Πώς μια πτήση επισκίασε τη μεγάλη συνάντηση της Σαγκάης
Τις τελευταίες ώρες, η επικαιρότητα κατακλύστηκε από τίτλους που μιλούσαν για «ρωσική παρεμβολή GPS» στην πτήση της προέδρου της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατά την προσέγγισή της στο Πλόβντιβ της Βουλγαρίας. Κυβερνήσεις, θεσμοί και μεγάλα διεθνή μέσα ενημέρωσης έσπευσαν να περιγράψουν ένα «δραματικό επεισόδιο», με αναφορές ότι το αεροσκάφος αναγκάστηκε να κάνει κύκλους για μία ώρα, προτού τελικά προσγειωθεί με «εναλλακτικά μέσα».
Ωστόσο, τα επίσημα δεδομένα πτήσης που δημοσιοποίησε η Flightradar24 δείχνουν μια πολύ διαφορετική εικόνα: καλή ποιότητα GPS σε όλη τη διάρκεια της διαδρομής και μόλις εννέα λεπτά καθυστέρηση από το προγραμματισμένο δρομολόγιο.
Τα δεδομένα της πτήσης της Ούρσουλα
Η πτήση ξεκίνησε από τη Βαρσοβία με προγραμματισμένη διάρκεια 1 ώρα και 48 λεπτά. Τελικά ολοκληρώθηκε σε 1 ώρα και 57 λεπτά, δηλαδή με ελάχιστη απόκλιση. Μάλιστα, ο αναμεταδότης του αεροσκάφους, τύπου Dassault Falcon 900LX με νηολόγιο OO-GPE, κατέγραψε σταθερά καλή ποιότητα σήματος GPS καθ’ όλη τη διάρκεια.
Είναι χαρακτηριστικό πως η εικόνα του δρομολογίου δείχνει έναν συνηθισμένο κύκλο αναμονής πριν από την προσγείωση -γεγονός απολύτως τυπικό στην αεροπλοΐα και σε καμία περίπτωση «μία ώρα σε holding pattern», όπως μεταδόθηκε σε μερίδα του Τύπου.
Οι δηλώσεις και η δόση…υπερβολής!
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η βουλγαρική κυβέρνηση έκαναν λόγο για «παρεμβολές GPS» στην τελική φάση της πτήσης, υπονοώντας ρωσική ανάμειξη. Η περιγραφή αυτή, ωστόσο, δεν συνοδεύτηκε από δημοσίευση τεχνικών στοιχείων, όπως logs του πλοηγικού συστήματος ή επίσημες αναφορές της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας. Παράλληλα, διεθνή μέσα όπως οι Financial Times και The Guardian μετέδωσαν δραματικά ρεπορτάζ, κάνοντας λόγο για «αναγκαστική αναμονή μίας ώρας στον αέρα», ισχυρισμός που καταρρίπτεται από τα στοιχεία της Flightradar24.
Αναμφίβολα, ο αναμεταδότης ADS-B που μεταδίδει δημόσια δεδομένα πτήσης περιλαμβάνει και δείκτες για την ακεραιότητα και την ακρίβεια του σήματος GPS. Στην περίπτωση της πτήσης της Ούρσουλα, αυτοί οι δείκτες ήταν εντός κανονικών ορίων, χωρίς να καταγράφεται σοβαρή ή παρατεταμένη υποβάθμιση. Ακόμη κι αν υπήρξε στιγμιαία απώλεια σήματος στην τελική φάση, όπως υποστηρίζουν οι βουλγαρικές αρχές, τα στοιχεία δεν τεκμηριώνουν μια κατάσταση κρίσης ή ένα παρατεταμένο περιστατικό απειλής.
Η χρονική συγκυρία
Βέβαια, η χρονική συγκυρία δεν μπορεί να αγνοηθεί, δεδομένου ότι την ίδια στιγμή, στο Πεκίνο πραγματοποιούνταν η σύνοδος του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, με τον Σι Τζινπίνγκ, τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Ναρέντρα Μόντι να παρουσιάζουν το όραμά τους για μια «νέα παγκόσμια τάξη».
Η σύνοδος αυτή, που εντάσσεται στο πλαίσιο της κινεζικής στρατηγικής πολυπολικότητας, απείλησε να τραβήξει τα φώτα της διεθνούς προσοχής μακριά από τις Βρυξέλλες. Αντικειμενικά, η συζήτηση γύρω από την πτήση φον ντερ Λάιεν επισκίασε μεγάλο μέρος της ειδησεογραφίας για τη συνάντηση της Κίνας. Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι υπήρξε συνειδητή επιλογή αντιπερισπασμού, ωστόσο, η επικοινωνιακή χρήση του περιστατικού λειτούργησε κατ’ αυτόν τον τρόπο.
Η αεροναυτιλία στην Ευρώπη έχει πράγματι επηρεαστεί τα τελευταία χρόνια από αυξημένες παρεμβολές GPS, ιδίως κοντά σε εμπόλεμες ζώνες. Γι’ αυτό είναι κρίσιμο οι αρμόδιες αρχές να παρουσιάζουν με διαφάνεια τα τεχνικά στοιχεία, αντί να αφήνουν χώρο σε υπερβολές ή σενάρια.
Στην προκειμένη, τα δεδομένα της Flightradar24 δεν συνάδουν με το σενάριο «μίας ώρας αγωνίας στον αέρα». Αυτό που απομένει είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι βουλγαρικές αρχές να δημοσιοποιήσουν τα πλήρη τεχνικά στοιχεία, ώστε η κοινή γνώμη να ενημερωθεί με ακρίβεια και χωρίς επικοινωνιακές υπερβολές.
Ο Αύγουστος ήταν ευνοϊκός για τον Πούτιν και τον Τραμπ, ολέθριος για τους κατοίκους της Γάζας, καταστροφικός για τους Ευρωπαίους και τραγικός για όλους. Θα μπορούσε να είναι ακόμη χειρότερα. Η σύνοδος του Άνκορατζ δεν εξελίχθηκε όπως εκείνη του Μονάχου, το 1938, όπως φοβόντουσαν πολλοί. Δεν επαναλήφθηκε εκείνη η επονείδιστη ειρήνη που νόμιζε ότι έκανε ο Τσάμπερλεϊν με τον Χίτλερ και εξελίχθηκε στο μεγαλύτερο μακελειό της ιστορίας. Ο Τραμπ δεν παρέδωσε, ακόμη τουλάχιστον, τα ουκρανικά εδάφη που ζητά ο Πούτιν, όπως είχε πουλήσει ο τότε Άγγλος πρωθυπουργός την Τσεχοσλοβακία για να εξευμενίσει τον Φίρερ, ο οποίος συνέχισε την επίθεση μέχρι να καταλάβει την Πολωνία.
Όπως επισημαίνουν πολλοί ιστορικοί, το παρελθόν δεν επαναλαμβάνεται ούτε διδάσκει σαφή μαθήματα στην ανθρωπότητα, όμως την προειδοποιεί. Είναι χαρακτηριστική η εικόνα των οκτώ Ευρωπαίων ηγετών που κάθονται απέναντι στον Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο, αποδεχόμενοι την ηγεσία του και μια νέα τάξη που στηρίζεται στην κολακεία, τον εκβιασμό και το ψέμα. Αυτή είναι η φωτογραφία της σύγχρονης ευρωπαϊκής πραγματικότητας.
Η αντίδραση του Πούτιν δεν άργησε: προέλαση στο μέτωπο και σφοδροί βομβαρδισμοί ουκρανικών πόλεων, αλλά και ευρωπαϊκών κτιρίων στο Κίεβο. Ο Ρώσος Πρόεδρος υπολογίζει στο πράσινο φως του Τραμπ για να διαπραγματευθεί την «ειρήνη» χωρίς εκεχειρία. Αυτό που ζητάει είναι παραχώρηση ακόμη και εδαφών που δεν ελέγχει. Ήδη έχει αποσπάσει τη διαβεβαίωση της Ουάσινγκτον ότι η Ουκρανία δεν θα μπει στο ΝΑΤΟ. Μένουν οι εγγυήσεις ασφαλείας, τις οποίες έχει δεχθεί θεωρητικά ο Τραμπ, αντιδρά όμως ο Πούτιν, που απορρίπτει την παρουσία ευρωπαϊκών στρατευμάτων και απαιτεί τη συμμετοχή του με δικαίωμα βέτο στις χώρες που θα είναι επιφορτισμένες με τη διασφάλιση της σταθερότητας στην Ουκρανία. Ξέρουμε τι σημαίνει αυτό: ο λύκος θα φυλάει τα πρόβατα.
Ο Πούτιν δεν παραχωρεί τίποτα γιατί ο Τραμπ δεν του ζητάει τίποτα. Αντιθέτως, του προσφέρει τη συνεργασία του στην καθυπόταξη των Ευρωπαίων. Συγκλίνουν ιδεολογίες, συμφέρονται και συστήματα, όπως είχε προβλεφθεί στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου για τον καπιταλισμό και τον σοσιαλισμό. Μόνο που δεν πρόκειται για την επαλήθευση του προοδευτικού ονείρου για έναν κοινό ορίζοντα ελευθερίας και δημοκρατίας όπου θα συναντιόντουσαν οι αντίπαλοι πόλοι του Ψυχρού Πολέμου, αλλά για την προϊούσα σύγκλιση αυταρχικών τάσεων και ακραίων εθνικισμών από την πλευρά των δύο αυτοκρατόρων, του Αμερικανού και του Ρώσου.
Στη διάρκεια αυτού του γόνιμου Αυγούστου, ο Τραμπ ενίσχυσε την προσωπική του εξουσία επί θεσμών και δημοσίων υπηρεσιών, με πρώτη τη Fed. Μια αδιαμφισβήτητη ένδειξη της πορείας προς τον αυταρχισμό είναι η στρατιωτικοποίηση του ελέγχου της μετανάστευσης και της δίωξης του εγκλήματος στις μεγάλες πόλεις, με το Κογκρέσο να είναι πλήρως πειθήνιο και υποταγμένο.
Σε λίγο περισσότερο από έξι μήνες, η δημοκρατία έχει χάσει σημαντικό έδαφος. Αν κάποιος χτυπήσει τα ξημερώματα την πόρτα, δεν θα είναι ο γαλατάς, αλλά η παραστρατιωτική δύναμη που κυνηγά τους μετανάστες. Η κατάχρηση εξουσίας είναι ο κανόνας. Και αυτό το ξέρουν καλά όσοι δεν έχουν χαρτιά, αλλά κι εκείνοι που επικρίνουν τον Πρόεδρο, είτε είναι Δημοκρατικοί είτε Ρεπουμπλικανοί. Η πραγματική συζήτηση δεν αφορά την πορεία προς τον αυταρχισμό, η οποία είναι βέβαιη, αλλά το άμεσο μέλλον. Πώς θα εξελιχθούν οι ενδιάμεσες εκλογές; Θα τολμήσει ο Τραμπ να θέσει εκ νέου υποψηφιότητα το 2028; Έχουμε ακόμη καιρό ή είναι υπερβολικά αργά;
Τουλάχιστον 1.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους όταν κατολίσθηση καταπλάκωσε χωριό στα όρη Μάρα, στην περιοχή Νταρφούρ, στο δυτικό Σουδάν, αφήνοντας πίσω μόλις έναν επιζήσαντα, ανακοίνωσε χθες Δευτέρα το Κίνημα-Στρατός Απελευθέρωσης του Σουδάν (SLM/A).
Η κατολίσθηση έπληξε την κοινότητα την 31η Αυγούστου, έπειτα από πολυήμερες ισχυρές βροχοπτώσεις, σύμφωνα με την οργάνωση, της οποίας ηγείται ο Αμπντελουαχίντ Μοχάμεντ Νουρ.
Το κίνημα, το οποίο ελέγχει τομέα του αχανούς Νταρφούρ, κάλεσε τον ΟΗΕ και διεθνείς οργανώσεις αρωγής να βοηθήσουν να ανασυρθούν τα πτώματα των θυμάτων – ανδρών, γυναικών και παιδιών.
Το χωριό «ισοπεδώθηκε ολοσχερώς», τόνισε η ίδια πηγή.
Πολλά από τα θύματα είχαν φύγει για να σωθούν από τον πόλεμο ανάμεσα στον τακτικό στρατό και τους παραστρατιωτικούς των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (ΔΤΥ), που συνεχίζει να μαίνεται από τον Απρίλιο του 2023, και κατέφυγαν στα όρη Μάρα, παρά τις ελλείψεις τροφίμων και φαρμάκων στην περιοχή.
Ο πόλεμος στο Σουδάν, πλέον στον τρίτο του χρόνο, έχει στοιχίσει τη ζωή σε δεκάδες αν όχι εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, έχει ξεριζώσει εκατομμύρια άλλους κι έχει προκαλέσει αυτήν που ο ΟΗΕ χαρακτηρίζει «τη χειρότερη ανθρωπιστική κρίση στον κόσμο», με τον μισό και πλέον πληθυσμό αντιμέτωπο με επισιτιστική κρίση. Το πιο ενεργό μέτωπο το τρέχον διάστημα είναι αυτό της πολιορκημένης πρωτεύουσας της πολιτείας Βόρειο Νταρφούρ, της Ελ Φάσερ, που προσπαθούν να κυριεύσουν οι ΔΤΥ, κλιμακώνοντας τις επιθέσεις τους.
Εκπρόσωπος της πολιτικής προστασίας στη Λωρίδα της Γάζας έκανε λόγο σήμερα για τουλάχιστον δεκατρείς νεκρούς σε αεροπορικά πλήγματα του Ισραήλ κατά τη διάρκεια της νύχτας της Δευτέρας προς Τρίτη.
Πλήγμα σε κτίριο όπου διέμενε κόσμος σκότωσε 10 ανθρώπους, προτού δεύτερο σε άλλο κτίριο στοιχίσει τη ζωή σε ακόμη τρεις, εξήγησε ο εκπρόσωπος αυτός, ο Μαχμούντ Μπασάλ, στο Γαλλικό Πρακτορείο. Διευκρίνισε ότι και οι δυο βομβαρδισμοί έγιναν στην πόλη της Γάζας.
Χιλιάδες οικογένειες αναγκάστηκαν χθες Δευτέρα να περάσουν την πρώτη τους νύχτα έξω, χωρίς στέγες πάνω από τα κεφάλια τους, σε τομείς του Αφγανιστάν, μετά τον σεισμό 6 βαθμών που ισοπέδωσε ολόκληρες κοινότητες, αφήνοντας πίσω πάνω από 800 νεκρούς και 2.700 τραυματίες, ενώ πολλοί κάτοικοι παραμένουν παγιδευμένοι στα συντρίμμια.
Ο σεισμός χτύπησε την περιοχή λίγο πριν από τα μεσάνυχτα της Κυριακής προς Δευτέρα, στις 23:47 (τοπική ώρα· 22:17 ώρα Ελλάδας), ξυπνώντας απότομα εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, από την Καμπούλ ως την Ισλαμαμπάντ, την πρωτεύουσα του Πακιστάν, εκατοντάδες χιλιόμετρα από εκεί. Ακολούθησαν τουλάχιστον πέντε ισχυροί μετασεισμοί, ανάμεσά τους ένας μεγέθους 5,2 βαθμών.
Το επίκεντρο του σεισμού εντοπίστηκε 27 χιλιόμετρα από την Τζαλαλάμπαντ, την πρωτεύουσα της επαρχίας Νανγκαρχάρ, και το εστιακό βάθος ήταν μόλις 8 χιλιόμετρα, κάτι που πιθανόν εξηγεί τον πολύ βαρύ απολογισμό και την έκταση των καταστροφών στις ορεινές επαρχίες Νανγκαρχάρ, Κουνάρ και Λαγκμάν.
Στην περιοχή Νουργκάλ, πιθανόν αυτή που υπέστη το πιο βαρύ πλήγμα, στην επαρχία Κουνάρ, τα ατελείωτα δευτερόλεπτα του σεισμού άφησαν βαθύ ψυχικό τραύμα στους κατοίκους.
Σπίτια «κατέρρευσαν πάνω σε γυναίκες και παιδιά», κάποια από τα θύματα «σκοτώθηκαν ακαριαία, άλλα τραυματίστηκαν», αφηγήθηκε στο AFP ο Ζαφάρ Χαν Γκοτζάρ, 22 χρονών, που μεταφέρθηκε με ελικόπτερο μαζί με τον τραυματισμένο αδελφό του στην Τζαλαλάμπαντ.
Στο χωριό Ουαντίρ, δεκάδες κάτοικοι έψαχναν ακόμη, ώρες αφού είχε νυχτώσει, αγνοούμενους στα χαλάσματα σπιτιών που μετατράπηκαν σε συντρίμμια.
Στη Μαζάρ Νταρά, άλλη μικρή κοινότητα, οικογένειες άφηναν στο έδαφος πτώματα, ανάμεσά τους παιδιών, τυλιγμένα σε λευκά σάβανα, όπως θέλει μουσουλμανικό τελετουργικό.
Από το ξημέρωμα ώσπου έπεσε το σκοτάδι χθες, ελικόπτερα απογειώνονταν δεκάδες φορές από την Τζαλαλάμπαντ για να διανείμουν βοήθεια, να μεταφέρουν προσωπικό και να φέρουν πίσω δεκάδες νεκρούς και τραυματίες, σύμφωνα με το υπουργείο Άμυνας.
Πολλά χωριά σε περιοχές που χτυπήθηκαν πιο σκληρά παρέμεναν απρόσιτα, εξαιτίας των αποκλεισμών δρόμων λόγω κατολισθήσεων, τόνισε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ), μέρος του συστήματος του ΟΗΕ.
«Τα Ηνωμένα Έθνη και οι εταίροι μας στο Αφγανιστάν συντονιζόμαστε με τις de facto αρχές για αποτιμήσουμε άμεσα τις ανάγκες, να διανείμουμε βοήθεια που χρειάζονται επειγόντως (οι σεισμοπαθείς) κι είμαστε έτοιμοι να κινητοποιηθούμε για να προσφέρουμε περαιτέρω υποστήριξη», σημείωσε από την πλευρά του ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, σύμφωνα με ανακοίνωση που δημοσιοποιήθηκε από τις υπηρεσίες του στη Νέα Υόρκη. Εκταμιεύτηκε καταρχήν ποσό 5 εκατομμυρίων δολαρίων από το κεντρικό αποθεματικό ταμείο αντιμετώπισης επειγουσών καταστάσεων (CERF) του ΟΗΕ, διευκρίνισε.
Αφότου ανακατέλαβε την εξουσία στο Αφγανιστάν, τον Αύγουστο του 2021, το καθεστώς των Ταλιμπάν βρέθηκε ήδη αντιμέτωπο με καταστροφική σεισμική δόνηση: το 2023, στην επαρχία Χεράτ, στο άλλο άκρο της επικράτειας, στα σύνορα με το Ιράν, πάνω από 1.500 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και 63.000 σπίτια καταστράφηκαν. Εκείνος ο σεισμός, μεγέθους 6,3 βαθμών, είχε χαρακτηριστεί ο φονικότερος στη χώρα -μια από τις φτωχότερες της υφηλίου- σε 25 και πλέον χρόνια.
Αυτή τη φορά, ο ακόμη προσωρινός απολογισμός των θυμάτων κάνει λόγο για 800 νεκρούς και 2.500 τραυματίες στην επαρχία Κουνάρ, καθώς και άλλους 12 νεκρούς και 255 τραυματίες στη Νανγκαρχάρ, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της de facto κυβέρνησης Ζαμπιουλά Μουτζάχιντ, που εκφράστηκε κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στην Καμπούλ. Στην επαρχία Λαγκμάν υπάρχουν δεκάδες τραυματίες, κατά την ίδια πηγή.
Ο επικεφαλής της υπηρεσίας αντιμετώπισης καταστροφών στην επαρχία Κουνάρ, ο Εχσανουλά Εχσάν, προειδοποίησε ωστόσο το AFP ότι «οι έρευνες συνεχίζονται, πολύς κόσμος παραμένει παγιδευμένος στα συντρίμμια σπιτιών και δεν μπορούμε κατά συνέπεια να δώσουμε ακριβή αριθμό».
«Ήταν τρομακτικό, παιδιά και γυναίκες ούρλιαζαν», είπε τηλεφωνικά στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Ιτζάζ Ουλχάκ Γιαάντ, αξιωματούχος στη Νουργκάλ· η σύνδεση λειτουργούσε ακόμη χθες βράδυ.
Στην πλειονότητά τους, συνέχισε, οι σεισμοπαθείς είχαν επιστρέψει πολύ πρόσφατα στο Αφγανιστάν από την εξορία τους στο Πακιστάν και στο Ιράν, όπου το τελευταίο διάστημα καταγράφτηκαν αλλεπάλληλα κύματα απελάσεων – συνολικά, επαναπατρίστηκαν σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια Αφγανοί.
«Είχαμε περίπου 2.000 οικογένειες προσφύγων που είχαν επιστρέψει και σκόπευαν να ξαναφτιάξουν τα σπίτια τους» σε αυτή την αγροτική περιοχή, υπολόγισε.
Εξαιτίας του φόβου των μετασεισμών, «όλοι έμειναν έξω», στην ύπαιθρο, πρόσθεσε.
Οι αρχές, σωστικά συνεργεία και μέσα ενημέρωσης συναντούν πολλές δυσκολίες για να φθάσουν σε χωριά και κοινότητες, καθώς κατολισθήσεις έκλεισαν δεκάδες δρόμους.
Το Αφγανιστάν πλήττεται συχνά από ισχυρούς σεισμούς, ιδίως η περιοχή της οροσειράς Χίντου Κους, κοντά στην οποία τέμνονται στο υπέδαφος η ευρασιατική και η ινδική τεκτονική πλάκα – εκεί είναι συγκεντρωμένο το 15% της σεισμικής ενέργειας του πλανήτη.
Από το 1900, στο βορειοανατολικό τμήμα της χώρας έχουν καταγραφτεί 12 σεισμοί μεγέθους υψηλότερου από 7 βαθμούς, θυμίζει ο Μπράιαν Μπάπτι του βρετανικού ινστιτούτου γεωλογικών μελετών (BGS).
Αυτός που σημειώθηκε το βράδυ της Κυριακής προς Δευτέρα έκανε βαριά την ατμόσφαιρα στη χώρα. Η αφγανική εθνική κρίκετ, που υποδέχτηκε αυτή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων χθες βράδυ, τήρησε ενός λεπτού σιγή σε ένδειξη σεβασμού στα θύματα.
Πάνω από 300 κάτοικοι χρειάστηκε να φύγουν εσπευσμένα από τα διαμερίσματά τους κατά τη διάρκεια της νύχτας εξαιτίας ουκρανικής επιδρομής με μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα στην περιφέρεια Ραστόφ, ανακοίνωσε μέσω Telegram ο περιφερειάρχης της Γιούρι Σλιούσαρ, προσθέτοντας πως κατά τα πρώτα στοιχεία υπάρχουν τρεις -ελαφρά- τραυματίες, συμπεριλαμβανομένου παιδιού.
Σε διαμέρισμα, βρέθηκε εκρηκτικός μηχανισμός που ήταν προσαρμοσμένος σε ουκρανικό drone και «προληπτικά» αποφασίστηκε «320 ένοικοι να απομακρυνθούν εσπευσμένα», εξήγησε.
Κατά τον αξιωματούχο, η επιδρομή προκάλεσε ζημιές και μικρής έκτασης πυρκαγιές αλλού.
ΦΩΤΟ ΑΡΧΕΙΟΥ EPA/STATE EMERGENCY SERVICE OF UKRAINE HANDOUT –
Η Ελλάδα αποκλίνοντας σημαντικά από τον μέσο όρο της ΕΕ, βρίσκεται στην προτελευταία θέση. Οι νεοεισελθούσες χώρες έκαναν άλματα και μας ξεπέρασαν καθιστώντας μας ουραγούς της Ευρώπης. Πράγμα που δεν είναι απλά θέμα κύρους, αλλά θέμα εθνικής επιβίωσης.
Επειδή δεκαετίες τώρα οι πρωθυπουργικές ομιλίες στη ΔΕΘ με τα λόγια «χτίζουν ανώγια και κατώγια», ενώ η οικονομία χειμάζεται, υπάρχουν μερικά πράγματα που δεν θα θέλαμε να ακούσουμε (και) φέτος. Δεν θα θέλαμε, αίφνης, να ακούσουμε για μία ακόμα φορά τον κομπασμό πως η Ελλάδα αναπτύσσεται ταχύτερα από όλες τις ευρωπαϊκές οικονομίες, γιατί αυτός είναι κενός περιεχομένου. Η μεγέθυνση του ονομαστικού ΑΕΠ, το 2024, κατά 12 δισεκατομμύρια ευρώ, οφείλεται κατά το ήμισυ και πλέον στις κάθε είδους ενισχύσεις της ΕΕ.
Ούτε θα θέλαμε να ακούσουμε ότι η Ελλάδα πληρώνει χαμηλότερα επιτόκια για τον δανεισμό της από την Ιταλία ή τη Γαλλία διότι αυτός ο ισχυρισμός λησμονεί πως, σε αντίθεση με τις εν λόγω χώρες, το 70% του ελληνικού χρέους βρίσκεται εκτός αγορών – στα χέρια των «θεσμικών» εταίρων.
Και δεν θα θέλαμε να ακούσουμε ξανά πως το πλεόνασμα «επιστρέφει στους πολίτες» διότι η οικονομική πραγματικότητα είναι πως το πλεόνασμα, μέσω των επιδομάτων ή των φορολογικών ελαφρύνσεων, καταλήγει, διά των καταναλωτών, σε κέρδη συμπεριφορών ολιγοπωλίου χειραγώγησης της αγοράς (κατά την ΕΒΙΚΕΝ), όπως στο πρωτοφανές για τα παγκόσμια δεδομένα «χρηματιστήριο ενέργειας» των 5 συμμετεχόντων και του 100% της κατανάλωσης.
Αντιθέτως θα θέλαμε να ακούσουμε πικρές αλήθειες που θα σηματοδοτούσαν και την αλλαγή πορείας της χώρας. Δηλαδή την παραδοχή ότι η πορεία της ελληνικής οικονομίας δεν είναι θετική. Οχι από το 2019, αλλά εδώ και δεκαετίες. Κάτι που φαίνεται καθαρά στη σύγκριση με την πορεία των άλλων ευρωπαϊκών χωρών της νότιας και νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Με κριτήριο την παραγωγικότητα η ελληνική οικονομία κατά τη διεύρυνση του 2004-2007 βρέθηκε στον μέσο όρο της διευρυμένης ΕΕ (2005: 99,3%). Τα νεοεισερχόμενα μέλη (10+2) είχαν χαμηλότερη παραγωγικότητα.
Δύο δεκαετίες μετά η Ελλάδα αποκλίνοντας σημαντικά από τον μέσο όρο της ΕΕ, βρίσκεται στην προτελευταία θέση (2019: 69,3%, 2023: 70,1% του μέσου όρου). Οι νεοεισελθούσες χώρες έκαναν άλματα και μας ξεπέρασαν καθιστώντας μας ουραγούς της Ευρώπης. Πράγμα που δεν είναι απλά θέμα κύρους, αλλά θέμα εθνικής επιβίωσης.
Τον «ενδογενή» αναπτυξιακό δυναμισμό, όμως, που ενδεχομένως διαθέτει η οικονομία μας και θα την οδηγούσε μπροστά, καταστρέφει η «πολιτική πρόσοδος». Εισοδήματα, δηλαδή, που δεν προκύπτουν από δημιουργική εργασία ή δημιουργική επιχειρηματική δραστηριότητα, αλλά από καταχρηστική – νομότυπη ή παράνομη – μεταφορά κοινωνικών πόρων, μέσω του κρατικού μηχανισμού (και την εκμετάλλευση της δυσλειτουργίας ή της αυθαιρεσίας του), σε ομάδες «πολιτικών πελατών».
Η ενδημούσα στην Ελλάδα διαφθορά είναι συσχετισμένη με την πολιτικο-οικονομική πρωτοκαθεδρία της «πολιτικής προσόδου». Ολοι γνωρίζουμε πού βρίσκονται οι μεγάλοι θύλακες της διαφθοράς που κατατρώει τη χώρα. Αυτό που θα περιμέναμε, λοιπόν, να ακούσουμε από τον Πρωθυπουργό θα ήταν η έναρξη μιας εκστρατείας εναντίον της διαφθοράς, ως προοιμίου για μία νέα εποχή οικονομικής ανάπτυξης και εθνικής ισχύος.
Οι κ.κ. Δημήτρης και Χρήστος Α. Ιωάννου είναι οικονομολόγοι.
Ο Σέρεν Κίρκεγκορ, Δανός φιλόσοφος, είχε πει για τη σημασία του παρελθόντος στην κατανόηση του παρόντος και του μέλλοντος: «Τη ζωή πρέπει να τη ζούμε προς τα εμπρός, μπορούμε όμως να την καταλάβουμε μόνον κοιτώντας προς τα πίσω». Όμως, η Ευρώπη με τον πόλεμο στην Ουκρανία, τον οποίο σήμερα ενθαρρύνει με κάθε τρόπο αν και μπορούσε να αποτρέψει με τις συμφωνίες Μινσκ 1 και Μινσκ 2, αποδεικνύει ότι έχει περιέλθει σε κατάσταση αμνησίας. Διαφορετικά δεν εξηγείται η παρότρυνση για συνέχιση του πολέμου που ίσως αποτελέσει τον προπομπό ενός νέου παγκοσμίου πολέμου. Έχει λησμονηθεί ότι πεδίον διεξαγωγής των δύο παγκοσμίων πολέμων υπήρξε η Ευρώπη. Το 1914, ενώ διαρκούσε ακόμη η “εκατονταετής ειρήνη” στην Ευρώπη μετά το συνέδριο της Βιέννης (1815) και οι χώρες της βίωναν την Belle Époque, κανείς ποτέ δεν μπορούσε να διανοηθεί τον καταστροφικό ευρωπαϊκό εμφύλιο πόλεμο (1941 – 1945) που ακολούθησε.
Γιατί έλαβαν χώρα οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι; Ήταν το αποτέλεσμα ενδοϊμπεριαλιστικών διαφορών, όπως συμβαίνει πάντα, όπως συμβαίνει και σήμερα. «Από την Πορτογαλία ως την Ισπανία, από τη Μεγάλη Βρετανία ως τη Γαλλία και την Ολλανδία, γράφει ο Ένζο Τραβέρσο, όλοι μπόρεσαν να οικοδομήσουν την αυτοκρατορία τους, με εξαίρεση την Πρωσία, η εδαφική επέκταση της οποίας μπορούσε συνεπώς να γίνει μόνον σε βάρος των γειτόνων της που ανήκαν στην ευρωπαϊκή κοινότητα». Ο κόσμος είχε ήδη μοιραστεί σε αποικίες όταν η Γερμανία συγκροτήθηκε σε κράτος το 1870, είχε μείνει εκτός, και αναζητούσε το μερίδιό της που αντιστοιχούσε στους συσχετισμούς των δυνάμεων της εποχής και αυτό μπορούσε να γίνει μόνον με πόλεμο.
Γιατί οδηγηθήκαμε στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο; Διότι ενώ το Συνέδριο της Βιέννης που συνήλθε αμέσως μετά την ήττα του Ναπολέοντα στο Βατερλό. είχε εντάξει ξανά την ηττημένη Γαλλία στους κόλπους των μεγάλων δυνάμεων με ίσους όρους, με αποτέλεσμα να ακολουθήσει η “εκατονταετής ειρήνη”, αντίθετα, η Συνθήκη των Βερσαλλιών τιμώρησε τη Γερμανία καταδικάζοντάς τη σε αφοπλισμό, βαριές οικονομικές αποζημιώσεις και οδυνηρούς εδαφικούς ακρωτηριασμούς με αποτέλεσμα η Ευρώπη να οδηγηθεί σε έναν δεύτερο φονικότερο παγκόσμιο πόλεμο. H Δύση αντί με το τέλος του Ψυχρού πολέμου να εντάξει στο ΝΑΤΟ τη Ρωσία, αγνόησε τη σχετική πρόταση που διατυπώθηκε από τους προέδρους Γιέλτσιν και Πούτιν, προχώρησε σε κινήσεις περικύκλωσης της Ρωσίας με αποτέλεσμα αρχικά τον πόλεμο στη Γεωργία και σήμερα τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Ποιοί ήσαν οι συσχετισμοί το 1938 πριν τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο μεταξύ Ευρώπης – ΗΠΑ; Η Βρετανία είχε κάτω από τον αποικιακό της ζυγό 454 εκατομμύρια ψυχές (το 21% του παγκόσμιου πληθυσμού) και η έκταση των αποικιών της κάλυπτε 14,63 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η Γαλλία κυριαρχούσε αποικιακά πάνω σε 70 εκατομμύρια ψυχές και η έκταση των αποικιών της ήταν 12,06 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Γενικά, η Βρετανία. η Γαλλία, το Βέλγιο, η Ιταλία, η Ισπανία, η Ολλανδία και η Πορτογαλία διαφέντευαν το 1938 περίπου 625 εκατομμύρια ανθρώπους (το 29% της ανθρωπότητας). Απέναντι σε όλα αυτά η έκταση των αποικιών των ΗΠΑ ανέρχονταν μόλις σε 1,85 εκατομμύρια τ.χ. και ο πληθυσμός των αποικιών τους ήταν 18,63 εκατομμύρια. Όλα αυτά μεταφράζονταν σε πλούτο, σε φθηνές πρώτες ύλες και φθηνή εργασία και σε έναν παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας άνισων ανταλλαγών μεταξύ της ευρωπαϊκής μητρόπολης και του Τρίτου κόσμου που απέκλειε τις ΗΠΑ σε μεγάλο βαθμό. Αυτός ήταν και ο κύριος λόγος της εισόδου των ΗΠΑ στους δύο παγκοσμίους πολέμους: Το άνοιγμα των ευρωπαϊκών αποικιακών αγορών στο αμερικανικό εμπόριο επιτεύχθηκε και οδήγησε έκτοτε την Ευρώπη στην πλήρη εξάρτηση από τις ΗΠΑ. Σήμερα με τις κυρώσεις της κατά της Ρωσίας οδηγήθηκε στην ύφεση και η εξάρτησή της επιδεινώθηκε.. Η τελευταία ανισοβαρής εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ του προέδρου Τραμπ υπήρξε αποκαλυπτική.
Όμως απεδείχθη ότι η Ευρώπη απώλεσε και τις αρχές που διακήρυττε. Ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των εννέα εκατομμυρίων ρωσόφωνων της Ουκρανίας, που μπορούσε να περισώσει με τις συμφωνίες Μινσκ 1 και Μινσκ 2, και όχι η απο – ρωσικοποίηση της Ουκρανίας, ήταν το κλειδί για την αποτροπή του πολέμου. Όπως και των Βαλτικών χωρών όπου οι ρωσόφωνοι αποτελούν το 25% και πλέον του πληθυσμού και υφίστανται συνεχείς διώξεις, ώστε να αποτραπεί επέκταση του πολέμου προς εκεί. Με τη διάλυση της ΕΣΣΔ στα διοικητικά όρια των αυτόνομων δημοκρατιών της, και όχι στα εθνικά όρια των λαών τους, παγιδεύτηκαν πολυπληθείς ρωσικοί πληθυσμοί στα νεότευκτα κράτη. Ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους στα πλαίσια της συμφωνίας ήταν αυτονόητος. Ο πόλεμος στην Ουκρανία αποδεικνύει ότι υπάρχουν κράτη που δεν παρακολουθούν τον αφανισμό των ομοεθνών τους ως θεατές Αυτό αποτελεί αναθεωρητισμό;
Ο Καμποτζιανός αγρότης ρυζιού Μάο Σάρι ένωσε τις παλάμες του σε ένδειξη ευγνωμοσύνης.
Μάζευε τα υπάρχοντά του στο πρόχειρο κάρο που είχε μεταφέρει την οικογένειά του σε ασφαλές μέρος όταν ξέσπασαν συγκρούσεις με την Ταϊλάνδη, έναν μακροχρόνιο σύμμαχο των ΗΠΑ, τον Ιούλιο. Τώρα, μετά από κατάπαυση του πυρός που διευκολύνθηκε από τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ, ετοιμάζονταν να επιστρέψουν στο σπίτι από την βουδιστική παγόδα όπου είχαν βρει καταφύγιο.
«Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Ντόναλντ Τραμπ που βοήθησε την Καμπότζη και βοήθησε τον καμποτζιανό λαό να επιστρέψει στα χωριά του», είπε. «Το εκτιμώ πάρα πολύ».
Και άλλοι εκτοπισμένοι αγρότες επανέλαβαν την έγκριση του Σάρι προς τον Αμερικανό πρόεδρο, αν και βρίσκεται στην άλλη άκρη του κόσμου. Η κυβέρνηση της Καμπότζης έχει προτείνει τον Τραμπ για το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης.
Από όλες τις συγκρούσεις στις οποίες έχει εμπλακεί ο Τραμπ από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, οι αψιμαχίες για μια διαφωνία στα σύνορα από την αποικιοκρατική εποχή μεταξύ Ταϊλάνδης και Καμπότζης μπορεί να είναι οι μικρότερες. Αλλά, εξίσου με τον ρόλο του στον πόλεμο στην Ουκρανία ή στη Μέση Ανατολή, οι προσπάθειές του για διπλωματία ισχυρού ανδρός αποτελούν μια ακόμη ένδειξη της απότομης απομάκρυνσης από την φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη πραγμάτων της μεταπολεμικής περιόδου, στην οποία οι θεσμοί και το διεθνές δίκαιο—θεωρητικά, αν όχι στην πράξη—είχαν προτεραιότητα έναντι της καθαρής ισχύος.
Ο Καμποτζιανός καλλιεργητής ρυζιού Μάο Σάρι ετοιμάζεται να επιστρέψει στην πατρίδα του μετά από εκεχειρία μεταξύ Ταϊλάνδης και Καμπότζης, μετά την παρέμβαση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ τον Ιούλιο. Φωτογραφία από το Σορ Σορ Σόδομ της Καμπότζης στις 10 Αυγούστου…. Περισσότερα Matthew Tostevin
«Η εμπλοκή του Τραμπ καταδεικνύει μια προτίμηση στον κρατικά κυριαρχούμενο ρεαλισμό εκ μέρους των εμπλεκόμενων μερών σε αυτές τις κρίσεις, ιδίως στην απευθείας διαιτησία από μεγάλες δυνάμεις αντί για τη χρήση διεθνών θεσμών όπως ο ΟΗΕ», δήλωσε ο Πολ Τσέιμπερς, επισκέπτης ερευνητής στο Ινστιτούτο ISEAS–Yusof Ishak στη Σιγκαπούρη.
«Τοποθετεί και δίνει προτεραιότητα στα ισχυρά κράτη ως τους άμεσους διαχειριστές της παγκόσμιας ισχύος αντί για τους διεθνείς θεσμούς», δήλωσε στο Newsweek.
«Αυτό είναι απλώς ένα παράδειγμα των εξαιρετικών επιτευγμάτων του Προέδρου Τραμπ στην αποκλιμάκωση των εντάσεων σε μερικές από τις πιο ασταθείς περιοχές του κόσμου», αναφέρεται στην επιστολή υποψηφιότητας προς την επιτροπή Νόμπελ από τον Πρωθυπουργό Χουν Μανέ. «Η σταθερή του επιδίωξη για ειρήνη μέσω της διπλωματίας ευθυγραμμίζεται απόλυτα με το όραμα του Άλφρεντ Νόμπελ—να τιμώνται εκείνοι που έχουν προσφέρει εξαιρετική συμβολή στην παγκόσμια συναδέλφωση και στην προώθηση της ειρήνης.»
Οι Ταϊλανδοί αξιωματούχοι δεν έχουν κάνει δημόσια δήλωση για την υποψηφιότητα του Νόμπελ και δεν απάντησαν στο αίτημα του Newsweek για σχολιασμό μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης. Και οι δύο χώρες έχουν κατηγορήσει η μία την άλλη για παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός.
Στη ρίζα των συγκρούσεων βρίσκεται μια διαφωνία για τα σύνορα σε μια λωρίδα ζούγκλας και ορυζώνων όπου βρίσκονται ναοί από την εποχή του αρχαίου Χμερ-Ινδουιστικού πολιτισμού. Η διαμάχη αυτή έχει αναζωπυρώσει την εχθρότητα που κρατάει αιώνες μεταξύ των σιαμέζικων και των χμερικών κοινωνιών. Ο Τραμπ μίλησε με ηγέτες και των δύο χωρών και τους είπε ότι ήρθε η ώρα να σταματήσουν να πολεμούν—υποστηριζόμενος από την εξουσία του να καθορίζει δασμούς στις εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, που είναι κρίσιμες και για τις δύο χώρες.
Το Newsweek επικοινώνησε με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ για σχόλιο.
Ένας Καμποτζιανός βουδιστής μοναχός κρατάει ένα πορτρέτο του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ καθώς συμμετέχει σε μια πορεία για την ειρήνη στην Πνομ Πενχ στις 10 Αυγούστου 2025, μετά από μια συνοριακή σύγκρουση με την Ταϊλάνδη. Φωτογραφία από TANG CHHIN SOTHY/AFP μέσω Getty Images
«Τουλάχιστον κάλεσε και τις δύο χώρες στο τραπέζι για να καταλήξουν σε κατάπαυση του πυρός. […] Αυτό βοήθησε να σωθούν πολλές ζωές», δήλωσε ο Χούι Βανάκ, πρόεδρος της Ένωσης Ομοσπονδιών Δημοσιογράφων της Καμπότζης και επίσης υφυπουργός στο Συμβούλιο Υπουργών, δηλαδή το Υπουργικό Συμβούλιο της κυβέρνησης της Καμπότζης. «Αν και οι δύο χώρες τηρήσουν όλα όσα συμφωνήσαμε, τα υπόλοιπα μπορούν να λυθούν ειρηνικά», είπε στο Newsweek.
Ως ένδειξη ενότητας, η εκτίμηση προς τον Τραμπ ήταν εξίσου έντονη από την πλευρά της πολιτικής αντιπολίτευσης της Καμπότζης, η οποία έχει υποστεί επί σειρά ετών καταστολές και συλλήψεις.
«Χωρίς την πίεση του Προέδρου Τραμπ προς την Ταϊλάνδη για να συμφωνήσει σε κατάπαυση του πυρός, εμείς ως λαός και ως χώρα θα είχαμε συντριβεί από τους Ταϊλανδούς σε βαθμό που δεν έχει ξαναδεί η ιστορία μας από την εποχή των αρχαίων πολέμων μαζί τους», δήλωσε η Μονοβίθια Κεμ, εξόριστη στις ΗΠΑ κόρη του ηγέτη της αντιπολίτευσης Κεμ Σόχα, ο οποίος τελεί σε κατ’ οίκον περιορισμό μετά τη σύλληψή του το 2017 και την καταδίκη του για συνωμοσία με ξένη δύναμη—τις Ηνωμένες Πολιτείες—λόγω των επαφών του με Αμερικανούς υπερασπιστές της δημοκρατίας.
Θύμα του Ψυχρού Πολέμου
Η Καμπότζη έχει αποτελέσει συχνά προάγγελο γεωπολιτικών μετατοπίσεων—και έχει υποστεί τις συνέπειες.
Κρανία θυμάτων της γενοκτονίας στην Καμπότζη στο Μνημείο Στούπα στα Πεδία του Θανάτου Choeung Ek στις 14 Αυγούστου 2025, Matthew Tostevin
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Καμπότζη υπέστη σφοδρούς αμερικανικούς βομβαρδισμούς στο πλαίσιο της προσπάθειας των ΗΠΑ να διακόψουν τις γραμμές ανεφοδιασμού του Βιετκόνγκ στον πόλεμο του Βιετνάμ. Στη συνέχεια, καταστράφηκε από την κατάληψή της από τους Κόκκινους Χμερ, το κομμουνιστικό καθεστώς που υποστηριζόταν από την Κίνα και του οποίου η γενοκτονική εξουσία δολοφόνησε περίπου 1,7 εκατομμύρια ανθρώπους—το ένα τέταρτο του πληθυσμού. Κατά τις εποχικές βροχές των μουσώνων, θραύσματα από κόκαλα και ρούχα εξακολουθούν να εμφανίζονται στα «Πεδία των Σφαγών».
Αν και οι Βιετναμέζοι εκδίωξαν τους Κόκκινους Χμερ το 1979, η Καμπότζη παρέμεινε πιόνι στους παγκόσμιους ανταγωνισμούς μέχρι το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, έγινε για λίγο «βιτρίνα» των προσπαθειών του ΟΗΕ να εγκαθιδρύσει πολυκομματική δημοκρατία υπό το νέο ρεύμα φιλελευθερισμού, αλλά σταδιακά διολίσθησε προς τον αυταρχισμό υπό τον μακροχρόνιο πρωθυπουργό Χουν Σεν, πατέρα του σημερινού πρωθυπουργού, ο οποίος εξακολουθεί να ασκεί τεράστια επιρροή.
Οι αμερικανικές προσπάθειες να πιέσουν την Καμπότζη για δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις προκάλεσαν μόνο αντίδραση, που οδήγησε στην κατακόρυφη επιδείνωση των σχέσεων με την Ουάσινγκτον. Περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη χώρα στη Νοτιοανατολική Ασία, η Καμπότζη αγκάλιασε την άνοδο της κινεζικής ισχύος για πολιτική στήριξη και ως πηγή χρηματοδότησης για έργα υποδομής και στρατιωτική βοήθεια—συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας σε μια ναυτική βάση, γεγονός που εξόργισε τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τώρα, η δυναμική έχει αλλάξει ξανά. «Το θετικό στοιχείο μέσα από αυτή την παράλογη σύγκρουση Καμπότζης‑Ταϊλάνδης είναι ότι δείχνει στους Καμποτζιανούς πως οι ΗΠΑ είναι ο φίλος στον οποίο μπορούμε να βασιζόμαστε στις πιο ευάλωτες στιγμές μας», δήλωσε η Κεμ, εκφράζοντας την ελπίδα ότι αυτή η αλλαγή μπορεί επίσης να οδηγήσει στην απελευθέρωση του πατέρα της.
Προειδοποίηση για νάρκες στα σύνορα της Ταϊλάνδης
Συρματοπλέγματα που τοποθέτησε ο Βασιλικός Στρατός της Ταϊλάνδης κατά μήκος των συνόρων με την Καμπότζη, στο σημείο όπου τραυματίστηκαν Ταϊλανδοί στρατιώτες από νάρκες στις 20 Αυγούστου 2025. Και οι δύο πλευρές κατηγορούν η μία την άλλη για παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός και απορρίπτουν τις κατηγορίες της αντίπαλης πλευράς… Φωτογραφία: LILLIAN SUWANRUMPHA/AFP μέσω Getty Images
«Η πραγματικότητα είναι ότι κανένας άλλος δεν έχει την επιρροή ή τη βούληση να σταματήσει αυτό το πράγμα. Η σχέση ΗΠΑ‑Καμπότζης έχει μεταμορφωθεί ριζικά λόγω αυτής της κατάστασης· είναι σημαντικό και οι δύο χώρες να εκμεταλλευτούν την ευκαιρία για να εξισορροπήσουν την εξωτερική πολιτική της Καμπότζης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απέδειξαν ότι είναι ο αξιόπιστος μεγάλος εταίρος που χρειαζόμαστε», είπε στο Newsweek.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Κίνα έχει πάψει να εμπλέκεται στην Καμπότζη ή ότι η Πνομ Πενχ έχει εγκαταλείψει τους δεσμούς της με το Πεκίνο. Κινέζοι διπλωμάτες ήταν επίσης παρόντες στις συνομιλίες για την κατάπαυση του πυρός μαζί με τους Αμερικανούς—μια ακόμη ένδειξη της αναδιαμόρφωσης της παγκόσμιας τάξης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
«Οι μεγάλες χώρες έχουν περισσότερα συμφέροντα από τις μικρές. Οι μικρές απλώς ακολουθούν, βασικά», είπε ο Βανάκ.
Η Υποχώρηση της Παλαιάς Τάξης
Αυτό που παρασύρεται στο περιθώριο είναι η φιλελεύθερη παγκόσμια τάξη που προέκυψε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και η οποία, θεωρητικά, βασιζόταν στον πολιτικό φιλελευθερισμό, την οικονομική ανοιχτότητα και τη διεθνή συνεργασία—και προωθήθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Έδινε έμφαση σε θεσμούς βασισμένους σε κανόνες, στη δημοκρατική διακυβέρνηση, στο ελεύθερο εμπόριο και στη πολυμερή συνεργασία. Χτισμένο πάνω στα ιδανικά της ειρήνης, της αυτοδιάθεσης, της ισότητας μεταξύ κυρίαρχων εθνών και της κοινής ευημερίας, το σύστημα αυτό σχεδιάστηκε για να αποτρέψει την επανάληψη των πολέμων του πρώτου μισού του 20ού αιώνα.
«Νομίζω ότι ήταν μια εποχή. Πιστεύω πως τώρα βρισκόμαστε στην αρχή μιας καινούργιας, με περισσότερη αβεβαιότητα, μιας εποχής πιο ανασφαλούς και επομένως και πιο επικίνδυνης», δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν στο Newsweek τον Μάιο, προσθέτοντας: «Πιστεύω ότι οι απαντήσεις πρέπει να είναι οι ίδιες. Εννοώ ότι η δημοκρατία πρέπει να επικρατήσει, και ότι όλα τα κράτη πρέπει να σέβονται τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ—άρα οι αρχές πρέπει να παραμείνουν ίδιες.»
Η προτεραιότητα στην σκληρή ισχύ, στο εμπόριο και στις επιχειρηματικές συναλλαγές έναντι της διπλωματικής διαδικασίας είναι εξίσου εμφανής στη νέα προσέγγιση των ΗΠΑ στους πολέμους στη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη—καθώς και στις άλλες παρεμβάσεις του Τραμπ σε κρίσεις όπως μεταξύ των πυρηνικών δυνάμεων Ινδίας και Πακιστάν, στο Κονγκό και τη Ρουάντα, καθώς και σε μια νέα συμφωνία μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας.
Στη Μέση Ανατολή, αυτό σημαίνει ισχυρή υποστήριξη του Λευκού Οίκου προς το Ισραήλ στην προσπάθειά του να καταστρέψει τις πιθανές πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν και το δίκτυο των περιφερειακών του αντιπροσώπων, από τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ έως τους Χούθι.
Η περίπτωση της Ουκρανίας είναι εξίσου διδακτική, μετά την πρόσφατη συνάντηση του Τραμπ με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν για τη συζήτηση περί τερματισμού του πολέμου από την ημέρα της ρωσικής εισβολής. Η συζήτηση πλέον μετατοπίζεται στο πόσο από τις νίκες της Ρωσίας στο πεδίο θα γίνουν αποδεκτές, αντί να εστιάζει σε δικαιώματα και στην αδιαπραγμάτευτη φύση των διεθνών συνόρων. Κι όμως, αυτό αποτελούσε θεωρητικό θεμέλιο της παγκόσμιας τάξης για δεκαετίες, έστω κι αν είχε ήδη αρχίσει να διαβρώνεται με την κατάρρευση της πρώην Γιουγκοσλαβίας.
Δεν υπήρξε καλύτερη ένδειξη των καιρών που αλλάζουν από την παρουσία των Ευρωπαίων ηγετών στο Οβάλ Γραφείο αυτή την εβδομάδα για τις επακόλουθες συνομιλίες με τον Τραμπ για την Ουκρανία—είτε αυτό γινόταν για να τον πιέσουν είτε για να ακούσουν τι περίμενε από αυτούς να αποδεχθούν. Οι χώρες που είχαν διαμορφώσει τη μεταπολεμική τάξη και ήταν εκδηλωτικές στην υποστήριξή της ήταν πλέον μειωμένοι παίκτες, χωρίς τη στρατιωτική ή οικονομική ισχύ να καθορίσουν από μόνες τους τις εξελίξεις. Την ίδια στιγμή, θεσμοί όπως το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο απορρίπτονται από τη διοίκηση Τραμπ. Οι αξιωματούχοι του ΔΠΔ τελούν πλέον υπό κυρώσεις λόγω «των παραβάσεών τους» κατά των Ηνωμένων Πολιτειών και του συμμάχου τους, του Ισραήλ.
Ακατέργαστη Ισχύς
«Η προσέγγιση Τραμπ υπογραμμίζει ότι σε έναν κόσμο όπου η Κίνα στρατιωτικοποιεί θαλάσσιες εμπορικές οδούς, η Ρωσία διεξάγει υβριδικό πόλεμο και το Ιράν χρηματοδοτεί δίκτυα τρομοκρατίας σε τρεις ηπείρους, η ασφάλεια δεν θα διασφαλιστεί με εκκλήσεις προς τη διαδικασία, αλλά με την προβολή ακατέργαστης ισχύος», δήλωσε η Ζινέμπ Ριμπουά, ερευνήτρια στο Κέντρο Ειρήνης και Ασφάλειας στη Μέση Ανατολή του Ινστιτούτου Χάντσον, στο Newsweek.
«Εισερχόμαστε σε μια νέα εποχή γεωπολιτικής, όπου το βάρος των συμμαχιών αξιολογείται βάσει απτών αποτελεσμάτων: πρόσβαση σε ενέργεια, δικαιώματα στρατιωτικής παρουσίας, συνεργασία πληροφοριών—κι όχι βάσει αφηρημένων αρχών, αξιών ή δηλώσεων.»
«Με το να καταστήσει την ισχύ το νόμισμα της διπλωματίας, ο Τραμπ κατέστησε σαφές ότι η επιβίωση στον νέο Ψυχρό Πόλεμο δεν εξαρτάται από τα τελετουργικά θεσμών που, θεωρητικά, δεσμεύονται από το δίκαιο, αλλά από το κατά πόσο η Αμερική μπορεί να εδραιωθεί σε πεδία όπου ιστορικά απουσίαζε ή ήταν αδύναμη—από την Ανατολική Μεσόγειο έως τον Καύκασο. Σε αυτό το περιβάλλον, η ωμή ισχύς—κι όχι οι ρητορικές περί αξιών—καθορίζει ποιος επικρατεί έναντι του Πεκίνου, της Μόσχας και της Τεχεράνης», είπε.
Η μετατόπιση αυτής της προσέγγισης μπορεί να έχει απρόβλεπτες συνέπειες, καθώς όλο και περισσότερα κράτη υιοθετούν τη νοοτροπία ότι η δυνατότητά τους να καθορίζουν τη μοίρα τους εξαρτάται από τη δική τους ισχύ και τις συμμαχίες τους—και όχι από τη δύναμη των επιχειρημάτων τους ή τις εκκλήσεις τους προς ένα παγκόσμιο σύστημα νόμων και δικαιωμάτων.
«Αν κοιτάξεις τα γεωπολιτικά ζητήματα, η Καμπότζη είναι σαν μια σταγόνα νερού πάνω σε φύλλο λωτού. Όταν φυσήξει ο άνεμος και κουνήσει το φύλλο, η σταγόνα πέφτει», είπε ο Βανάκ. «Πρέπει να γίνεις σαν τη Σιγκαπούρη ή το Ισραήλ, που έχουν επαρκή ικανότητα αυτοάμυνας. Νομίζω ότι πολλοί Καμποτζιανοί καταλαβαίνουν ότι και η Καμπότζη πρέπει μια μέρα να γίνει δυνατή από μόνη της.»
Η εκτοπισμένη πεντάχρονη Καμποτζιανή Μέσα περιμένει με τη γιαγιά της στις 15 Αυγούστου 2025 στο Prey Chan. Matthew Tostevin
Το Anatolia American University έλαβε επίσημα άδεια να λειτουργήσει στην Ελλάδα ως μη κερδοσκοπικό, μη κρατικό πανεπιστήμιο (Νομικού Προσώπου Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης/ Ν.Π.Π.Ε.), προσφέροντας πτυχία ισότιμα και αντίστοιχα με εκείνα των ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων.
Η θετική αυτή εξέλιξη είναι αποτέλεσμα της αίτησης που υπέβαλε το βρετανικό δημόσιο πανεπιστήμιο The Open University (OU) σε συνεργασία με τους Εφόρους του Ανατόλια, για τη χορήγηση άδειας εγκατάστασης και λειτουργίας παραρτήματος Ν.Π.Π.Ε. από το ακαδημαϊκό έτος 2025–2026. Με τον τρόπο αυτό, ικανοποιείται ένας διαχρονικός στόχος των Εφόρων του Ανατόλια: η ίδρυση πανεπιστημίου που θα προσφέρει νέες εκπαιδευτικές δυνατότητες στην ελληνική νεολαία.
Ταυτόχρονα, το Ανατόλια συμμετέχει στην προσπάθεια η Ελλάδα να εξελιχθεί σε διεθνές κέντρο προσέλκυσης ξένων φοιτητών/τριών, συμβάλλοντας παράλληλα στην ανάσχεση του κύματος φυγής Ελλήνων νέων στο εξωτερικό για σπουδές. Στους στρατηγικούς στόχους του εγχειρήματος περιλαμβάνονται επίσης ο επαναπατρισμός Ελλήνων ακαδημαϊκών και επιστημόνων, και η οικονομική ανάπτυξη της περιοχής, μέσω της αξιοποίησης του ανθρώπινου κεφαλαίου και της τεχνογνωσίας που θα παραχθεί.
Η συνεργασία του Anatolia με το The Open University —το μεγαλύτερο δημόσιο ερευνητικό πανεπιστήμιο της Βρετανίας και διεθνώς καταξιωμένο ίδρυμα— εισάγει στην Ελλάδα ακαδημαϊκά πρότυπα διεθνούς κύρους.
«Είναι μια στιγμή-ορόσημο για το Anatolia και την τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα», τόνισε ο Δρ Πάνος Βλάχος, Πρόεδρος του Κολλεγίου Ανατόλια. «Το Anatolia American University εκφράζει τη δέσμευσή μας για ακαδημαϊκή αριστεία, διεθνή συνεργασία και ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση. Είμαστε υπερήφανοι που συμβάλλουμε στην ανάδειξη της Ελλάδας σε διεθνή εκπαιδευτικό προορισμό και που προσφέρουμε σε νέους ανθρώπους τη δυνατότητα να προοδεύσουν σε ένα δυναμικό, πολυπολιτισμικό περιβάλλον μάθησης».
Από την πλευρά του, ο καθηγητής Dave Phoenix, Αντιπρύτανης του The Open University, σημείωσε: «Το Open University είναι υπερήφανο για τη συνεργασία του με το Anatolia σε αυτή την πρωτοποριακή πρωτοβουλία. Μαζί διαμορφώνουμε ένα νέο μοντέλο διεθνούς εκπαίδευσης, βασισμένο στις κοινές μας αξίες: πρόσβαση, καινοτομία και κοινωνικό αντίκτυπο. Με όχημα τη διεθνή μας φήμη και την παράδοση του Anatolia, στοχεύουμε σε μια στρατηγική ανάπτυξης που απαντά στις προκλήσεις και τις ανισότητες του 21ου αιώνα, ανοίγοντας νέους δρόμους για φοιτητές και φοιτήτριες στην Ελλάδα και διεθνώς».
Το Anatolia χαρακτηρίζεται από μακρά ακαδημαϊκή διαδρομή: αναγνωρίστηκε ως ίδρυμα απονομής πανεπιστημιακών τίτλων στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1894 και είναι πιστοποιημένο από τη New England Commission of Higher Education (NECHE) από το 1997. Σε συνεργασία με το OU, έχει αναπτύξει προγράμματα που συνδυάζουν υψηλού επιπέδου ακαδημαϊκή γνώση με την καλλιέργεια δεξιοτήτων που απαιτεί ο 21ος αιώνας. Ήδη, το Anatolia αποτελεί κορυφαίο προορισμό για φοιτητές/τριες αμερικανικών πανεπιστημίων, με περισσότερους από 6.000 συμμετέχοντες σε προγράμματα ανταλλαγής μέχρι σήμερα.
Η χορήγηση της άδειας λειτουργίας θα επιτρέψει στον νέο εκπαιδευτικό φορέα, AnatoliaAmericanUniversity, να προσφέρειπλήρως αναγνωρισμένα από την Ελληνική Πολιτεία αγγλόφωνα προγράμματα στις παρακάτω σχολές:
Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων (SchoolofBusinessAdministration), με προγράμματα στη Διοίκηση Επιχειρήσεων, το Entrepreneurial Management, το International Business & Finance, το Marketing, τη Φιλοξενία & Τουρισμό.
Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Σπουδών (School of Humanities & Social Sciences), με προγράμματα σπουδών στην Αγγλική Γλώσσα, την Πολιτική Επιστήμη και Διεθνείς Σχέσεις και την Ψυχολογία.
Σχολή Τεχνολογίας και Επιστημών (School of Science & Technology), με προγράμματα στην Εφαρμοσμένη Πληροφορική, την Πληροφορική και τη Βιολογία.
Το νέο θεσμικό πλαίσιο δεν εξισώνει απλώς τα πτυχία των μη κρατικών πανεπιστημίων με εκείνα των δημόσιων, αλλά διασφαλίζει ότι τα πτυχία που θα λάβουν οι ξένοι φοιτητές/τριες θα είναι απολύτως ισότιμα με εκείνα που θα αποκτούσαν στις χώρες προέλευσής τους. Αξιοποιώντας αυτό το πλαίσιο, το Ανατόλια ενισχύει την παρουσία του στις περιοχές όπου ήδη δραστηριοποιείται, ενώ επεκτείνει τη δράση του στην ευρύτερη γεωγραφική περιοχή.
Η στρατηγική προσέλκυσης του νέου πανεπιστημίου στοχεύει σε τρεις βασικές ομάδες φοιτητών/τριών:
Ελλήνων/Ελληνίδων φοιτητών/τριών που επιθυμούν να αποκτήσουν μια ολοκληρωμένη ακαδημαϊκή εμπειρία σε ένα διεθνές περιβάλλον μάθησης και πολιτισμικής αλληλεπίδρασης
Φοιτητών/τριών από ξένες χώρες
Επισκεπτών φοιτητών/τριών από πανεπιστήμια του εξωτερικού μέσω προγραμμάτων ανταλλαγής, κυρίως από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη
Το Ανατόλια έχει ήδη ολοκληρώσει το Campus Master Plan, το οποίο προβλέπει σε βάθος χρόνου την κατασκευή τεσσάρων νέων κτιρίων με άμεση προτεραιότητα την ολοκλήρωση του πρώτου έως το 2027.
Παράλληλα, ο εκπαιδευτικός οργανισμός παραμένει σταθερά προσηλωμένος στην κοινωνική του αποστολή και στη δέσμευσή του να παρέχει εκπαίδευση υψηλού επιπέδου σε νέους και νέες με περιορισμένα οικονομικά μέσα. Σήμερα το 30% του συνολικού μαθητικού-φοιτητικού σώματος σε όλες τις βαθμίδες και προγράμματα του Ανατόλια λαμβάνει κάποια μορφής υποτροφία (ολική, μερική ή οικονομική ενίσχυση). Στόχος είναι τα επόμενα χρόνια να αυξηθεί ακόμη περισσότερο αυτό το ποσοστό.
Αγαπητέ/ή Αναγνώστη/ρια (ιδιαίτερα εσένα που δεν αφήνεις τη σωματική σου διάπλαση να σταθεί εμπόδιο στην αθλητική δόξα),
Όπως μου είπε ο τύπος στο ράφτινγκ όταν μου ανακοίνωσε ότι δεν μπορούσα να φέρω το ψυγείο πλήρους μεγέθους στην εκδρομή μας, ας το κρατήσουμε ελαφρύ.
Meghan Trainor
Μιλώντας για το να κρατάμε τα πράγματα ελαφριά, έχεις δει τη Μέγκαν Τρέινορ; Είναι η τραγουδίστρια που είναι περισσότερο γνωστή για δύο πράγματα: το τραγούδι της που αποτελεί τον ανεπίσημο ύμνο των δύο «μεγάλων» πολιτικών μας κομμάτων, το “All About That Base” (αν και το έγραψε “bass”), και για το ότι είναι εκείνη η μέτρια επιτυχημένη τραγουδίστρια που ο Χάνιμπαλ Λέκτερ θα περιέγραφε ως «φαρδιά στους γοφούς, ευρύχωρη».
Meghan Trainor Speaks About Her Dramatic Body Transformation
Αλλά να το θέμα. Πλέον είναι αρκετά λεπτή. Εγώ λέω, μπράβο της.
Και μπράβο στον Τζόνα Χιλ, τον Μάικ Πομπέο, την Κάθι Μπέιτς, τον Τζον Γκούντμαν και όλους όσοι έχουν επιδείξει αξιοσημείωτη απώλεια βάρους τα τελευταία χρόνια. Νομίζω ότι είναι υπέροχο όταν οι άνθρωποι μπορούν να πετυχαίνουν το βάρος ή άλλους στόχους υγείας που θέτουν για τον εαυτό τους. Κάποια στιγμή ίσως το προσπαθήσω ξανά κι εγώ.
Αλλά δεν νομίζω ότι αυτό είναι καλό για την ιδέα της «σωματικής αποδοχής». Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, το κίνημα της «σωματικής αποδοχής» σημείωνε εντυπωσιακή πρόοδο. Αν και η ατζέντα συνοδευόταν από αρκετές ανοησίες (ένα παράδειγμα σε λίγο), υπάρχουν και πολύ βάσιμα επιχειρήματα πίσω από την προσπάθεια αυτή. Η «Αστυνομία του Δείκτη Μάζας Σώματος» χαρακτήριζε πολλούς υπερστάρ αθλητές ως «παχύσαρκους», ενώ άτομα που έμοιαζαν με σκελετούς καλυμμένους με λεπτή ζύμη πίτσας θεωρούνταν υγιή.
Τα μοντέλα με φωτοσοπ στα περιοδικά μεταδίδουν μια ανθυγιεινή αντίληψη για το τι σημαίνει υγεία—ιδιαίτερα στα νεαρά κορίτσια—και μια προβληματική έννοια της επιθυμητότητας στα αγόρια.
Δεν πρόκειται να αρχίσω να σκαλίζω τη λαγουδότρυπα των εξελισσόμενων και παγκοσμίως διαφορετικών ορισμών της ομορφιάς—κάνε έναν περίπατο στο Λούβρο και θα δεις ότι οι κατάλευκες, πληθωρικές γυναίκες ήταν κάποτε οι Margot Robbie της εποχής τους. Το να αποκαλέσεις μια γυναίκα «ρουμπενσκική» ήταν κάποτε περισσότερο κομπλιμέντο απ’ όσο είναι πλέον. Προσωπικά, πάντα ένιωθα έναν ελαφρύ φθόνο για τις ασιατικές κουλτούρες που θεωρούσαν ότι μια κοιλιά από μπύρες—συγγνώμη, «κοιλιά από σάκε»—ήταν σημάδι κύρους και ευημερίας.
Πιστεύω όμως πως υπάρχει ένα γερό ηθικό θεμέλιο πίσω από τη μη επικριτική στάση απέναντι στο πλούσιο μωσαϊκό των τύπων σώματος και των αντιλήψεων περί ομορφιάς.
Αλλά, όπως είπα, υποσχέθηκα παραδείγματα ανοησίας.
Έχω αναφέρει αυτό το άρθρο στο παρελθόν, αλλά το σκέφτομαι περισσότερο απ’ όσο θα έπρεπε. Πριν από μερικά χρόνια, η εφημερίδα Philadelphia Inquirer δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο «Για να τελειώσουμε με τη λιποφοβία, πρέπει να διαλύσουμε τον δυτικό πολιτισμό, λέει η θεραπεύτρια της Φιλαδέλφειας, Σονάλι Ράσατουαρ».
Μαθαίνουμε ότι «η Ράσατουαρ αποδίδει τη σύγχρονη λιποφοβία στη αποικιοκρατική βαρβαρότητα και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονταν οι υποδουλωμένοι άνθρωποι. Επικαλούμενη τον ερευνητή‑ακτιβιστή Κάλεμπ Λούνα, η Ράσατουαρ είπε ότι η θεραπεία της αντιπαχυντικής προκατάληψης θα σήμαινε την αποδόμηση των θεμελίων της κοινωνίας:
“Λατρεύω να μιλάω για το ξεθεμέλιωμα του δυτικού πολιτισμού γιατί είναι απλώς τόσο ρομαντικό για μένα.”»
Αν πρέπει, αποκάλεσέ με υπερασπιστή της δομικής λιποφοβίας, αλλά το να βάλουμε φωτιά στο χωριό του δυτικού πολιτισμού για να σώσουμε την αυτοεκτίμηση ανθρώπων που ψωνίζουν από μαγαζιά Big and Tall μοιάζει με αρκετά τσουχτερό τίμημα.
«Μου λείπει, δεν λέω, το κράτος δικαίου, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, η ιουδαιοχριστιανική ηθική και η ελευθερία του λόγου, αλλά φίλε, είναι ωραίο να πεις αντίο στα Spanx μου.»
Ο λόγος που αυτή η τρέχουσα τάση αδυνατίσματος είναι κακή για τη «σωματική αποδοχή» είναι ότι τα καλύτερα πρότυπά της επιλέγουν να χάσουν βάρος αντί να αγκαλιάσουν τον ρόλο τους ως πρότυπα. Φαντάσου αν υπήρχε κάποια διαδικασία με την οποία οι μαύροι άνθρωποι θα μπορούσαν απλώς να γίνουν λευκοί, και όλοι, από τον Ντένζελ Ουάσινγκτον μέχρι τον Σπάικ Λι, την εκμεταλλεύονταν. Νομίζω ότι αυτό θα ήταν τρομερό—και όχι για κάποιους περίεργους ρατσιστικούς λόγους—αλλά, άνθρωπέ μου, η αντιπαράθεση θα ήταν τρελή εμπειρία.
Αυτό μου φέρνει στο μυαλό το θρυλικό σκετς του Έντι Μέρφι, «White Like Me», στο Saturday Night Live:
Το πραγματικό μου πρόβλημα με τη «σωματική αποδοχή» είναι ότι αποτελεί μέρος αυτής της αρχαίας παράδοσης σκέψης, σύμφωνα με την οποία, αν απλώς ξαναβαφτίσεις πράγματα που φέρουν αρνητικούς συνειρμούς—πραγματικούς ή υποτιθέμενους—μπορείς να αλλάξεις την πραγματικότητα.
Μερικοί από εσάς μπορεί να είστε αρκετά μεγάλοι ώστε να μεγαλώσατε με την τηλεόραση, όπως κι εγώ. Και αν ναι, ίσως θυμάστε τις «Περιπέτειες του Λέτερμαν» («Γρηγορότερος από ένα κυλιόμενο ‘Ο.’ Δυνατότερος από ένα σιωπηλό ‘Ε.’ Ικανός να υπερπηδήσει ένα κεφαλαίο ‘Τ’ με ένα μόνο άλμα!») σε μια παιδική εκπομπή του PBS που λεγόταν The Electric Company. Σε κάθε επεισόδιο, ο Λέτερμαν και ο αντίπαλός του, ο Σπέλ Μπάιντερ, αφαιρούσαν γράμματα από λέξεις για να αλλάξουν την πραγματικότητα. Ο Σπέλ Μπάιντερ επισκεπτόταν ένα παιδί που έπλενε τα χέρια του για το δείπνο στον νεροχύτη και μετέτρεπε το “sink” (νεροχύτη) σε “ink.” (μελάνι) Ωχ όχι, έγινε χάλια! Αλλά τότε εμφανίζεται ο Λέτερμαν, τραβάει ένα “S” από τη φανέλα του και μεταμορφώνει το “ink” ξανά σε “sink”! Αν αυτό ακούγεται πολύ παρανοϊκό για να είναι αληθινό, δες το μόνος σου.
Οι ακτιβιστές πολεμιστές της γλώσσας πιστεύουν ότι μπορούν να αλλάξουν την πραγματικότητα με τον ίδιο τρόπο, όχι με γλωσσικές ταχυδακτυλουργίες γραμμάτων, αλλά με εξίσου παρόμοιες λεξιλογικές αλλαγές ενδυμασίας.
Ονομάστε τους δικηγόρους που κυνηγούν αποζημιώσεις «δικηγόρους προστασίας της κοινότητας» και μπαμ, όλοι θα τους αγαπήσουν!
Το θέμα είναι ότι οι άνθρωποι δεν είναι ηλίθιοι. Αν τους κάνεις όλους να αποκαλούν τα περιττώματα «Σάινολα», σύντομα θα αρχίσουν να λένε: «Γαμώτο. Ένα πουλί έκανε Σάινολα στο παρμπρίζ μου» και «Ο Πίτερ Ναβάρο είναι τίγκα στη Σάινολα».
Υπάρχει μια καταπληκτική σκηνή στη τηλεοπτική σειρά The Boys, όπου μερικά στελέχη μάρκετινγκ προτείνουν έναν νέο υπερήρωα για να ενταχθεί στην ομάδα (είναι πολύ περίπλοκο για να εξηγηθεί το παρασκήνιο, οπότε απλώς μείνε μαζί μου). Ένα από τα στελέχη λέει κάτι σαν: «Είναι φανταστική. Τσεκάρει όλα τα δημογραφικά… είναι body positive αλλά ακόμα “βάλε‑να‑πάει”».
Δεν χρειάζεται να είσαι τόσο νευροδιαφορετικός όσο μια αλεπού για να καταλάβεις το αστείο.
Μιλώντας για νευροδιαφορετικότητα, πρόσφατα είχα τον Έμετ Ρένσιν στο The Remnant για να συζητήσουμε το φανταστικό του άρθρο για μας σχετικά με την τρέλα, ένα θέμα με το οποίο έχει και προσωπική εμπειρία. Ένα από τα πραγματικά αναζωογονητικά στοιχεία στον τρόπο με τον οποίο μιλάει για το ζήτημα—όντας άνθρωπος της αριστεράς—είναι ότι δεν αποφεύγει λέξεις όπως «παλαβός», «τρελός» ή «σαλεμένος».
Πιστεύω ότι υπάρχει χώρος για όρους όπως «νευροδιαφορετικός», αλλά ένα από τα προβλήματα με αυτόν τον εθισμό στη μαγική αλλαγή λέξεων είναι ότι οι συνδηλώσεις που κάποιοι θέλουν να εξαφανίσουν υπάρχουν για κάποιο λόγο.
Αν απαγορεύσεις τη χρήση όλων των λέξεων με αρνητικές συνδηλώσεις και τις αντικαταστήσεις με καινούργιες, η αρνητική συνδήλωση απλώς θα ακολουθήσει τη νέα λέξη, σαν έναν εξορκισμένο δαίμονα που καταλαμβάνει νέο ξενιστή.
Όταν ήμουν παιδί στο μετρό της Νέας Υόρκης, μπορεί να βλέπαμε κάποιον τύπο να μουρμουρίζει στον εαυτό του για τη CIA ή την οικογένεια Μπράντι και να τρώει Cheetos από ένα αθλητικό παπούτσι. Ο πατέρας μου θα έλεγε: «Μείνε μακριά από αυτόν, είναι τρελός».
Αν είχες απαγορεύσει τη λέξη «τρελός», θα έλεγε: «Μείνε μακριά από αυτόν, είναι νευροδιαφορετικός».
Και αν πεις στους ανθρώπους ότι είναι προκατειλημμένοι επειδή νιώθουν νευρικότητα απέναντι σε τέτοια άτομα, δεν πρόκειται να εγκαταλείψουν την κοινή λογική και να συμφωνήσουν μαζί σου—θα καταλήξουν στο εύλογο συμπέρασμα ότι αυτοί που τους αποκαλούν προκατειλημμένους είναι οι ίδιοι… νευροδιαφορετικοί. Αποδεικνύεται ότι είναι αντιπαραγωγικό να χρησιμοποιείς περίεργη, βαθιά πολιτικοποιημένη και ακατανόητα ιδεολογική γλώσσα και μετά να την επιβάλλεις με ηθικολογική αυστηρότητα στους άλλους.
Στην πραγματικότητα, ένας λόγος για αισιοδοξία στην πολιτική μας σήμερα είναι ότι η αριστερά κάνει τα πρώτα της μωρουδιακά βήματα προς αυτή τη συνειδητοποίηση. Το κεντροαριστερό think tank Third Way πρόσφατα κατήρτισε έναν κατάλογο λέξεων που θεωρεί ό,τι οι προοδευτικοί πρέπει να σταματήσουν να χρησιμοποιούν. Χαιρετίζω την προσπάθεια.
Αλλά έχω ενστάσεις για κάποιες από τις αιτιολογίες τους ως προς το γιατί οι προοδευτικοί πρέπει να σταματήσουν να χρησιμοποιούν όρους όπως «θηλασμός από στήθος», «γεννήτορας» ( “birthing person”), «Latinx»(«Λατινοαμερικανοί χωρίς έμφυλο προσδιορισμό») κ.λπ.
Για παράδειγμα, θεωρώ ότι ο όρος «γεννήτορας» δεν είναι απλώς εξωφρενικά ηλίθιος πολιτικά, είναι και κάπως προκατειλημμένος ακόμη και με βάση τα προοδευτικά κριτήρια. Δηλαδή, οι φεμινίστριες καθηγήτριές μου με είχαν διδάξει ότι το να μειώνεις τις γυναίκες αποκλειστικά στον ρόλο ή—φρίκη!—στη λειτουργία τους ως άτομα που γεννούν είναι βαθιά σεξιστικό. Δηλαδή, είναι σαν The Handmaid’s Tale άμα το σκεφτείς.
Μόλις την περασμένη εβδομάδα, το CNN παρουσίασε το προφίλ της εκκλησίας του χριστιανού εθνικιστή πάστορα Νταγκ Γουίλσον (στην οποία, σύμφωνα με πληροφορίες, έχει παρευρεθεί και ο υπουργός Άμυνάς μας). Ο Γουίλσον είπε στην Πάμ Μπράουν του CNN ότι οι γυναίκες είναι απλώς «το είδος των ανθρώπων απ’ όπου βγαίνουν άλλοι άνθρωποι» και αυτό το γεγονός καθορίζει τη θέση τους στην κοινωνία. Γι’ αυτό δεν τους επιτρέπεται να έχουν ηγετικούς ρόλους στην εκκλησία του και γι’ αυτό θεωρεί ότι οι γυναίκες δεν πρέπει να έχουν δικαίωμα ψήφου.
Αν αφαιρέσουμε τη συζήτηση γύρω από την τρανσεξουαλικότητα, οι υποστηρικτές του όρου «γεννήτορας» μοιράζονται με τους χριστιανούς εθνικιστές μια πολύ παρόμοια άποψη για τα άτομα που γεννούν.
Αλλά δεδομένου του ακροατηρίου του Third Way, τρέφω αρκετή συμπάθεια, επειδή αυτή η ομάδα δεν απευθύνεται σε μένα. Απευθύνεται στους προοδευτικούς. Και το να ζητάς από ανθρώπους που έχουν επενδύσει τις καριέρες τους στην προώθηση αυτών των όρων—σε ορισμένες περιπτώσεις κυριολεκτικά αποκομίζοντας οικονομικά οφέλη από τη χρήση αυτών των ευφημισμών και κωδικών λέξεων—να τους εγκαταλείψουν είναι σαν να ζητάς από έναν σαμουράι να εγκαταλείψει το σπαθί του ή να πεις στον Αρτ Λάφερ να μην ξαναμιλήσει ποτέ για φοροελαφρύνσεις.
Θα είμαι ειλικρινής—ο τεμπέλης αναλυτής μέσα μου θέλει εν μέρει να αποτύχουν, έστω και μόνο επειδή τέτοια θέματα προσφέρουν τόσο εύκολη ύλη για άρθρα. Νιώθω λίγο σαν τον Τζέρι Σάινφελντ, όταν έκανε ολόκληρο HBO σπέσιαλ με αφορμή την «κηδεία» των πιο αγαπημένων του—αλλά πλέον ξεφτισμένων—αστείων.
Αλλά νομίζω ότι θα ήταν υπέροχο αν το εγχείρημα του Third Way πετύχαινε. Ναι, η αριστερά θα γινόταν πιο αποτελεσματική και πειστική, αλλά θα γινόταν και λιγότερο νευροδιαφορετική στη διαδικασία.
Μια υποχώρηση της αριστερής τρέλας μπορεί—λέμε τώρα, μπορεί—να οδηγούσε και σε μια μείωση της δεξιάς παραφροσύνης.
Φαντάσου τον πανικό που θα πιάσει, ας πούμε, τους παραγωγούς του Τζέσι Γουότερς αν η αριστερά άρχιζε να μιλάει σαν φιλελεύθεροι με το ύφος του Χιούμπερτ Χάμφρι, του Σκουπ Τζάκσον ή ακόμη και του Μπιλ Κλίντον. Θα κοιτούσαν αποσβολωμένοι την οθόνη, προσπαθώντας να καταλάβουν πώς να αντιμετωπίσουν σοβαρά επιχειρήματα. «Τι είμαστε υποτίθεται ότι πρέπει να κάνουμε μ’ αυτό τώρα;»
Ταξιδεύοντας στην εποχή του ανθρώπου. Η ζωή στην ανθρωπόκαινο.
Εκδόσεις ΓΕΡΜΑΝΟΣ, 2024
Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο μόλις το πήρα στα χέρια μου, δεν σας κρύβω ότι προβληματίστηκα για τον χαρακτήρα του. Είναι επιστημονικό, λογοτεχνικό, πολιτικό, φιλοσοφικό; Μήπως αγγίζοντας όλους αυτούς τους χώρους είναι δυσνόητο; Μήπως απαιτούνται ειδικές γνώσεις;
Το διάβασα. Το κείμενο ρέει κι ευχαριστεί. Ο συγγραφέας κατάφερε να προσεγγίσει αριστοτεχνικά όλους αυτούς τους χώρους που προανέφερα. Με σαφή και κατανοητό λόγο, κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον μας σ’ όλα τα κεφάλαια, δίνει απαντήσεις σε σύνθετα ή απλά ερωτήματα σε σχέση με τον άνθρωπο και τη ζωή του, αλλά και κάτι άλλο εξ ίσου σημαντικό, δημιουργεί ταυτόχρονα νέα ερεθίσματα και νέα ερωτηματικά.
Οι 390 σελίδες της δεύτερης έκδοσης του βιβλίου ξεκινούν με αποφθέγματα παρμένα από τον Αριστοτέλη, τον Επίκουρο, τον Κικέρωνα και τον Δαρβίνο, περνούν στα περιεχόμενα, στον προσεγμένο πρόλογο του Κώστα Μπλιάτκα, Βιολόγου, Δημοσιογράφου και Συγγραφέα, και στους προλόγους της δεύτερης και πρώτης έκδοσης του συγγραφέα. Εισάγουν τον αναγνώστη για το τις προσδοκίες και τα ερωτήματα του συγγραφέα, ξεχύνονται σε 16 κεφάλαια, και κλείνουν με 4 παραρτήματα, τον επίλογο, την βιβλιογραφία και το ευρετήριο όρων και ονομάτων. Η ζωή και τα φαινόμενά της περνούν μέσα από τις σελίδες σαν ένα ταξίδι μέσα σε δισεκατομμύρια χρόνια και φθάνουν στις μέρες μας, στην συνεχώς παρεχόμενη πληροφορία, στα επιτεύγματα της επιστήμης, στις ανησυχίες της κοινωνίας, τις διαμορφούμενες αντιλήψεις, τους προβληματισμούς του ανθρώπου.
Όλα αυτά σ’ έναν καλαίσθητο τόμο με ενδιαφέρον εξώφυλλο, σπάνιες φωτογραφίες και χάρτες, λειτουργικά σκίτσα, γραφήματα και διαγράμματα.
Για αρκετές ημέρες, το συνειδητοποίησα στο τέλος, έκανα ένα φανταστικό ταξίδι «στην εποχή του ανθρώπου», με ξεναγό-οδηγό τον κ. Σκούρα και το βιβλίο του. Πραγματικά είναι μια καλή παρέα το βιβλίο αυτό. Απευθύνεται στον άνθρωπο – πολίτη, που θέλει να ζει, να συνυπάρχει, να αντιλαμβάνεται τη μοναδικότητά του μέσα από την ύπαρξη και την συνύπαρξη, ανεξάρτητα από την ηλικία, το φύλλο, το μορφωτικό επίπεδο, τις πεποιθήσεις και το επάγγελμα. Με τεκμηριωμένα επιχειρήματα ο συγγραφέας, χωρίς το σύνθετο ύφος και την πολύπλοκη σκέψη του ερευνητή πανεπιστημιακού, αλλά με οικείο, σαφή και περιεκτικό λόγο και με την εμπειρία του δασκάλου, προσπαθεί να φωτίσει τις σκοτεινές περιοχές της γνώσης μας και τα ερωτήματα που πολύ λογικά έχουμε. Π.χ. πως ξεκίνησε η ζωή, μπορούμε να μείνουμε νέοι, ποιές είναι οι ερμηνείες για την ύπαρξη και την εξαφάνιση των μεγάλων αρχαίων πολιτισμών, τι είναι η αυτογένεση, τι είναι η μετάλλαξη, η εξέλιξη, το DNA, η βιοηθική, ποια σχέση έχουμε με τον χιμπατζή, την κοινωνία της συνύπαρξης, (το χρώμα-φυλή-φύλο). Τα ερωτήματά μας επίσης για την κλιματική αλλαγή, την πανδημία CΟVID-19, την Τεχνητή Νοημοσύνη και λοιπά πολλά, ή μάλλον πάρα πολλά. Καθότι η επιστήμη τα τελευταία χρόνια έχει κάνει εντυπωσιακά άλματα κι εμείς ασθμαίνοντες, προσπαθούμε να μη μείνουμε στο περιθώριο της ενημέρωσης.
Κατά την συγγραφή του ο κ. Σκούρας, όπου χρειάζεται ακουμπάει στις συναφείς ή εμπλεκόμενες επιστήμες, όπως η ιστορία, η φιλοσοφία, η ιατρική, η φυσική, η κοσμο-γεωγραφία, η κοινωνιολογία και μπορούμε έτσι να πούμε, ότι έχουμε ένα βιβλίο με διεπιστημονική πληροφόρηση. Εδώ θέλω να προσθέσω, πως μετά από μια πιο προσεκτική ματιά, στο δεύτερο και στο δωδέκατο κεφάλαιο, όπως επίσης στο πρώτο και δεύτερο παράρτημα, έχω διακρίνει ότι ο συγγραφέας λειτουργεί-γράφει με λογοτεχνικά χαρακτηριστικά, στοιχεία αφηγηματικής γραφής, δημοσιογραφικής σαφήνειας και με έναν δικό του τρόπο σαν ιστορικός ερευνητής και στοχαστής. Σε αυτά τα σημεία λοιπόν, επέλεξα να αναφερθώ εκτενέστερα. Κεφάλαιο 2ο. «από την αρχαιότητα στη νεωτερικότητα», από τον 10ο π.χ. μέχρι τον 5ο μ.χ. αιώνα για το πώς ήταν η ζωή και το περιβάλλον της: Γράφει ο κ. Σκούρας: Πρέπει να λάβουμε υπόψη πως είναι δύσκολο να βρεθούν και να συγκεντρωθούν πλήρως αποτυπώματα λαών, όπως μνημεία, γραπτή πληροφορία και παραδόσεις, που να αναφέρονται στην ζωή και τον πολιτισμό τους. Τα αιτία είναι πολλά και θα μπορούσαν να αναζητηθούν: 1ο-στα σχετικά λίγα χρόνια που έζησαν και μετά εξαφανίστηκαν χωρίς να αφήσουν ανιχνεύσιμα στοιχεία (ίχνη). 2ο-στην απομόνωσή τους, που χωρίς επικοινωνία και γόνιμη επιμειξία οδηγήθηκαν σε γενετικό μαρασμό, 3ο-στην απορρόφησή τους από τους κατακτητές τους, 4ο-στη μη αποτύπωση των ηθών και των εθίμων τους, της λύπης της χαράς τους, των επιτυχιών και των προσδοκιών τους, 5ο-στην αδυναμία τους να προσαρμοστούν στις μεταβολές του περιβάλλοντος (κρύο, ζέστη, καταποντισμοί, θανατηφόρες ασθένειες, λιμοί κ.ά.) – και φυσικά σε κάποιους άλλους λόγους και αιτίες που αγνοούμε.
Στη συνέχεια αναφέρεται επιλεκτικά, σε κάποιους λαούς και στους πολιτισμούς που δημιούργησαν και οι οποίοι απετέλεσαν σταθμούς στην ιστορία της ανθρωπότητας, θέτοντας ως κριτήρια: – το πλήθος των διαθεσίμων πληροφοριών για τους συγκεκριμένους αυτούς λαούς, – την εγκυρότητα των πληροφοριών, – τον βαθμό της διαχρονικής τους επίδρασης στους μετέπειτα λαούς και πολιτισμούς.
Αναφέρεται στον πολιτισμό της Αρχαίας Αιγύπτου, της Μεσοποταμίας, της Ινδίας της Κίνας, της Κεντρικής Αμερικής με τους Μάγια και τους Αζτέκους, της Νότιας Αμερικής με τους Ίνκας.
Θα αναφέρω εν συντομία ένα απόσπασμα ως παράδειγμα για τον πολιτισμό της αρχαίας Μεσοποταμίας πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια, όπου έχουμε καλλιέργεια δημητριακών και το αρχαιότερο ψωμί, από άγριους σπόρους δημητριακών, έχουμε παραγωγή και πόση μπύρας και γλυπτά με απεικονίσεις θρησκευτικών και ερωτικών σκηνών. Πολύ σπουδαίο εύρημα είναι το έπος του Γκιλγκαμές, το αρχαιότερο γνωστό λογοτεχνικό έργο, που προηγείται και από τα ομηρικά έπη και εντάσσεται στην Ασυρο-Βαβυλωνιακή φιλολογία. Είναι μια συλλογή θρύλων και ποιημάτων για τον βασιλιά Γκιλγκαμές μυθικό, κατ΄ άλλους ιστορικό πρόσωπο.
Ο κ. Σκούρας φυσικά κάνει λόγο και για την Αρχαία Ελλάδα, με τον διευκρινιστικό υπότιτλο του κεφαλαίου «Αρχαία Ελλάδα, μαζί με τον μύθο γεννιέται ο ορθός λόγος και η επιστήμη», με ενδιαφέρουσες αναφορές στον Θαλή τον Μιλήσιο, τον Αναξίμανδρο, τον Αναξιμένη, τον Πυθαγόρα, τον Αλκμαίωνα τον Κροτωνιάτη, τον Ξενοφάνη, τον Εμπεδοκλή, τον Δημόκριτο. Αναπτύσσει με μεγαλύτερη λεπτομέρεια τη φιλοσοφία του Αριστοτέλη και του Επίκουρου.
Δεν θα μπορούσα να μην αναφερθώ στο 12ο κεφάλαιο και συγκεκριμένα στο γράφημα της σελίδας 238, μία «χρονο-εικόνα» από τον αμερικανό διανοούμενο και περιβαλλοντολόγο Ντέιβιντ Μπρόουερ, που αφορά στην αναπαράσταση του κοσμικού γεγονότος που πραγματοποιήθηκε πριν 4,6 δισεκατομμύρια χρόνια δηλαδή στον σχηματισμό της γης και κατόπιν στην εμφάνιση του ανθρώπου, συνδυάζοντας την Επιστήμη με την Βίβλο. Στην σύγκριση δηλαδή των 6 ημερών της δημιουργίας, μεταξύ Βίβλου και Γένεσης αφ ενός και αφ εταίρου με τα επιστημονικά δεδομένα για τους Γεωλογικούς Αιώνες, την Προέλευση της Γης και την Εξέλιξη της Ζωής. Ο πλανήτης μας γεννήθηκε την Δευτέρα που την ορίζει ως ώρα μηδέν κι ο άνθρωπος εμφανίστηκε 3 λεπτά πριν τα μεσάνυχτα του Σαββάτου. Κάθε ημέρα της Γέννεσης φαίνεται να αντιστοιχεί με 760 εκατ. χρόνια. υπενθυμίζω σ΄ αυτό που ανέφερα στην αρχή: μας δημιουργεί ο κ. Σκούρας νέες απορίες κι ερωτήματα με το βιβλίο του.
Κλείνοντας, θα σταθώ λίγο στο παράρτημα, που έχει αναφορά στον μεγάλο ρήτορα, πολιτικό και φιλόσοφο Κικέρωνα, για το έργο του: «Περί της φύσεως των θεών». Παραθέτει λοιπόν ο συγγραφέας ένα μικρό απόσπασμα απλό και ουσιαστικό, από το οποίο σας μεταφέρω μια μόνο παράγραφο: «Όλα τα υπάρχοντά μας βγαίνουν από τα επιδέξια χέρια των τεχνητών, που μετατρέπουν το κάθε τι που βλέπει το μάτι, και το μυαλό επινοεί, σε χρήσιμα πράγματα. Τα χέρια τους μας σπιτώνουν, μας ντύνουν και μας κρατούν υγιείς. Με τα χέρια τους έχουμε πόλεις κάστρα, βωμούς αγορές. Κοντολογίς σκεπτόμενοι, βλέποντας με τα μάτια μας και χρησιμοποιώντας τα χέρια μας, φτιάχνουμε μέσα στο βασίλειο της φύσης μια Δεύτερη Φύση για μας τους ίδιους.» Αυτά λέει ο Κικέρων κι εγώ δειλά και με λίγο θράσος θα τον ρωτούσα: δηλαδή άνθρωπος ο μικρός θεός; Και μου απαντάει ο κ. Σκούρας στην σελίδα 239: «Άνθρωπος. Αυτός ο γνωστός και άγνωστος συνάμα. Μια δύσκολη προσέγγιση, αφού καλείται να αναλύσει και να συνθέσει ταυτοχρόνως την ίδια του τη ζωή, την ύπαρξή του, την διαιώνισή του, την εκδήλωση των πολύπλοκων διαδρομών του νου του, την προστασία του από τις αντίξοες συνθήκες του περιβάλλοντος και την εγκατάσταση της δικιάς του δεύτερης φύσης μέσα στη φύση. Είμαστε ταυτοχρόνως εσωτερικοί κι εξωτερικοί παρατηρητές του ανθρώπου. Είμαστε άνθρωποι.»
Τελειώνοντας εδώ, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον καθηγητή κ. Ζάχο Σκούρα που με αυτό το πόνημα, μας χάρισε το προνόμιο της εκλεκτικής πληροφόρησης που αποθησαύρισε για εμάς.
