Ορισμένοι χρήστες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαπίστωσαν ότι το μοντέλο έκανε βασικά λάθη. Το chatbot επανειλημμένα ισχυρίστηκε ότι υπάρχουν τρία B στη λέξη «blueberry». Η αιχμή της τεχνητής νοημοσύνης, που χαρακτηρίστηκε από τους δημιουργούς της ως «νοημοσύνη επιπέδου διδακτορικού», θεωρεί ότι υπάρχουν τρία R στις λέξεις «Northern Territory».

Αυτό ανακάλυψαν οι χρήστες δοκιμάζοντας την τελευταία εξέλιξη της OpenAI, το GPT-5.

Κατά τη διάρκεια εκδήλωσης παρουσίασης του GPT-5 την Πέμπτη, ο διευθύνων σύμβουλος της OpenAI, Σαμ Άλτμαν, περιέγραψε την τελευταία έκδοση του ChatGPT ως «σαν να έχεις πρόσβαση σε έναν ειδικό επιπέδου διδακτορικού στην τσέπη σου», συγκρίνοντας την προηγούμενη έκδοση με έναν φοιτητή πανεπιστημίου και την προγενέστερη με έναν μαθητή λυκείου.

Ωστόσο, όταν οι χρήστες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσπάθησαν να προκαλέσουν το GPT-5, διαπίστωσαν ότι το μοντέλο έκανε βασικά λάθη στις απαντήσεις του. Ένας χρήστης του Bluesky διαπίστωσε ότι το chatbot επανειλημμένα ισχυριζόταν πως η λέξη «blueberry» έχει τρία B.

«Ναι – το blueberry είναι από αυτές τις λέξεις που σχεδόν σε μπερδεύει στη μέση, σαν να λέει “b-b-better pay attention”», ανέφερε το chatbot στη δημοσιευμένη συνομιλία.

«Αυτό το μικρό bb στιγμιότυπο είναι όμως ικανοποιητικό – κάνει τη λέξη να μοιάζει πιο “πηδηχτή”».

Άλλος χρήστης διαπίστωσε ότι το chatbot δεν μπορούσε να προσδιορίσει σωστά τις πολιτείες των ΗΠΑ που περιέχουν το γράμμα R. Και όταν του ζητήθηκε να φτιάξει χάρτη, έγραψε λάθος ονόματα πολιτειών όπως «Krizona» και «Vermoni». Το ChatGPT επίσης ανέφερε δύο φορές την Καλιφόρνια και επινόησε τις πολιτείες «New Jefst» και «Mitroinia».

Όταν η Guardian Australia ζήτησε από το τελευταίο μοντέλο του ChatGPT να προσδιορίσει τον αριθμό των R στις πολιτείες και τα εδάφη της Αυστραλίας, το σύστημα κατάφερε να εντοπίσει εκείνες που τα περιείχαν. Ωστόσο, η τεχνητή νοημοσύνη θεώρησε ότι το Northern Territory είχε μόνο τρία R και όχι πέντε. Όταν του ζητήθηκε να το αποτυπώσει σε χάρτη, έγραψε την ονομασία ως «Northan Territor».

Η OpenAI κλήθηκε να σχολιάσει. Η εταιρεία, παρουσιάζοντας το νέο προϊόν, δήλωσε ότι θα υπάρχουν λιγότερα λάθη και λιγότερες «παραισθήσεις» της τεχνητής νοημοσύνης στο νέο μοντέλο.

Η πηγή των προβλημάτων ενδέχεται να βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το GPT-5 ως συνδυασμός των μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης του.

Το GPT-5 διαθέτει έναν «δρομολογητή σε πραγματικό χρόνο» που αποφασίζει γρήγορα ποιο από τα μοντέλα του θα χρησιμοποιήσει, ανάλογα με τον τύπο της συνομιλίας και την πρόθεση. Η OpenAI έχει δηλώσει ότι αν ζητήσετε από το ChatGPT να «σκεφτεί σοβαρά αυτό το ζήτημα», τότε χρησιμοποιεί το πιο πρόσφατο μοντέλο συλλογισμού.

«Ο δρομολογητής εκπαιδεύεται συνεχώς σε πραγματικά σήματα, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων όπου οι χρήστες αλλάζουν μοντέλα, ποσοστά προτίμησης για απαντήσεις και μετρημένη ορθότητα, βελτιώνοντας με την πάροδο του χρόνου», ανέφερε η ανακοίνωση της OpenAI.

Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας μέσων ενημέρωσης και τεχνητής νοημοσύνης Every, Νταν Σίπερ, διαπίστωσε ότι το μοντέλο μερικές φορές εμφάνιζε «παραισθήσεις» σε ερωτήσεις που του έθεταν και οι οποίες θα έπρεπε να είχαν διοχετευθεί στο μοντέλο συλλογισμού.

«Αν τραβήξω μια φωτογραφία ενός αποσπάσματος από ένα μυθιστόρημα και του ζητήσω να εξηγήσει τι συμβαίνει, το GPT-5 μερικές φορές θα επινοήσει με αυτοπεποίθηση πράγματα», έγραψε. «Αν του ζητήσω να “σκεφτεί περισσότερο”, τότε θα δώσει μια ακριβή απάντηση».

Μετά την κυκλοφορία του GPT-5 την Πέμπτη, το νέο μοντέλο του ChatGPT έγινε άμεσα διαθέσιμο στους 700 εκατομμύρια εβδομαδιαίους χρήστες της εταιρείας.

Ο Άλτμαν δήλωσε ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει φτάσει ακόμη στο επίπεδο της γενικής τεχνητής νοημοσύνης, αλλά είναι «γενικά ευφυής» και αποτελεί «σημαντικό βήμα στην πορεία προς την AGI».

The Guardian

Του Branko Marcetic

Ο πόλεμος του Ισραήλ στη Γάζα συνδυάζει έναν απίστευτα υψηλό ρυθμό θανάτων, σοκαριστική βία απέναντι σε παιδιά, απαράμιλλη φυσική καταστροφή και τώρα έναν λιμό ιστορικών διαστάσεων. Ο κόσμος, με αντικειμετρικά κριτήρια, δεν έχει δει ποτέ τίποτα παρόμοιο.

Οι Παλαιστίνιοι σχηματίζουν ουρές στην Πόλη της Γάζας για να λάβουν τρόφιμα, 2 Αυγούστου 2025. (Abdalhkem Abu Riash / Anadolu μέσω Getty Images)

Για να καταλάβει κανείς πόσο άσχημα είναι τα πράγματα στη Γάζα, πρέπει να φανταστεί όλους τους ανθρώπους με τους οποίους μεγάλωσε και γνώρισε: τους γονείς και τα αδέλφια σου, αλλά και τους παππούδες και γιαγιάδες, θείους, θείες, ξαδέλφια· τους φίλους που γνώριζες από παιδί, και τους φίλους των φίλων· τους γείτονες, τους συμμαθητές, τον μαγαζάτορα με τον οποίο αντάλλασσες αστεία ή τον εστιάτορα που σε συμπαθούσε και σου έδινε πάντα κάτι παραπάνω με την παραγγελία σου.

Τώρα φαντάσου ότι όλοι αυτοί έχουν φύγει. Ίσως πέθαναν σε αεροπορικές επιδρομές — έτσι χάθηκαν όλοι οι δικοί σου, θαμμένοι κάτω από τα ερείπια του σπιτιού σου μαζί με τα αδέλφια σου, τους γονείς σου, τη γιαγιά σου, τον σκύλο σου, αφήνοντας, ως εκ θαύματος, μόνο εσένα και τη μικρότερη αδελφή σου. Σε μια στιγμή, ολόκληρος ο κόσμος που γνώριζες έχει χαθεί, και το ίδιο ισχύει για τους γείτονες και τους φίλους σου. Είναι κι αυτοί νεκροί, μαζί με τις οικογένειές τους, και αν κάποιοι επέζησαν, δεν θα το μάθεις, γιατί πρέπει να συνεχίσεις να κινείσαι.

Τον επόμενο ενάμιση χρόνο, εσύ και η αδελφή σου θα μετακινηθείτε άλλες τρεις φορές, στήνοντας πρόχειρες σκηνές και μετά εγκαταλείποντάς τες για να περπατήσετε χιλιόμετρα προς την επόμενη «ασφαλή ζώνη», αν και έχεις ακούσει ότι βομβαρδίζονται κι αυτές. Ο θάνατος είναι παντού, και περνάς ώρες κάθε μέρα ψάχνοντας για φαγητό ή καθαρό νερό για να κρατήσεις ζωντανή την αδελφή σου, η οποία, στο μεταξύ, έχασε και τα δύο της πόδια σε έναν άλλο βομβαρδισμό από τον οποίο εσύ επέζησες, και της οποίας το χέρι κρατούσες όσο της τα ακρωτηρίαζαν επειδή τα νοσοκομεία είχαν ξεμείνει από αναισθητικά.

Δεν ξέρεις τι απέγιναν οι περισσότεροι άνθρωποι που γνώρισες ποτέ στη ζωή σου, ή, χειρότερα, μερικές φορές το μαθαίνεις. Αλλά μέσα σε έναν χρόνο, ο τόπος όπου μεγάλωσες έχει εξαφανιστεί: η οικεία ζεστασιά του σπιτιού σου, το σχολείο που πέρασες τα παιδικά σου χρόνια, το πανεπιστήμιο από το οποίο πήρες το πτυχίο σου, οι δρόμοι που ποδηλατούσες, τα μέρη που έπαιζες μικρός, τα σπίτια φίλων όπου γιόρταζες γενέθλια, το σημείο που πήγες στο πρώτο σου ραντεβού — όλα έχουν χαθεί, αντικατασταμένα από μια ατελείωτη γκρίζα έκταση καμένων ερειπίων.

Σήμερα, ο λιμός έχει κάνει την εμφάνισή του και δεν έχεις φάει εδώ και μέρες. Έχεις ακούσει ότι πυροβολούν ανθρώπους στα σημεία διανομής βοήθειας, αλλά η μικρή σου αδελφή είναι πολύ άρρωστη και έχει καταντήσει σκελετός, οπότε, από απελπισία, πας. Σπρώχνοντας μέσα στο ιδρωμένο, απεγνωσμένο πλήθος ανθρώπων σαν κι εσένα που ικετεύουν για μια σακούλα αλεύρι, ακούς πυροβολισμούς και σωριάζεσαι στο έδαφος. Οι τελευταίες σου σκέψεις είναι για τη λιμοκτονούσα αδελφή σου και ποιος θα τη φροντίσει τώρα.

Αυτή δεν είναι πραγματική ιστορία με την έννοια ότι συνέβη σε ένα συγκεκριμένο άτομο. Περιγράφει όμως — και μάλιστα σε εξευγενισμένους όρους, αν μη τι άλλο — τα πολύ πραγματικά πράγματα που έχουν επιβληθεί στους ανθρώπους και την κοινωνία της Γάζας τα τελευταία σχεδόν δύο χρόνια.

Δύο μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, το Jacobin προειδοποίησε ότι, με βάση το βουνό των φρικτών γεγονότων, αριθμών και μαρτυριών που έβγαιναν στο φως, αυτό που βλέπαμε στη Γάζα δεν ήταν «απλώς ένας ακόμη φρικτός πόλεμος», αλλά κάτι εντελώς διαφορετικό. Έκτοτε έχουν περάσει άλλοι δεκαεννέα μήνες, και είναι πλέον πιο ξεκάθαρο από ποτέ ότι αυτό που έκανε το Ισραήλ στη Γάζα είναι — αντικειμενικά, με βάση τα στοιχεία — ένα από τα χειρότερα πράγματα που έχει κάνει ποτέ μια ομάδα ανθρώπων σε μια άλλη στην σύγχρονη ιστορία.

Ορόσημο μετά το ορόσημο της σκληρότητας

Οι λέξεις «πρωτοφανές» και «χειρότερο όλων των εποχών» ακούγονται συχνά γύρω από τη Γάζα, συνήθως από τα στόματα αξιωματούχων, γιατρών, εργαζομένων σε ανθρωπιστική βοήθεια, ειδικών και άλλων που έχουν περάσει την καριέρα τους παρακολουθώντας μερικές από τις χειρότερες εμπόλεμες ζώνες στην ιστορία. Αυτό επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία.

Μόλις τρεις μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, ο μέσος ρυθμός θανάτων από τα πυρά του ισραηλινού στρατού, 250 θάνατοι την ημέρα, ήταν χειρότερος από κάθε μεγάλο ένοπλο πόλεμο του αιώνα, συμπεριλαμβανομένων της Ουκρανίας, του Ιράκ και της Υεμένης. Ο επόμενος υψηλότερος, ο διαβόητα αιματηρός συριακός εμφύλιος, είχε ρυθμό (96,5 την ημέρα) λιγότερο από το μισό. Για να βρει κανείς σύγκρουση της οποίας οι πρώτες εκατό ημέρες ήταν τόσο θανατηφόρες όσο της Γάζας, πρέπει να πάει πίσω μέχρι τη γενοκτονία της Ρουάντα το 1994. Οι επόμενοι στη σειρά δεν πλησιάζουν καν.

Έκτοτε, ο ρυθμός των θανάτων έχει «επιβραδυνθεί»· στην πραγματικότητα, μόνο επειδή η συστηματική καταστροφή των νοσοκομείων της Γάζας από το Ισραήλ έχει καταστήσει δυσκολότερη την καταγραφή του αριθμού των νεκρών. Ωστόσο, αν χρησιμοποιήσουμε τον επίσημο απολογισμό νεκρών της 30ής Ιουλίου — ο οποίος έχει ξεπεράσει τις 60.000 και είναι σχεδόν σίγουρα μια δραματική υποκαταμέτρηση — αυτό σημαίνει ότι εξακολουθούν να σκοτώνονται κατά μέσο όρο 91 Παλαιστίνιοι την ημέρα, αριθμός υψηλότερος από κάθε άλλη σύγκρουση εκτός της Συρίας. Όπως επισήμανε ο Πίτερ Μπάιναρτ, αυτό σημαίνει επίσης ότι σκοτώνονται καθημερινά περισσότεροι Παλαιστίνιοι απ’ ό,τι σε ορισμένες από τις πιο διάσημες σφαγές στην ιστορία, γεγονότα που συγκλόνισαν τη συλλογική συνείδηση του κόσμου και προκάλεσαν τεκτονικές αλλαγές σε πολιτικές και αντιλήψεις: σφαγές όπως του Σάρπβιλ στη Νότια Αφρική (69 νεκροί) ή της Ματωμένης Κυριακής στην Ιρλανδία (26 νεκροί).

Αλλά δεν είναι μόνο η κλίμακα των φόνων, όσο το ποιοι σκοτώνονται. Έπειτα από έναν χρόνο, ο αριθμός των οικογενειακών γενεαλογιών που εξαλείφθηκαν πλήρως — διαγράφηκαν από το αστικό μητρώο της Γάζας, χωρίς να απομείνει ούτε ένας ζωντανός συγγενής και με το οικογενειακό όνομα να εξαφανίζεται οριστικά — έφτασε τις 902. Πρόκειται για την κατώτερη από πολλές εκτιμήσεις. Σχεδόν 3.500 οικογένειες είχαν απομείνει με μόνο δύο μέλη, ενώ 1.364 είχαν μόνο έναν επιζώντα. Κατά καιρούς, το Ισραήλ έχει σκοτώσει τρεις ή τέσσερις γενιές της ίδιας οικογένειας σε μία και μόνο αεροπορική επιδρομή. Κάτι τέτοιο έχει συμβεί και σε άλλους πολέμους, αλλά ποτέ σε αυτή την κλίμακα.

Το Ισραήλ έχει σκοτώσει έναν εξαιρετικά υψηλό αριθμό αμάχων. Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2024, όταν ο απολογισμός των νεκρών ήταν πολύ μικρότερος από τον σημερινό, περισσότερες γυναίκες και παιδιά είχαν ήδη σκοτωθεί απ’ ό,τι στην αντίστοιχη περίοδο οποιασδήποτε άλλης σύγκρουσης των τελευταίων δύο δεκαετιών.

Αν πάρουμε μια εξαιρετικά συντηρητική εκτίμηση, αφήνοντας έξω τα πτώματα που δεν έχουν ακόμη αναγνωριστεί και αποδεχθούμε τον παράλογο ισχυρισμό του Ισραήλ ότι έχει σκοτώσει 20.000 μαχητές της Χαμάς (που, αν αληθεύει, θα σήμαινε ότι σχεδόν όλοι οι άνδρες που σκότωσε ήταν μέλη της Χαμάς), τότε, μέχρι τις 30 Ιουλίου, το ποσοστό των γυναικών, παιδιών, ηλικιωμένων και μη-Χαμάς ανδρών που σκοτώθηκαν ανέρχεται στο 64% του συνολικού αριθμού νεκρών της Γάζας. Ακόμη κι αυτή η κατάφωρη υποεκτίμηση κατατάσσει τη Γάζα πάνω από τις περισσότερες από τις χειρότερες συγκρούσεις των τελευταίων 70 ετών ως προς το ποσοστό των αμάχων θυμάτων — περιλαμβανομένων του Βιετνάμ, των πολέμων στη Γιουγκοσλαβία, της Συρίας και της Υεμένης — και πολύ πάνω από τον μέσο όρο του 50% που επικρατούσε στους πολέμους από τον 18ο έως τον 20ό αιώνα.

Ό,τι κι αν θέλει κανείς να το ονομάσει, αυτό που κάνει το Ισραήλ στη Γάζα είναι αδιανόητο και ιστορικά φρικτό.

Η βία που έχει ασκηθεί ιδιαίτερα στα παιδιά είναι πρωτοφανής. Μόλις τέσσερις μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, η Γάζα είχε μακράν τον χειρότερο ρυθμό θανάτων παιδιών από κάθε πρόσφατη σύγκρουση — σχεδόν δέκα φορές μεγαλύτερο από της Συρίας και σαράντα πέντε φορές μεγαλύτερο από της Υεμένης. Μέχρι τις 30 Ιουλίου, αυτό αντιστοιχούσε σε έναν θάνατο παιδιού κάθε ώρα ή, όπως εξήγησε η εκτελεστική διευθύντρια της UNICEF, «μια ολόκληρη σχολική τάξη παιδιών να σκοτώνεται, κάθε μέρα για σχεδόν δύο χρόνια». Σε αυτό περιλαμβάνονται χιλιάδες βρέφη και νήπια κάτω των δύο ετών. Όταν, τον περασμένο Ιούνιο, το Υπουργείο Υγείας της Γάζας δημοσίευσε έναν επικαιροποιημένο, αναλυτικό κατάλογο όλων των νεκρών του πολέμου, ταξινομημένων από τον νεότερο στον μεγαλύτερο, χρειάστηκαν έντεκα σελίδες και 486 ονόματα για να βρεθεί το πρώτο παιδί άνω των έξι μηνών.

Τρεις μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, πάνω από δέκα παιδιά την ημέρα κατά μέσο όρο είχαν χάσει το ένα ή και τα δύο τους πόδια στη Γάζα, η οποία τώρα έχει περισσότερους παιδο-ακρωτηριασμένους ανά κάτοικο από οποιοδήποτε άλλο μέρος στον κόσμο. Λόγω της πολιορκίας του Ισραήλ, πολλές, αν όχι οι περισσότερες, από αυτές τις επεμβάσεις έγιναν χωρίς αναισθησία. Κάποια από αυτά τα παιδιά συγκαταλέγονται στους πάνω από 17.000 ορφανούς που δημιούργησε ο πόλεμος. Έπρεπε να επινοηθεί νέος όρος για τον πόλεμο: WCNSF (Wounded Child, No Surviving Family — Τραυματισμένο Παιδί, Καμία Επιζώσα Οικογένεια), λόγω της συχνότητας με την οποία εμφανίζεται αυτό το φαινόμενο στη σύγκρουση. Γιατροί που επισκέφθηκαν τη Γάζα έχουν αναφέρει ότι άκουσαν αυτά τα παιδιά, που έχουν μόνιμες αναπηρίες και κανέναν να τα φροντίσει, να ζητούν να πεθάνουν.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα παιδιά της Γάζας υπήρξαν σκόπιμοι στόχοι σαδισμού. Για περισσότερο από έναν χρόνο, υγειονομικοί αναφέρουν ότι περιθάλπουν παιδιά που είχαν δεχθεί σκόπιμα πυροβολισμούς στο κεφάλι, στον λαιμό, στο στήθος και στα γεννητικά όργανα, λέγοντας ότι φαινόταν σαν οι Ισραηλινοί στρατιώτες να τα χρησιμοποιούσαν ως «στόχους για εξάσκηση». Ισραηλινοί στρατιώτες έχουν χρησιμοποιήσει μικρά αγόρια ως ανθρώπινες ασπίδες, ενώ εκατοντάδες παιδιά της Γάζας έχουν συλληφθεί και κρατηθεί σε ισραηλινές φυλακές. Εκεί, πολλά από αυτά έχουν υποστεί βασανιστήρια. Αυτό προστίθεται στα τακτικά, ευρείας κλίμακας βασανιστήρια ενήλικων Παλαιστινίων της Γάζας, δεκάδες από τους οποίους έχουν πεθάνει από βασανιστήρια που περιλάμβαναν ηλεκτροσόκ, επίθεση από σκύλους και σεξουαλική βία τόσο ακραία, που άφησε τα θύματα νοσηλευόμενα.

Τώρα, με το 100 % του πληθυσμού να αντιμετωπίζει οξεία επισιτιστική ανασφάλεια, ο αριθμός των νεκρών στη Γάζα — και ειδικά των παιδιών — αναμένεται να εκτοξευθεί ακόμη περισσότερο. Ένας ειδικός σε θέματα λιμού δήλωσε για τον λιμό που έχει ήδη ξεκινήσει στη Γάζα ότι «δεν υπάρχει καμία περίπτωση μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο όπου η πείνα να έχει σχεδιαστεί και ελεγχθεί τόσο σχολαστικά», και έχει ήδη επισήμως στοιχίσει δεκάδες ζωές — ακόμη μια υποκαταμέτρηση που μπορεί να αντιστοιχεί μόλις στο 10 % του πραγματικού συνόλου.

Χιλιάδες παιδιά έχουν περάσει το σημείο χωρίς επιστροφή και θα πεθάνουν ή θα μείνουν μόνιμα ανάπηρα τις ερχόμενες εβδομάδες και μήνες. Ο διευθυντής εκτάκτων αναγκών του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος του ΟΗΕ έχει δηλώσει ότι η κατάσταση είναι «σε αντίθεση με οτιδήποτε έχουμε δει σε αυτόν τον αιώνα», συγκρίνοντάς την μόνο με περιπτώσεις λιμού δεκαετιών πριν, στον 20ό αιώνα.

Είναι ένα ακόμη ορόσημο σκληρότητας πάνω στη σκληρότητα του πολέμου του Ισραήλ, καθώς, παράλληλα, ο ισραηλινός στρατός συνεχίζει να σφαγιάζει δεκάδες Παλαιστινίους κάθε μέρα με βόμβες και σφαίρες.

Ασύγκριτη Φυσική Καταστροφή

Δεν είναι όμως μόνο η μαζική σφαγή ανθρώπων που κάνει τη Γάζα να ξεχωρίζει. Είναι και η κλίμακα της φυσικής καταστροφής, η οποία ισοδυναμεί με μια τεράστια, συστηματική εκστρατεία καταστροφής κάθε δομής και θεσμού που καθιστά δυνατή την οργανωμένη ζωή στον θύλακα.

Μέχρι τον Φεβρουάριο του 2025, το 92 % των κατοικιών της Γάζας είχε υποστεί ζημιές ή είχε καταστραφεί, ενώ τα δύο τρίτα του συνολικού αποθέματος στέγασης της περιοχής είχαν αφανιστεί. Ο ΟΗΕ έχει δηλώσει ότι αυτή η «πρωτοφανής» καταστροφή της στέγασης δεν έχει παρατηρηθεί από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και ότι θα χρειαστεί έως το 2040 για να αποκατασταθεί, εάν ο πόλεμος σταματούσε αμέσως — και αυτά τα είπαν πριν από δεκατέσσερις μήνες.

Μέσα σε μόλις έναν μήνα, χάρη στον ισραηλινό αποκλεισμό που διέκοψε την ηλεκτροδότηση και την τροφοδοσία καυσίμων, και οι πέντε μονάδες επεξεργασίας λυμάτων της Γάζας και οι περισσότερες αντλίες λυμάτων είχαν τεθεί εκτός λειτουργίας, οδηγώντας σε ανεπεξέργαστα λύματα που μολύνουν τα παράκτια ύδατα, το έδαφος και τα υπόγεια νερά. Έπειτα από έναν χρόνο, το 70 % των εγκαταστάσεων ύδρευσης και αποχέτευσης είχε υποστεί ζημιές ή είχε καταστραφεί. Μέχρι τον περασμένο Ιούνιο, μόλις το 49 % των μονάδων παραγωγής πόσιμου νερού παρέμεναν λειτουργικές.

Όροι που σπάνια ή ποτέ δεν είχαμε ακούσει χρειάστηκε να χρησιμοποιηθούν για να περιγράψουν όσα έχουν καταστραφεί στη Γάζα: «πολεοδοκτονία» (urbicide) για το 92 % των βασικών οδικών αρτηριών και το 70 % όλων των κτιρίων· «σχολειοκτονία» (scholasticide) για το 90 % των σχολείων και πανεπιστημίων· «οικοκτονία» (ecocide) για αυτό που ο ΟΗΕ χαρακτήρισε «πρωτοφανή» και πιθανώς «μη αναστρέψιμη» ζημιά στα φυσικά οικοσυστήματα· και «οικιοκτονία» (domicide) για τη συντριπτική πλειονότητα των νοικοκυριών που έχουν χάσει ολοκληρωτικά τις κατοικίες τους.

Η οικοκτονία περιλαμβάνει, μέχρι τον Απρίλιο του 2025, την καταστροφή του 83 % των καλλιεργήσιμων εκτάσεων της Γάζας, τον αφανισμό του 95 % των βοοειδών της και περίπου των δύο πέμπτων τόσο των προβάτων όσο και των αιγών της. Η βόρεια Γάζα, που ήταν κατά τα δύο τρίτα γεωργική γη, έχει μετατραπεί σε έρημο. Μαζί με τον βομβαρδισμό του μοναδικού μύλου σιταριού, το κλείσιμο όλων των αρτοποιείων και την καταστροφή του 72 % του αλιευτικού της στόλου και την πλήρη παύση του τομέα αλιείας, αυτό αντιπροσωπεύει την εξάλειψη της ικανότητας της Γάζας να θρέψει τον εαυτό της, τώρα και στο μέλλον.

Έχει επίσης το διαστροφικό αποτέλεσμα να καθιστά τους κατοίκους της Γάζας σχεδόν πλήρως εξαρτημένους από την ανθρωπιστική βοήθεια, την οποία το Ισραήλ έχει μετατρέψει σε αυτό που ένας πρώην πεζοναύτης των Ειδικών Δυνάμεων των ΗΠΑ περιέγραψε ως «παγίδες θανάτου», όπου κατά μέσο όρο δύο δωδεκάδες Παλαιστίνιοι σκοτώνονται την ημέρα καθώς δέχονται σκόπιμα πυρά ενώ περιμένουν να λάβουν τρόφιμα. Και αυτό είναι ένα θέαμα χωρίς προηγούμενο.

Πάνω από τα μισά πολιτιστικά μνημεία της Γάζας και το ένα τρίτο των τζαμιών της έχουν υποστεί ζημιές ή έχουν καταστραφεί, αν και ορισμένες εκτιμήσεις είναι πολύ υψηλότερες. Σε αυτά περιλαμβάνονται τα δύο αρχαιότερα κτίρια της λωρίδας: το ιερό, αιώνων παλαιό Μεγάλο Τζαμί Ομάρι, που σχεδόν καταστράφηκε ολοσχερώς σε αεροπορική επιδρομή· και το Σαμαρειτικό Λουτρό, που είχε κτιστεί από μια αρχαία κοινότητα που λέγεται ότι κατάγεται από τις βιβλικές φυλές του Ισραήλ και το οποίο οι σύγχρονοι Ισραηλινοί βομβάρδισαν και ισοπέδωσαν. Η καταστροφή πολιτιστικών μνημείων από ομάδες όπως οι Ταλιμπάν και το ISIS είχε αποτελέσει βασικό επιχείρημα ότι συνιστούσαν επικίνδυνη παγκόσμια απειλή, ενώ η ναζιστική καταστροφή του εβραϊκού πολιτισμού θεωρείται, ακόμη και από το Μουσείο Ολοκαυτώματος των ΗΠΑ, ως κεντρικό στοιχείο της συνολικής τους προσπάθειας να εξοντώσουν τους Εβραίους της Ευρώπης.

Η επίθεση του Ισραήλ στον τομέα υγείας της Γάζας υπήρξε ιδιαίτερα ακραία. Τουλάχιστον το 94 τοις εκατό των νοσοκομείων της Γάζας έχουν υποστεί ζημιές ή έχουν καταστραφεί, με το τελευταίο πλήρως λειτουργικό νοσοκομείο στην περιοχή να καταστρέφεται μερικώς τον περασμένο Απρίλιο. Σχεδόν τα μισά πλέον δεν λειτουργούν. Αυτό είναι περίπου αντίστοιχο με την κατάσταση ύστερα από εννέα χρόνια πολέμου στην Υεμένη (50 τοις εκατό εκτός λειτουργίας) και σημαντικά χειρότερο από τη Συρία (37 τοις εκατό), την Ουκρανία (37,5 τοις εκατό) και το Ιράκ (7 τοις εκατό μερικώς κατεστραμμένο κατά την εισβολή του 2003).

Τα νοσοκομεία, όπως και οι χώροι πολιτιστικής κληρονομιάς και τα σχολεία, προστατεύονται σε καιρό πολέμου, με τις επιθέσεις εναντίον τους να θεωρούνται τόσο απαράδεκτες ώστε, όταν η κυβέρνηση Ομπάμα βομβάρδισε κατά λάθος ένα αφγανικό νοσοκομείο το 2015, το Πεντάγωνο κατέβαλε απεγνωσμένες προσπάθειες να βρει μια δικαιολογία, ξεκίνησαν τρεις έρευνες, ο ίδιος ο πρόεδρος απολογήθηκε προσωπικά και δεκαέξι άτομα τιμωρήθηκαν. Ήταν ένα μείζον, παγκόσμιο σκάνδαλο.

Το Ισραήλ, αντίθετα, έχει παραδεχθεί και δικαιολογήσει τις εκατοντάδες σκόπιμες επιθέσεις του σε νοσοκομεία, όπως ακριβώς έχει κάνει και για τις επιθέσεις του σε σχολεία και θρησκευτικούς χώρους.

Οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας προστατεύονται επίσης, κι όμως μέσα σε δύο μήνες το Ισραήλ είχε σκοτώσει περισσότερους εργαζόμενους υγείας στη Γάζα απ’ όσους είχαν σκοτωθεί σε όλες τις συγκρούσεις παγκοσμίως σε ένα ολόκληρο έτος από το 2016. Ο αριθμός αυτός έχει αυξηθεί ακόμη περισσότερο από τότε. Ακόμη και με βάση τις χαμηλότερες εκτιμήσεις, οι 557 εργαζόμενοι υγείας που σκοτώθηκαν στη Γάζα από τις 7 Οκτωβρίου 2023 έως τις 30 Ιουλίου 2025 αποτελούν λίγο πάνω από το ένα τρίτο του συνολικού αριθμού εργαζομένων υγείας που σκοτώθηκαν παγκοσμίως στα οκτώ χρόνια πριν από τον πόλεμο. Σε αυτό προστίθενται οι εκατοντάδες εργαζόμενοι υγείας που Ισραηλινοί στρατιώτες έχουν απαγάγει, μερικούς από τους οποίους βασάνισαν μέχρι θανάτου.

Στην παραμονή της πρώτης επετείου του πολέμου, το Ισραήλ είχε βομβαρδίσει, κατά μέσο όρο, ένα σημείο διανομής βοήθειας και μια αποθήκη κάθε δεκαπέντε μέρες, ένα σχολείο και νοσοκομείο κάθε τέσσερις μέρες, μια σκηνή ή άλλο προσωρινό καταφύγιο κάθε δεκαεπτά ώρες, και ένα σπίτι κάθε τέσσερις ώρες. Ως αποτέλεσμα, το Ισραήλ έχει καταρρίψει ρεκόρ επί ρεκόρ σε ό,τι αφορά τις δολοφονίες: τους περισσότερους εργαζόμενους υγείας που έχουν σκοτωθεί εδώ και τουλάχιστον μια δεκαετία, το μεγαλύτερο αριθμό στελεχών του ΟΗΕ που σκοτώθηκαν ποτέ, τον πιο θανατηφόρο πόλεμο για τους εργαζόμενους ανθρωπιστικής βοήθειας στα χρονικά και τον πιο θανατηφόρο για δημοσιογράφους στην ιστορία — με περισσότερους ρεπόρτερ νεκρούς απ’ όσους στους επτά τελευταίους μεγάλους πολέμους με αμερικανική εμπλοκή μαζί, συμπεριλαμβανομένων των δύο Παγκοσμίων Πολέμων και του Εμφυλίου Πολέμου.

Βομβαρδισμοί σε αδιανόητη κλίμακα

Πολλά από αυτά οφείλονται σε μια ασυνήθιστα αδιάκριτη και σφοδρή εκστρατεία βομβαρδισμών.

Αεροφωτογραφία της καταστροφής μετά την εφαρμογή της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός στη Λωρίδα της Γάζας στις 21 Ιανουαρίου 2025. (Mahmoud Sleem / Anadolu μέσω Getty Images)
Σύμφωνα με τις χαμηλότερες εκτιμήσεις, το Ισραήλ έχει ρίξει περισσότερους από 70.000 τόνους βομβών στη Γάζα από την έναρξη του πολέμου. Αυτό ισοδυναμεί περίπου με έξι βομβαρδισμούς τύπου Χιροσίμα σε μια περιοχή μικρότερη από τη μισή έκταση της Χιροσίμα, αλλά με εξαπλάσιο πληθυσμό. Η πιο έντονη περίοδος βομβαρδισμών ήρθε στους τρεις πρώτους μήνες, με το Ισραήλ να ρίχνει 25.000 τόνους — περίπου δύο Χιροσίμες — εκρηκτικών έως τον Φεβρουάριο του 2024.

Στην πράξη, αυτό σήμαινε ότι το Ισραήλ κατέστρεψε τη βόρεια Γάζα σε κλίμακα αντίστοιχη με γερμανικές πόλεις όπως η Δρέσδη, το Αμβούργο και η Κολωνία μέσα σε μόλις έξι εβδομάδες. Μέχρι τον τρίτο μήνα του πολέμου, το Ισραήλ είχε καταστρέψει περισσότερα κτίρια (33 τοις εκατό) σε ολόκληρη τη Γάζα απ’ όσα είχαν καταστρέψει οι Σύμμαχοι στις αστικές περιοχές της Γερμανίας (10 τοις εκατό) σε τρία χρόνια. Ο Αμερικανός στρατιωτικός ιστορικός Ρόμπερτ Πέιπ, συγγραφέας ενός σημαντικού έργου για την αεροπορική ισχύ στον 20ό αιώνα, χαρακτήρισε τη Γάζα, ήδη από εκείνο το σημείο, «μία από τις πιο έντονες εκστρατείες τιμωρίας αμάχων στην ιστορία», η οποία «ανήκει άνετα στο ανώτερο τεταρτημόριο των πιο καταστροφικών εκστρατειών βομβαρδισμών που έγιναν ποτέ».

Μόνο σε αυτή την πρώιμη περίοδο, ερευνητές και ειδικοί διαπίστωσαν ότι η καταστροφή της Γάζας ξεπέρασε κάθε σύγχρονη περίπτωση συνώνυμη με την ολοκληρωτική καταστροφή: το Χαλέπι στη Συρία, τη Μαριούπολη στην Ουκρανία, τη Μοσούλη στο Ιράκ και το Γκρόζνι στην Τσετσενία, το οποίο είχε χαρακτηριστεί κάποτε από τον ΟΗΕ «η πιο κατεστραμμένη πόλη στη Γη». Όσον αφορά «τον καθαρό ρυθμό των βομβαρδισμών», ένας ερευνητής που έχει χαρτογραφήσει τις ζημιές πολέμου σε διάφορες συγκρούσεις είπε τον Δεκέμβριο του 2023: «δεν υπάρχει τίποτα που να συγκρίνεται με αυτό σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα». Ύστερα από δεκαοκτώ μήνες, ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Μπράντφορντ Πολ Ρότζερς, συγγραφέας πολλών βιβλίων για τον σύγχρονο πόλεμο, δήλωσε ότι η ισοπέδωση της Γάζας από το Ισραήλ είναι «χωρίς προηγούμενο στην εποχή μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο», συγκρίσιμη μόνο με τον εμπρηστικό βομβαρδισμό του Τόκιο σε εκείνον τον πόλεμο.

Αυτό δεν προκαλεί έκπληξη αν αναλογιστεί κανείς τη σφοδρότητα των βομβαρδισμών της Γάζας, ιδίως στους τρεις πρώτους μήνες του πολέμου, όταν η καταστροφή σημειώθηκε με τον ταχύτερο ρυθμό.

Με ρυθμό σχεδόν 500 βομβών την ημέρα, πρόκειται για ένταση βομβαρδισμών που ξεπερνά κατά πολύ τον μέσο ημερήσιο όρο των 46 βομβών που έριχναν οι ΗΠΑ σε όλες τις εμπόλεμες ζώνες τα τελευταία 20 χρόνια. Οι 25.000 τόνοι βομβών που έπεσαν στη Γάζα μόνο στους τρεις πρώτους μήνες είναι πολύ περισσότεροι από αυτούς που έριξαν οι Σύμμαχοι στον εμπρηστικό βομβαρδισμό του Αμβούργου (9.000 τόνοι) και στον βομβαρδισμό της Δρέσδης (3.900 τόνοι), τον οποίο το ίδιο το Εθνικό Μουσείο Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου των ΗΠΑ περιγράφει ως «αποκαλυπτικό». Ήταν επίσης περισσότεροι από αυτούς που έριξαν οι Ναζί στο Λονδίνο κατά τους οκτώ μήνες του Μπλιτζ (18.300 τόνοι).

Οι 22.000 επιθέσεις που το Ισραήλ ανέφερε ότι πραγματοποίησε σε λιγότερο από δύο μήνες ήταν περισσότερες από τις 13.598 που εξαπέλυσε ο συνασπισμός υπό τις ΗΠΑ σε περισσότερα από τέσσερα χρόνια κατά του ISIS στο Ιράκ: 60 τοις εκατό περισσότερες αεροπορικές επιθέσεις, σε 4 τοις εκατό του χρόνου, σε μια περιοχή μικρότερη από το ένα χιλιοστό του μεγέθους. Ξεπέρασε επίσης τις περισσότερες από 17.000 επιθέσεις στη Συρία την ίδια χρονική περίοδο, μια χώρα περίπου πεντακόσιες φορές μεγαλύτερη από τη Γάζα. Την εποχή εκείνη, η καταστροφή που προκάλεσε η επιχείρηση αυτή, με την κωδική ονομασία Inherent Resolve, είχε χαρακτηριστεί ποικιλοτρόπως ως «πόλεμος αφανισμού», «δύσκολο να κατανοηθεί» και «Στάλινγκραντ», αναφορά στη διαβόητη σκληρή μάχη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Μόνο στις πρώτες πέντε μέρες, το Ισραήλ καυχήθηκε ότι είχε ρίξει έξι χιλιάδες βόμβες στη Γάζα. Για να μπει αυτό σε προοπτική, ο μεγαλύτερος αριθμός βομβών που οι Ηνωμένες Πολιτείες έριξαν στο Αφγανιστάν σε ένα μόνο έτος ήταν λίγο πάνω από επτά χιλιάδες, που ήταν επίσης περίπου ο ίδιος αριθμός που το ΝΑΤΟ έριξε στη Λιβύη σε διάστημα οκτώ μηνών το 2011. Στην πραγματικότητα, δεν υπήρξε καμία χρονιά μεταξύ 2013 και 2018 κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες έριξαν πάνω από 4.400 βόμβες στο Αφγανιστάν, μια χώρα σχεδόν 1.800 φορές μεγαλύτερη από τη Γάζα. Ο αριθμός των βομβών που έπεσαν στην Επιχείρηση Inherent Resolve κατά του ISIS σε έναν μόνο μήνα ξεπέρασε τις 5.000 μόνο μία φορά.

Μόλις δύο μήνες μετά, το Ισραήλ είχε ρίξει συνολικά 29.000 πυρομαχικά, κάτι που ο διευθυντής του Airwars δήλωσε ότι είναι «σημαντικά μεγαλύτερο από ό,τι έχουμε δει σε οποιαδήποτε άλλη σύγκρουση, τουλάχιστον τα τελευταία είκοσι χρόνια». Μια εξαίρεση είναι το Ιράκ, όπου έπεσαν τόσες βόμβες μόνο στον πρώτο μήνα της επιχείρησης “Shock and Awe” το 2003, αλλά το οποίο είναι πολύ μεγαλύτερο. Στην πραγματικότητα, ήταν αρκετά περισσότερες από το συνολικό αριθμό βομβών που οι Ηνωμένες Πολιτείες έριξαν σε ολόκληρο τον κόσμο για όλο το 2016, και περισσότερες από τον «πρωτοφανή» αριθμό που έριξε παγκοσμίως ο Ντόναλντ Τραμπ στους πρώτους έξι μήνες της θητείας του.

Με ρυθμό σχεδόν πεντακοσίων βομβών την ημέρα, πρόκειται για ένταση βομβαρδισμών που ξεπερνά κατά πολύ τον ημερήσιο μέσο όρο των σαράντα έξι βομβών που έριχναν οι ΗΠΑ σε όλες τις εμπόλεμες ζώνες τα τελευταία είκοσι χρόνια.

Ξεπέρασε επίσης τη μαζική αύξηση βομβαρδισμών της Ρωσίας στην Ουκρανία φέτος: ο ημερήσιος μέσος όρος μη επανδρωμένων αεροσκαφών, πυραύλων και βομβών ολίσθησης που εκτόξευσε η Ρωσία τον περασμένο Ιούλιο ανέρχεται σε 367, και η πλειοψηφία αυτών αναχαιτίστηκε από αμυντικά όπλα που οι κάτοικοι της Γάζας δεν διαθέτουν.

Ο μοναδικός επιζών της οικογένειάς του, που σκοτώθηκε σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στον προσφυγικό καταυλισμό της Τζαμπαλίγια, ένα αγόρι από τη Γάζα θρηνεί δίπλα στα σώματα των συγγενών του στις 12 Οκτωβρίου 2024. (Omar al-Qatta / AFP μέσω Getty Images)

Αυτό από μόνο του θα ήταν αρκετά θανατηφόρο. Όμως το Ισραήλ έχει επίσης βασιστεί σε έναν εξαιρετικά μεγάλο αριθμό από τα πιο αδιάκριτα και καταστροφικά εκρηκτικά για να διεξαγάγει αυτή την εκστρατεία βομβαρδισμών. Περίπου 40 έως 45 τοις εκατό των αεροπορικών επιθέσεων των δύο πρώτων μηνών χρησιμοποίησαν μη κατευθυνόμενες «χαζές» βόμβες, ποσοστό που ένας ειδικός σε οπλικά συστήματα του Πενταγώνου χαρακτήρισε «σοκαριστικό» στο πλαίσιο αυτού που υποτίθεται ότι είναι μια φιλελεύθερη δημοκρατία στον εικοστό πρώτο αιώνα.

Ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κατά κανόνα βασιστεί σε βόμβες των 500 λιβρών από τον πόλεμο στο Βιετνάμ — ήταν η μεγαλύτερη βόμβα που χρησιμοποιήθηκε κατά του ISIS στη Μοσούλη και τη Ράκα, για παράδειγμα — οι βόμβες των 1.000 και 2.000 λιβρών αποτελούσαν το 90 τοις εκατό των πυρομαχικών που το Ισραήλ χρησιμοποίησε στη Γάζα τις δύο πρώτες εβδομάδες του πολέμου. Το Ισραήλ έχει ρίξει τις τελευταίες, οι οποίες μπορούν να σκοτώσουν ή να τραυματίσουν ανθρώπους σε ακτίνα άνω των 1.000 ποδών και να αφήσουν τεράστιους κρατήρες στο έδαφος, σε υποτιθέμενες «ζώνες ασφαλείας», σε πολυσύχναστη αγορά, σε προσφυγικό καταυλισμό, σε πολυκατοικίες και σε απόσταση βολής από νοσοκομεία.

Δεν Υπάρχουν Λόγια

Σε κάποιο επίπεδο, δεν έχει πραγματικά σημασία αν οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι τα κάνουν όλα αυτά σκόπιμα (αν και αναμφισβήτητα το κάνουν) ή αν ο πόλεμος συνιστά γενοκτονία (αν και ασφαλώς και συνιστά). Όπως καθιστά σαφές ακόμη και η απλή επισκόπηση αυτών των στοιχείων και αριθμών, αυτό που κάνει το Ισραήλ στη Γάζα, όπως κι αν θέλει κανείς να το ορίσει, είναι ανυπόφορο και ιστορικά φρικτό.

Υπάρχουν και άλλοι πόλεμοι που είχαν μεγαλύτερους αριθμούς νεκρών ή ακόμη μεγαλύτερα ποσοστά αμάχων που σκοτώθηκαν. Υπάρχουν και άλλες χώρες που έχουν δεχθεί περισσότερα εκρηκτικά. Άλλες κυβερνήσεις έχουν σκοτώσει περισσότερα παιδιά και τα έχουν βασανίσει σαδιστικά. Άλλες χώρες έχουν υποστεί παρόμοια φυσική καταστροφή και περιβαλλοντική δηλητηρίαση. Άλλοι πόλεμοι έχουν δει εργαζόμενους υγείας και ανθρωπιστικής βοήθειας να σκοτώνονται και νοσοκομεία να καταστρέφονται. Υπάρχουν και άλλες συγκρούσεις που έχουν προκαλέσει σκόπιμα λιμούς.

Αυτό που ξεχωρίζει τη Γάζα δεν είναι μόνο ότι περιλαμβάνει όλα αυτά τα χαρακτηριστικά και ακόμη περισσότερα, αλλά ότι κατατάσσεται ανάμεσα στις χειρότερες, αν όχι η χειρότερη, σε όλα αυτά εδώ και δεκαετίες — και μερικές φορές ακόμη και για όλο το εύρος της ιστορίας. Υπάρχει λόγος που άνθρωποι που έχουν αφιερώσει την καριέρα τους να ζουν, να πολεμούν, να παρατηρούν, να κάνουν ανθρωπιστικό έργο και να ερευνούν συγκρούσεις, συνεχώς δηλώνουν ότι δεν έχουν δει ποτέ στη ζωή τους κάτι τόσο κακό όσο αυτό που συμβαίνει στη Γάζα: επειδή αυτό που βλέπουμε στη Γάζα δεν είναι απλώς ένα ακόμη θλιβερό και τρομερό γεγονός που συμβαίνει σε κάποιο μακρινό μέρος του κόσμου, αλλά κάτι πρωτοφανώς σκληρό και απάνθρωπο ακόμη και μέσα στο πλαίσιο αυτών των τρομερών πραγμάτων.

Αυτό που παρακολουθήσαμε, αυτό που συνεχίζουμε να παρακολουθούμε, είναι η εξάλειψη μιας κοινωνίας δύο εκατομμυρίων ανθρώπων. Κάθε πτυχή του σύγχρονου πολιτισμού, καθώς και τα πιο στοιχειώδη πράγματα που χρειάζονται ακόμη και για μια στοιχειώδη κατάσταση επιβίωσης μιας ανθρώπινης κοινότητας, έχουν σκόπιμα και σχεδόν ολοκληρωτικά καταστραφεί από τον ισραηλινό στρατό στη Γάζα. Και τώρα παρακολουθούμε τον σταδιακό αλλά επιταχυνόμενο μαζικό θάνατο των ανθρώπων που κάποτε ζούσαν εκεί, μέσω ενός συνδυασμού λιμού, ασθενειών και δολοφονιών.

jacobin.com

του James Rushmore | 6 Αυγούστου 2025

Τον Οκτώβριο του 1945, ο Τζορτζ Όργουελ έγραψε ένα άρθρο με τίτλο «Εσύ και η Ατομική Βόμβα» για τη σοσιαλιστική εφημερίδα Tribune. Το κείμενο του Όργουελ αναπτύσσει μια ισχυρή επιχειρηματολογία κατά της ατομικής βόμβας, επισημαίνοντας τους πολυάριθμους τρόπους με τους οποίους αυτή μεγιστοποιεί την κρατική ισχύ και επιτρέπει σε λίγες αυτοκρατορίες να επιβάλλονται:

«Από διάφορα σημάδια μπορεί κανείς να συμπεράνει ότι οι Ρώσοι δεν κατέχουν ακόμη το μυστικό της κατασκευής της ατομικής βόμβας· από την άλλη, η επικρατούσα άποψη φαίνεται να είναι ότι θα το κατέχουν μέσα σε λίγα χρόνια. Έτσι έχουμε μπροστά μας την προοπτική δύο ή τριών τεράστιων υπερκρατών, καθένα εκ των οποίων διαθέτει ένα όπλο με το οποίο μπορούν να εξοντωθούν εκατομμύρια άνθρωποι μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, να μοιράζουν τον κόσμο μεταξύ τους. Υποτέθηκε κάπως βιαστικά ότι αυτό σημαίνει μεγαλύτερους και πιο αιματηρούς πολέμους, και ίσως ένα πραγματικό τέλος του μηχανικού πολιτισμού. Αλλά υποθέστε — και στην πραγματικότητα αυτή είναι η πιθανότερη εξέλιξη — ότι τα επιζώντα μεγάλα έθνη κάνουν μια σιωπηρή συμφωνία να μην χρησιμοποιούν ποτέ την ατομική βόμβα το ένα εναντίον του άλλου; Υποθέστε ότι τη χρησιμοποιούν μόνο, ή απειλούν να τη χρησιμοποιήσουν, εναντίον λαών που δεν μπορούν να αντεπιτεθούν; Σ’ αυτή την περίπτωση επιστρέφουμε εκεί που ήμασταν πριν, με τη μόνη διαφορά ότι η εξουσία συγκεντρώνεται σε ακόμη λιγότερα χέρια και ότι οι προοπτικές για τους υποτελείς λαούς και τις καταπιεσμένες τάξεις γίνονται ακόμη πιο απελπιστικές.»

Παρά την αφοσίωσή του στον δημοκρατικό σοσιαλισμό, οι απόψεις που εκφράζει εδώ ο Όργουελ είναι σαφώς φιλελεύθερες-αντικρατικές. Στην καρδιά της πολεμικής του βρίσκεται η θέση ότι τα πυρηνικά όπλα διευκολύνουν τον κρατισμό, επιτρέποντας στις υπερδυνάμεις να κρατούν όμηρο τον παγκόσμιο πληθυσμό. Ο Όργουελ αποδομεί το πιο αισιόδοξο επιχείρημα των υποστηρικτών της ατομικής βόμβας, δηλαδή ότι μια τέτοια τεχνολογία θα εγκαινίαζε μια νέα εποχή ειρήνης. Αυτή η ειρήνη, όμως, θα διατηρούνταν χάρη στην απειλή της αμοιβαίας εξασφαλισμένης καταστροφής. Η άρχουσα τάξη θα μπορούσε να συγκεντρώσει ακόμη περισσότερη εξουσία, την ίδια στιγμή που θα ύψωνε το λάβαρο της «ειρήνης μέσω ισχύος» και θα αποθήκευε δεκάδες χιλιάδες πυρηνικές κεφαλές. Η απειλή πυρηνικού πολέμου θα διευκόλυνε την εκθετική ανάπτυξη του κράτους. Αντί να καρπωθεί «μέρισμα ειρήνης», το κράτος θα χρησιμοποιούσε την προοπτική της πυρηνικής καταστροφής για να επεκτείνει την αυτοκρατορία του, επιβάλλοντας έτσι την τρομακτική τυραννία του τόσο στους δικούς του πολίτες όσο και σε δισεκατομμύρια ξένους.

Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η εμφάνιση της ατομικής βόμβας εγκαινίασε μια περίοδο αυξημένων αμερικανικών στρατιωτικών επεμβάσεων στο εξωτερικό. Ο Ψυχρός Πόλεμος αναμφισβήτητα τροφοδότησε αυτή την τάση, αλλά στην καρδιά του Ψυχρού Πολέμου βρισκόταν μια κούρσα εξοπλισμών που η πυρηνική τεχνολογία επιτάχυνε. Για περισσότερα από σαράντα χρόνια, οι δύο μεγαλύτερες υπερδυνάμεις του κόσμου επιδίωκαν να επεκτείνουν την επιρροή τους σε πιο αδύναμα κράτη. Αντί να αποτρέψουν τη στρατιωτική επιθετικότητα, τα πυρηνικά όπλα ενθάρρυναν τις Ηνωμένες Πολιτείες να ξεκινήσουν ακριβότερες και πιο θανατηφόρες περιπέτειες στο εξωτερικό. Η προοπτική της αμοιβαίας εξασφαλισμένης καταστροφής σήμαινε ότι ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε η Σοβιετική Ένωση είχαν κίνητρο να υποχωρήσουν ή να αποφύγουν τη σύγκρουση. Και οι δύο δυνάμεις, ενισχυμένες από τα αντίστοιχα πυρηνικά τους οπλοστάσια, ένιωθαν ότι μπορούσαν να ακολουθήσουν μιλιταριστικές ατζέντες με σχετική ατιμωρησία.

Όταν ο Ψυχρός Πόλεμος τελείωσε, ο κίνδυνος της πυρηνικής καταστροφής υποχώρησε, τουλάχιστον προσωρινά. Όμως οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου επέτρεψαν στην κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους του νεότερου να αξιοποιήσει τους φόβους των Αμερικανών για ένα πυρηνικό ολοκαύτωμα. Η μονοπολική στιγμή δεν αποτέλεσε εμπόδιο για το νεοσυντηρητικό λόμπι. Έπεισε την αμερικανική κοινή γνώμη ότι ο Οσάμα μπιν Λάντεν και ο Σαντάμ Χουσεΐν βρίσκονταν στο χείλος της απόκτησης πυρηνικού όπλου. Το 73% των Αμερικανών υποστήριξε την αρχική εισβολή στο Ιράκ ακριβώς επειδή πίστευε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διακινδύνευαν μελλοντική πυρηνική επίθεση αν δεν εξαπέλυαν προληπτικό πόλεμο. Στα είκοσι χρόνια που ακολούθησαν, ο αμερικανικός επεμβατισμός έγινε ακόμη πιο τολμηρός. Με τον ίδιο τρόπο που ο Σιδηρούς Θόλος παρακινεί το Ισραήλ να ακολουθεί μια επιθετική εξωτερική πολιτική, το τεράστιο πυρηνικό οπλοστάσιο της Αμερικής επιτρέπει στις ΗΠΑ να παρακάμπτουν οποιαδήποτε ανησυχία ότι οι ενέργειές τους στο εξωτερικό θα προκαλέσουν αντίποινα.

Στο τέλος του άρθρου του, ο Όργουελ γράφει:

«Αν η ατομική βόμβα είχε αποδειχθεί κάτι τόσο φτηνό και εύκολο στην κατασκευή όσο ένα ποδήλατο ή ένα ξυπνητήρι, θα μπορούσε κάλλιστα να μας είχε ρίξει ξανά στη βαρβαρότητα, αλλά από την άλλη, θα μπορούσε να είχε σημάνει το τέλος της εθνικής κυριαρχίας και του υπερσυγκεντρωτικού αστυνομικού κράτους. Αν, όπως φαίνεται να συμβαίνει, είναι ένα σπάνιο και ακριβό αντικείμενο, τόσο δύσκολο στην παραγωγή όσο ένα θωρηκτό, είναι πιθανότερο να βάλει τέλος στους μεγάλους πολέμους με το τίμημα της επ’ αόριστον παράτασης μιας “ειρήνης που δεν είναι ειρήνη”.»

Ο Όργουελ εντοπίζει σωστά το παράδοξο στην καρδιά του Ψυχρού Πολέμου. Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για μια σειρά από θερμούς πολέμους, στους οποίους ωστόσο δεν υπήρξε άμεση πολεμική αναμέτρηση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σοβιετικής Ένωσης. Και όπως όλοι οι θερμοί πόλεμοι, έτσι κι αυτοί απαίτησαν τη διάβρωση των ατομικών ελευθεριών και την αξιοποίηση της προπαγάνδας για την ενίσχυση του κράτους εθνικής ασφάλειας και του στρατιωτικού του μηχανισμού.

Το υψηλό κόστος της ατομικής βόμβας — η κυβέρνηση των ΗΠΑ δαπάνησε το σημερινό ισοδύναμο των 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το Σχέδιο Μανχάταν — σήμαινε μια πολλαπλή ενίσχυση της κρατικής ισχύος, που θα επιδείνωνε περαιτέρω την ανισορροπία μεταξύ κυβερνητικής εξουσίας και ατομικής ελευθερίας. Άλλωστε, η ατομική βόμβα είναι όπλο υπερβολικά ακριβό για να αποκτηθεί από οποιονδήποτε δεν έχει πρόσβαση στα έσοδα ενός πλούσιου κράτους. Ως εκ τούτου, αποδείχθηκε ανίκανη να καταργήσει τη «διάκριση μεταξύ μεγάλων και μικρών κρατών». Ούτε και διαμόρφωσε ένα μέλλον στο οποίο «η ισχύς του κράτους έναντι του ατόμου θα είχε αποδυναμωθεί σημαντικά». Αντιθέτως, ενίσχυσε την ευρωστία του κράτους.

Η τεχνολογία είναι συχνά η υπηρέτρια του αυταρχισμού. Είτε παίρνει τη μορφή της ατομικής βόμβας, είτε της μαζικής παρακολούθησης, είτε των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, είτε της τεχνητής νοημοσύνης, η τεχνολογία έχει την τάση να επιταχύνει τις κρατικιστικές τάσεις, καθιστώντας τον πολίτη ολοένα και πιο ανίσχυρο. Όσο πιο περίπλοκη γίνεται μια τεχνολογία, τόσο πιο δύσκολο είναι για το άτομο να την αναπαράγει και τόσο πιο δυσβάστακτο γίνεται για τους μη προνομιούχους να αξιοποιήσουν το δυναμικό της προς μη κρατικιστικούς σκοπούς.

Η προειδοποίηση του Όργουελ για «δύο ή τρία τερατώδη υπερκράτη» που κρατούν τον κόσμο όμηρο με τα πυρηνικά τους όπλα έχει αποδειχθεί προφητική. Όπως υποστηρίζει ο διευθυντής του Libertarian Institute, Σκοτ Χόρτον, η μόνη λύση είναι η κατάργηση.

Τζέιμς Ράσμορ
Ο Τζέιμς Ράσμορ είναι συγγραφέας του οποίου τα ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν τις πολιτικές ελευθερίες, την εξωτερική πολιτική και την εθνική ασφάλεια. Το έργο του έχει δημοσιευτεί στο παρελθόν στο Racket News, όπου συνεργάστηκε με τον Ματ Τάιμπι για τα Αρχεία FOIA.

libertarianinstitute.org

του Yossi Melman και του Dan Raviv για το ProPublica

7 Αυγούστου 2025, 5 π.μ. EDT

Η φωτιά και ο καπνός υψώνονται στον ουρανό μετά από ισραηλινή επίθεση στο διυλιστήριο πετρελαίου Σαχράν στις 15 Ιουνίου στην Τεχεράνη, Ιράν. Πηγή: Stringer/Getty Images

Το ProPublica είναι ένας μη κερδοσκοπικός δημοσιογραφικός οργανισμός που ερευνά καταχρήσεις εξουσίας. Εγγραφείτε για να λαμβάνετε τις μεγαλύτερες έρευνές μας αμέσως μόλις δημοσιεύονται.

Κύρια Σημεία Ρεπορτάζ
Μυστικές Επιχειρήσεις: Κομάντος που η Μοσάντ, η ισραηλινή υπηρεσία πληροφοριών, στρατολόγησε από το Ιράν και γειτονικές χώρες κατέστρεψαν την ιρανική αεράμυνα στις πρώτες ώρες της επίθεσης του Ιουνίου.
Συλλογή Πληροφοριών: Ισραηλινοί πράκτορες εντόπισαν τα υπνοδωμάτια στα οποία κοιμούνταν Ιρανοί πυρηνικοί επιστήμονες, επιτρέποντας ακριβείς αεροπορικές επιδρομές.
Κυβερνοπαραπλάνηση: Το Ισραήλ έστειλε ψεύτικο μήνυμα που κάλεσε ανώτερους Ιρανούς στρατιωτικούς ηγέτες σε μια ανύπαρκτη συνάντηση σε υπόγειο καταφύγιο, το οποίο στη συνέχεια βομβαρδίστηκε από ισραηλινά μαχητικά.
Αυτά τα σημεία γράφτηκαν από τους δημοσιογράφους και τους συντάκτες που εργάστηκαν στο ρεπορτάζ. Ήταν χρήσιμα;

Τις πρώτες πρωινές ώρες της 13ης Ιουνίου, μια ομάδα κομάντος με επικεφαλής έναν νεαρό Ιρανό, τον Σ.Τ., πήρε θέση στα περίχωρα της Τεχεράνης. Ο στόχος ήταν μια αντιαεροπορική πυροβολαρχία, μέρος της ομπρέλας ραντάρ και πυραύλων που είχαν στηθεί για να προστατεύουν την πρωτεύουσα και τις στρατιωτικές της εγκαταστάσεις από αεροπορική επίθεση.

Σε όλη τη χώρα, ομάδες κομάντος εκπαιδευμένων από το Ισραήλ και στρατολογημένων από το Ιράν και γειτονικά κράτη ετοιμάζονταν να επιτεθούν στην ιρανική άμυνα εκ των έσω.

Όπως περιγράφηκε από τους χειριστές τους, τα κίνητρά τους ήταν ένα μείγμα προσωπικών και πολιτικών λόγων. Κάποιοι επιζητούσαν εκδίκηση εναντίον ενός καταπιεστικού, θεοκρατικού καθεστώτος που είχε επιβάλει αυστηρούς περιορισμούς στην πολιτική έκφραση και την καθημερινή ζωή. Άλλοι δελεάστηκαν από χρήματα, την υπόσχεση ιατρικής περίθαλψης για μέλη της οικογένειάς τους ή την ευκαιρία να φοιτήσουν σε πανεπιστήμιο στο εξωτερικό.

Η επίθεση είχε σχεδιαστεί για περισσότερο από έναν χρόνο από τη Μοσάντ, την ισραηλινή υπηρεσία πληροφοριών. Μόλις εννέα μήνες νωρίτερα, η υπηρεσία κατασκοπείας είχε προκαλέσει σοκ παγκοσμίως με την τεχνική της δεξιοτεχνία — εκτελώντας ένα σχέδιο που είχε εκπονηθεί το 2014 από τον τότε διευθυντή της, Ταμίρ Πάρντο, το οποίο παρέλυσε τη Χεζμπολάχ ανατινάζοντας τηλεειδοποιητές παγιδευμένους με μικρές αλλά θανατηφόρες ποσότητες εκρηκτικών. Σύμφωνα με τη Χεζμπολάχ, οι εκρήξεις σκότωσαν 30 μαχητές και 12 πολίτες, συμπεριλαμβανομένων δύο παιδιών, και τραυμάτισαν πάνω από 3.500 άτομα.

Στις 3 π.μ. της 13ης Ιουνίου, ο Σ.Τ. και μια ξένη λεγεώνα περίπου 70 κομάντος άνοιξαν πυρ με drones και πυραύλους εναντίον μιας προσεκτικά επιλεγμένης λίστας αντιαεροπορικών πυροβολαρχιών και εκτοξευτών βαλλιστικών πυραύλων. (Οι χειριστές του στη Μοσάντ μας έδωσαν μόνο τα αρχικά του.) Την επόμενη μέρα, μια άλλη ομάδα Ιρανών και άλλων στρατολογημένων από την περιοχή εξαπέλυσε δεύτερο κύμα επιθέσεων εντός του Ιράν.

Σε λεπτομερείς συνεντεύξεις, δέκα εν ενεργεία και πρώην αξιωματούχοι των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών περιέγραψαν τις επιδρομές των κομάντος και πλήθος προηγουμένως αδημοσίευτων λεπτομερειών για την πολυετή μυστική προσπάθεια της χώρας να αποτρέψει το Ιράν από το να κατασκευάσει πυρηνική βόμβα. Ζήτησαν ανωνυμία ώστε να μπορέσουν να μιλήσουν ελεύθερα.

Οι αξιωματούχοι δήλωσαν ότι οι επιθέσεις των κομάντος ήταν καθοριστικές στις αεροπορικές επιδρομές του Ιουνίου, επιτρέποντας στην ισραηλινή αεροπορία να πραγματοποιήσει κύμα μετά από κύμα βομβαρδισμών χωρίς να χάσει ούτε ένα αεροσκάφος. Εφοδιασμένα με πληροφορίες που συγκέντρωσαν πράκτορες της Μοσάντ στο πεδίο, τα ισραηλινά μαχητικά αεροσκάφη έπληξαν πυρηνικές εγκαταστάσεις, κατέστρεψαν περίπου τα μισά από τα 3.000 βαλλιστικά πυραύλα του Ιράν και το 80% των εκτοξευτών τους, και εκτόξευσαν πυραύλους στα υπνοδωμάτια Ιρανών πυρηνικών επιστημόνων και στρατιωτικών διοικητών.

Όπως είχαν κάνει και με τους τηλεειδοποιητές, οι Ισραηλινοί κατάσκοποι εκμεταλλεύτηκαν την ικανότητά τους να διεισδύουν στα συστήματα επικοινωνιών του αντιπάλου τους. Στα πρώτα στάδια της αεροπορικής επίθεσης, Ισραηλινοί κυβερνοπολεμιστές έστειλαν ψεύτικο μήνυμα στους ανώτατους στρατιωτικούς ηγέτες του Ιράν, δελεάζοντάς τους να μεταβούν σε μια ανύπαρκτη σύσκεψη σε υπόγειο καταφύγιο, το οποίο στη συνέχεια κατεδαφίστηκε με πλήγμα ακριβείας. Είκοσι σκοτώθηκαν, μεταξύ των οποίων τρεις αρχηγοί επιτελείων.

Ο στρατηγικός χάρτης της περιοχής έχει αναδιαμορφωθεί δραματικά από τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023, στις οποίες η Χαμάς σκότωσε περισσότερους από 1.200 Ισραηλινούς και πήρε 251 ομήρους. Η δημόσια προσοχή, ιδιαίτερα τις τελευταίες εβδομάδες, έχει επικεντρωθεί στα ισραηλινά αντίποινα κατά της Γάζας, τα οποία έχουν προκαλέσει δεκάδες χιλιάδες θανάτους και μια επιδεινούμενη πείνα που έχει καταδικαστεί διεθνώς.

Ο μυστικός πόλεμος μεταξύ Ισραήλ και Ιράν έχει προσελκύσει πολύ λιγότερη δημόσια προσοχή, αλλά έχει επίσης διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη μεταβαλλόμενη ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.

Το 2018, πράκτορες εκπαιδευμένοι από το Ισραήλ διέρρηξαν μια αφύλακτη αποθήκη στην Τεχεράνη και χρησιμοποίησαν κόφτες πλάσματος υψηλής θερμοκρασίας για να ανοίξουν χρηματοκιβώτια που περιείχαν σχέδια, δεδομένα, δίσκους υπολογιστών και βιβλία σχεδίων. Το υλικό, βάρους άνω των 1.000 λιβρών, φορτώθηκε σε δύο φορτηγά και μεταφέρθηκε στη γειτονική Δημοκρατία του Αζερμπαϊτζάν. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου παρουσίασε το υλικό σε συνέντευξη Τύπου στο Τελ Αβίβ και δήλωσε ότι αποδείκνυε πως το Ιράν έλεγε ψέματα για τις πυρηνικές του προθέσεις.

Δύο χρόνια αργότερα, η Μοσάντ σκότωσε έναν από τους κορυφαίους φυσικούς του Ιράν, χρησιμοποιώντας τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου ενισχυμένη με τεχνητή νοημοσύνη για να κατευθύνει ένα τηλεχειριζόμενο πολυβόλο που ήταν σταθμευμένο στην άκρη ενός δρόμου κοντά στο εξοχικό του σπίτι.

Στην προετοιμασία για τις αεροπορικές επιθέσεις του Ιουνίου, σύμφωνα με Ισραηλινούς σχεδιαστές, κανονίστηκε ώστε ανυποψίαστοι οδηγοί φορτηγών να μεταφέρουν στο Ιράν τόνους «μεταλλικού εξοπλισμού» — τα εξαρτήματα για τα όπλα που χρησιμοποίησαν οι ομάδες κομάντος.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι αυτές οι επιχειρήσεις αντικατοπτρίζουν μια θεμελιώδη αλλαγή στην προσέγγιση της Μοσάντ, η οποία ξεκίνησε περίπου πριν από 15 χρόνια. Οι πράκτορες στο Ιράν που διέρρηξαν τα χρηματοκιβώτια, έστησαν τα πολυβόλα, κατέστρεψαν την αεράμυνα και παρακολουθούσαν τα διαμερίσματα των επιστημόνων, δεν ήταν Ισραηλινοί. Ήταν όλοι είτε Ιρανοί είτε πολίτες τρίτων χωρών, σύμφωνα με ανώτερους Ισραηλινούς αξιωματούχους με άμεση γνώση των επιχειρήσεων. Για χρόνια, τέτοιες αποστολές στο Ιράν ήταν αποκλειστική δουλειά Ισραηλινών επιχειρησιακών πρακτόρων. Όμως, όπως ανέφεραν οι αξιωματούχοι, η αυξανόμενη αντιδημοτικότητα του ιρανικού καθεστώτος έχει καταστήσει πολύ πιο εύκολη τη στρατολόγηση πρακτόρων.

Ο Σ.Τ. ήταν ένας από αυτούς. Ισραηλινοί αξιωματούχοι είπαν ότι μεγάλωσε σε μια εργατική οικογένεια σε μια μικρή πόλη κοντά στην Τεχεράνη. Εγγράφηκε στο πανεπιστήμιο και ζούσε μια φαινομενικά συνηθισμένη φοιτητική ζωή, όταν εκείνος και αρκετοί συμφοιτητές του συνελήφθησαν από την περιβόητη πολιτοφυλακή Μπασίτζ του Ιράν και μεταφέρθηκαν σε κέντρο κράτησης, όπου βασανίστηκαν με ηλεκτροσόκ και ξυλοκοπήθηκαν άγρια.

Τελικά, ο Σ.Τ. και οι φίλοι του αφέθηκαν ελεύθεροι, αλλά η εμπειρία τον άφησε εξοργισμένο και διψασμένο για εκδίκηση. Λίγο αργότερα, ένας συγγενής του που ζούσε στο εξωτερικό έδωσε το όνομά του σε έναν Ισραηλινό κατάσκοπο, του οποίου η αποστολή ήταν να εντοπίζει δυσαρεστημένους Ιρανούς. Αντάλλαξαν μηνύματα μέσω κρυπτογραφημένης εφαρμογής τηλεφώνου και ο Σ.Τ. αποδέχτηκε μια δωρεάν επίσκεψη σε γειτονική χώρα.

Ένας αξιωματικός επιχειρήσεων της Μοσάντ τον προσκάλεσε να εργαστεί ως μυστικός πράκτορας κατά του Ιράν. Εκείνος συμφώνησε, ζητώντας μόνο το Ισραήλ να υποσχεθεί ότι θα φροντίσει την οικογένειά του σε περίπτωση που κάτι πάει στραβά. (Το Ιράν εκτελεί συνοπτικά οποιονδήποτε συλληφθεί να κατασκοπεύει για ξένες χώρες, ιδιαίτερα για το Ισραήλ.)

Εκπαιδεύτηκε για μήνες εκτός Ιράν από Ισραηλινούς ειδικούς σε οπλικά συστήματα. Λίγο πριν ξεκινήσει η επίθεση, εκείνος και η μικρή του ομάδα επέστρεψαν μυστικά στη χώρα για να διαδραματίσουν τον ρόλο τους σε μία από τις μεγαλύτερες και πιο περίπλοκες στρατιωτικές επιχειρήσεις στην ιστορία του Ισραήλ.

Οι ρίζες ενός μυστικού πολέμου

Η Μοσάντ κατέστησε το Ιράν ύψιστη προτεραιότητά της το 1993, μετά την υπογραφή των Συμφωνιών του Όσλο στον κήπο του Λευκού Οίκου από Ισραηλινούς και Παλαιστινίους, που φαινομενικά έβαζε τέλος σε δεκαετίες σύγκρουσης. Το Ισραήλ είχε για πολλά χρόνια μια περίπλοκη σχέση με το Ιράν. Για δεκαετίες, διατηρούσε στρατηγική συμμαχία με τον σάχη του Ιράν. Όμως ο αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί και οι ισλαμιστές που ανέτρεψαν τον μονάρχη το 1979 περιέγραψαν το εβραϊκό κράτος ως έναν «καρκινικό όγκο» που θα έπρεπε να αφαιρεθεί από τη Μέση Ανατολή.

Η στρατηγική του Ισραήλ είναι, στην πράξη, να προστατεύσει το πυρηνικό του μονοπώλιο στην περιοχή. Δεν αναγνωρίζει δημόσια το οπλοστάσιό του, το οποίο εκτιμάται ότι υπερβαίνει τις 90 πυρηνικές κεφαλές. Η ισραηλινή αεροπορία κατέστρεψε τον πυρηνικό αντιδραστήρα του Ιράκ το 1981 και έναν συριακό αντιδραστήρα που βρισκόταν υπό κατασκευή το 2007.

Μετά την αεροπορική επιδρομή στο Ιράκ, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μεναχέμ Μπεγκίν, δήλωσε ότι η χώρα του είχε το δικαίωμα να αποτρέπει τους γείτονες από το να κατασκευάσουν τη δική τους βόμβα. «Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε ένα δεύτερο Ολοκαύτωμα», είπε.

Λίγα χρόνια αργότερα, το Ιράν άρχισε να ερευνά την κατασκευή πυρηνικών όπλων, αξιοποιώντας την τεχνογνωσία ενός Πακιστανού μηχανικού, του Αμπντούλ Καντίρ Καν, ο οποίος είχε εργαστεί στο παρελθόν για ολλανδική εταιρεία που παρήγαγε εμπλουτισμένο ουράνιο.

Ο Σαμπτάι Σαβίτ, διευθυντής της Μοσάντ μέχρι το 1996, δήλωσε ότι το Ισραήλ γνώριζε για τα ταξίδια του Καν στην περιοχή, αλλά δεν είχε αρχικά εντοπίσει τον καθοριστικό του ρόλο στο ιρανικό πρόγραμμα. «Δεν καταλάβαμε πλήρως τις προθέσεις του», μας είπε ο Σαβίτ σε συνέντευξη πριν από τον θάνατό του το 2023. «Αν το γνωρίζαμε, θα είχα διατάξει τους μαχητές μου να τον σκοτώσουν. Πιστεύω ότι αυτό θα μπορούσε να είχε αλλάξει την πορεία της ιστορίας».

Σύμφωνα με τους επιθεωρητές πυρηνικών του ΟΗΕ, οι Ιρανοί χρησιμοποίησαν τα σχέδια που τους παρείχε ο Καν για να αρχίσουν να κατασκευάζουν τις φυγοκεντρητές που χρειάζονταν για να εμπλουτίσουν ουράνιο, το οποίο είχαν αγοράσει από το Πακιστάν, την Κίνα και τη Νότια Αφρική.

Το 2000, ο διάδοχος του Σαβίτ εκπόνησε σχέδια για τη μονάδα ειδικών αποστολών της Μοσάντ, γνωστή ως Κιντόν — εβραϊκά για το «ξιφίδιο» — προκειμένου να δολοφονήσει τον Καν ενώ επισκεπτόταν, όπως περιέγραψε ένας αξιωματούχος, «μια χώρα της Νοτιοανατολικής Ασίας». Η αποστολή εγκαταλείφθηκε όταν ο πρόεδρος του Πακιστάν, στρατηγός Περβέζ Μουσάραφ, είπε στον πρόεδρο Μπιλ Κλίντον ότι θα περιόριζε τις διεθνείς δραστηριότητες του Καν. Η υπόσχεση αυτή δεν τηρήθηκε.

Την ίδια χρονιά, η Μοσάντ ανακάλυψε ότι οι Ιρανοί κατασκεύαζαν μια μυστική μονάδα εμπλουτισμού κοντά στο Νατάνζ, μια πόλη περίπου 200 μίλια νότια της Τεχεράνης. Η υπηρεσία κατασκοπείας ενημέρωσε μια ιρανική αντιφρονούσα οργάνωση, η οποία δύο χρόνια αργότερα αποκάλυψε δημόσια την πληροφορία.

Βετεράνοι της Μοσάντ ανέφεραν ότι πράκτορες — πιθανότατα Ισραηλινοί που παρίσταναν τους Ευρωπαίους τεχνικούς εγκατάστασης ή συντήρησης εξοπλισμού — περιφέρονταν στο Νατάνζ φορώντας παπούτσια με διπλές σόλες που συνέλεγαν δείγματα σκόνης και χώματος. Οι δοκιμές αποκάλυψαν τελικά ότι οι ιρανικής κατασκευής φυγοκεντρητές εμπλούτιζαν ουράνιο πολύ πέρα από το όριο του 5% που απαιτείται για πυρηνικό εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας. (Ιατρικά ισότοπα χρησιμοποιούν ουράνιο εμπλουτισμένο σε ποσοστό 20%, ενώ οι βόμβες απαιτούν 90%.)

Το 2001, το Ισραήλ εξέλεξε πρωθυπουργό τον στρατηγό Αριέλ Σαρόν, διάσημο για τη μαχητική του σκληρότητα. Την επόμενη χρονιά, ο Σαρόν όρισε έναν από τους αγαπημένους του στρατηγούς, τον Μεΐρ Νταγκάν, ως διευθυντή της Μοσάντ. Και οι δύο είχαν τη φήμη ότι έσπρωχναν τα όρια και αψηφούσαν τους κανόνες.

Ο Νταγκάν, που ηγήθηκε της Μοσάντ από το 2002 έως το 2011, αποφάσισε να κάνει την παρεμπόδιση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος τον κύριο στόχο της υπηρεσίας κατασκοπείας.

Όπως και ο Μπεγκίν, που είχε γεννηθεί στην Πολωνία, ο Νταγκάν στοιχειωνόταν από το Ολοκαύτωμα. Επικεφαλής ξένων υπηρεσιών πληροφοριών θυμούνται ότι επισκέπτονταν το γραφείο του και έβλεπαν στον τοίχο μια φωτογραφία Γερμανών ναζί στρατιωτών να κακοποιούν τον παππού του Νταγκάν. Εξηγώντας το νόημα της φωτογραφίας σε μια αντι-Νετανιάχου συγκέντρωση το 2015, είχε πει: «Ορκίστηκα ότι αυτό δεν θα ξανασυμβεί. Ελπίζω και πιστεύω ότι έκανα ό,τι περνούσε από το χέρι μου για να τηρήσω αυτή την υπόσχεση».

Υπό την ηγεσία του Νταγκάν, η Μοσάντ οργάνωσε μια σειρά μυστικών επιχειρήσεων για να επιβραδύνει το ιρανικό πρόγραμμα. Ισραηλινοί πράκτορες άρχισαν να δολοφονούν Ιρανούς πυρηνικούς επιστήμονες, στέλνοντας επιχειρησιακά στελέχη με μοτοσικλέτες να τοποθετούν μικρές βόμβες σε αυτοκίνητα εν κινήσει μέσα στην κίνηση.

Η τέχνη της στρατολόγησης
Ο Νταγκάν ήταν υπερήφανος για τη διαρκώς αυξανόμενη ικανότητα της Μοσάντ να στρατολογεί Ιρανούς και άλλους για μυστικές επιχειρήσεις μέσα στο Ιράν. Ένα βασικό στοιχείο της επιτυχίας της υπηρεσίας κατασκοπείας είναι η εθνοτική σύνθεση του Ιράν. Ισραηλινοί αξιωματούχοι σημείωσαν σε συνεντεύξεις ότι περίπου το 40% του πληθυσμού των 90 εκατομμυρίων της χώρας αποτελείται από εθνοτικές μειονότητες: Άραβες, Αζέρους, Βαλούχους, Κούρδους και άλλους.

Λίγο πριν πεθάνει το 2016, ο Νταγκάν μας είπε ότι «η καλύτερη δεξαμενή για τη στρατολόγηση πρακτόρων μέσα στο Ιράν βρίσκεται μέσα στο εθνοτικό και ανθρώπινο μωσαϊκό της χώρας. Πολλοί από αυτούς αντιτίθενται στο καθεστώς. Μερικοί το μισούν κιόλας».

Εν ενεργεία και πρώην αξιωματούχοι δήλωσαν ότι ο Νταγκάν υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της στροφής προς την αξιοποίηση πρακτόρων ξένης καταγωγής. Στα πρώτα χρόνια της προσπάθειας διείσδυσης στο Ιράν, η υπηρεσία κατασκοπείας βασιζόταν κυρίως σε Ισραηλινούς, γνωστούς εντός της Μοσάντ ως «μπλε και λευκούς» — αναφορά στα χρώματα της ισραηλινής σημαίας.

Επί Νταγκάν, η ηγεσία της Μοσάντ άρχισε να πιστεύει ότι μπορούσε να βρει εξαιρετικά αποτελεσματικούς πράκτορες είτε μέσα στο Ιράν είτε μεταξύ Ιρανών εξόριστων και άλλων που ζούσαν σε μία από τις επτά χώρες που το συνορεύουν.

Οι εν ενεργεία και πρώην αξιωματούχοι είπαν ότι οι στρατολογημένοι χωρίζονταν σε δύο κατηγορίες. Κάποιοι στρέφονταν προς τον τομέα της παραδοσιακής κατασκοπείας, συγκεντρώνοντας πληροφορίες και μεταβιβάζοντάς τες στον χειριστή τους. Άλλοι εξέφραζαν την προθυμία να εκτελέσουν βίαιες επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων επιθέσεων σε πυρηνικούς επιστήμονες.

Δεν προκαλεί έκπληξη ότι, δεδομένου του κινδύνου άμεσης εκτέλεσης, πολλοί είχαν αρχικές αμφιβολίες.

«Το να πείσεις κάποιον να προδώσει τη χώρα του δεν είναι μικρό κατόρθωμα», είπε ένας πρώην ανώτατος αξιωματικός της Μοσάντ που επέβλεπε μονάδες διαχείρισης ξένων πρακτόρων. «Είναι μια διαδικασία σταδιακής φθοράς. Ξεκινάς με ένα μικρό αίτημα, μια ασήμαντη αποστολή. Μετά ένα άλλο. Αυτά είναι δοκιμαστικά. Αν αποδώσουν καλά, τους αναθέτεις κάτι μεγαλύτερο, πιο ουσιαστικό. Και αν αρνηθούν — τότε πλέον έχεις όπλο πίεσης: πίεση, απειλές, ακόμη και εκβιασμό».

Οι αρχιπράκτορες, είπε, προσπαθούν να αποφεύγουν τις απειλές ή τον εξαναγκασμό. «Είναι καλύτερα να τους καθοδηγείς σε ένα σημείο όπου θα ενεργήσουν με τη θέλησή τους — όπου θα κάνουν οι ίδιοι το πρώτο βήμα», είπε ο πρώην αξιωματικός.

Το πιο κρίσιμο στοιχείο είναι η εμπιστοσύνη. «Ο πράκτοράς σου πρέπει να είναι πιστός και συναισθηματικά δεμένος μαζί σου. Όπως ένας στρατιώτης που ορμά μπροστά παρά τον κίνδυνο, εμπιστευόμενος τους συντρόφους του, έτσι είναι και με τους πράκτορες. Πηγαίνει στην αποστολή γιατί εμπιστεύεται τον χειριστή του και αισθάνεται βαθιά υπευθυνότητα απέναντί του».

Οι περισσότεροι από όσους συμφώνησαν να εργαστούν για το Ισραήλ ανέμεναν πληρωμή για τους κινδύνους που αναλάμβαναν. Ωστόσο, οι εν ενεργεία και πρώην αξιωματούχοι είπαν ότι η κινητήρια δύναμη για όσους δέχονται να κατασκοπεύουν τη χώρα τους είναι συχνά πιο πρωταρχική.

«Η οικονομική ανταμοιβή είναι, φυσικά, σημαντική», είπε ο πρώην αξιωματικός της Μοσάντ. «Αλλά οι άνθρωποι κινούνται και από το συναίσθημα — μίσος, αγάπη, εξάρτηση, εκδίκηση. Ωστόσο, βοηθά πάντα όταν τα κίνητρα του στρατολογημένου υποστηρίζονται από κάποιο απτό όφελος: όχι απαραίτητα μια άμεση πληρωμή, αλλά κάποια μορφή έμμεσης βοήθειας».

Έτσι στρατολογήθηκε ο Σ.Τ.

Οι χειριστές του είπαν ότι τον κατέτρωγε το μίσος προς το καθεστώς και όσα του είχε κάνει η πολιτοφυλακή Μπασίτζ. Αλλά αυτό που τελικά τον ώθησε να συνεργαστεί ήταν η πρόταση της Μοσάντ να κανονίσει ιατρική θεραπεία, μη διαθέσιμη στο Ιράν, για έναν συγγενή του.

Εδώ και δεκαετίες, η ιατρική περίθαλψη αποτελεί μία από τις χαρακτηριστικές μεθόδους στρατολόγησης της Μοσάντ. Οι ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν επαφές με γιατρούς και κλινικές σε διάφορες χώρες, και η οργάνωση χειρουργικών επεμβάσεων και άλλων θεραπειών είχε επίσης χρησιμοποιηθεί για τη διείσδυση σε παλαιστινιακές εξτρεμιστικές ομάδες. Η μέθοδος αυτή έχει χρησιμοποιηθεί ακόμη περισσότερο σε προσεγγίσεις προς Ιρανούς, με την ελπίδα να τους πείσουν να βοηθήσουν το Ισραήλ.

Η Μοσάντ χρησιμοποιεί επίσης το διαδίκτυο για να προσελκύσει πράκτορες, δημιουργώντας ιστοσελίδες και δημοσιεύοντας αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με στόχο Ιρανούς, οι οποίες προσφέρουν βοήθεια σε ανθρώπους που πάσχουν από απειλητικές για τη ζωή ασθένειες, όπως ο καρκίνος. Αυτές οι αναρτήσεις περιλαμβάνουν τηλεφωνικούς αριθμούς ή κρυπτογραφημένες επιλογές επικοινωνίας.

Οι ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών μπορούν να κινητοποιήσουν το διεθνές τους δίκτυο για να βρουν αξιόπιστους γιατρούς ή κλινικές — μέρη που δεν θα κάνουν πολλές ερωτήσεις. Η Μοσάντ συνήθως πληρώνει τους λογαριασμούς απευθείας και διακριτικά.

Ένα ακόμη κίνητρο που χρησιμοποιείται για να δελεάσει πιθανούς κατασκόπους είναι η ανώτερη εκπαίδευση σε ξένη χώρα. Με βάση χρόνια ερευνών και εμπειρίας, οι στρατολόγοι της Μοσάντ γνωρίζουν ότι οι Ιρανοί επιθυμούν έντονα την πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση. Ακόμη και το φονταμενταλιστικό θρησκευτικό καθεστώς του σημερινού ανώτατου ηγέτη, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ενθαρρύνει την ακαδημαϊκή πρόοδο. Αυτό καθιστά τις προσφορές για τοποθέτηση σε δυτικά πανεπιστήμια ή οικοτροφεία για εφήβους ιδιαίτερα ισχυρό εργαλείο.

Αφού εντοπιστεί ένας υποψήφιος, η Μοσάντ κανονίζει μια πρώτη συνάντηση σε εύκολα προσβάσιμη τοποθεσία — συχνά σε γειτονικές χώρες όπως η Τουρκία, η Αρμενία ή το Αζερμπαϊτζάν, στις οποίες οι Ιρανοί μπορούν να εισέλθουν σχετικά εύκολα. Άλλες επιλογές περιλαμβάνουν προορισμούς στη Νοτιοανατολική Ασία, όπως η Ταϊλάνδη και η Ινδία, όπου οι Ιρανοί πολίτες μπορούν να υποβάλουν αίτηση διαδικτυακά για επιχειρηματικές, ιατρικές ή τουριστικές βίζες.

Οι υποψήφιοι περνούν από μια σειρά συναντήσεων και ψυχολογικών αξιολογήσεων. Ψυχολόγοι παρατηρούν τη συμπεριφορά τους, συχνά πίσω από καθρέφτες μονής όψεως. Συμπληρώνουν λεπτομερή ερωτηματολόγια για το προσωπικό τους ιστορικό, συμπεριλαμβανομένων οικείων λεπτομερειών για την οικογενειακή τους ζωή, και εξετάζονται από ανακριτή πολυγράφου.

Οι πράκτορες επανεξετάζονται τακτικά αφού αρχίσουν να εργάζονται στο πεδίο. Κάθε ενέργεια, μικρή ή μεγάλη, ακολουθείται από νέο τεστ ανιχνευτή ψεύδους για να επιβεβαιωθεί η συνεχιζόμενη αφοσίωση.

Λαμβάνουν εκτενή εκπαίδευση και επίβλεψη. Για να αποφευχθεί η υποψία, τους δίνονται οδηγίες για το τι να φορούν, από πού να αγοράζουν ρούχα, τι αυτοκίνητα να οδηγούν, ακόμη και πώς, πότε και πού να καταθέτουν τα χρήματα που λαμβάνουν.

Η σχέση πράκτορα-χειριστή είναι κρίσιμη, όπως εξήγησε ένας πρώην επιχειρησιακός της Μοσάντ που «διαχειριζόταν» πράκτορες. Σε πολλές περιπτώσεις, ο χειριστής είναι ταυτόχρονα εξομολόγος, παιδαγωγός, ψυχολόγος, πνευματικός καθοδηγητής και υποκατάστατο μέλος της οικογένειας.

Ο στόχος είναι να οικοδομηθεί ένας δεσμός τόσο ισχυρός, ώστε ο πράκτορας να αισθάνεται ασφαλής και υποστηριζόμενος — αρκετά άνετος ώστε να μοιραστεί ακόμη και τα πιο βαθιά προσωπικά του μυστικά, συμπεριλαμβανομένων των σεξουαλικών του σχέσεων.

Κάθε πληροφορία για τον πράκτορα μπορεί να είναι πολύτιμη για τη Μοσάντ, είτε ως προειδοποιητικό σημάδι που σηματοδοτεί πιθανή ευαλωτότητα έναντι της ιρανικής μυστικής αστυνομίας είτε ως ένα ακόμη στοιχείο της ζωής του που μπορούν να αξιοποιήσουν οι χειριστές του. Μεταξύ των βασικών ερωτημάτων: ποιοι ανήκουν στον κοινωνικό του κύκλο; Μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτή τη σχέση προς όφελος της Μοσάντ;

Οι επιχειρησιακοί που είχαν αναλάβει να δολοφονήσουν πυρηνικούς επιστήμονες στον δρόμο έλαβαν εκτενή εκπαίδευση από αξιωματικούς επιχειρήσεων της Μοσάντ. Έμαθαν να οδηγούν μοτοσικλέτες και είτε να πυροβολούν τους στόχους τους από κοντινή απόσταση είτε να τοποθετούν εκρηκτικά στα οχήματά τους.

Ο σκοπός ήταν τόσο να στερηθεί το ιρανικό πρόγραμμα την τεχνογνωσία όσο και να αποθαρρυνθούν ταλαντούχοι επιστήμονες από το να εργαστούν στην ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Από το 2010 έως το 2012, οι Ισραηλινοί σκότωσαν τουλάχιστον τέσσερις επιστήμονες και αστόχησαν για λίγο σε έναν ακόμη.

Οι επιχειρήσεις οργανώνονταν από Ισραηλινούς, μέχρι και την παραμικρή λεπτομέρεια, συχνά από γειτονικές χώρες ή απευθείας από τα κεντρικά της Μοσάντ βόρεια του Τελ Αβίβ, και περιστασιακά από Ισραηλινούς αξιωματικούς πληροφοριών που εισέρχονταν για λίγο στο Ιράν.

Επιχείρηση «Ανατέλλων Λέων»
Με τα χρόνια, η Μοσάντ και οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις κατάρτιζαν επανειλημμένα σχέδια για να σταματήσουν το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα βομβαρδίζοντας τις κύριες εγκαταστάσεις του. Οι πολιτικοί ηγέτες του Ισραήλ πάντοτε υποχωρούσαν υπό την πίεση Αμερικανών προέδρων που φοβούνταν ότι μια επίθεση θα πυροδοτούσε έναν περιφερειακό πόλεμο, αποσταθεροποιώντας τη Μέση Ανατολή. Η Χεζμπολάχ, ο αντιπρόσωπος του Ιράν στον Λίβανο, είχε αποθηκεύσει δεκάδες χιλιάδες πυραύλους, αρκετούς για να υπερφορτώσουν την ισραηλινή αεράμυνα και να πλήξουν τις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας.

Αυτοί οι υπολογισμοί άλλαξαν δραματικά τον τελευταίο χρόνο.

Τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο του 2024, το Ιράν εκτόξευσε πυραύλους και drones απευθείας κατά του Ισραήλ. Σχεδόν όλα καταρρίφθηκαν με τη βοήθεια των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους. Η ισραηλινή αεροπορία απάντησε με αεροπορικές επιδρομές που κατέστρεψαν μεγάλο μέρος της ιρανικής αεράμυνας.

Ο ισραηλινός στρατός είχε αρχίσει να σχεδιάζει μια εκστρατεία βομβαρδισμών κατά του Ιράν στα μέσα του 2024, ελπίζοντας ότι θα ήταν έτοιμη μέσα σε έναν χρόνο. Με τη νίκη του Ντόναλντ Τραμπ στις εκλογές του Νοεμβρίου και τη Χεζμπολάχ να έχει εξουδετερωθεί, οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι είδαν ένα παράθυρο ευκαιρίας.

Οι πιλότοι του Ισραήλ, εκπαιδευμένοι στις Ηνωμένες Πολιτείες, πετούσαν μυστικά πάνω από το Ιράν από το 2016 — μαθαίνοντας την τοπογραφία και εξερευνώντας διάφορες διαδρομές για να ελαχιστοποιήσουν τις πιθανότητες εντοπισμού.

Ένας όμως πυρηνικός στόχος στο Ιράν θεωρούνταν τόσο απόρθητος, που η ισραηλινή αεροπορία δεν διέθετε σχέδιο για την καταστροφή του. Οι Ιρανοί είχαν κατασκευάσει μια μονάδα εμπλουτισμού ουρανίου στο Φορντό και την είχαν θάψει μέσα σε ένα βουνό — σχεδόν 300 πόδια κάτω από την επιφάνεια. Το Ιράν προσπάθησε να κρατήσει το Φορντό μυστικό, αλλά η Μοσάντ, μαζί με τις αμερικανικές και βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών, κατάφεραν να παρακολουθούν τις μετακινήσεις προς και από το βουνό. Ο πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα αποκάλυψε την ύπαρξή του το 2009, και οι επιθεωρητές του ΟΗΕ που επισκέφθηκαν τον χώρο λίγο αργότερα διαπίστωσαν ότι το Ιράν σχεδίαζε την εγκατάσταση έως και 3.000 υπερσύγχρονων φυγοκεντρητών για τον εμπλουτισμό ουρανίου.

Μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες διέθεταν βόμβα αρκετά ισχυρή για να διαπεράσει ένα βουνό: την GBU-57 Massive Ordnance Penetrator, τη μεγαλύτερη συμβατική βόμβα στον κόσμο, γνωστή ως «bunker buster».

Έτσι, οι Ισραηλινοί στρατιωτικοί σχεδιαστές κατήρτισαν ένα σχέδιο για μια εξαιρετικά επικίνδυνη χερσαία επιχείρηση, οι λεπτομέρειες της οποίας αποκαλύπτονται εδώ για πρώτη φορά. Σύμφωνα με το σχέδιο, επίλεκτοι κομάντος θα μεταφέρονταν λαθραία στον χώρο του Φορντό χωρίς να εντοπιστούν. Στη συνέχεια, θα εισέβαλαν στο κτίριο, εκμεταλλευόμενοι το στοιχείο του αιφνιδιασμού. Μόλις έμπαιναν μέσα, η αποστολή τους θα ήταν να ανατινάξουν τις φυγοκεντρητές, να αρπάξουν το εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν και να διαφύγουν.

Ο νέος επικεφαλής της Μοσάντ ήταν σκεπτικιστής. Ο Νταβίντ Μπαρνέα, γνωστός ως Ντάντι, εδώ και καιρό προωθούσε επιθετικές ενέργειες κατά του Ιράν. Είχε επιβλέψει την επίθεση με τηλεχειριζόμενο πολυβόλο το 2020, λίγο πριν προαχθεί στην κορυφαία θέση. Ωστόσο, θεωρούσε ότι τα σχέδια για επίθεση κομάντος στο Φορντό ήταν υπερβολικά επικίνδυνα. Ο Μπαρνέα ανησυχούσε ότι μερικοί από τους καλύτερους στρατιώτες και κατασκόπους του Ισραήλ θα σκοτώνονταν ή θα έπεφταν αιχμάλωτοι, ένα εφιαλτικό σενάριο για τους Ισραηλινούς, που ήδη πονούσαν βαθιά από την ομηρία Ισραηλινών στα χέρια της Χαμάς στη Γάζα μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023.

Ο Μπαρνέα και άλλοι Ισραηλινοί αξιωματούχοι κατέληξαν να πιστεύουν ότι η κυβέρνηση Τραμπ ίσως συμμετείχε σε ισραηλινή επίθεση κατά του Ιράν, με αμερικανικά πολεμικά αεροσκάφη να ρίχνουν τις γιγαντιαίες «bunker busters» στο Φορντό. Ο Τραμπ είχε επανειλημμένα και δημόσια δηλώσει ότι δεν θα επέτρεπε στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνική βόμβα.

Ο άνθρωπος που διευθύνει την επιχείρηση πληροφοριών του Ισραήλ
Για να προετοιμαστούν για αυτό που θα ονομαζόταν Επιχείρηση «Ανατέλλων Λέων», η Μοσάντ και η στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών, η Αμάν, ενέτειναν την παρακολούθηση των Ιρανών στρατιωτικών ηγετών και των πυρηνικών τους ομάδων. Αρκετοί από τους σχεδιαστές της επιχείρησης είπαν ότι ο Μπαρνέα επέκτεινε σημαντικά την Τζόμετ (Tzomet) της Μοσάντ, ή «Διασταύρωση», τη μονάδα που στρατολογεί και εκπαιδεύει μη Ισραηλινούς πράκτορες. Αποφασίστηκε να ανατεθεί σε αυτή τη ξένη λεγεώνα ο πιο εξελιγμένος εξοπλισμός του Ισραήλ για παραστρατιωτικές επιχειρήσεις και επικοινωνίες. Οι ιστορίες κάλυψης κάθε πράκτορα, γνωστές ως «θρύλοι» (legends), ελέγχονταν και ξαναελέγχονταν για τυχόν ασυνέπειες.

Στις κατασκοπευτικές προσπάθειες της Μοσάντ βοήθησε ένα γεωγραφικό δεδομένο: το Ιράν συνορεύει με το Ιράκ, την Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν, την Αρμενία, το Πακιστάν, το Τουρκμενιστάν και το Αφγανιστάν. Το λαθρεμπόριο είναι τρόπος ζωής στην περιοχή, καθώς χιλιάδες άνθρωποι βγάζουν τα προς το ζην χρησιμοποιώντας γαϊδούρια, καμήλες, αυτοκίνητα και φορτηγά για να μεταφέρουν ναρκωτικά, καύσιμα και ηλεκτρονικά πέρα από τα σύνορα.

Η Μοσάντ είχε αναπτύξει επαφές με λαθρεμπόρους — και συχνά με τις κρατικές υπηρεσίες πληροφοριών — και των επτά χωρών.

«Η μεταφορά εξοπλισμού μέσα και έξω είναι σχετικά εύκολη», είπε ένας Ισραηλινός που έχει συνεργαστεί με τη Μοσάντ σε θέματα εφοδιαστικής, «και η Μοσάντ χρησιμοποιούσε επίσης εταιρείες-βιτρίνα που νόμιμα αποστέλλουν κιβώτια και εμπορευματοκιβώτια δια θαλάσσης και με φορτηγά που περνούν νόμιμα από μεθοριακούς σταθμούς».

Το υλικό παραδιδόταν σε «πράκτορες υποδομής», επιχειρησιακούς της Μοσάντ εντός του Ιράν που το αποθήκευαν μέχρι να χρειαστεί. Βετεράνοι της Μοσάντ ανέφεραν ότι ο εξοπλισμός μπορεί να παραμένει κρυμμένος σε ασφαλή σπίτια για χρόνια, να ανανεώνεται καθώς εξελίσσεται η τεχνολογία ή να συντηρείται όταν απαιτείται.

Αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η Μοσάντ εκπαίδευσε τους μη Ισραηλινούς πράκτορες που θα επιτίθεντο σε ιρανικούς στόχους για περίπου πέντε μήνες. Κάποιοι μεταφέρθηκαν στο Ισραήλ, όπου είχαν κατασκευαστεί ομοιώματα για να επιτρέψουν δοκιμαστικές εκτελέσεις της αποστολής. Άλλοι εξασκήθηκαν σε τρίτες χώρες, όπου συναντήθηκαν με Ισραηλινούς ειδικούς.

Υπήρχαν δύο ομάδες κομάντος, καθεμία με 14 υποομάδες των τεσσάρων έως έξι μελών. Κάποιοι ζούσαν ήδη στο Ιράν. Άλλοι ήταν εξόριστοι αντικαθεστωτικοί που εισήλθαν κρυφά στη χώρα την παραμονή της επίθεσης.

Όλοι είχαν λάβει τις οδηγίες τους, αλλά βρίσκονταν επίσης σε επαφή με Ισραηλινούς σχεδιαστές που μπορούσαν να αλλάξουν ή να επικαιροποιήσουν το σχέδιο επίθεσης. Οι περισσότερες ομάδες είχαν αναλάβει να πλήξουν την ιρανική αεράμυνα από μια λίστα στόχων που είχε παράσχει η ισραηλινή αεροπορία.

Η Μοσάντ είχε δώσει κωδικές ονομασίες σε κάθε ομάδα και αποστολή, βασισμένες σε συνδυασμούς μουσικών νοτών.

Το βράδυ της 12ης Ιουνίου, οι ομάδες έφτασαν στις θέσεις τους όπως είχε προγραμματιστεί. Οι Ισραηλινοί που ήταν υπεύθυνοι για τις μυστικές επιχειρήσεις καθοδήγησαν τους πράκτορες να μην αφήσουν πίσω τους καθόλου ή ελάχιστο εξοπλισμό. (Τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης, μετά την επίθεση, ισχυρίστηκαν ότι οι διεισδύοντες έχασαν τους στόχους τους και τράπηκαν σε φυγή εγκαταλείποντας τον εξοπλισμό τους· Ισραηλινοί αξιωματούχοι είπαν ότι αυτά που βρήκαν οι Ιρανοί ήταν ασήμαντα εξαρτήματα — ισοδύναμα με περιτυλίγματα τσίχλας.)

«Το 100% των αντιαεροπορικών πυροβολαρχιών που είχαν επισημανθεί για τη Μοσάντ από την αεροπορία καταστράφηκε», δήλωσε ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος πληροφοριών. Οι περισσότερες βρίσκονταν κοντά στην Τεχεράνη, σε περιοχές όπου η ισραηλινή αεροπορία δεν είχε επιχειρήσει στο παρελθόν.

Στις πρώτες ώρες του πολέμου, μία από τις ομάδες κομάντος έπληξε έναν ιρανικό εκτοξευτή βαλλιστικών πυραύλων. Οι Ισραηλινοί αναλυτές πιστεύουν ότι αυτή η αποστολή είχε δυσανάλογο αντίκτυπο, αναγκάζοντας το Ιράν να καθυστερήσει την αντεπίθεσή του κατά του Ισραήλ από φόβο ότι άλλοι εκτοξευτές πυραύλων ήταν ευάλωτοι σε επιθέσεις από το εσωτερικό του Ιράν.

Οι αξιωματούχοι τόνισαν ότι η στρατιωτική υλικοτεχνική υποστήριξη του σχεδίου ήταν έργο της Αμάν και της ισραηλινής αεροπορίας, η οποία έπληξε περισσότερους από χίλιους στόχους κατά τις 11 ημέρες των αεροπορικών επιδρομών. Όμως οι αξιωματούχοι συμφωνούν ότι η Μοσάντ παρείχε κρίσιμες πληροφορίες για μια πτυχή της Επιχείρησης «Ανατέλλων Λέων»: τις δολοφονίες ανώτερων Ιρανών διοικητών και πυρηνικών επιστημόνων.

Η Μοσάντ συνέταξε λεπτομερείς φακέλους για τις συνήθειες και τις τοποθεσίες 11 Ιρανών πυρηνικών επιστημόνων. Οι φάκελοι χαρτογραφούσαν ακόμη και τις θέσεις των υπνοδωματίων στα σπίτια των ανδρών. Το πρωί της 13ης Ιουνίου, ισραηλινά πολεμικά αεροσκάφη εκτόξευσαν πυραύλους αέρος-εδάφους στις συντεταγμένες αυτές, σκοτώνοντας και τους 11.

Μετά από καθυστέρηση, το Ιράν αντέδρασε με καταιγισμό πυραύλων. Οι περισσότεροι αναχαιτίστηκαν, αλλά εκείνοι που πέρασαν προκάλεσαν σημαντικές ζημιές. Το Ισραήλ ανέφερε 30 θανάτους αμάχων και εκτίμησε το κόστος ανοικοδόμησης στα 12 δισεκατομμύρια δολάρια. Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης υπολόγισαν τον αριθμό των νεκρών στη χώρα τους σε πάνω από 600.

Το ερώτημα για το πόσο πίσω πήγε το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει αντικείμενο διαφωνίας. Ο Τραμπ επιμένει ότι οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί στο Φορντό, το Νατάνζ και το Ισφαχάν «εξάλειψαν» το ιρανικό πρόγραμμα. Αναλυτές των ισραηλινών και αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών έχουν εκφραστεί με μεγαλύτερη επιφύλαξη.

«Αυτός ο πόλεμος τους πήγε σημαντικά πίσω», δήλωσε ο πρώην επικεφαλής της Αμάν, στρατηγός Ταμίρ Χάιμαν. «Το Ιράν δεν είναι πλέον κράτος στο κατώφλι της πυρηνικής ικανότητας, όπως ήταν την παραμονή του πολέμου. Θα μπορούσε να επανέλθει σε αυτό το επίπεδο σε έναν ή δύο το πολύ χρόνους, εφόσον ο ανώτατος ηγέτης λάβει την απόφαση να προχωρήσει προς την κατασκευή βόμβας».

Ο Χάιμαν, που σήμερα διευθύνει το Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας στο Ισραήλ, είπε ότι είναι πιθανό η επίθεση να έχει το αντίθετο από το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, εάν το Ιράν γίνει ακόμη πιο πρόθυμο να κατασκευάσει μια βόμβα που θα μπορούσε να αποτρέψει μελλοντικές ισραηλινές επιθέσεις.

*Ο Γιόσι Μέλμαν είναι σχολιαστής για τις ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών και δημιουργός ντοκιμαντέρ. Ο Νταν Ραβίβ είναι πρώην ανταποκριτής του CBS και παρουσιαστής του podcast «The Mossad Files». Είναι συν-συγγραφείς του βιβλίου «Κατάσκοποι ενάντια στην Αποκάλυψη: Μέσα στους Μυστικούς Πολέμους του Ισραήλ».

propublica.org

του Κ. ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Η ευρωπαϊκή αναγνώριση της Παλαιστίνης είναι μια κούφια χειρονομία που απαλλάσσει το Ισραήλ από τις ευθύνες. Χωρίς κυρώσεις για να σταματήσει η σφαγή στη Γάζα, δεν είναι διπλωματία – είναι συνενοχή.

Gideon Levy

HAARETZ – 3 Αυγούστου 2025

Ισραηλινά στρατεύματα αναπτύσσονται με τα τανκς τους κοντά στον συνοριακό φράχτη με τη Λωρίδα της Γάζας την Παρασκευή. Πίστωση: AFP/Jack Guez

Η διεθνής αναγνώριση ενός παλαιστινιακού κράτους ανταμείβει το Ισραήλ, το οποίο θα έπρεπε να ευχαριστεί κάθε χώρα που το κάνει, καθώς μια τέτοια αναγνώριση χρησιμεύει ως παραπλανητική εναλλακτική λύση σε αυτό που πρέπει στην πραγματικότητα να γίνει – την επιβολή κυρώσεων.

Η αναγνώριση είναι ένα εσφαλμένο υποκατάστατο των μποϊκοτάζ και των τιμωρητικών μέτρων που θα έπρεπε να ληφθούν εναντίον μιας χώρας που διαιωνίζει γενοκτονία. Η αναγνώριση είναι κούφια λόγια που χρησιμοποιούν οι διστακτικές και αδύναμες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για να δείξουν στο εξοργισμένο κοινό τους ότι δεν σιωπούν.

Η αναγνώριση ενός παλαιστινιακού κράτους, το οποίο δεν υπάρχει και δεν θα υπάρξει στο εγγύς μέλλον, αν υπάρξει ποτέ, αποτελεί επαίσχυντη υπεκφυγή. Άνθρωποι λιμοκτονούν στη Γάζα και η αντίδραση της Ευρώπης είναι να αναγνωρίσει ένα παλαιστινιακό κράτος. Θα σώσει αυτό τους πεινασμένους κατοίκους της Γάζας; Το Ισραήλ μπορεί να αγνοήσει αυτές τις δηλώσεις με την υποστήριξη των ΗΠΑ.

Γίνεται λόγος για ένα διπλωματικό «τσουνάμι» στο Ισραήλ, γνωρίζοντας ότι δεν θα φτάσει στις ακτές του, εφόσον η αναγνώριση δεν συνοδεύεται από την επιβολή τιμήματος για τη γενοκτονία.

Ξεπέρασε τον εαυτό του ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ, ένας από τους πρώτους που αναγνώρισαν την Παλαιστίνη στο τρέχον κύμα, μετά τη Γαλλία. Έσπευσε να παρουσιάσει το βήμα του ως τιμωρία (υπό όρους), εκπληρώνοντας έτσι το καθήκον του. Αν το Ισραήλ συμπεριφερθεί σωστά, υποσχέθηκε, ότι το κουνημένο δάχτυλό του θα αποσυρθεί.

Τι είδους τιμωρία είναι αυτή, κύριε Πρωθυπουργέ; Αν η αναγνώριση της Παλαιστίνης θα προωθήσει μια λύση, σύμφωνα με την πεποίθησή σας, γιατί να την παρουσιάσετε ως τιμωρία; Και αν είναι τιμωρητικό μέτρο, πού βρίσκεται;

Έτσι είναι όταν ο φόβος για τον Ντόναλντ Τραμπ κατακλύζει την Ευρώπη και την παραλύει, όταν είναι σαφές ότι όποιος επιβάλει κυρώσεις στο Ισραήλ θα πληρώσει γι’ αυτό. Ο κόσμος προτιμά έναν λεκτικό πανηγυρισμό προς το παρόν. Οι κυρώσεις είναι καλές όταν πρόκειται για ρωσικές εισβολές, όχι για ισραηλινές.

Η κίνηση του Στάρμερ οδήγησε πολλούς άλλους να ακολουθήσουν το παράδειγμα, κάτι που παρουσιάζεται στο Ισραήλ ως διπλωματική κατολίσθηση, ως τσουνάμι. Αυτό δεν θα σταματήσει τη γενοκτονία, η οποία δεν θα σταματήσει χωρίς πρακτικά βήματα από τη διεθνή κοινότητα. Αυτά είναι αφόρητα επείγοντα, καθώς οι δολοφονίες και η έντονη πείνα στη Γάζα συνεχίζονται.

Παλαιστίνιοι λαμβάνουν σούπα φακής σε σημείο διανομής τροφίμων στην πόλη της Γάζας το Σάββατο. Πίστωση: Omar Al-Qattaa/AFP

Η αναγνώριση επίσης δεν θα φέρει κράτος. Πώς το έθεσε κάποτε η ηγέτιδα των [αρπακτικών] εποίκων Ντανιέλα Βάις, μετά από ένα προηγούμενο κύμα αναγνωρίσεων; «Ανοίγω το παράθυρό μου και δεν βλέπω κανένα παλαιστινιακό κράτος». Ούτε θα το δει σύντομα.

Άμεσα, το Ισραήλ επωφελείται από αυτό το κύμα των αναγνωρίσεων επειδή υποκαθιστούν την τιμωρία που του αξίζει. Μακροπρόθεσμα, μπορεί να υπάρξει κάποιο όφελος από την αναγνώριση ενός φανταστικού κράτους, καθώς εγείρει την ανάγκη εξεύρεσης λύσης .

Αλλά χρειάζεται κανείς μια απίστευτη δόση αισιοδοξίας και αφέλειας για να πιστέψει ότι η αναγνώριση εξακολουθεί να είναι επίκαιρη. Δεν υπήρξε ποτέ χειρότερη στιγμή. Η αναγνώριση τώρα είναι σαν να σφυρίζεις στο σκοτάδι. Οι Παλαιστίνιοι είναι χωρίς ηγεσία και οι ηγέτες του Ισραήλ έχουν κάνει ό,τι μπορούσαν για να ματαιώσουν ένα τέτοιο κράτος και τα κατάφεραν.

Είναι ωραίο που η Ντάουνινγκ Στριτ 10 θέλει ένα παλαιστινιακό κράτος, αλλά όσο η Ιερουσαλήμ δεν το θέλει, με τον εξτρεμιστικό οικισμό Γιτζάρ να καταστρέφει παλαιστινιακές περιουσίες και να δυναμώνεται, και με την Ουάσινγκτον να υποστηρίζει τυφλά το Ισραήλ, αυτό δεν θα συμβεί.

Όταν η δεξιά στο Ισραήλ βρίσκεται στο απόγειο της δύναμής της και το κέντρο ψηφίζει στη Βουλή -Κνεσέτ- υπέρ της προσάρτησης και κατά της ίδρυσης ενός παλαιστινιακού κράτους, όταν η Χαμάς είναι η ισχυρότερη πολιτική οντότητα που έχουν οι Παλαιστίνιοι και οι [άρπαγες] έποικοι και οι βοηθοί τους είναι η ισχυρότερη οργάνωση στο Ισραήλ, για ποιο παλαιστινιακό κράτος μιλάμε; Πού θα ήταν;

Μια καταιγίδα σε ένα φλιτζάνι τσαγιού. Ο κόσμος εκπληρώνει το καθήκον του, ενώ το Ισραήλ καταστρέφει και λιμοκτονεί. Το σχέδιο εθνοκάθαρσης που ασπάζεται η κυβέρνηση του Ισραήλ υλοποιείται πρώτα στη Γάζα . Κανείς δεν μπορεί να φανταστεί χειρότερες συνθήκες για να εμπλακεί σε όνειρα για κρατική υπόσταση.

Πού θα εγκατασταθεί; Σε μια σήραγγα που σκάβεται μεταξύ του Γιτζάρ και του Ιταμάρ; Υπάρχει κάποια δύναμη που θα μπορούσε να εκκενώσει εκατοντάδες χιλιάδες [άρπαγες] εποίκους; Ποια; Υπάρχει πολιτικός σχηματισμός που θα μπορούσε να αγωνιστεί γι’ αυτό;

Θα ήταν καλύτερο να ληφθούν πρώτα πρακτικά τιμωρητικά μέτρα, αναγκάζοντας το Ισραήλ να τερματίσει τον πόλεμο – η Ευρώπη έχει τα μέσα – και στη συνέχεια να τεθεί στην ημερήσια διάταξη η μόνη λύση που απομένει τώρα: μια δημοκρατία μεταξύ της Μεσογείου και του Ιορδάνη ποταμού· ένα άτομο, μία ψήφος. Απαρτχάιντ ή δημοκρατία. Προς μεγάλη μας φρίκη, δεν υπάρχει πλέον τρίτος δρόμος.

Αξιωματικός των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων που επιβλέπει τις παραδόσεις βοήθειας στη Γάζα παραιτείται μετά από ακροδεξιές επιθέσεις

Η ηγέτιδα των [αρπακτικών] εποίκων Ντανιέλα Βάις είναι το αληθινό πρόσωπο του Ισραήλ

Σχόλια αναγνωστών της Haaretz: 

Ρόζενσταϊν: Για 76 χρόνια, το Ισραήλ ομαλοποίησε την κατοχή, την εθνοκάθαρση, το απαρτχάιντ και την κατάσχεση γης. Τώρα το Ισραήλ δικαιολογεί τη γενοκτονία των Παλαιστινίων, τον ανθρωπογενή λιμό που προκαλεί, σκοτώνει ξένους ηγέτες, προσαρτά ξένη γη, καταστρέφει στρατιωτικά περιουσιακά στοιχεία των γειτόνων, προκαλεί χάος και αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή και σε όλο τον κόσμο. Ο Πρόεδρος Τραμπ θα έχει μερικές σαφείς επιλογές όταν αντιμετωπίζει τις τρέχουσες καταστάσεις στη Μέση Ανατολή. 1) Ο Τραμπ mπορεί να αναγνωρίσει την κρατική υπόσταση της Παλαιστίνης και να ρίξει κρύο νερό στη φωτιά που καίει μια για πάντα. 2) Ο Τραμπ μπορεί να αφήσει το Ισραήλ και τους Παλαιστίνιους να πολεμήσουν χωρίς αμερικανικά όπλα και υποστήριξη από καμία πλευρά. 3) Ο Τραμπ μπορεί να υποταχθεί στους απεριόριστους πολέμους και τις στρατιωτικές απαιτήσεις του Νετανιάχου και να δώσει δισεκατομμύρια σε όπλα για να υποστηρίξει τη γενοκτονία των Παλαιστινίων, κάτι που θα κοστίσει την αμερικανική ηγεσία και την αξιοπιστία της σε όλο τον κόσμο.

• Μάλλον θα κάνει το 3ο. Ο Τραμπ δεν είναι αρκετά ισχυρός για να αλλάξει αυτό που αποτελεί πολιτική των ΗΠΑ εδώ και δεκαετίες.
• Επί 76 χρόνια, οι δυτικές δημοκρατίες υποστήριζαν την κατοχή, την εθνοκάθαρση, το απαρτχάιντ και την αρπαγή γης. Είναι εξίσου υπεύθυνες με το Ισραήλ για τον θάνατο και την καταστροφή στην Παλαιστίνη.
• Το Ισραήλ θα πρέπει να επανενταχθεί εντός της περιοχής που ορίστηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 1947. Αυτό το ψήφισμα δεν κατατέθηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας, επομένως δεν είναι πραγματικά έγκυρο. Αυτό σημαίνει ότι το Ισραήλ δεν έχει δικαίωμα ύπαρξης. Ένα τέτοιο ερώτημα δεν τίθεται για κανένα άλλο κράτος.
• Αιμορραγία. Το Ισραήλ συνέλαβε και απέλασε μια Αμερικανίδα νοσοκόμα που προσπάθησε να σώσει τη ζωή της Awdah Hathaleen, μιας Παλαιστίνιας ακτιβίστριας που εργάστηκε στο βραβευμένο με Όσκαρ ντοκιμαντέρ “No Other Land”. Αφού ο Ισραηλινός άρπαγας-έποικος Yinon Levi φέρεται να πυροβόλησε και να σκότωσε την Hathaleen τη Δευτέρα στο Umm al-Khair, ένα χωριό στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη. Η νοσοκόμα εντατικής θεραπείας έκανε στην Hathaleen τέσσερις κύκλους ΚΑΡΠΑ. Κράτησε το κεφάλι της στα χέρια της, ελέγχοντας τον σφυγμό της και της ψιθύριζε “Είσαι καλά”, καθώς αιμορραγούσε, δήλωσε η ίδια στο The Intercept. Ο ιατρός ζήτησε να μην κατονομαστεί επειδή φοβούνται για την ασφάλειά τους. Η Hathaleen πέθανε κατά τη μεταφορά της στο νοσοκομείο.

Αιμορραγία. Στην επίθεση στο χωριό Ουμ αλ-Κάιρ, αρκετοί Αμερικανοί προσπάθησαν να βοηθήσουν τους Παλαιστίνιους, σύμφωνα με συνεντεύξεις με αυτόπτες μάρτυρες, και συνελήφθησαν από τις ισραηλινές αρχές. Σε μία από τις περιπτώσεις, οι αρχές σταμάτησαν τον Αμερικανό από το να παράσχει ιατρική βοήθεια σε έναν Παλαιστίνιο. Οι προσπάθειες αποκλεισμού και απομάκρυνσης των πρώτων βοηθειών αποτελούν παραδείγματα ενός από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους οι Παλαιστίνιοι στερούνται ιατρικής περίθαλψης μετά από επίθεση από Ισραηλινούς. «Αυτό είναι μια μακροχρόνια τακτική», δήλωσε ο Γιούσεφ Μουναγιέρ, επικεφαλής του Προγράμματος Παλαιστίνης/Ισραήλ στο Αραβικό Κέντρο της Ουάσινγκτον, ο οποίος έχει ερευνήσει τη βία των [αρπακτικών] εποίκων. «Δεν μπορώ να σας περιγράψω πόσες φορές έχουμε δει περιπτώσεις όπου Παλαιστίνιοι που έχουν τραυματιστεί, είτε από εποίκους είτε από τον στρατό, στερούνται ιατρικής βοήθειας μέχρι να αιμορραγήσουν».

• «Αυτό είναι μια μακροχρόνια τακτική»: Ναι, και όμως εξακολουθούμε να ακούμε «φίλους του Ισραήλ» να μας λένε ότι αυτές οι σκόπιμα γενοκτονικές ωμότητες είναι λάθος του νυν πρωθυπουργού ή των «Καχανιστών» στο νυν υπουργικό συμβούλιο, σαν να μην απαιτούσε αυτό που περιγράφετε δεκαετίες κατήχησης ικανής να καταστήσει τους «υιούς και τις κόρες του Ισραήλ» ικανούς να εκτελούν τέτοιες πράξεις, ικανούς να υπακούουν σε τέτοιες εντολές, ικανούς να σχεδιάζουν το επόμενο ταξίδι τους στο εξωτερικό για όταν ολοκληρώσουν έναν ακόμη γύρο στρατιωτικής βαρβαρότητας και υποδούλωσης.
• «Αυτό είναι μια μακροχρόνια τακτική»: Aς προσθέσουμε και αυτό το ρεπορτάζ από τη χθεσινή Haaretz: «Ο Yinon Levi, ο οποίος συνελήφθη μετά από ένα περιστατικό κατά το οποίο εθεάθη να πυροβολεί αρκετές φορές και να σκοτώνει τον Παλαιστίνιο Awdah Hathaleen, αφέθηκε ελεύθερος από κατ’ οίκον περιορισμό την Παρασκευή, αφού το Ειρηνοδικείο της Ιερουσαλήμ διαπίστωσε ότι ενήργησε σε αυτοάμυνα και ότι δεν υπήρχε αιτιώδης συνάφεια μεταξύ των πυροβολισμών που έριξε αυτός και αυτού που σκότωσε τον Hathaleen». Η γενοκτονία δεν είναι σχέδιο των σημερινών πολιτικών. Είναι η ουσία του Σιωνισμού. Έχει καταλάβει ολόκληρη την κοινωνική και ιδεολογική υπόσταση της σιωνιστικής αποικίας στην Παλαιστίνη.
• Η λύση των δύο κρατών: Πηγαίνεις σε έναν πωλητή μεταχειρισμένων αυτοκινήτων. Βλέπεις στην μάντρα ένα κομψό, λαμπερό, αεροδυναμικό μοντέλο, το αυτοκίνητο των ονείρων σου. Ζητάς από τον πωλητή να ανοίξει το καπό. Κοιτάς μέσα. Να, δεν υπάρχει κινητήρας! Ο πωλητής σου λέει: «Μην ανησυχείς. Όλα θα πάνε καλά. Είναι το αυτοκίνητο των ονείρων σου!» (Η αναλογία του Ντιμίτρι Λάσκαρις)

• Τζέτζε: Αυτό που περιγράφετε ως «ένα άτομο, μία ψήφος»· ένας δημοκρατικός τρόπος, είναι το τέλος του σύγχρονου Ισραήλ. Αυτό είναι πραγματικά αυτό που θέλετε;
• Σίδνεϊ: Λέγοντάς το αυτό, παραδέχεστε ότι το σύγχρονο Ισραήλ ΔΕΝ είναι δημοκρατία. Τι είναι τότε, ή ποιες είναι οι επιλογές του: απαρτχάιντ, ολιγαρχία, δικτατορία, αυταρχισμός; Αυτό είναι που πραγματικά θέλετε;
• Διαβάστε την τελευταία πρόταση του Γκίντεον Λέβι: «Απαρτχάιντ ή δημοκρατία. Προς μεγάλη μας φρίκη, δεν υπάρχει πια τρίτος δρόμος».

Ο Λέβι, ο πιο ευγενής και συμπονετικός από τους φιλελεύθερους Σιωνιστές, πιστεύει τώρα ότι ο Σιωνισμός έχει αποτύχει. Εξελίσσεται. Είναι ειλικρινής. Αλλά ποτέ δεν υπήρξε «τρίτος δρόμος». Ένα κράτος με εβραϊκή πλειοψηφία στην Παλαιστίνη απαιτούσε πάντα μαζική αναγκαστική «μετακίνηση» πληθυσμού («εθνοκάθαρση»), και απαρτχάιντ μέχρι να ολοκληρωθεί η «μετακίνηση» (ή η εξόντωση). Το σιωνιστικό σχέδιο απαιτεί την υποδούλωση και την εξάλειψη του ιθαγενούς πληθυσμού. Το είπατε και εσείς ο ίδιος: η δημοκρατία από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα συνεπάγεται το τέλος του «σύγχρονου Ισραήλ».

Ναι, είναι!

Λαμβάνοντας υπόψη ότι το σύγχρονο Ισραήλ είναι ένα απαρτχάιντ και ρατσιστικό κράτος, λαμβάνοντας υπόψη ότι η κατοχή ήταν το Staatsräson του από την αρχή – ήρθε η ώρα να δοθεί ένα τέλος σε αυτό. Ο Σιωνισμός είναι μια μηδενιστική ιδεολογία. Ώρα να την στείλουμε στον κάδο των αχρήστων.

• Τερέζ:

Ποιος θα το φανταζόταν… Οι κορυφαίες δημοκρατίες του κόσμου – συμμετέχουν ενεργά σε μια σύγχρονη γενοκτονία… με τα παιδιά να αποτελούν περίπου το 40% των θυμάτων… Και όλα αυτά, ακριβώς 80 χρόνια μετά το Ολοκαύτωμα — με τους δράστες να είναι οι απόγονοι των πρώην θυμάτων του.

• Ντέιβ:

Όπως ακριβώς οι κάτοικοι της Γάζας είναι κλειδωμένοι για χρόνια χωρίς να μπορούν να φύγουν από τη Γάζα, έτσι και ο κόσμος θα πρέπει να κάνει το ίδιο στους Εβραίους-Ισραηλινούς. Ας πάρουν μια δόση από το δικό τους φάρμακο…

• Ντορίν: ΓΕΝΙΚΗ ΑΠΕΡΓΙΑ. ΤΩΡΑ.
• Λιονέλ: Αν η Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο ήθελαν πραγματικά να σταματήσουν τη γενοκτονία, θα το είχαν μέχρι τώρα. Είναι σαν το Ισραήλ και οι ελίτ του «ελεύθερου κόσμου» να έχουν υπολογίσει ότι μπορούν να τη γλιτώσουν με τον θάνατο των περισσότερων/ή όλων των κατοίκων της Γάζας, συμπεριλαμβανομένων των εναπομεινάντων ζωντανών ομήρων. Τι είδους μέλλον φαντάζονται για την ανθρωπότητα;
• Σμαντάρ: Ο Γκίντεον Λέβι θα πρέπει να αναγνωρίσει ότι η κρατική αναγνώριση της Παλαιστίνης τώρα από όλα τα έθνη της G7 και άλλα έθνη σε όλο τον κόσμο έχει να κάνει με την επόμενη μέρατου πολέμου στη Γάζα, στο πλαίσιο των προετοιμασιών για τη διακυβέρνηση της Γάζας και της Δυτικής Όχθης. Είναι πραγματικά τόσο απλό – να αψηφήσει η συλλογική παγκόσμια κοινότητα αυτές τις παραληρητικές φιλοδοξίες της μεσσιανικής επιχείρησης των [αρπακτικών] εποίκων, οι οποίες εξακολουθούν να ισχύουν όσο ο Νετανιάχου συνεχίζει να έχει αυτά τα ακροδεξιά Καχανιστικά κόμματα στον συνασπισμό του. Αυτό καταλαβαίνω και εγώ, φυσικά, εκτός από το ότι δίνει στους Παλαιστίνιους και τους Ισραηλινούς που επιδιώκουν να ζήσουν ειρηνικά έναν πολιτικό ορίζοντα για μια συμφωνία συνύπαρξης με τον καθένα να έχει το δικό του κυρίαρχο κράτος. Αλλά πρέπει να υπάρξει άμεσα κατάπαυση του πυρός για να επιτραπεί η εισροή ανθρωπιστικής βοήθειας για τον άμαχο πληθυσμό και η αποχώρηση των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων από τη Γάζα προς τις περιφέρειες του θύλακα.
• Απάντηση στο σχόλιο:

«ένας πολιτικός ορίζοντας για μια συμφωνία συνύπαρξης με το καθένα να έχει το δικό του κυρίαρχο κράτος». Αν πιστεύεις σε μια τέτοια πιθανότητα, θα έπρεπε τουλάχιστον να απαντήσεις στις ερωτήσεις του Λέβι:

«Για ποιο παλαιστινιακό κράτος μιλάμε; Πού θα βρισκόταν; … Πού θα ιδρυόταν; Σε μια σήραγγα που σκάβεται μεταξύ του Γιτζάρ και του Ιταμάρ; Υπάρχει κάποια δύναμη που θα μπορούσε να εκκενώσει εκατοντάδες χιλιάδες εποίκους; Ποια; … Υπάρχει κάποιο πολιτικό στρατόπεδο που θα αγωνιζόταν γι’ αυτό;»

Επαναλαμβάνετε συνεχώς τον φιλελεύθερο σιωνιστικό θρήνο: «αυτά τα ακροδεξιά κόμματα των Καχανιστών εντός (του κυβερνώντος) συνασπισμού!», χωρίς ποτέ να εξηγείτε πώς γίνεται και οι περισσότεροι Ισραηλινοί να είναι υπέρ των «καχανιστικών» πολιτικών και πώς γίνεται η σιωνιστική αποικιακή κατοχή να ακολουθεί σταδιακά πολιτικές συμβατές με τον «Καχανισμό», ακόμη και πριν από την ίδρυση του ρατσιστικού της κράτους.

• Ομοφυλόφιλος: Όπως λέει ο Γκίντεον, τα λόγια είναι φτηνά, και η εφαρμογή τους δύσκολη.. Ο προστάτης του Ισραήλ, οι ΗΠΑ, έχουν δείξει στο Βιετνάμ, στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν και αλλού πώς βλέπουν τη δικαιοσύνη, και αυτός είναι ο πόλεμος των ΗΠΑ. Μιλούν γι’ αυτόν σε πρώτο πρόσωπο.
• Η άρνηση του λιμού στη Γάζα δεν είναι λιγότερο άθλια από την άρνηση του Ολοκαυτώματος
• Η γενοκτονία του Ισραήλ στη Γάζα: Το «Όχι στο όνομά μου» δεν θα σβήσει τη συνενοχή των φιλελεύθερων
• Η «ταυτότητα του θύματος» που έχτισε το Ισραήλ εδώ και γενιές, τώρα τροφοδοτεί την άρνηση της γενοκτονίας στη Γάζα