Με τον Pierre Berthelot*
Συνήθης εικόνα στη Συρία: μαυροφορεμένες χριστιανές γυναίκες και στο κέντρο τα θύματα της νέας τάξης του ισλαμικού κράτους. Η Δύση, αφού βοήθησε τους ισλαμιστές να κατακτήσουν την εξουσία, αδιαφορεί για τη ζωή των χριστιανών γιατί «δεν αποτελούν γεωπολιτικό ζήτημα»
Atlantico: Εδώ και αρκετές ημέρες, οι Χριστιανοί στη Συρία αντιμετωπίζουν εμπρηστικές επιθέσεις που έχουν καταστρέψει χωριά στην Κοιλάδα των Χριστιανών, στην επαρχία Χομς. Σε μόλις 20 χρόνια, ο χριστιανικός πληθυσμός στη Συρία φέρεται να έχει μειωθεί από 3 εκατομμύρια σε λιγότερους από 300.000. Ποια είναι η πραγματικότητα της κατάστασης των Χριστιανών στη Συρία και ποια είναι η έκταση της καταστολής εναντίον των Χριστιανών σε αυτή τη χώρα;
Πιερ Μπερθελό: Τα στοιχεία που αναφέρονται είναι αξιόπιστα. Πράγματι, ο χριστιανικός πληθυσμός έχει μειωθεί σημαντικά στη Συρία, αλλά αυτό το φαινόμενο είναι αρκετά παλιό και ξεκίνησε πριν από τον συριακό εμφύλιο πόλεμο του 2011 και την Αραβική Άνοιξη.
Φρικαλεότητες από το ΝΤΑΕΣ
Μερικοί Χριστιανοί αντιπαθούσαν τον αυταρχισμό του καθεστώτος Άσαντ, ενώ άλλοι αντιμετώπιζαν μια ήδη δύσκολη κατάσταση στη Συρία πριν από το 2011. Αυτή η πραγματικότητα εξηγεί εν μέρει την εξέγερση που βίωσε η χώρα εκείνη την εποχή. Οι Χριστιανοί αντιμετώπιζαν επίσης οικονομικές δυσκολίες. Αλλά οι Χριστιανοί στη Συρία αντιλαμβάνονταν ότι ένας κακός άνεμος φυσούσε στην περιοχή, ειδικά μετά την αμερικανική επέμβαση στο Ιράκ το 2003, η οποία είχε ως στόχο να αναδιαμορφώσει τη Μέση Ανατολή μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Εκείνη την εποχή, ένα πολύ ισχυρό τζιχαντιστικό κίνημα αναδύθηκε στο Ιράκ, ενώ μέχρι τότε ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτο, έχοντας καταπολεμηθεί από το άλλο αυταρχικό καθεστώς Μπααθισμού, το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν.
Η σταδιακή διάλυση του ιρακινού κράτους επέτρεψε την εμφάνιση του Ντάες. Οι Σύριοι Χριστιανοί, επομένως, διαισθάνθηκαν ότι η τάση, ακόμη και πριν από το 2011, ήταν κακή.
Ο εμφύλιος πόλεμος έδωσε ώθηση, για πρώτη φορά σε συριακό έδαφος, σε εξαιρετικά ισχυρά τζιχαντιστικά κινήματα, μερικά από τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από χώρες της περιοχής ή ακόμη και υποστηρίχθηκαν λίγο-πολύ από τη Δύση, των οποίων ο στόχος ήταν η ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ με κάθε κόστος.
Επιτόπου, διαπράχθηκαν φρικαλεότητες εναντίον Χριστιανών από αυτές τις ισλαμιστικές ομάδες, ιδίως από το Νταές, μεταξύ 2014 και 2016. Αυτό συνέβαλε στη φυγή των Χριστιανών από τη Συρία.
Τα χαρτιά αναδιαμορφώθηκαν με την άνοδο στην εξουσία του Άχμεντ αλ-Σαράα (Αμπού Μοχάμεντ αλ-Τζουλάνι), του πρώην επικεφαλής του συριακού παρακλαδιού της Αλ Κάιντα.
Οι οικονομικές, πολιτικές και οι δυσκολίες ασφαλείας έχουν συμβάλει στην αξιοσημείωτη παρακμή των Χριστιανών στη Συρία.
Εύκολος στόχος
Ποια συγκεκριμένα χωριά ή περιοχές στη Συρία γίνονται στόχος και βρίσκονται στο επίκεντρο των διώξεων κατά των Χριστιανών;
Η κύρια διαφορά μεταξύ της συριακής χριστιανικής μειονότητας και άλλων εθνοθρησκευτικών μειονοτήτων — των Αλαουιτών, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% του πληθυσμού, των Δρούζων περίπου το 3% και των Κούρδων περίπου το 10% — είναι ότι αυτές οι μειονότητες έχουν μια σαφώς καθορισμένη γεωγραφική περιοχή. Οι Αλαουίτες βρίσκονται στις ακτές του βόρειου Λιβάνου, οι Δρούζοι στο νότο, όχι μακριά από το Ισραήλ, και οι Κούρδοι στα βορειοανατολικά.
Οι Χριστιανοί, από την άλλη πλευρά, δεν έχουν στην πραγματικότητα αφιερωμένες περιοχές. Αυτό είναι ταυτόχρονα πλεονέκτημα και μειονέκτημα. Το μειονέκτημα είναι ότι δεν έχουν μια γεωγραφική περιοχή που θα μπορούσε να τους προστατεύσει ή στην οποία θα υπερεκπροσωπούνταν, σε αντίθεση με τις τρεις εθνοθρησκευτικές μειονότητες που αναφέρθηκαν.
Το πλεονέκτημα είναι ότι αυτό θα αποτρέψει την αποκάλυψη μιας μόνο τοποθεσίας που θα μπορούσε να γίνει στόχος. Υπάρχουν Χριστιανοί σε όλη τη Συρία.
Από την άλλη πλευρά, οι χριστιανικοί χώροι λατρείας είναι πιο εύκολα αναγνωρίσιμοι και γίνονται τακτικά στόχοι. Οι Κούρδοι είναι, ως επί το πλείστον, Σουνίτες Μουσουλμάνοι. Οι Αλαουίτες και οι Δρούζοι αφομοιώνονται στο Ισλάμ, αλλά οι χώροι λατρείας τους δεν είναι ιδιαίτερα αναγνωρίσιμοι. Οι εκκλησίες, από την άλλη πλευρά, είναι, με τα καμπαναριά και τους σταυρούς τους. Αυτό τις καθιστά πιο εύκολα εντοπίσιμους στόχους. Σε αυτό προστίθενται τα επώνυμα: Οι Χριστιανοί συχνά έχουν μικρά ονόματα που τους διακρίνουν, ενώ άλλες μειονότητες μπορεί να έχουν ονόματα που δεν τις διαφοροποιούν απαραίτητα από τον αραβοσουνιτικό πληθυσμό, ο οποίος αποτελεί τη βάση της νέας συριακής εξουσίας.
Οι ιεροί ναοί αποτελούν προτιμότερο στόχο των ισλαμιστών. Οι χριστιανοί της Συρίας αριθμούνται σε 300.00 – το πλείστον ορθόδοξοι – ενώ πριν 20 χρόνια ήταν 3 εκατομύρια…
Είναι οι πυρπολήσεις χριστιανικών χωριών σήμερα ένα μεμονωμένο σύμπτωμα ή αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης εκστρατείας διώξεων που βρίσκεται σε εξέλιξη εναντίον αυτής της κοινότητας; Ποιοι είναι οι κύριοι ένοχοι; Είναι η νέα συριακή κυβέρνηση ή ορισμένες κοινότητες εντός του πληθυσμού;
Στο τρέχον χάος, άτομα εκμεταλλεύονται την ευαλωτότητα των Χριστιανών για να δημιουργήσουν ένα κλίμα τρόμου και να κατασχέσουν την περιουσία τους. Δεν προστατεύονται ιδιαίτερα.
Υπό το καθεστώς Άσαντ, δεν ήταν προνομιούχοι σε σύγκριση με άλλες κατηγορίες του πληθυσμού, αλλά είναι σαφές ότι, συνολικά, η ασφάλειά τους ήταν λίγο πολύ εξασφαλισμένη. Τον περασμένο Ιούνιο, μια βομβιστική επίθεση αυτοκτονίας σκότωσε τουλάχιστον 25 άτομα σε μια ελληνορθόδοξη εκκλησία στη Δαμασκό της Συρίας. Αυτό δημιούργησε την αίσθηση ότι οι Χριστιανοί δεν προστατεύονταν από τις δυνάμεις ασφαλείας.
Υπάρχει επίσης μια πολιτικοθρησκευτική διάσταση πίσω από τον διωγμό των Χριστιανών στη Συρία. Μια μορφή εκδίκησης λειτουργεί εναντίον μιας μειονότητας που είτε υποστήριζε τον Άσαντ —από φόβο του ισλαμισμού— είτε, ελλείψει καλύτερου όρου, διατήρησε μια μορφή καλοπροαίρετης ουδετερότητας. Υπήρχαν Χριστιανοί στην αντιπολίτευση, αλλά συχνά ήταν μειονότητα και επικρίνονταν.
Κατά τη διάρκεια της συριακής εξέγερσης του 2011, όταν οι Χριστιανοί προσχώρησαν στην εξέγερση, όπως συνέβη και με ορισμένες μειονότητες όπως οι Αλαουίτες ή οι Δρούζοι, βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια πλειοψηφία που κυριαρχούνταν από ισχυρά σουνιτικά ισλαμιστικά τάγματα, γεγονός που αποτελούσε πρόβλημα. Η δίωξη συνδέεται επομένως εν μέρει με μια μορφή εκδίκησης εναντίον μιας ομάδας που εξισώνεται, μερικές φορές απλοϊκά, με το πρώην καθεστώς Άσαντ.
Η χριστιανική μειονότητα είναι δυστυχώς η πιο εύκολα προσβάσιμη και η πιο ευάλωτη.
Παρά τα φαινόμενα, για παράδειγμα, υπάρχει ένας Χριστιανός υπουργός στην κυβέρνηση, και παρά την επίσημη απουσία επιθυμίας επιβολής ενός αυστηρού Ισλάμ με τη βία, στην πραγματικότητα υπάρχει μια διάσταση μεταξύ των θέσεων που επιδεικνύει η κυβέρνηση και αυτού που πραγματικά συμβαίνει.
Η κυβέρνηση, ιδίως μέσω του αλ-Τζουλάνι, είναι διατεθειμένη να διαπραγματευτεί με το Ισραήλ. Αλλά σε αυτή την προσέγγιση παρεμποδίζεται από τη βάση της, η οποία είναι πολύ εχθρική σε μια τέτοια προσέγγιση. Υπάρχει πραγματική αβεβαιότητα σχετικά με την ικανότητα του Σύρου προέδρου αλ-Τζουλάνι να περιορίσει και να ελέγξει τους υποστηρικτές του, οι οποίοι θα μπορούσαν να υποχωρήσουν και να διώξουν τους Χριστιανούς.
Επομένως, μπορεί να υπάρχει ένα διπλό παιχνίδι. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το μέλλον της Συρίας εξαρτάται επίσης από την άρση των κυρώσεων, οι οποίες βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό στα χέρια των δυτικών χωρών. Οι Σύροι Χριστιανοί βρίσκονται στη χειρότερη δυνατή κατάσταση.
Δεν συνιστούν γεωπολιτικό πρόβλημα
Γιατί η κατάσταση των Χριστιανών στη Συρία δεν καταγγέλλεται τόσο καλά, παρά την κλίμακα των διώξεων; Από 2 εκατομμύρια πριν από τον πόλεμο, η χριστιανική μειονότητα συρρικνώθηκε σε 600.000 μετά τη σύγκρουση , πριν μειωθεί περαιτέρω δραστικά τα τελευταία χρόνια. Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε αυτή τη σιωπή των μέσων ενημέρωσης μπροστά σε μια τόσο φρικτή πραγματικότητα;
Υπάρχει σιωπή για διάφορους λόγους. Οι άλλες κοινότητες, οι Δρούζοι, οι Αλαουίτες, οι Κούρδοι, είναι ενσωματωμένες σε ένα γεωπολιτικό παιχνίδι που ενδιαφέρει τους ειδικούς και τα μέσα ενημέρωσης .
Οι Αλαουίτες, οι οποίοι αποτελούν παρακλάδι του σιιτισμού, βρίσκονται στο επίκεντρο εικασιών που σχετίζονται με την προστασία τους από το Ιράν και, γενικότερα, με το μέλλον των φιλοϊρανικών σιιτικών ομάδων στην περιοχή, όπως η Χεζμπολάχ ή οι Χούθι. Πρόκειται για γεωπολιτικό ζήτημα.
Οι Κούρδοι επίσης προσελκύουν μεγάλη προσοχή. Η κατάστασή τους επηρεάζει αρκετές χώρες στην περιοχή: το Ιράκ, το Ιράν, την Τουρκία και τη Συρία. Έχουν αιτήματα ανεξαρτησίας ή τουλάχιστον αυτονομίας. Αντιπροσωπεύουν μια μη αραβική, μάλλον κοσμική σουνιτική ομάδα και διαθέτουν μια πραγματική στρατιωτική δύναμη, η οποία επίσης προσελκύει την προσοχή.
Όσο για τους Δρούζους, η υπόθεσή τους εγείρεται σε σχέση με το Ισραήλ στο ζήτημα των Υψιπέδων του Γκολάν, με την πιθανή ιδέα της εγκαθίδρυσης ενός κράτους-ουδέτερης θέσης ή μιας συμμαχικής περιοχής στα νοτιοδυτικά της Συρίας, δίπλα στα Γκολάν.
Σε αυτές τις διαφορετικές περιπτώσεις, η μοίρα αυτών των μειονοτήτων συνδέεται με ένα γεωπολιτικό ζήτημα, επειδή αυτές οι ομάδες υποστηρίζονται από περιφερειακές ή διεθνείς δυνάμεις. Οι Κούρδοι, για παράδειγμα, επωφελούνται από την αμερικανική υποστήριξη.
Από την άλλη πλευρά, οι Χριστιανοί δεν συνδέονται με ένα τέτοιο γεωπολιτικό ζήτημα. Δεν έχουν ισχυρή διεθνή υποστήριξη , ούτε έδαφος, ούτε δική τους ένοπλη δύναμη. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, παρά την κλίμακα των διώξεων, η μοίρα τους παραμένει ελάχιστα δημοσιοποιημένη. Δεν υπάρχουν χώρες πίσω τους που να τους υποστηρίζουν ανοιχτά. Οι Χριστιανοί στη Συρία αγνοούνται και ξεχνιούνται κάπως, επειδή δεν αποτελούν πραγματικό γεωπολιτικό ζήτημα στα μάτια των διεθνών παραγόντων. Δεν υπάρχει χώρα αναμετάδοσης όσον αφορά τα αιτήματά τους. Παραμένουν στην άκρη.
«Ευχαριστημένοι ότι ζούν!…»
Υπάρχει κάποια αντίδραση από τις τρέχουσες συριακές αρχές στις διώξεις των Χριστιανών; Ανησυχεί η κυβέρνηση του Αλ-Τζουλάνι για αυτό το ζήτημα;
Επισήμως, ναι. Ο Αλ-Τζουλάνι ισχυρίζεται ότι οι Χριστιανοί, όπως και άλλες θρησκευτικές μειονότητες, είναι Σύριοι όπως όλοι οι άλλοι και ως εκ τούτου αξίζουν να προστατεύονται από την κυβέρνηση. Υπάρχει μια επίσημη αφήγηση. Αλλά πίσω από αυτά τα λόγια, οι ανησυχίες των Σύριων Χριστιανών είναι εύλογες.
Ο άνθρωπος που βρίσκεται στο τιμόνι της χώρας, ο αλ-Τζουλάνι, είναι ένας αρχηγός κράτους που υπήρξε φανατικός τζιχαντιστής εδώ και δεκαετίες. Το δόγμα των τζιχαντιστών ενσαρκώνει μια έντονη εχθρότητα απέναντι σε οτιδήποτε δεν συμμορφώνεται με το αυστηρό τους όραμα για το Ισλάμ, συμπεριλαμβανομένων των Χριστιανών, οι οποίοι στη συνέχεια θεωρούνται πολίτες δεύτερης κατηγορίας, αν τους επιτραπεί καν να υπάρχουν.
Είναι επομένως δυνατόν να κατανοηθεί η εξαιρετικά έντονη ανησυχία εκ μέρους των Χριστιανών στη Συρία, οι οποίοι δεν έχουν στην πραγματικότητα καμία εξωτερική υποστήριξη για να τους βοηθήσει. Το μόνο κράτος που θα μπορούσε ενδεχομένως να τους παράσχει υποστήριξη είναι η Ρωσία, επειδή αυτοί οι Χριστιανοί στη Συρία είναι, ως επί το πλείστον, ορθόδοξοι. Αλλά η Ρωσία επιδιώκει πρωτίστως να διατηρήσει τα δικά της συμφέροντα στη Συρία, ιδίως τις δύο στρατιωτικές της βάσεις, μια ναυτική βάση και μια αεροπορική βάση, οι οποίες βρίσκονται σε αλαουιτικό έδαφος. Η Ρωσία έχει άλλες προτεραιότητες σήμερα, ιδίως στην Ουκρανία, και πάνω απ ‘όλα προσπαθεί να διατηρήσει τις στρατηγικές της θέσεις.
Η Δύση συμβιβάστηκε με τους ισλαμιστές
Ποια συγκεκριμένα μέτρα θα μπορούσαν να ληφθούν για να εγγυηθούν την ασφάλεια της χριστιανικής κοινότητας στη Συρία, δεδομένων των εξελίξεων και των αριθμών που αναφέρθηκαν (3 εκατομμύρια Χριστιανοί πριν από είκοσι χρόνια, λιγότεροι από 300.000 σήμερα), και για να σταματήσει η βία στην οποία υπόκειται; Είναι ο ΟΗΕ σε θέση να δράσει; Θα μπορούσαν οι σύμμαχοι στην περιοχή να παρέμβουν για να τερματίσουν τις σφαγές και τις εμπρηστικές επιθέσεις;
Η Δύση, η οποία αποτελεί το σημείο εισόδου για την άρση των κυρώσεων κατά της Συρίας, πρέπει να χτυπήσει τη γροθιά της στο τραπέζι. Ο Εμανουέλ Μακρόν υποδέχτηκε τον αλ-Ζουλάνι με μεγάλη φανφάρα στο Μέγαρο των Ηλυσίων. Το θέμα δεν συζητήθηκε δημόσια, τουλάχιστον όχι μπροστά στις κάμερες.
Όσο για τον Ντόναλντ Τραμπ, το χριστιανικό ζήτημα είναι επίσημα ζήτημα. Θα μπορούσε να είχε ενεργήσει.
Γενίκευση των διωγμών στον ισλαμικό κόσμο;
Αλλά παρόλο που υπάρχει πίεση για καλύτερη προστασία των Χριστιανών, υπάρχουν ερωτήματα και αμφιβολίες σχετικά με την ικανότητα της νέας κυβέρνησης να δράσει προς αυτή την κατεύθυνση και να εγγυηθεί την ασφάλεια των Χριστιανών στη Συρία. Ελέγχει πραγματικά ο Αλ-Τζοουλάνι τα στρατεύματά του; Έχει τα μέσα για να το κάνει;
Δυστυχώς, φαίνεται να έχει άλλες προτεραιότητες από την εξασφάλιση της προστασίας μιας θρησκευτικής μειονότητας την οποία δεν θεωρεί ιδιαίτερα αγαπητή, όντας ο ίδιος υποστηρικτής ενός πολύ αυστηρού Ισλάμ. Υπάρχουν επομένως πολλά άγνωστα και αβεβαιότητες σχετικά με αυτό το θέμα και για το μέλλον των Χριστιανών στη Συρία. Αλλά πρέπει να ανησυχούμε σοβαρά, επειδή η πολύ ανησυχητική μοίρα των Σύριων Χριστιανών θυμίζει αυτή των Χριστιανών στο Ιράκ. Αυτή η δραματική κατάσταση θα μπορούσε να εξαπλωθεί και σε άλλες χριστιανικές ομάδες που εξακολουθούν να υπάρχουν στη Μέση Ανατολή, ιδίως στον Λίβανο ή την Αίγυπτο.
Η προστασία των Χριστιανών στη Συρία θα βοηθούσε στη διατήρηση της χριστιανικής παρουσίας σε όλη την περιοχή.
Αυτή η παρουσία έχει ήδη αποδυναμωθεί σοβαρά. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι Σύροι Χριστιανοί είναι από τις παλαιότερες χριστιανικές κοινότητες στον κόσμο. Αυτό το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη Συρία. Αυτό το πρόβλημα υπερβαίνει κατά πολύ τους Σύρους Χριστιανούς.
*Ο Pierre Berthelot είναι μηχανικός λογισμικού και διευθυντής του περιοδικού Orients Stratégiques.
Πηγή: https://atlantico.fr/article/decryptage/syrie-les-incendies-de-villages-chretiens-se-multiplient-indifference-generale-persecutions-religion-moyen-orient-pierre-berthelot
