ. Αγιλάρ εργάστηκε στην UG Solutions συνολικά για 27 ημέρες, πολλές από τις οποίες πέρασε σε ξενοδοχείο στο Ισραήλ αντί για τα σημεία διανομής. Όχι μόνο τα γεγονότα που περιγράφει ο κ. Αγιλάρ δεν συνέβησαν ποτέ, αλλά δεν βρισκόταν καν στο σωστό μέρος τη σωστή στιγμή για να γίνει μάρτυρας τέτοιων ισχυρισμών.
»Οι ισχυρισμοί ότι το προσωπικό της UG Solutions έχει οποιαδήποτε σχέση με “εγκλήματα πολέμου” είναι επίσης ψευδείς. Αντιθέτως, το προσωπικό της UG Solutions έχει σώσει ζωές σε τακτική βάση, έχει αφοπλίσει εγκληματίες και επίδοξους δολοφόνους και έχει αποδυναμώσει τον έλεγχο της Χαμάς στην επισιτιστική αλυσίδα και στη δυναμική της αγοράς της Γάζας… Ο κ. Αγιλάρ είναι ένας πικραμένος και δυσαρεστημένος πρώην εργολάβος που επιδιώκει εκδίκηση από την UG Solutions. Η ασταθής του συμπεριφορά μετά την απόλυσή του \[…] δεν προκαλεί έκπληξη, δεδομένης της ασταθούς και αντιεπαγγελματικής του συμπεριφοράς στη Γάζα. \[…] Η UG Solutions παραμένει προσηλωμένη στην παροχή τροφίμων σε λιμοκτονούντες πολίτες. Ενώ η Εταιρεία είναι ανοιχτή σε σχόλια από το προσωπικό της για το πώς να βελτιώσει τις επιχειρήσεις διανομής βοήθειας, δεν μπορεί να ανεχθεί μια ψευδή εκστρατεία δυσφήμησης που η ίδια η Χαμάς έχει προβάλει για την υποστήριξη της τρομοκρατικής της προπαγάνδας.»
Απάντηση Εκπροσώπου Τύπου Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων (IDF):
«Οποιαδήποτε προσπάθεια να υποστηριχθεί ότι οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις πυροβολούν εσκεμμένα κατά αμάχων είναι ψευδής και αβάσιμη. Διευκρινίζουμε ότι ο IDF δεν δρα εντός των κέντρων διανομής και οι εγκαταστ
άσεις προστατεύονται αποκλειστικά από το Gaza Humanitarian Foundation. Ωστόσο, δυνάμεις του IDF βρίσκονται σε κοντινή απόσταση λόγω επιχειρήσεων στην περιοχή.
»Οι δυνάμεις μας υποβάλλονται σε εις βάθος, συνεχείς διαδικασίες εκμάθησης με σκοπό τη βελτίωση των επιχειρησιακών λύσεων για την περιοχή και την ελαχιστοποίηση κάθε τριβής με τον πληθυσμό· στο πλαίσιο αυτό, έχουν προστεθεί πρόσφατα νέοι φράκτες, έχουν τοποθετηθεί πινακίδες, έχουν ανοιχτεί επιπλέον δίοδοι κ.λπ. Οποιοσδήποτε ισχυρισμός για περιστατικά πυροβολισμών στα σημεία διανομής εξετάζεται από τις αρμόδιες βαθμίδες.»
Ο αποκλεισμός της εισόδου τροφίμων και βοήθειας από το Ισραήλ, μαζί με τις δυσκολίες διανομής εντός της Λωρίδας της Γάζας, έχουν φέρει πολλούς από τους 2 εκατομμύρια Παλαιστίνιους της Γάζας στα πρόθυρα λιμού.
Άλαν Τέιλορ
29 Ιουλίου 2025, 17:11 ώρα Ανατολικής Ακτής
Ένας άνδρας κρατά στην αγκαλιά του ένα παιδί με σοβαρότατο υποσιτισμό.
Mohammed Y. M. Al-yaqoubi / Anadolu / Getty
Η πεντάχρονη Λάνα Σαλίχ Τζούχα, η οποία διέφυγε με την οικογένειά της από τη συνοικία Σουτζαγίγια της Γάζας προς το κέντρο της πόλης, πάσχει από σοβαρό υποσιτισμό, όπως φαίνεται στις 28 Ιουλίου 2025. Η οικογένειά της καλεί σε επείγουσα βοήθεια ώστε να λάβει την κατάλληλη θεραπεία και διατροφή.
Οργανισμοί του ΟΗΕ προειδοποιούν πλέον ότι η κρίση πείνας στη Γάζα εξελίσσεται σε λιμό, με αυξανόμενες ενδείξεις λιμοκτονίας και υποσιτισμού. Οι εκτιμώμενοι 2 εκατομμύρια Παλαιστίνιοι στη Γάζα έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε βοήθεια, αντιμετωπίζοντας την απειλή πυροβολισμών από Ισραηλινούς στρατιώτες καθώς κατευθύνονται προς συνωστισμένα σημεία διανομής τροφίμων. Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι έχει επιτρέψει την είσοδο 5.000 φορτηγών βοήθειας στη Γάζα τους τελευταίους δύο μήνες, όμως ανθρωπιστικές οργανώσεις λένε πως αυτό είναι πολύ λιγότερο από το απαραίτητο. Σύμφωνα με το NPR, οι υγειονομικές αρχές της Γάζας αναφέρουν πλέον ότι πάνω από 130 άνθρωποι έχουν πεθάνει από «λιμό και υποσιτισμό» από την έναρξη του πολέμου.
Majdi Fathi / NurPhoto / Getty
Παλαιστίνιοι συγκεντρώνονται σε σημείο διανομής τροφίμων στη Γάζα στις 20 Ιουλίου 2025.
Mohammed Arafat / AP
Φορτηγά με ανθρωπιστική βοήθεια σχηματίζουν ουρά για να εισέλθουν στο πέρασμα Ράφα μεταξύ Αιγύπτου και Λωρίδας της Γάζας στις 27 Ιουλίου 2025.
Saeed M. M. T. Jaras / Anadolu / Getty
Παλαιστίνιοι ανεβαίνουν πάνω σε φορτηγό μεταφοράς τροφίμων, μετά από πολύωρη πεζοπορία για να παραλάβουν αλεύρι από φορτηγά που εισήλθαν στην περιοχή Ζικίμ, κιμπούτς στο νότιο Ισραήλ, στις 27 Ιουλίου 2025.
Ramez Habboub / GocherImagery / Future Publishing / Getty
Παλαιστίνιοι μεταφέρουν ανθρωπιστική βοήθεια που διανεμήθηκε στο πέρασμα Ζικίμ, κοντά στην περιοχή Αλ-Σουντανίγια, στη βόρεια Γάζα, επιστρέφοντας στις οικογένειές τους μετά την έναρξη των εναέριων ρίψεων.
Ramez Habboub / ABACA / Reuters
Ένα αγόρι μεταφέρει σακί αλεύρι που διανεμήθηκε στο πέρασμα Ζικίμ στις 26 Ιουλίου 2025.
Mahmoud Issa / Anadolu / Getty
Παλαιστίνιοι μεταφέρουν βαριά σακιά αλεύρι μακριά από σημείο διανομής στην περιοχή Ζικίμ στις 27 Ιουλίου 2025.
Hassan Jedi / Anadolu / Getty
Κάτοικοι του προσφυγικού καταυλισμού Νουσεϊράτ σχηματίζουν ουρά μπροστά σε υδροφόρες κάθε μέρα για να μαζέψουν καθαρό νερό και να το μεταφέρουν στις σκηνές τους στην πόλη της Γάζας, όπως φαίνεται στις 20 Ιουλίου 2025.
Abdalhkem Abu Riash / Anadolu / Getty
Σακιά με φακές χύνονται σε μεγάλα καζάνια μαγειρέματος σε σημείο διανομής τροφίμων που διαχειρίζεται φιλανθρωπικός οργανισμός στη Λωρίδα της Γάζας, στις 18 Ιουλίου 2025.
Abdel Kareem Hana / AP
Παλαιστίνιοι πασχίζουν να παραλάβουν δωρεάν φαγητό σε κοινοτική κουζίνα στην πόλη της Γάζας, στις 26 Ιουλίου 2025.
Khames Alrefi / Anadolu / Getty
Παιδί ανάμεσα σε πλήθος ανθρώπων περιμένει να πάρει ζεστό φαγητό από ανθρωπιστική οργάνωση στην πόλη της Γάζας στις 26 Ιουλίου 2025.
Omar Al-Qattaa / AFP / Getty
Μια εκτοπισμένη Παλαιστίνια πίνει γουλιά από σούπα φακής που έλαβε σε σημείο διανομής τροφίμων στην πόλη της Γάζας στις 25 Ιουλίου 2025.
Jehad Alshrafi / AP
Ανθρωπιστική βοήθεια ρίχνεται από αέρος πάνω από την πόλη της Γάζας για τους Παλαιστίνιους στις 27 Ιουλίου 2025.
Abdel Kareem Hana / AP
Δέματα τροφίμων και βοήθειας πέφτουν με αλεξίπτωτο από τον ουρανό πάνω από ερείπια κτιρίων στη Γάζα, στις 27 Ιουλίου 2025.
Abdel Kareem Hana / AP
Παλαιστίνιος νεαρός μεταφέρει σακί βοήθειας που έπεσε στη Μεσόγειο Θάλασσα, ανοικτά της Ζαουάιντα, μετά από εναέρια ρίψη πάνω από το κεντρικό τμήμα της Γάζας στις 29 Ιουλίου 2025.
Jehad Alshrafi / AP
Παλαιστίνιοι μεταφέρουν σακιά αλευριού που εκφορτώθηκαν από κομβόι ανθρωπιστικής βοήθειας που έφτασε στην πόλη της Γάζας από τη βόρεια Γάζα στις 22 Ιουλίου 2025.
Jehad Alshrafi / AP
Ο Γιάζαν Αμπού Φουλ, ένα υποσιτισμένο παιδί δύο ετών, κάθεται στο πάτωμα του σπιτιού της οικογένειάς του στον προσφυγικό καταυλισμό Σάτι, στην πόλη της Γάζας, στις 23 Ιουλίου 2025.
30 Ιουλίου 2025
Η Τουρκία ανοιχτή σε αγορά μεταχειρισμένων Eurofighter εν μέσω επείγουσων αναγκών της αεροπορίας
Levent Kenez/Στοκχόλμη
Ένα κυβερνητικά χρηματοδοτούμενο think tank, στενά συνδεδεμένο με τον Πρόεδρο Recep Tayyip Erdogan, έχει ζητήσει από την Τουρκία να ενισχύσει ταχύτατα την αεροπορία της, ώστε να αντιμετωπίσει αυτό που αποκαλεί ταυτόχρονες απειλές από το Ισραήλ και την Ελλάδα.
Η Τουρκία «πρέπει να αποκτήσει επαρκείς ποσοτικές και ποιοτικές δυνατότητες στον αέρα, στην αεράμυνα και στο διάστημα απέναντι σε δύο ταυτόχρονες απειλές με εξωτερική υποστήριξη, το Ισραήλ και την Ελλάδα», σύμφωνα με νέα έκθεση που δημοσιεύθηκε από το Ίδρυμα SETA, το οποίο έχει δεσμούς με την τουρκική πληροφορία. Η έκθεση, που υπογράφεται από τον αναλυτή αμύνης Murat Aslan, περιγράφει με δραματικό τρόπο τις τρέχουσες δυνατότητες της τουρκικής αεροπορίας, προειδοποιώντας ότι η χώρα κινδυνεύει να μείνει πίσω από τους περιφερειακούς ανταγωνιστές της, εάν δεν εκσυγχρονίσει και επεκτείνει τον στόλο των μαχητικών αεροσκαφών της.
Η έκθεση υποστηρίζει ότι το Ισραήλ και η Ελλάδα, και οι δύο υποστηριζόμενοι από δυτικές συμμαχίες άμυνας και προηγμένη στρατιωτική τεχνολογία, έχουν αποκτήσει ένα στρατηγικό πλεονέκτημα που θα μπορούσε να υπονομεύσει τα συμφέροντα ασφαλείας της Τουρκίας. Η ανάλυση του SETA τονίζει ότι ο σημερινός στόλος των F‑16 της Άγκυρας, που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της αεροπορίας της από τη δεκαετία του 1980, πλησιάζει στο τέλος της επιχειρησιακής του ζωής. «Η Τουρκία δεν μπορεί να βασίζεται σε παλαιωμένα συστήματα όταν αντιμετωπίζει αντιπάλους που διαθέτουν μαχητικά πέμπτης γενιάς και ολοκληρωμένα δίκτυα άμυνας», αναφέρει η έκθεση. Ζητά την άμεση προμήθεια νέων μαχητικών αεροσκαφών μαζί με επενδύσεις σε εγχώρια προγράμματα για να διατηρηθεί η αποτροπή και η στρατηγική ανεξαρτησία.
Η έκθεση έρχεται μόλις μία εβδομάδα μετά την υπογραφή προκαταρκτικής συμφωνίας της Τουρκίας για την αγορά μαχητικών Eurofighter Typhoon. Η συμφωνία θεωρείται κρίσιμο βήμα για την κάλυψη του κενού που άφησε η απομάκρυνση της Τουρκίας από το πρόγραμμα κοινού μαχητικού F-35, έπειτα από την αμφιλεγόμενη αγορά των ρωσικών συστημάτων αεράμυνας S-400. Η απόκτηση των S-400 προκάλεσε κρίση με την Ουάσινγκτον και τους συμμάχους του ΝΑΤΟ, οι οποίοι υποστήριξαν ότι το ρωσικό σύστημα θα μπορούσε να υπονομεύσει τις δυνατότητες stealth του F-35. Ως αποτέλεσμα, η Τουρκία εκδιώχθηκε από το πρόγραμμα το 2019, παρά το γεγονός ότι είχε πληρώσει για ορισμένα από τα μαχητικά. Η ανάλυση του SETA υποστηρίζει ότι η επανένταξη στο πρόγραμμα F-35 θα «αποκαθιστούσε το ποιοτικό πλεονέκτημα της Τουρκίας», αλλά αναγνωρίζει ότι η συμφωνία για τα Eurofighter αποτελεί αναγκαίο ενδιάμεσο μέτρο.
Στην αξιολόγησή του για τη δυναμική της περιοχής, το think tank ξεχωρίζει την Ελλάδα και το Ισραήλ ως βασικά σημεία αναφοράς για τις δυνατότητες της τουρκικής αεροπορίας. Η Ελλάδα εκσυγχρονίζει τον στόλο των F-16 της στο προηγμένο πρότυπο F-16V ενώ παράλληλα ενισχύει τις αμυντικές σχέσεις της με τη Γαλλία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Ισραήλ, από την πλευρά του, επιχειρεί με ένα μείγμα μαχητικών F-15I και F-35I Adir, με περισσότερα από 36 αεροσκάφη stealth ήδη σε ενεργή υπηρεσία. «Αυτά τα κράτη έχουν αξιοποιήσει τις δυτικές συμμαχίες για να οικοδομήσουν αεροπορίες που μπορούν να προβάλλουν ισχύ με τρόπους που η Τουρκία πρέπει να είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει», προειδοποιεί η έκθεση. Τονίζει ότι ο στόχος της Τουρκίας πρέπει να είναι η δημιουργία ενός στόλου ικανού να διατηρεί επιχειρήσεις σε πολλαπλά μέτωπα με ελάχιστο απόθεμα 500 μαχητικών αεροσκαφών έτοιμων για μάχη.
Ο τρέχων στόλος της Τουρκίας αποτελείται από περίπου 235 αεροσκάφη F-16C/D Block 30/40/50+, πολλά εκ των οποίων έχουν υποστεί εκσυγχρονισμό στο πλαίσιο του προγράμματος OZGUR, το οποίο ενσωματώνει εγχώρια ανεπτυγμένα ραντάρ, αισθητήρες και πυρομαχικά stand-off, παρατείνοντας τη διάρκεια ζωής των αεροσκαφών. Ωστόσο, το SETA τονίζει ότι ο εκσυγχρονισμός από μόνος του δεν επαρκεί. «Ακόμη και με αναβαθμίσεις, η δομική διάρκεια ζωής πολλών F-16 είναι περιορισμένη. Πρέπει να αποκτηθεί νέα γενιά μαχητικών για τη διατήρηση της υπεροχής στον αέρα», αναφέρει η έκθεση. Ο Υπουργός Άμυνας Yasar Guler επιβεβαίωσε πρόσφατα ότι η Τουρκία θα αγοράσει 40 νέα F-16 Block 70 Vipers, αλλά θα εγκαταλείψει 79 κιτ εκσυγχρονισμού που είχαν προγραμματιστεί προηγουμένως, υποδηλώνοντας μια στροφή προς την απόκτηση νεότερων πλατφορμών αντί της αναβάθμισης παλαιών αεροσκαφών.
Η έκθεση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο Eurofighter Typhoon, επισημαίνοντας την απόδοσή του σε υψηλό υψόμετρο και τον ρόλο του στην απόκτηση υπεροχής στον αέρα. «Αν αποτύχει η προμήθεια των Eurofighter, η Τουρκία πρέπει να αναζητήσει ένα εναλλακτικό μαχητικό στην κλίμακα των 40 έως 50 αεροσκαφών για να καλύψει τις επείγουσες ανάγκες μάχης», αναφέρει. Η έκθεση επίσης προτείνει ότι το εγχώριο μαχητικό KAAN, το οποίο αναπτύσσεται από την Turkish Aerospace Industries, θα μπορούσε να διαδραματίσει μετασχηματιστικό ρόλο μετά την αναμενόμενη ένταξή του σε υπηρεσία μετά το 2028. Το KAAN προορίζεται ως μαχητικό πέμπτης γενιάς με μελλοντικές δυνατότητες που θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν ή να συμπληρώσουν το F-35, συμπεριλαμβανομένων χαρακτηριστικών stealth και ενσωμάτωσης με drones που κινούνται από τεχνητή νοημοσύνη, όπως τα ANKA-3 και Kizilelma.
Οι συστάσεις του SETA εκτείνονται πέρα από την προμήθεια μαχητικών αεροσκαφών. Καλεί σε εκτεταμένες αναβαθμίσεις των συστημάτων αεράμυνας και ραντάρ της Τουρκίας, ιδίως για την αντιμετώπιση αεροσκαφών stealth. Η ενσωμάτωση προηγμένων ραντάρ AESA, συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου και εγχώρια ανεπτυγμένων πυρομαχικών περιγράφεται ως κρίσιμη για την επίτευξη αυτάρκειας και τη μείωση της εξάρτησης από ξένους προμηθευτές. «Η Τουρκία πρέπει να είναι σε θέση να αμυνθεί, να αποτρέπει την επιθετικότητα και, εάν χρειαστεί, να πλήξει αντιπάλους χωρίς να βασίζεται σε εξωτερικές εγκρίσεις ή να αντιμετωπίζει εμπάργκο», αναφέρει η έκθεση.
Ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ και ο Βρετανός υπουργός Άμυνας Τζον Χίλι υπογράφουν μνημόνιο συμφωνίας για την προμήθεια αεροσκαφών Eurofighter Typhoon, στην Κωνσταντινούπολη στις 23 Ιουλίου.
Η ανάλυση του SETA συνδέει αυτές τις στρατιωτικές ανάγκες άμεσα με τις γεωπολιτικές πραγματικότητες στην ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Επικαλείται τη διευρυνόμενη αμυντική συνεργασία της Ελλάδας με το Ισραήλ, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση ως εξελίξεις που θα μπορούσαν να απομονώσουν την Τουρκία αν μείνουν ανεξέλεγκτες. «Οι συνδυασμένες δυνατότητες αεροπορίας της Ελλάδας και του Ισραήλ, με την υποστήριξη των δυτικών δυνάμεων, συνιστούν διπλή πρόκληση την οποία η Τουρκία πρέπει να προετοιμαστεί να αντιμετωπίσει», προειδοποιεί. Η έκθεση υποστηρίζει ότι αυτή η διπλή πρόκληση απαιτεί μια ολιστική προσέγγιση που θα συνδυάζει την εξωτερική προμήθεια με την εγχώρια καινοτομία.
Η ταραγμένη σχέση της Τουρκίας με το πρόγραμμα F-35 παραμένει κεντρικό θέμα. Η απομάκρυνση της Άγκυρας από το πρόγραμμα όχι μόνο καθυστέρησε την πρόσβασή της στην τεχνολογία stealth πέμπτης γενιάς, αλλά και περιέπλεξε τη γενικότερη στρατηγική άμυνάς της. Η έκθεση επισημαίνει ότι αν επιλυθεί η διαμάχη με την Ουάσινγκτον, η παράδοση των F-35 για τα οποία έχει ήδη πληρώσει η Τουρκία θα της προσδώσει άμεσο ποιοτικό πλεονέκτημα. Μέχρι τότε, τα Eurofighter και τα εκσυγχρονισμένα F-16 θα χρειαστεί να καλύψουν το κενό. «Η στρατηγική αξία των F-35 δεν μπορεί να αγνοηθεί, αλλά η Τουρκία δεν πρέπει να παραμένει εξαρτημένη από έναν μόνο προμηθευτή ή ευάλωτη σε πολιτικές συνθήκες», αναφέρει.
Η έκθεση τονίζει ότι η υπεροχή στον αέρα είναι ουσιώδης για να διατηρήσει η Τουρκία την περιφερειακή της επιρροή και να ανταποκρίνεται σε κρίσεις. Υπενθυμίζει παλαιότερες επιχειρήσεις όπως η τουρκική επέμβαση στη Λιβύη το 2019–2020 ως απόδειξη ότι οι δυνατότητες μεγάλης εμβέλειας και σε υψηλό υψόμετρο είναι καθοριστικές στις σύγχρονες συγκρούσεις. Χωρίς αυτές, προειδοποιεί, η Τουρκία διακινδυνεύει να χάσει την πρωτοβουλία σε μελλοντικές ενδεχόμενες αντιπαραθέσεις.
Στο καταληκτικό της μέρος, η έκθεση του SETA καλεί σε μια πολυδιάστατη προσέγγιση της αεροπορικής ισχύος. Συνιστά την επιτάχυνση του προγράμματος KAAN, την απόκτηση των Eurofighter ως προσωρινό μέτρο και τη σημαντική επένδυση σε μη επανδρωμένα αεροχήματα και τεχνολογίες stealth. Η έκθεση επίσης υποδεικνύει την ανάγκη ενσωμάτωσης τεχνητής νοημοσύνης σε επιχειρήσεις εναέριας μάχης και επιτήρησης, προτείνοντας ότι το μέλλον του πολέμου θα εξαρτάται από διασυνδεδεμένες πλατφόρμες και όχι από μεμονωμένα αεροσκάφη.
Το γαρ πολύ της θλίψεως…, ο καύσωνας ή και τα δύο, οδήγησαν τον κ. Μητσοτάκη, στην κυριακάτικη ανάρτηση, για την Μονή Σινά;
Πρωθυπουργός: “Ικανοποιούμε ένα αίτημα 15 αιώνων, η Ιερά Μονή Σινά αποκτά νομικό πρόσωπο στην χώρα μας”. Αλήθεια, ποιοι είχαν διατυπώσει το αίτημα πριν 1500 χρόνια και σε ποιο κράτος;
Η μονή του όρους Σινά, είναι ίσως η παλαιότερη χριστιανική μονή. Με εντολή της μητέρας του Αυτοκράτορα της νέας Ρώμης Κωνσταντίνου, χτίστηκε ο πρώτος ναός, τον 3ο μ.Χ. αιώνα. Ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α, τον 6ο μ.Χ. αιώνα, έδωσε εντολή για το χτίσιμο νέου ναού, αυτού που υπάρχει σήμερα, με πολλές προσθήκες και επισκευές.
Αρχικά υπαγόταν στην δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Ιερουσαλήμων, κάποιες εποχές και στην δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας.
Τον 16ο αιώνα το Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης έδωσε πλήρη αυτονομία και αυτοδιοίκηση στην μονή, με το όνομα “Αυτόνομη Ορθόδοξη εκκλησία του όρους Σινά”.
Την αυτονομία, αλλά και την προστασία της, με προσωπική επιστολή στους μοναχούς, κατόπιν αιτήματός τους, έδωσε και ο προφήτης των Μουσουλμάνων Μωάμεθ, αφού και οι μουσουλμάνοι, όπως και οι χριστιανοί, αναγνωρίζουν ως δικό τους Προφήτη, τον προφήτη των Εβραίων, Μωυσή.
Άλλωστε, η εκκλησία χτίστηκε στο όρος Σινά, στην περιοχή, όπου, σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη, ο Μωυσής παρέλαβε τις Δέκα Εντολές, από τον Γιαχβέ, το όνομα στα εβραϊκά του Θεού, η φωνή του οποίου ακούστηκε, μέσα από την “φλεγόμενη βάτο”.
Έτσι είναι και σήμερα το καθεστώς της μονής και έτσι αναγνωρίστηκε και πρόσφατα από το Αιγυπτιακό Εφετείο της περιοχής, χωρίς φυσικά να της αναγνωρίζεται η κυριότητα των ακινήτων, τόσο της μονής, όσο και των άλλων κτισμάτων και οικοπέδων, στην περιβάλλουσα περιοχή της μονής.
Συνεπώς, το ΝΠΔΔ, που ανακοίνωσε η υπουργός παιδείας, είναι θετικό, γιατί θα υπάρχει φορέας, αντί των υπηρεσιών του υπουργείου παιδείας και εξωτερικών, που το παρακολουθούν και το φροντίζουν. Ο φορέας θα είναι υπό την εποπτεία του υπουργείου παιδείας και αυτό δημιουργεί ένα ερωτηματικό, γιατί δεν έχει ουσιαστική συμμετοχή το υπουργείο Εξωτερικών, το οποίο έχει την αρμοδιότητα της υποστήριξης των Πρεσβυγενών Πατριαρχείων και έχει πολύτιμη εμπειρία;
Το 2002, βλέποντας τα μεγάλα προβλήματα των Πρεσβυγενών Πατριαρχείων, κυρίως με τις κυβερνήσεις των χωρών που έχουν την έδρα τους, Κωνσταντινούπολης, Ιεροσολύμων και Αλεξάνδρειας, δημιουργήθηκαν, με Πρωτοβουλία του Υπουργείου Εξωτερικών, τρία Ιδρύματα, ΝΠΙΔ, με έδρα την Αθήνα. Στα Διοικητικά Συμβούλια, τοποθετήθηκαν ισχυρά ακαδημαϊκά και οικονομικά πρόσωπα, εγνωσμένου κύρους, εμπειριών και προσφοράς στα Πατριαρχεία, από Ελλαδίτες και Ομογενείς, με κοινό γραφείο στις Βρυξέλλες, έδρα της ΕΕ, για ευνόητους λόγους.
Τα Ιδρύματα που θα επικουρούσαν τα Πατριαρχεία Κωνσταντινούπολης και Αλεξάνδρειας, συγκροτήθηκαν γρήγορα με την συμφωνία και την υπογραφή και των Πατριαρχών, όχι όμως των Ιεροσολύμων, υπήρχε δική του άρνηση, για λόγους που δεν είναι καλό να γράψω δημόσια.
Τα δύο Ιδρύματα λειτούργησαν με μεγάλη επιτυχία μέχρι το 2004, καταργήθηκαν από την νέα κυβέρνηση, για λόγους που ποτέ δεν έγιναν δημόσια γνωστοί.
Συνεπώς, το ΝΠΔΔ, που ανακοίνωσε ο Πρωθυπουργός, είναι μερικώς και πολύ ατελώς, επιστροφή και μόνο για την μονή Σινά, στις ολοκληρωμένες επιλογές του 2002. Όμως διαβάζοντας πιο προσεκτικά τις αρμοδιότητές του, δημιουργούνται πολλά ερωτήματα, αφού κάποιος μπορεί να θεωρήσει, ότι η Ελλάδα καταργεί το αυτοδιοίκητο της μονής και ότι αποκτά δικαιώματα στα ακίνητά της. Πέρα από την αντίδραση των μοναχών, που ήδη έχει δημοσιοποιηθεί, είναι βέβαιο, ότι θα αντιδράσει και το Αιγυπτιακό κράτος, χωρίς να ξέρουμε τι σημαίνει αυτό για τις σχέσεις των δύο χωρών.
Είκοσι τρία χρόνια μετά το 2022 δεν είναι πολλά, για τις προηγούμενες χιλιετίες, είναι όμως πολλά για την τρίτη χιλιετία, τον 21ο αιώνα.
Όμως, τι το ήθελε η υπουργός παιδείας και ο Πρωθυπουργός την δήλωση: «Ικανοποιούμε ένα αίτημα 15 αιώνων”. Γιατί, εύλογα θα ρωτήσει κάποιος:
Ποιοι είχαν διατυπώσει το αίτημα πριν 1500 χρόνια και σε ποιο κράτος;
Σημείωση:
Η μονή Σινά κινδυνεύει από τους φανατικούς “Αδελφούς Μουσουλμάνους” της Αιγύπτου, πιο πολύ όμως κινδυνεύει από την τουριστική εκμετάλλευση, από την σύγχρονη στρατηγική των επενδυτών και των κυβερνήσεων, στο Real Estate και τον τουρισμό.
Τη στιγμή που μία από τις κύριες αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι το εμπόριο, η ΕΕ αρνήθηκε να εμπλακεί σε εμπορική σύγκρουση με τον Ντόναλντ Τραμπ, με κίνδυνο να υπονομεύσει τη μακροπρόθεσμη αξιοπιστία της. Η φωνή της Γαλλίας παρέμεινε αδύναμη.
Ως προς τη μορφή, ο εξευτελισμός δύσκολα θα μπορούσε να είναι πιο εμφανής. Προσκαλώντας την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο πολυτελές γήπεδο γκολφ του στο Τέρνμπερι της Σκωτίας, και εκμεταλλευόμενος την ευκαιρία για να το διαφημίσει μπροστά στις κάμερες όλου του κόσμου («το καλύτερο γήπεδο του κόσμου»), ο Ντόναλντ Τραμπ δεν προσπάθησε καν να κατευνάσει τα πνεύματα για τη «συμφωνία» του με την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), την Κυριακή 27 Ιουλίου. Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου που προηγήθηκε περίεργα των διαπραγματεύσεων, αντί να τις ακολουθεί, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ήταν εμφανώς αγχωμένη, καθισμένη ίσια, με τα χέρια στα γόνατα, ακούγοντας υπομονετικά τον Αμερικανό πρόεδρο. Για περίπου είκοσι λεπτά, οι δημοσιογράφοι σχεδόν δεν της απευθύνθηκαν καθόλου, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ μονοπωλούσε την προσοχή.
Το να προσφέρουν μια νίκη συμβολικής μορφής στον Αμερικανό πρόεδρο θα μπορούσε να είναι καλή ιδέα, αν η εμπορική συμφωνία ήταν ισορροπημένη επί της ουσίας. Η αλήθεια όμως είναι ότι πρόκειται για «τη μεγαλύτερη και ομορφότερη εκβιαστική πράξη στην ιστορία», όπως συνοψίζει η οικονομολόγος Βερονίκ Ρις-Φλορές. Η ΕΕ αποδέχθηκε όπως οι εξαγωγές της προς τις Ηνωμένες Πολιτείες φορολογούνται με 15%. Πριν από την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο, ο μέσος όρος ήταν 1,2%, με βάση το οικονομικό βάρος κάθε τομέα. Και σε αντάλλαγμα; Τίποτα. Η ΕΕ απέφυγε οποιαδήποτε απάντηση. Μια τόσο μονομερής συμφωνία θα είχε προκαλέσει οργή στους διαπραγματευτές πριν από μερικούς μήνες.
Πρέπει να υπενθυμίσουμε τη χρονική ακολουθία για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της οπισθοχώρησης της ΕΕ. Αρχικά, οι Ευρωπαίοι μιλούσαν για ενίσχυση της άμυνάς τους ώστε να αποφύγουν έναν εμπορικό πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όλοι αύξησαν τις στρατιωτικές τους δαπάνες, αλλά ο Ντόναλντ Τραμπ εξαπέλυσε ούτως ή άλλως την τελωνειακή επίθεση. Μετά τη «μέρα της απελευθέρωσης» στις 2 Απριλίου, οι Ευρωπαίοι διαπραγματευτές εξακολουθούσαν να ονειρεύονται την επίτευξη συμβιβασμού χωρίς κανένα τελωνειακό δασμό μεταξύ των δύο ζωνών, σε ισότιμη βάση.
Όταν το Ηνωμένο Βασίλειο ανακοίνωσε, στις 8 Μαΐου, μια συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες που επικύρωνε δασμούς 10%, οι Ευρωπαίοι γελούσαν ειρωνικά: δεν τίθεται θέμα αποδοχής μιας τέτοιας μονομερούς υποχώρησης, υποσχέθηκαν. Τελικά αναγκάστηκαν να καταπιούν την περηφάνια τους. Στις αρχές Ιουλίου ήταν έτοιμοι να δεχτούν 10%… μέχρι που ο Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε τις διαπραγματεύσεις που διεξήγαγαν οι ίδιες του οι ομάδες και τελικά απείλησε την ΕΕ με δασμούς 30%. Δύο εβδομάδες αργότερα, οι Ευρωπαίοι αποδέχθηκαν τελικά το 15%.
«Ένας ανεπαρκής συμβιβασμός»
Ποιος χαίρεται για αυτή τη συμφωνία; Με το ζόρι η κυρία φον ντερ Λάιεν, η οποία εκτιμά πως ήταν «το καλύτερο που μπορούσε να επιτευχθεί». Όχι η γαλλική κυβέρνηση: ο Φρανσουά Μπαϊρού καταγγέλλει μια «μαύρη μέρα» και μια «υποταγή» της ΕΕ. Ούτε πραγματικά η Γερμανία: ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δηλώνει μεν ανακουφισμένος που αποφεύχθηκε μια «άχρηστη κλιμάκωση», αλλά «θα ήθελε πραγματικά περισσότερες ελαφρύνσεις για το διατλαντικό εμπόριο». Ο αντιαντιευρωπαϊστής Βίκτορ Όρμπαν, πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, δεν χάνει την ευκαιρία να γελοιοποιήσει την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: «Ο Ντόναλντ Τραμπ έφαγε την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για πρωινό. Ο Αμερικανός πρόεδρος είναι διαπραγματευτής βαρέων βαρών, η πρόεδρος είναι φτερού».
Η αγανάκτηση εκφράζεται επίσης και από τις επιχειρήσεις. Η συμφωνία θα έχει «καταστροφικές επιπτώσεις για χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)», σύμφωνα με τη Συνομοσπονδία Μικρών και Μεσαίων Επιχειρήσεων. Ο γερμανικός εργοδοτικός κόσμος εκφράζει τη θλίψη του: «Η συμφωνία είναι ένας ανεπαρκής συμβιβασμός και στέλνει ένα καταστροφικό μήνυμα», εκτιμά ο Βόλφγκανγκ Νίντερμαρκ, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ομοσπονδίας Γερμανικής Βιομηχανίας (BDI), της κυριότερης εργοδοτικής ένωσης. Αν ακόμη και η γερμανική βιομηχανία, ο πρώτος εξαγωγέας προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν χαιρετίζει τη συμφωνία, ποιος ωφελείται από το έγκλημα;
Τα δύο μόνα επιχειρήματα υπέρ της συμφωνίας είναι αυτά της σύνεσης. Πρώτον, οι επιχειρήσεις αποφεύγουν τα χειρότερα – τον κίνδυνο επιβολής δασμών 30% από την 1η Αυγούστου – και αποκτούν έτσι κάποια ορατότητα. Γνωρίζουν ποιοι δασμοί θα ισχύσουν, κατ’ αρχήν για αρκετά χρόνια. Αλλά αυτό σημαίνει να αποδίδει κανείς υπερβολική αξιοπιστία στον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δεν είναι ξένος προς τις ανατροπές, ιδίως από τη στιγμή που κανένα κείμενο δεν έχει υπογραφεί μέχρι στιγμής – οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δημοσιεύσει ένα αόριστο πρώτο έγγραφο που συνοψίζει τη συμφωνία, η ΕΕ τίποτα.
Δεύτερον, αποφεύχθηκε ένας πλήρης εμπορικός πόλεμος. «Η απουσία \[ευρωπαϊκής] απάντησης μπορεί να θεωρηθεί ως ένδειξη αδυναμίας, αλλά από μακροοικονομική σκοπιά, ίσως είναι η καλύτερη απάντηση», τονίζει ο Ζιλ Μοέκ, επικεφαλής οικονομολόγος του ομίλου Axa. Από τη δική του σκοπιά, η κλιμάκωση θα κόστιζε πολύ περισσότερο: αν η ΕΕ επέβαλλε δασμούς στις αμερικανικές εισαγωγές ή φόρους στους κολοσσούς της ψηφιακής οικονομίας (Meta, Google, Apple…), οι αρνητικές επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία θα ήταν σοβαρές.
Αυτό είναι ακριβές. Οι δασμοί κοστίζουν πρωτίστως στη χώρα που τους επιβάλλει, και η ΕΕ δεν είναι υποχρεωμένη να επαναλάβει τα ίδια λάθη με τον Ντόναλντ Τραμπ. Εξάλλου, η αμερικανική ανάπτυξη έχει ήδη επιβραδυνθεί σημαντικά. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Ζιλ Μοέκ, η συμφωνία που ανακοινώθηκε την Κυριακή, της οποίας οι λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη διαπραγματευτεί, αναμένεται να κοστίσει στην ΕΕ μισή ποσοστιαία μονάδα του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος και στις Ηνωμένες Πολιτείες 0,7 της μονάδας.
«Η Ευρώπη θα μπορούσε να είναι ισχυρή»
Αλλά αυτοί οι υπολογισμοί είναι βραχυπρόθεσμοι. Μεσοπρόθεσμα, η ΕΕ δεν έχει χάσει όλη της την αξιοπιστία για μελλοντικές διαπραγματεύσεις, με την υποχώρησή της απέναντι στον κ. Τραμπ; «Η Κίνα θα μπορεί εύκολα να πει: εγώ θέλω το ίδιο», αναστενάζει ο Τιερί Μέγιερ, καθηγητής οικονομικών στη Sciences Po και επιστημονικός σύμβουλος του Κέντρου Μελετών Στρατηγικών και Διεθνών Πληροφοριών. Ακόμα χειρότερα, οι Βρετανοί, που αποχώρησαν από την ΕΕ, εξασφαλίζουν καλύτερη συμφωνία από τους Ευρωπαίους: «Άρα το Brexit οδήγησε σε καλύτερο αποτέλεσμα, αυτό είναι ακατανόητο», προσθέτει.
Όλα αυτά είναι ακόμη πιο επιζήμια δεδομένου ότι η ΕΕ είναι πρωτίστως μια εμπορική δύναμη. Γεωπολιτικά, ενεργεί αποσπασματικά. Στρατιωτικά, διαθέτει 27 στρατούς. Αντιθέτως, οι εμπορικές υποθέσεις είναι αποκλειστική αρμοδιότητα των ευρωπαϊκών αρχών. Η τελωνειακή ένωση – οι τελωνειακοί φραγμοί είναι οι ίδιοι για τους είκοσι επτά – εγγυάται τη σταθερότητα της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς, ενός γίγαντα 450 εκατομμυρίων καταναλωτών.
«Η Ευρώπη θα μπορούσε δυνητικά να είναι ισχυρή, είτε μόνη της είτε σε συμμαχία με άλλους», εκτιμά ο Ολιβιέ Μπλανσάρ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, στην πλατφόρμα X. «Έπρεπε να είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει την καταιγίδα. Θα είχε εξασφαλίσει καλύτερη συμφωνία στο τέλος και θα είχε στείλει ένα ισχυρό μήνυμα στον υπόλοιπο κόσμο. \[Πρόκειται για] μια χαμένη ευκαιρία.»
Απομένει, τέλος, η παράξενη στάση της γαλλικής κυβέρνησης. Τη Δευτέρα, ο Λοράν Σεν-Μαρτέν, υφυπουργός αρμόδιος για το εξωτερικό εμπόριο, σχολίαζε στη France Inter τη συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες σαν να ήταν εξωτερικός παρατηρητής: «Αυτή η συμφωνία δεν είναι ισορροπημένη.» Ο Φρανσουά Μπαϊρού επέλεξε την ίδια κριτική στάση, στοχεύοντας τις Βρυξέλλες σαν να μην μπορούσε να κάνει τίποτα η γαλλική κυβέρνηση. Δύο τινά συμβαίνουν: είτε πρόκειται για έκφραση εξαιρετικά κακής πίστης, αφού η Γαλλία ήταν αναπόσπαστο μέρος των διαπραγματεύσεων, είτε η γαλλική φωνή, η οποία τις τελευταίες εβδομάδες ζητούσε πιο σκληρή στάση από την ΕΕ, έχει πλέον καταστεί ανίσχυρη στις Βρυξέλλες.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, στο Τέρνμπερι, στη νοτιοδυτική Σκωτία, στις 27 Ιουλίου 2025. BRENDAN SMIALOWSKI/AFP
Ο πρώην υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων του Ηνωμένου Βασιλείου, Ντένις ΜακΣέιν, σε ένα σπάνιο άρθρο αναλύει την ελληνική πολιτική παρακμή των τελευταίων πέντε δεκαετιών
8 Comments in moderation
Με άρθρο του στο The Globalist ο πρώην υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων του Ηνωμένου Βασιλείου, Ντένις ΜακΣέιν, σε ένα σπάνιο άρθρο για ξένο Μέσο, αρκετά ακριβές (χωρίς να αποφεύγει ορισμένα λάθη, πάντως), επιχειρεί μια προσέγγιση της σημερινής ελληνικής πολιτικής πραγματικότητας αναζητώντας της ρίζες της ελληνικής πολιτικής παρακμής.
Και καταλήγει στο ερώτημα «Αν μπορεί να αναδυθεί στην Ελλάδα ένα ανανεωμένο πολιτικό κίνημα που να σπάσει το μονοπώλιο των εδραιωμένων δυναστειών και να δρομολογήσει τις εδώ και καιρό αναγκαίες εθνικές μεταρρυθμίσεις».
Μία πρώτη προσέγγιση και απάντηση στον αρθρογράφο είναι ότι «Μαγειρεύεις με ότι υλικά έχεις». Δεν μπορείς να αλλάξεις το βασικό συστατικό που είναι οι πολίτες.
Από το 2015 που προδόθηκε το δημοψήφισμα, όπου οι πολίτες, δεξιοί και αριστεροί ψήφισαν με μεγάλη πλειοψηφία (σχεδόν 63%) «ΟΧΙ» στο άλωση της χώρας από τους ξένους δανειστές και η ηγεσία Τσίπρα έκανε το ακριβώς αντίθετο, οι πολίτες, «παρέδωσαν πνεύμα»..
Προδομένοι, φτωχοί και κατατρεγμένοι από τους δανειστές, «παραιτήθηκαν».
Έπαψαν να πιστεύουν στις πολιτικές αλλαγές, κάτι που ενίσχυσε την πελατειακή σχέση τους με το εκάστοτε πολιτικό σύστημα, καθώς η εξαιρετικά «ρηχή» κοινωνική βάση πλέον είχε την επιβίωση ως βασικό της στόχο.
Η χώρα παρέδωσε την δημοσιονομική της κυριαρχία σε τρεις φάσεις (2010, 2012-2013 και 2015) και τα ιστορικά της δικαιώματα στην Μακεδονία το 2018, σε μια εθνική ήττα που απλά επιβεβαίωσε την έκλειψή της στο γεωπολιτικό σκηνικό της περιοχής.
H τουρκική κατοχή επί εθνικού εδάφους στην Κύπρο, εμπεδώθηκε και κανείς πλέον δεν θέλει να μιλά για αναστροφή της εθνικής ήττας του 1974 (το ότι εορτάζεται η επέτειος της τουρκικής εισβολής ως «αποκατάσταση της δημοκρατίας» στην Ελλάδα, τα λέει όλα…)
Δυστυχώς η παραγωγή πολιτικών ηγητόρων είναι ανάλογη της λοιπής ποιοτικής υποχώρησης της κοινωνίας σε μία χώρα που απλά παρακολουθεί την πτώση της, ποζάροντας στο Instagram και στο Tik Tok.
Το βλέπουμε «ηχηρά» αυτό στα κόμματα της αντιπολίτευσης, δεξιά και αριστερά, όπου όλοι ανεξαιρέτως οι πολιτικοί αρχηγοί (με εξαίρεση τον Κουτσούμπα του ΚΚΕ, που απλά είναι… ΚΚΕ), θυμίζουν χαρακτήρες θεάτρου σκιών…
Ας δούμε όμως το «σπάνιο» για ξένο και ειδικά για Βρετανό, άρθρο του Ντένις ΜακΣέιν, ο οποίος εκτός από υπουργός ήταν και βουλευτής της περιφέρειας Ρόδεραμ στο Νότιο Γιορκσάιρ του Ηνωμένου Βασιλείου από το 1994 έως το 2012:
«Η Ελλάδα αποτελείται από 20 περιφερειακές και υπο-περιφερειακές εκλεγμένες κυβερνήσεις και 6.000 νησιά — εκ των οποίων τα 227 είναι κατοικημένα.Greek islands getaway
Πριν από μια δεκαετία, στο αποκορύφωμα της κρίσης της ευρωζώνης, η Ελλάδα ήταν ο ασθενέστερος οικονομικός κρίκος της Ευρώπης (σ.σ.: και παραμένει ασθενής, απλά δεν είναι πλέον κρίκος γιατί έχει περιθωριοποιηθεί). Τα τελευταία χρόνια, η χώρα έχει σημειώσει εντυπωσιακή πορεία βελτίωσης της οικονομικής της απόδοσης (σ.σ.: λάθος, έχει κατρακυλίσει στην προτελευταία θέση της ΕΕ).
Η παράδοση της δυναστικής πολιτικής
Το βαλκανικό έθνος εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα το 1979 — μόλις πέντε χρόνια μετά την πτώση μιας σκληρής στρατιωτικής δικτατορίας.
Ωστόσο, ενώ η Ελλάδα εγκατέλειψε τη στρατιωτική διακυβέρνηση, πάνω από 45 χρόνια αργότερα, εξακολουθεί να μην μπορεί να αποτινάξει την παράδοση της δυναστικής πολιτικής.
Ας δούμε τα στοιχεία: Τρεις Παπανδρέου — πατέρας, γιος και εγγονός — έχουν ηγηθεί ελληνικών κυβερνήσεων από τα αριστερά από το 1945.
Δύο Καραμανλήδες κυβέρνησαν από τα δεξιά. Η οικογένεια Μητσοτάκη, με ρίζες στην Κρήτη του 19ου αιώνα, έχει αναδείξει δύο πρωθυπουργούς — συμπεριλαμβανομένου του σημερινού, Κυριάκου Μητσοτάκη, 57 ετών, και της αδελφής του, πρώην δημάρχου Αθηνών και υπουργού Εξωτερικών.Greek islands getaway
Το ευρώ ως σωτηρία;
Η ειδικότητα των πολιτικών φατριών είναι η ανταλλαγή ρουσφετιών, επενδύσεων και διορισμών με ψήφους. Αυτό προφανώς δεν αποτελεί συνταγή για οικονομική αποτελεσματικότητα και παραβιάζει κατάφωρα κάθε δημοκρατικό πρότυπο διαφάνειας.
Ελπίζοντας ότι θα μεταμόρφωνε τη δοκιμαζόμενη οικονομία της χώρας, ήταν ο Κώστας Σημίτης, μεταρρυθμιστής σοσιαλδημοκράτης Πρωθυπουργός, που προχώρησε στην υιοθέτηση του ευρώ ως νομίσματος της Ελλάδας το 2001. Ωστόσο, η ελπίδα ότι η υιοθέτηση του ενιαίου νομίσματος θα μεταμόρφωνε την αμεταρρύθμιστη, διεθνώς μη ανταγωνιστική οικονομία της χώρας, αποδείχθηκε μάταιη.
Το 2004, η Ελλάδα φιλοξένησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες και κατέκτησε το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου.
Παρουσιάστηκαν νέα έργα υποδομής και η διπλωματία βελτίωσε τις περιφερειακές σχέσεις. Δυστυχώς, ο Σημίτης επιδίωξε μεταρρυθμίσεις αλλά απέφυγε να συγκρουστεί με το σύστημα χρηματοδότησης των κομμάτων, το οποίο ελέγχουν οι πολιτικές οικογένειες (σ.σ.: ίσως γιατί ήταν η πιο διεφθαρμένη ελληνική κυβέρνηση από το 1830 και μετά…).
Μυωπία, διεφθαρμένα ιδεώδη και απλώς απίστευτη ανικανότητα
Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008–2009 έπληξε σκληρά την Ελλάδα. Ο δημοσιογράφος Γιάννης Παπαϊωάννου κατέγραψε την εποχή στο βιβλίο του «Ο 13ος Άθλος του Ηρακλή», περιγράφοντας ένα τοπίο «μυωπίας, διεφθαρμένων ιδανικών και απλώς απίστευτης ανικανότητας».
Μετά το διάλειμμα υπό την ηγεσία του κόμματος ΣΥΡΙΖΑ και του Τσίπρα, το ελληνικό κομματικό σύστημα παρέμεινε υπό την κυριαρχία οικείων ονομάτων.
Τα κόμματα της αντιπολίτευσης απέτυχαν να παρουσιάσουν βιώσιμες εναλλακτικές.
Η οικονομία παρέμεινε εύθραυστη και το κατά κεφαλήν ΑΕΠ συνέχισε να υστερεί σε σχέση με τις περισσότερες χώρες της ΕΕ.
Παρά τον πλούτο της Ελλάδας σε παγκοσμίως αναγνωρισμένους οικονομολόγους και επιτυχημένους επαγγελματίες της διασποράς, το εγχώριο επιχειρηματικό περιβάλλον παρέμεινε βυθισμένο στον πελατειακό χαρακτήρα και την αδράνεια.
Μητσοτάκης, ο μεταρρυθμιστής;
Tο 2019, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέστρεψε στην εξουσία και επανεξελέγη το 2023. Η κυβέρνησή του, αν και δημοφιλής σε ορισμένους κύκλους, αντιμετώπισε σοβαρά ερωτήματα.
Ένα μεγάλο σκάνδαλο ξέσπασε πριν καιρό, όταν αποκαλύφθηκε ότι το γραφείο του είχε εγκρίνει την παρακολούθηση του αρχηγού του κόμματος της αντιπολίτευσης. Ο αξιωματούχος που επέβλεπε την επιχείρηση ήταν ο ανιψιός του — υπογραμμίζοντας την επιμονή της δυναστικής διακυβέρνησης.
Εκτροχιασμός από ένα αποτρέψιμο σιδηροδρομικό δυστύχημα
Τον Φεβρουάριο του 2023, σημειώθηκε τραγωδία όταν μια μετωπική σύγκρουση μεταξύ επιβατικής και εμπορικής αμαξοστοιχίας σκότωσε 57 ανθρώπους, κυρίως φοιτητές. Πάνω από 100 τραυματίστηκαν.
Η εμπορική αμαξοστοιχία μετέφερε επικίνδυνα χημικά που δεν είχαν δηλωθεί στο δελτίο αποστολής (σ.σ.: δεν έχει αποδειχθεί ακόμα αυτό), προκαλώντας μια καταστροφική πύρινη σφαίρα.
Οι έρευνες αποκάλυψαν εξαιρετικά πεπαλαιωμένο σύστημα σηματοδότησης. Ο υπουργός Μεταφορών, απόγονος άλλης μεγάλης πολιτικής οικογένειας, παραιτήθηκε, μόνο και μόνο για να επανεκλεγεί λίγους μήνες αργότερα (σ.σ.: η ποιότητα των πολιτών στην οποία αναφερθήκαμε στη αρχή).
Η δημόσια οργή ξεχείλισε. Πάνω από 2,5 εκατομμύρια άνθρωποι συμμετείχαν σε πανελλαδικές διαδηλώσεις. Οι διαδηλωτές απαίτησαν να μάθουν γιατί μεταφέρθηκε τέτοιο επικίνδυνο φορτίο χωρίς να δηλωθεί.
Ταυτόχρονα, οι εργαζόμενοι στους σιδηροδρόμους είχαν νομικά απαγορευτεί να απεργήσουν για λόγους ασφάλειας, λόγω προηγούμενης νομοθεσίας. Αν και τελικά δρομολογήθηκε κοινοβουλευτική έρευνα το 2025, λίγοι αναμένουν ουσιαστική λογοδοσία.
Η είσοδος της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία κατηγόρησε δύο Έλληνες κυβερνητικούς υπουργούς για «ποινικά αδικήματα».
Η υπόθεση αφορά απάτη στην οποία πολιτικά διασυνδεδεμένοι Έλληνες πολίτες που ψήφισαν το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας έλαβαν εκατομμύρια ευρώ από κοινοτικά γεωργικά κονδύλια.
Ωστόσο, τα κονδύλια αυτά τους χορηγήθηκαν για βοσκοτόπια που δεν κατείχαν ή δεν είχαν ενοικιάσει, ή για αγροτικές εργασίες που ποτέ δεν εκτέλεσαν, στερώντας από πραγματικούς αγρότες τα χρήματα που τους αναλογούσαν.
Οι Βρυξέλλες έχουν ζητήσει από το ελληνικό κοινοβούλιο να ερευνήσει αυτήν την ομηρικών διαστάσεων διαφθορά, αλλά κανείς στην Ελλάδα δεν αναμένει να υπάρξει σοβαρή κύρωση κατά μιας πολιτικής τάξης που θεωρεί ότι βρίσκεται υπεράνω του νόμου.Greek islands getaway
Πέντε υπουργοί αναγκάστηκαν πλέον να παραιτηθούν, αλλά ο Πρωθυπουργός Μητσοτάκης συνεχίζει να πλέει ανεπηρέαστος πάνω από τη σήψη του ελληνικού κράτους που η δυναστεία του ελέγχει από το 2019.
Η κεντροαριστερά της Ελλάδας έχει χάσει συνοχή και επιρροή
Λίγο μετά, δύο κυβερνητικοί υπουργοί κατηγορήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ότι συμμετείχαν σε σχήμα απάτης με ευρωπαϊκά γεωργικά κονδύλια.
Φημολογείται ότι ψηφοφόροι συνδεδεμένοι με το κυβερνών κόμμα έλαβαν πληρωμές για εκτάσεις που δεν κατείχαν ή για εργασίες που δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ (σ.σ.: το πελατειακό κράτος μιας ρηχής κοινωνίας στο οποίο αναφερθήκαμε παραπάνω).
Και πάλι, οι προσδοκίες για συνέπειες ήταν χαμηλές. Παρά τα διαρκώς αυξανόμενα σκάνδαλα, ο Μητσοτάκης φαίνεται σε μεγάλο βαθμό ανεπηρέαστος.
Η αντιπολίτευση παραμένει αδύναμη και κατακερματισμένη. Η παραδοσιακή κεντροαριστερά έχει χάσει τη συνοχή και την επιδραστικότητά της. Άλλα κινήματα στερούνται συνοχής ή εθνικής απήχησης.
Όπως έγραψε ο αρθρογράφος Νίκος Κωνσταντάρας, «Στην Ελλάδα ικανοποιούμαστε με μεγαλόστομες διακηρύξεις και ατελείωτο γκρίνιασμα… απλώνουμε ψηφιακό κραγιόν πάνω στο χάος».
Τα δύο μεγάλα ερωτήματα
Μπορεί να αναδυθεί στην Ελλάδα ένα ανανεωμένο πολιτικό κίνημα που να σπάσει το μονοπώλιο των εδραιωμένων δυναστειών και να δρομολογήσει τις εδώ και καιρό αναγκαίες εθνικές μεταρρυθμίσεις;
Ή είναι η Ελλάδα καταδικασμένη να παραμείνει παγιδευμένη σε έναν πολιτικό κύκλο που κυριαρχείται από κληρονομημένη εξουσία και θεσμική κόπωση;»
