Περιγραφή των γεγονότων και επισήμανση των κινδύνων.
1.-Η Ελλάδα υπέγραψε μια μακροχρόνια σύμβαση προμήθειας LNG («υγροποιημένο φυσικό αέριο») από τις ΗΠΑ:
Η συμφωνία έχει διάρκεια 20 ετών, με έναρξη από το έτος 2030.
Το συμφωνηθέν ελάχιστο ετήσιο ποσό ανέρχεται σε περίπου 0,7 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα LNG.
Το LNG αναμένεται να διοχετευθεί και προς την ευρύτερη περιοχή μέσω του «Vertical Corridor», που συνδέει Ελλάδα-Βουλγαρία-Ρουμανία-Ουκρανία. Δεν θα καταναλώνεται όλο στην Ελλάδα αλλά θα μεταφέρεται και προς τις χώρες που προαναφέρθηκαν.
Αυτό έδωσε αφορμή για δηλώσεις του τύπου ότι η Ελλάδα καθίσταται ενεργειακός κόμβος στην περιοχή.
Υπήρξαν διεθνή δημοσιεύματα με ανάλογο περιεχόμενο, κυρίως, διότι η εξέλιξη αυτή δίνει την δυνατότητα σε χώρες να εγκαταλείψουν την ρωσική επιλογή και να στραφούν προς την αμερικανική.
Το υπο συζήτηση φυσικό αέριο είναι ακριβότερο του ρωσικού για αρκετούς λόγους αλλά εκείνο που προέχει στις σχετικές συζητήσεις είναι ότι δίνεται σημασία στην γεωπολιτική διάσταση που είναι η απομόνωση της Ρωσίας απο την Ευρώπη. Το αν αυτό είναι καλό ή κακο είναι θέμα προς συζήτηση. Η απόλυτη απομόνωση της Ρωσίας, δηλαδή.
Η ενέργεια, γίνεται, έτσι ένα ακόμη στοιχείο του νέου ψυχρού πολέμου η διαχωριστική γραμμή του οποίου είναι, ακόμη, ασαφής. Θα διατρέχει τα ελληνοτουρκικά σύνορα αλλά στην Ανατολική Μεσόγειο το όριο δεν έχει, ακόμη, σταθεροποιηθεί.
Το Ιράν αποτελεί ένα ερωτηματικό το οποίο οι ΗΠΑ προσπαθούν να λύσουν με την αλλαγή καθεστώτος.
Το έχουν περικυκλώσει στρατιωτικά απο διάφορες πλευρές και τώρα εγκαθίστανται και στην Συρία με αεροπορική βάση στη Δαμασκό.
Η δεύτερη επιλογή τους στην περιοχή είναι η δημιουργία ενός κουρδικού κράτους και η τρίτη η διευθέτηση του παλαιστινιακού με τρόπο επωφελή για τη Δύση.
Όλα αυτά είναι σχέδια και επιθυμίες. Θα δοκιμασθούν στο πεδίο.
Οι εξελίξεις αυτές βάζουν την Ελλάδα σε σαφή στόχευση απο την Ρωσία, ακόμη και σε θέματα ασφάλειας. Η Ελλάδα θα γίνει ρωσικός στόχος. Το ισοζύγιο κέρδους οφέλους ειναι θέμα προς συζήτηση.
Η απόλυτη εξάρτηση, τέλος, απο το αμερικανικό LNG στερεί την χώρα απο μια πολλαπλότητα επιλογών που θα εξασφάλιζε και ενεργειακή ασφάλεια και χαμηλές τιμές.
2.-Η αμερικανική εταιρεία ExxonMobil συμφώνησε με την ελληνική Energean PLC και την HelleniQ Energy για συμμετοχή στο μπλοκ 2 στη Δυτική Ιόνιο.
Στο πλαίσιο αυτής της συμφωνίας: η ExxonMobil θα πάρει το 60 % της συμμετοχής, και αναμένεται να γίνει ο χειριστής (operator) σε περίπτωση επιβεβαιωτικής γεώτρησης.
Αυτή θα είναι μια θετική εξέλιξη αν επιβεβαιωθεί στην πράξη. Η προηγούμενη συμπεριφορά της EXON δημιουργεί αμφιβολίες.
3.-Το τρίτο γεγονός που συνέβη τις τελευταίες ημέρες είναι η ενεργοποίηση της πρωτοβουλίας 3+1 (Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ και ο +1 είναι οι ΗΠΑ). Η πρωτοβουλία αυτή έχει θετικά στοιχεία που ξεκινούν απο ενεργειακά αλλά φθάνουν μέχρι και σε ζητήματα ασφαλείας. Θα αποτελέσει μέρος του IMEC του δρόμου, δηλαδή, απο Ινδία μέσω Μέσης Ανατολής προς Κύπρο- Ελλάδα- Ευρώπη. Ας έχουμε υπόψη πως η πολλαπλών χαρακτηριστικών αυτή οδός αποτελεί στην ουσία γεωπολιτική επιλογή. Συνεπώς, δημιουργεί και αντιπάλους. Κυρίως Ρωσία-Κίνα που αποτελούν το δίπολο της νέας αμερικανικής αντιπαράθεσης. Απέναντι στο δίπολο αυτό οι ΗΠΑ τάσουν τους συμμάχους τους.
Η Τουρκία προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ των δύο. Δεν θα την αντιμετωπίσουν μετωπικά οι ΗΠΑ. Θα προσπάθήσουν να την κρατήσουν στην δύση αλλά θα την ανασχέσουν σε μια οριογραμμή απροσδιόριστη, ακόμη, και θα επιχειρήσουν να περιορίσουν την επιρροή της. Η οριογραμμή ανάσχεσης ενδιαφέρει τα μέγιστα την Ελλάδα.
Το ζήτημα με την Τουρκία είναι περίπλοκο διότι είναι και μέλος του ΝΑΤΟ και διεκπεραιώνει κατά καιρούς δουλειές που άλλοι, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, είναι απρόθυμοι να αναλάβουν.
4.-Μια τέταρτη υποσημείωση είναι ότι οι συναντήσεις σαν και αυτή στην Αθήνα στην οποία συμμετείχαν οι Αμερικανοί υπουργοί γίνονται κάθε χρόνο σε μια διαφορετική ευρωπαϊκή χώρα. Δεν έγινε η συνάντηση για την Ελλάδα και την αναβάθμισή της.
Την συνάντηση συνδιοργάνωσαν το Atlantic Council (Think tank με έδρα την Ουάσιγκτον) ως φιλοξενούν οργανωτής με το U.S. Department of Energy και το ελληνικό Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Η νέα πρωτοβουλία υψηλής ταχύτητας σιδηροδρόμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναμένεται να φέρει επανάσταση στο τοπίο των μεταφορών σε Ελλάδα, Τουρκία, Ιταλία και Βουλγαρία, υποσχόμενη μεταμορφωτική οικονομική και λογιστική ανάπτυξη. Συνδέοντας αυτές τις χώρες με προηγμένες σιδηροδρομικές υποδομές, το σχέδιο αποσκοπεί στη βελτίωση της διασυνοριακής συνδεσιμότητας, την ενίσχυση του τουρισμού και τη σημαντική μείωση του χρόνου ταξιδιού. Η ενσωμάτωση συστημάτων υψηλής ταχύτητας θα προωθήσει όχι μόνο την πιο ομαλή και ταχύτερη μετακίνηση επιβατών, αλλά και θα ενισχύσει τις εμπορικές και επιχειρηματικές σχέσεις, ανοίγοντας νέες ευκαιρίες για περιφερειακή ανάπτυξη. Το φιλόδοξο αυτό έργο υπογραμμίζει τη δέσμευση της ΕΕ για βιώσιμες, αποδοτικές μεταφορές που ενισχύουν την ανάπτυξη μειώνοντας παράλληλα την εξάρτηση από οδικές και αεροπορικές μετακινήσεις.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε θέση να αποκομίσει σημαντικά οφέλη από ένα μεταμορφωτικό πακέτο επενδύσεων που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Ένωση. Το πακέτο, το οποίο εστιάζει σε σιδηροδρόμους υψηλής ταχύτητας και βιώσιμες μεταφορές, προσφέρει στην Ελλάδα μια μοναδική ευκαιρία να εκσυγχρονίσει τις σιδηροδρομικές της υποδομές και να βελτιώσει τη συνδεσιμότητα σε ολόκληρη τη χώρα, ξεκλειδώνοντας ένα μέλλον πιο αποδοτικών, βιώσιμων και ασφαλέστερων μετακινήσεων.
Στην καρδιά αυτής της φιλόδοξης πρωτοβουλίας βρίσκεται το Σχέδιο Δράσης για Σιδηροδρόμους Υψηλής Ταχύτητας της ΕΕ, το οποίο στοχεύει στην επέκταση του ευρωπαϊκού δικτύου σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας κατά 12.000 χιλιόμετρα. Το σχέδιο επιδιώκει να συνδέσει μεγάλες πόλεις, να ενισχύσει τα διασυνοριακά ταξίδια και να ενδυναμώσει την ψηφιακή σιδηροδρομική υποδομή, δημιουργώντας μια απρόσκοπτη και ταχύτερη εμπειρία ταξιδιού για τους επιβάτες σε όλη την ήπειρο. Η επέκταση αυτή δεν αφορά μόνο τη βελτίωση της ταχύτητας, αλλά και τη δημιουργία ενός ενιαίου και βιώσιμου δικτύου μεταφορών που ωφελεί τόσο το περιβάλλον όσο και την οικονομία.
Για την Ελλάδα, το πακέτο προσφέρει μια ανεκτίμητη ευκαιρία να αντιμετωπίσει μακροχρόνια προβλήματα του σιδηροδρομικού της συστήματος, ιδιαίτερα ζημιές στις υποδομές και παρωχημένους σιδηροδρομικούς διαδρόμους που έχουν πληγεί από παραμέληση και φυσικές καταστροφές. Η επένδυση θα επιτρέψει στην Ελλάδα να αποκαταστήσει και να αναβαθμίσει κρίσιμα τμήματα του σιδηροδρομικού της δικτύου, εκσυγχρονίζοντάς τα ώστε να πληρούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας, αποδοτικότητας και βιωσιμότητας. Ο στόχος είναι να φτάσει η σιδηροδρομική υποδομή της Ελλάδας στο ίδιο επίπεδο με την υπόλοιπη Ευρώπη, καθιστώντας τη χώρα πιο ελκυστικό προορισμό για επιχειρήσεις και τουρισμό, ενώ ταυτόχρονα βελτιώνεται η εσωτερική συνδεσιμότητα.
Το πακέτο επενδύσεων αποτελεί επίσης βασικό στοιχείο της ευρύτερης στρατηγικής βιώσιμων μεταφορών της ΕΕ, η οποία περιλαμβάνει το Σχέδιο Επενδύσεων Βιώσιμων Μεταφορών (STIP). Το σχέδιο αυτό επικεντρώνεται στην επιτάχυνση της μετάβασης σε καύσιμα χαμηλών εκπομπών άνθρακα στην αεροπορία και τη ναυτιλία, με στόχο τη μείωση των εκπομπών στον τομέα μεταφορών της Ευρώπης και τη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας. Δίνοντας προτεραιότητα στη βιωσιμότητα, η ΕΕ επιδιώκει να καταστήσει τις μεταφορές πιο φιλικές προς το περιβάλλον διατηρώντας παράλληλα τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και την ενεργειακή ανθεκτικότητα. Η διττή αυτή προσέγγιση για τους σιδηροδρόμους και τις βιώσιμες μεταφορές υπόσχεται να ξεκλειδώσει οικονομικό δυναμικό ενώ ταυτόχρονα ανταποκρίνεται σε επείγοντες περιβαλλοντικούς στόχους.
Το σχέδιο σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας, το οποίο αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το 2040, αποτελεί σημαντικό μέρος των προσπαθειών της ΕΕ για ενίσχυση της διασυνοριακής συνδεσιμότητας, μείωση του χρόνου ταξιδιού και περιορισμό των εκπομπών άνθρακα. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ταχύτερες και πιο αποδοτικές συνδέσεις με γειτονικές χώρες, όπως η Βουλγαρία, η Τουρκία και η Ιταλία, καθώς και καλύτερη πρόσβαση σε άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις. Η διαδρομή Αθήνα-Σόφια, για παράδειγμα, αναμένεται να δει τον χρόνο ταξιδιού να μειώνεται από τις 14 στις μόλις έξι ώρες έως το 2035, προσφέροντας τεράστια ώθηση στη διασυνοριακή συνδεσιμότητα και διευκολύνοντας το εμπόριο και τον τουρισμό μεταξύ των δύο χωρών.
Η αποκατάσταση και ο εκσυγχρονισμός των κατεστραμμένων υποδομών θα έχει βαθιά επίδραση στο δίκτυο μεταφορών της Ελλάδας. Φυσικές καταστροφές, όπως πλημμύρες και πυρκαγιές, έχουν προκαλέσει σοβαρές ζημιές στο σιδηροδρομικό σύστημα της χώρας τα τελευταία χρόνια, με πολλές γραμμές να παραμένουν εκτός λειτουργίας για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Η νέα επένδυση της ΕΕ θα προσφέρει τους απαραίτητους πόρους για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, διασφαλίζοντας ότι οι σιδηροδρομικοί διάδρομοι θα είναι πλήρως λειτουργικοί και ικανοί να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των σύγχρονων μεταφορών. Ειδικότερα, ο σιδηροδρομικός διάδρομος Βορρά-Νότου, ο οποίος συνδέει τα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας, θα αναβαθμιστεί σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, βελτιώνοντας τόσο την ασφάλεια όσο και την αξιοπιστία για επιβάτες και εμπορεύματα.
Εκτός από τα οικονομικά οφέλη, το επενδυτικό πακέτο θα συμβάλει σε μια ευρύτερη μετάβαση προς πιο βιώσιμες μετακινήσεις στην Ελλάδα. Με την αναβάθμιση της σιδηροδρομικής υποδομής και την προώθηση ενεργειακά αποδοτικών μεταφορών, το σχέδιο της ΕΕ ευθυγραμμίζεται με τους στόχους βιωσιμότητας της Ελλάδας, οι οποίοι περιλαμβάνουν τη μείωση των εκπομπών άνθρακα και τη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας. Αυτή η στροφή προς πιο βιώσιμες επιλογές μετακίνησης είναι κρίσιμη για την Ελλάδα, δεδομένης της εξάρτησής της από τον τουρισμό και της αυξανόμενης ζήτησης για φιλικές προς το περιβάλλον ταξιδιωτικές εμπειρίες.
Η ενσωμάτωση ψηφιακών τεχνολογιών στο σιδηροδρομικό σύστημα αποτελεί άλλο ένα βασικό στοιχείο του Σχεδίου Δράσης για Σιδηροδρόμους Υψηλής Ταχύτητας της ΕΕ. Το σχέδιο περιλαμβάνει επενδύσεις σε ψηφιακή σιδηροδρομική υποδομή, όπως αυτοματοποιημένα συστήματα σηματοδότησης και παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο, που θα βοηθήσουν στη βελτίωση της ασφάλειας, της αποδοτικότητας και της αξιοπιστίας των σιδηροδρομικών υπηρεσιών. Αυτές οι τεχνολογικές εξελίξεις θα επιτρέψουν την πιο ομαλή συντονισμένη λειτουργία μεταξύ διαφορετικών σιδηροδρομικών φορέων, μειώνοντας τις καθυστερήσεις και βελτιστοποιώντας τα δρομολόγια. Επιπλέον, η ψηφιοποίηση των σιδηροδρομικών υπηρεσιών θα δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για τους επιβάτες, προσφέροντάς τους μεγαλύτερη ευελιξία όσον αφορά την κράτηση εισιτηρίων, τον προγραμματισμό ταξιδιών και τις εξατομικευμένες υπηρεσίες.
Η δέσμευση της ΕΕ στη βιωσιμότητα αντικατοπτρίζεται επίσης στις χρηματοοικονομικές πτυχές του επενδυτικού πακέτου. Η ΕΕ στοχεύει να κινητοποιήσει 100 δισεκατομμύρια ευρώ σε επενδύσεις βιώσιμων μεταφορών έως το 2035 μέσω του STIP. Η χρηματοδότηση αυτή θα υποστηρίξει την ανάπτυξη πράσινων υποδομών, όπως τα ηλεκτροκίνητα σιδηροδρομικά δίκτυα, και θα προωθήσει τη χρήση καυσίμων χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε διάφορους τομείς της μεταφορικής βιομηχανίας. Η οικονομική στήριξη που παρέχεται από την ΕΕ δεν θα βοηθήσει μόνο την Ελλάδα να εκσυγχρονίσει το σιδηροδρομικό της σύστημα, αλλά θα διασφαλίσει επίσης ότι η χώρα θα είναι μέρος του ευρύτερου ευρωπαϊκού κινήματος προς ένα δίκτυο μεταφορών χαμηλών εκπομπών άνθρακα και υψηλής ανθεκτικότητας.
Για την Ελλάδα, οι συνέπειες αυτής της επένδυσης υπερβαίνουν κατά πολύ τη βελτίωση των σιδηροδρομικών ταξιδιών. Πρόκειται για μια ευκαιρία για τη χώρα να τοποθετηθεί στην πρωτοπορία της ευρωπαϊκής μετάβασης προς βιώσιμες μεταφορές υψηλής ταχύτητας. Καθώς η ΕΕ εργάζεται για την επέκταση του δικτύου σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας και την προώθηση λύσεων χαμηλών εκπομπών, η συμμετοχή της Ελλάδας σε αυτές τις προσπάθειες θα είναι κρίσιμη για τη διασφάλιση της θέσης της χώρας στο μέλλον των ευρωπαϊκών μετακινήσεων και του εμπορίου.
Το σχέδιο σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας της ΕΕ υπόσχεται μεταμορφωτική ανάπτυξη για την Ελλάδα, την Τουρκία, την Ιταλία και τη Βουλγαρία, ενισχύοντας τη συνδεσιμότητα, ενδυναμώνοντας τον τουρισμό και μειώνοντας τον χρόνο ταξιδιού, προάγοντας την οικονομική και περιφερειακή ανάπτυξη.
Η Ελλάδα αναμένεται να αποκομίσει τεράστια οφέλη από το νέο πακέτο επενδύσεων της ΕΕ για σιδηροδρόμους υψηλής ταχύτητας και βιώσιμες μεταφορές. Εκσυγχρονίζοντας τη σιδηροδρομική της υποδομή, βελτιώνοντας τη διασυνοριακή συνδεσιμότητα και υιοθετώντας τεχνολογίες βιώσιμων μεταφορών, η Ελλάδα θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της, θα προσελκύσει περισσότερες επενδύσεις και θα προσφέρει ταχύτερες, ασφαλέστερες και πιο φιλικές προς το περιβάλλον επιλογές μετακίνησης στους πολίτες και τους επισκέπτες της. Με την ολοκλήρωση αυτών των έργων έως το 2040, η Ελλάδα θα βρίσκεται σε καλύτερη θέση για να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη μετάβαση της Ευρώπης προς ένα πιο συνδεδεμένο, βιώσιμο και ανθεκτικό σύστημα μεταφορών.
Η ανάλυση που ακολουθεί γράφεται με αφορμή ένα πολύ σημαντικό συνέδριο που διοργανώθηκε στην Λευκωσία από το Πανεπιστήμιο Κύπρου, το Ίδρυμα Εθνικοαπελευθερωτικού Αγώνα, τον Σύνδεσμο Αγωνιστών και άλλους οργανισμούς και ιδρύματα και που αφορούσε τόσο τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων της Κύπρου όσο και τις Μεταπολεμικές στρατηγικές της Βρετανίας, της Τουρκίας, των ΗΠΑ, της Ελληνικής πλευράς και άλλων κρατών. Τον ρόλο επίσης των διεθνών θεσμών και μεταπολεμικών γεωπολιτικών προσεγγίσεων των εμπλεκομένων κρατών. Μελετώντας την μεθοδευμένη στρατηγική παγίδευση της Ελληνικής πλευράς από το Λονδίνο όταν παρά την Συνθήκη της Λοζάνης κάλεσε τριμερή καθιστώντας την Τουρκία ενδιαφερόμενο κράτος των διαπραγματεύσεων —γεγονός που μεταγενέστερα επιβεβαιώθηκε στα απομνημονεύματα του Μακμίλλαν—, και επειδή τότε παρά τις έντονες επιφυλάξεις της Λευκωσίας καμιά αντίρρηση δεν υπήρξε εκ μέρους της Αθήνας, φωτίζεται ο Τουρκικός αναθεωρητισμός που υιοθετήθηκε τότε και που έκτοτε με το ίδιο πάντα σκεπτικό συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Ως προς αυτό στην συνέχεια θα γίνει αναφορά στην κωδικοποίηση αυτής της διαχρονικής Τουρκικής στρατηγικής από τον Νιχάτ Ερίμ και θα φωτιστεί το γεγονός ότι η Τουρκία σταδιακά αλλά σταθερά εκπληρώνει τους αναθεωρητικούς της σκοπούς.
Εάν έτσι έχουν τα πράγματα και εν μέσω συγκαιρινών καταιγιστικών στρατηγικών ανακατατάξεων, αυτονόητα, έστω και αργά, η Ελλάδα απαιτείται να αναθεωρήσει την στρατηγική και να απέχει από κάθε κατευναστική στάση με ανάπτυξη «σιδερένιας» αποτρεπτικής στρατηγικής αντίκρουσης των Τουρκικών απειλών στο Αιγαίο, στην Κύπρο και στην Θράκη. Αναθεώρηση της καταμαρτυρούμενα κατευναστικής Ελληνικής πολιτικής (ιδιαίτερα όσον αφορά την Αιγιαλίτιδα ζώνη, την τουρκική «γαλάζια πατρίδα» και την επί μισό αιώνα μη εξισορρόπηση της παράνομης Τουρκικής εισβολής στην Κύπρο).
Ορίζοντας τους σκοπούς και τις στρατηγικές προσεγγίσεις εκπλήρωσής τους είναι κρίσιμο να συνεκτιμώνται επαρκώς, μεταξύ άλλων 5 πράγματα τα οποία καθώς το διεθνές σύστημα μεταλλάσσεται με καταιγιστικούς ρυθμούς καθίστανται ολοένα και πιο σημαντικά.
Πρώτον, κάθε κράτος ορίζει σκοπούς και στρατηγικές προσεγγίσεις σύμφωνα με δικά του κριτήρια και κανενός άλλου.
Δεύτερον, το που βρίσκονται τα σύνορα των κρατών εντός του σύγχρονου διεθνούς συστήματος ορίζεται από τις Συνθήκες μετά τον τελευταίο πόλεμο και συνήθως εις βάρος του ηττημένου. Αυτά τα σύνορα προσδιορίζουν την διεθνή τάξη των Συνθηκών και του εν γένει διεθνούς δικαίου.
Τρίτον, όταν εγείρονται αναθεωρητικές αξιώσεις που αμφισβητούν αυτή την τάξη και πολλά κράτη συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας και της Κύπρου έχουν πικρή πείρα αυτού του γεγονότος, τα άλλα κράτη και ιδιαίτερα τα ηγεμονικά υιοθετούν θέσεις σύμφωνα με τα δικά τους συμφέροντα και ορατές ή αθέατες διακρατικές συναλλαγές.
Τέταρτο, επειδή αυτή είναι η πραγματικότητα και παρά το γεγονός ότι οι συμμετοχές σε συμμαχίες και σε διεθνούς θεσμούς είναι σημαντικό ζήτημα η ασφάλεια κάθε κράτους εξαρτάται από την δική του ισχύ και την αξιοπιστία / αποτελεσματικότητα της δικής του εθνικής στρατηγικής. Κοντολογίς, σε γενικές γραμμές ισχύ στην διεθνή πολιτική ισχύει η αρχή της αυτοβοήθειας.
Πέμπτο, οι διεθνείς θεσμοί είναι θεσμοί διεθνούς τάξης και ο ρόλος τους αποδυναμώνεται ή εκμηδενίζεται α) εάν μεταξύ των Συνθηκών και τους διεθνούς δικαίου παρεμβάλλονται αίτια πολέμου (βλ. πίνακα στο τέλος), β) εάν στο Συμβούλιο Ασφαλείας όπως κατά κανόνα ισχύει ένα ή περισσότερα μόνιμα μέλη προτάξουν βέτο και γ) εάν το ίδιο αμυνόμενο κράτος με υποχωρητικότητα και κατευνασμούς δημιουργεί παραστάσεις πως η Επικράτειά του είναι αναλώσιμη οπότε εξ ορισμού οδηγείται πάνω στην Κλίνη του Προκρούστη των στρατηγικών παιγνίων και συναλλαγών.
Παρενθετικά και συντομογραφικά σημειώνεται ότι στην στρατηγική ανάλυση έχουμε “απέραντη” απειλή όταν δηλώσεις, αποφάσεις και πράξεις όχι μόνο οδηγούν σε αναθεώρηση του ισχύοντος κυριαρχικού καθεστώτος που ορίζουν οι πρόνοιες του διεθνούς δικαίου αλλά επιπλέον η έκταση των αναθεωρητικών αξιώσεων δεν είναι σαφής. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι δηλώσεις των Τούρκων ηγετών την δεκαετία του 1950 στις οποίες θα επανέλθουμε πιο κάτω, της Τσιλέρ το 1995, του μέντορα των σημερινών Τούρκων ηγετών Αχμέτ Νταβούτογλο και οι αναρίθμητες δηλώσεις των τελευταίων ετών του κ. Ερντογάν και πλήθους άλλων πολιτικών και στρατιωτικών ηγετών όλου του πολιτικού φάσματος.
Η “Γαλάζια Πατρίδα” μπορεί να αφορά έλεγχο ενός μέρους του Αιγαίου, στην Κύπρο επιδιώκεται κατάργηση του κράτους και έλεγχος ή και πλήρη κατάληψη του νυν μη κατεχόμενου εδάφους της Μεγαλονήσου με κυριαρχική ισότητα σε εθνική βάση, και στην Θράκη, τα γραφόμενα του Αχμέτ Νταβούτογλου στο «Στρατηγικό βάθος» ρητά στοχεύει στην δημιουργία νομικών ερεισμάτων για να επαναληφθεί η κυπριακή περίπτωση στην Βόρεια Ελλάδα.
Η διακρατική εμπειρία καταμαρτυρεί διαχρονικά ότι όταν οι αναθεωρητικές αξιώσεις είναι θολές και ασαφείς εάν και όταν αρχίσει μια μεγάλη πολεμική σύρραξη ή εάν μετά από μια εμπλοκή “χαμηλής έντασης” αρχίσει κλιμάκωση της σύρραξης, τα νέα σύνορα θα είναι εκεί που θα σταματήσουν τα στρατεύματα όταν θα τερματιστεί ο πόλεμος. Η επικύρωση με Συνθήκη –αυτό πάει να γίνει στην Κύπρο και εμμέσως στο Αιγαίο με την μη εφαρμογή των προνοιών της Συνθήκης του 1982– είναι αργά ή γρήγορα η δημιουργία μιας νέας διεθνούς τάξη εις βάρος του αδυνάμου.
Ο Τουρκικός αναθεωρητισμός σε όλη του την έκταση προσδιορίστηκε ήδη μέσα της δεκαετίας του 1950 μετά την τριμερή διάσκεψη του Λονδίνου όταν η Βρετανία βασικά και ουσιαστικά και παρά την Συνθήκη της Λοζάνης μεθόδευσε την συμμετοχή της Τουρκίας στο Κυπριακό ανοίγοντας έτσι παράθυρα ευκαιρίας στην ηγεσία της Άγκυρας για να επιχειρεί επιδέξια και εξεζητημένα να αναθεωρήσει την Συνθήκη της Λοζάνης (Συνθήκη με την οποία ο Βενιζέλος το 1922-23 παρά τις εσωτερικές εμφύλιες διαιρέσεις και αδυναμίες κατόρθωσε να θεμελιώσει με πρόνοιες βασισμένες στις περιφερειακές γεωγραφικές, γεωπολιτικές και εν γένει στρατηγικές ισορροπίες).
Ταχύτατα μετά την τριμερή του Λονδίνου το 1955 η τότε Τουρκική κυβέρνηση Τουρκία ανέθεσε στον ΝΙχάτ Ερίμ, Συνταγματολόγο και βουλευτή του κόμματος της αντιπολίτευσης!, να αναπτύξει το σκεπτικό. Ο Ερίμ «κωδικοποίησε» τους μακροχρόνιους αναθεωρητικούς Τουρκικούς σκοπούς που ισχύουν μέχρι τις μέρες μας.
Όρισε τους προσανατολισμούς, τις μεθοδεύσεις και τις στρατηγικές προσεγγίσεις της Τουρκικής πλευράς. Με εξ αντικειμένου επιδέξιο τρόπο αφού συνεκτίμησε ορθά τα στρατηγικά συμφέροντα άλλων κρατών συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, σύμπλεξε πολιτικά, στρατηγικά, γεωγραφικά και γεωπολιτικά επιχειρήματα, ταυτόχρονα κάνοντας αλματώδεις παραπλανητικές αναφορές στον Χάρτη του ΟΗΕ, συνδέοντάς τες με ιστορικά ζητήματα, με το ιστορικό γίγνεσθαι όπως οι Τούρκοι το αντιλαμβάνονται και με συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων εντός του εξελισσόμενους Μεταπολεμικού διεθνούς συστήματος.
Όσον μας αφορά, συνιστάται σε όλους και ιδιαίτερα στους πολιτικούς και στους διπλωμάτες να διαβάσουν την έκθεση αυτή και να συνάγουν συμπεράσματα για το τι έγινε έκτοτε και για το τι γίνεται στις μέρες μας. Ακολουθεί παράθεση μερικών ενδεικτικών αποσπασμάτων εντός εισαγωγικών τα οποία δείχνουν την εξεζητημένη παράκαμψη ή θόλωμα των προνοιών του διεθνούς δικαίου και των Συνθηκών και των προνοιών του ΟΗΕ επί ενός ξεκάθαρου ζητήματος, δηλαδή την αυτοδιάθεση μιας υπόδουλης κοινωνίας και την κυρίαρχη τότε θέση να τερματιστεί η αποικιοκρατία.
Νιχάτ Ερίμ:
Η εμπλοκή της Τουρκίας από την Βρετανία και η απουσία Ελληνικής άρνησης ως προς αυτό εκκόλαψε αναθεωρητισμό σε όλο το φάσμα
«Η Βρετανία μπορεί να παραχωρήσει µόνο σε µας την Κύπρο. Την άποψη αυτή θα πρέπει να υποστηρίζει από την αρχή η τουρκική κυβέρνησή. Τα γεωγραφικά, ιστορικά και κυρίως στρατηγικά αίτια είναι λογικά. Η σημασία της νήσου για τις ένοπλες δυνάμεις της ξηράς, του ναυτικού και της αεροπορίας απεδείχθη κυρίως και ενεργώς κατά την διάρκεια της κρίσης του Σουέζ. Η ασφάλεια της Τουρκίας, η λειτουργία του Συµφώνου της Βαγδάτης (CENTO) και του ΝΑΤΟ σχετίζονται στενά µε το ποιος κατέχει τη Κύπρο. … Την άποψη αυτή θα πρέπει να υποστηρίζει από την αρχή η τουρκική κυβέρνησή. Τα γεωγραφικά, ιστορικά και κυρίως στρατηγικά αίτια είναι λογικά. … Η ασφάλεια της Τουρκίας, η λειτουργία του Συµφώνου της Βαγδάτης (CENTO) και του ΝΑΤΟ σχετίζονται στενά µε το ποιος κατέχει »… Είναι πολύ ισχυρή, από απόψεως πολιτικής σκοπιμότητας, η θέση κατά την οποία η πολιτική και στρατηγική ισορροπία την οποία εγκαθιστά η Συνθήκη της Λοζάνης θα διασαλευτεί πλήρως εις βάρος της χώρας μας».
Διαπραγματεύσεις με τρόπο που αρχίζει ένας νέος προσανατολισμός προς ένα ολοένα πιο εκτεταμένο αναθεωρητισμό:
«… Όπως είπαμε στους Άγγλους εφόσον ζητείται η διασάλευση της ισορροπίας η οποία έχει δημιουργηθεί με την Συνθήκη της Λοζάνης θα πρέπει να λάβουν χώρα διμερείς διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα προς συζήτηση όλων των θεμάτων που αφορούν τις Ελληνοτουρκικές θέσεις … Το αίτημά μας αυτό στην συνέχεια έχει αναπτυχθεί στους Άγγλους και στους Αμερικανούς κατά τρόπο ευκρινή: Έχοντας δηλαδή καταστήσει ενήμερους τους Άγγλους ότι πρόκειται να ληφθούν ανά χείρας τα θέματα της Δυτικής Θράκης, του Πατριαρχείου, των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης και ορισμένων νησιών του Αιγαίου. Το καλύτερο όπλο µας κατέναντι των Ελλήνων είναι αυτά τα θέματα …»
Οι αναθεωρητικές αξιώσεις δεν θα στηρίζονται σε νομικά αλλά πολιτικά και στρατηγικά επιχειρήματα:
«… Η απόδοση της Κύπρου στην Τουρκία δεν στηρίζεται σε νομικά αίτια αλλά σε πολιτικά, δηλαδή δεν θα προκληθούν νομικά αλλά πολιτικά αποτελέσματα.Η Τουρκία πρέπει μέχρι τέλους να διατηρήσει [και να αυξάνει] τις αξιώσεις της.…»
Αλματώδεις ιστορικές εκλογικεύσεις για να ακυρωθεί το αναφαίρετο δικαίωμα μιας κοινωνίας να απαλλαγεί από την αποικιοκρατία με δημοψήφισμα το μέλλον της:
«… Ο Βενιζέλος στην διάσκεψη της Λοζάνης έχει απορρίψει πρόταση της Τουρκίας περί διενέργειας δημοψηφίσματος στην Δυτική Θράκη, με το πρόσχημα ότι εν η εν λόγω περιοχή δεν είναι ομοιογενής αλλά ετερογενής, δηλαδή ο πληθυσμός της είναι μικρός. … Η εφαρμογή της θέσεως την οποία υποστήριξε ο Βενιζέλος στην Λοζάνη θα οδηγήσει στην άνευ δημοψηφίσματος προσάρτηση της Κύπρου στην Τουρκία. …»
Στο κείμενο αυτό περιέχονται πολλά άλλα που καταμαρτυρούν ότι ο συγκαιρινός Τουρκικός αναθεωρητισμός που καθίσταται ολοένα εντονότερος εν μέσω μεγάλων στρατηγικών ανακατατάξεων καθώς κινούμαστε βαθύτερα στον 21 αιώνα, η τότε Ελληνική πολιτική ηγεσία λειτούργησε κατευναστικά και υποχωρητικά. Είναι σε όλους γνωστές δηλώσεις και στάσεις ανώτατων πολιτικών προσώπων όταν δήλωναν πως «Η Κύπρος δεν αποτελεί διεκδίκηση της Ελλάδας» (1946) και πως «η Ελλάς αναπνέει σήμερον με δύο πνεύμονας, τον μεν Αγγλικό, τον δε Αμερικανικό, και δι’ αυτό δεν ημπορεί, λόγω του Κυπριακού, να διακινδυνέψει να πάθη ασφυξία» (όταν οι Έλληνες της Κύπρου προσκόμισαν στην Αθήνα το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος όταν 97% ψήφισαν αυτοδιάθεση). Μετά την προαναφερθείσα χωρίς αντίρρηση εμπλοκή της Τουρκίας με μεθοδεύσεις του Λονδίνου η παράσταση στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο ήταν ότι «το Κυπριακό έχει μεταβληθεί σε γάγγραινα και αποτελεί εθνική περιπέτεια στην οποία σύρεται η Ελλάς και η μόνη λύση που απομένει είναι μια απευθείας συνεννόηση με του Τούρκους» (δηλώσεις του ανώτατου πολιτικού ηγέτη στην Ελληνική βουλή στις 14.12.1958).
Παρά τις αντιρρήσεις πολλών ηγετών της Κύπρου ακολούθησε η παγίδευση των Ελλήνων με στην Ζυρίχη με μια προβληματική «ανεξαρτησία» που ενσαρκώνει μέχρι και τις μέρες μας το Βρετανικό διαίρει και βασίλευε. Το χουντικό πραξικόπημα του 1967 στην Ελλάδα και στην Κύπρο το 1974 ευνόησε και εν πολλοίς εκπλήρωσε τους περισσότερους Τουρκικούς σκοπούς. Αφού σημειώσουμε ότι οι μεθοδευμένες (ξανά από το Λονδίνο) προτάσεις για διευθέτηση του Κυπριακού με «διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία» με όρους διαιρέσεων σε εθνική βάση του τύπου «πολιτική ισότητα» του 82% με το 18% (προσαυξημένο με τους εποίκους που με όρους διεθνών συμβάσεων είναι εγκληματική ενέργεια) οι οποίες de facto εντάσσουν την Μεγαλόνησο στα πεδία της Τουρκικής επικυριαρχίας, καλό είναι να θυμηθούμε ξανά τον Ερίμ, μεταξύ άλλων, για
α) τις μεθοδεύσεις εκδίωξης των Ελλήνων από την Τουρκία,
γ) μεθοδεύσεις στην Θράκη που ενισχύουν πιο ριζικές μελλοντικές αναθεωρητικές αξιώσεις και
δ) δηλώσεις όπως του Ερντογάν που πρόσφατα κατηγόρησε τον Ετσεβίτ ότι το 1974 μπορούσε να καταλάβει όλη την Κύπρο αλλά παρέλειψε να το πράξει.
Είναι πάντως εκπληκτικό το γεγονός ότι στην Ελλάδα και Κύπρο αμφισβητείται ο Τουρκικός αναθεωρητισμός και ότι δηλώνεται υποχωρητική ετοιμότητα που όχι μόνο εκπληρώνει δεδηλωμένους τουρκικούς σκοπούς αλλά διανοίγει τις δυνατότητες της Τουρκίας να διευρύνει αυτό τον αναθεωρητισμό ενόψει μεγάλων στρατηγικών ανακατατάξεων του Μεταπολεμικού διεθνούς συστήματος. Ενδέχεται να είναι πλέον αργά, αλλά για κάθε κράτος συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας υπό αυτές τις αδιαμφισβήτητες περιστάσεις είναι αυτονόητη η ανάγκη πολιτικής συναίνεσης για το πως θα διασφαλιστεί η Εθνική Επικράτεια και ειδικά ως προς την Αιγιαλίτιδα ζώνη και τις άλλα προβλεπόμενα από το διεθνές δίκαιο της θάλασσας θα εφαρμοστούν οι πρόνοιες των Συνθηκών.
Όπως εξάλλου έχει υποστηριχθεί επανειλημμένα απαιτείται η Ελληνική πλευρά να καταστήσει σαφές ότι η μόνη βάση διαπραγμάτευσης στο Κυπριακό είναι τα ψηφίσματα του ΣΑ για την διεθνή τάξη του 1974, 1975 και 1983 που καλούσαν τον τερματισμό της παράνομης κατοχής εδαφών, γεγονός που ρητά ορίστηκε πως δεν θα προδικάσουν την ειρηνική διευθέτηση του Κυπριακού ζητήματος. Τουλάχιστον μετά το 1974 και εάν τα παθήματα γίνονται μαθήματα μια ορθολογιστική Ελληνική Εθνική Στρατηγική απαιτείται να προνοεί τα εξής:
Πρώτον, σιδερένια αποτρεπτική στρατηγική στην Θράκη, το Αιγαίο και την Κύπρο. Πλήρης εφαρμογή των προνοιών του διεθνούς δικαίου της θάλασσας συμπεριλαμβανομένης της Αιγιαλίτιδας ζώνης
Δεύτερον, πλήρης εξισορρόπηση της παράνομης τουρκικής παρουσίας στην Κύπρο και πλήρης εφαρμογή του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου που παραμερίστηκε επί δεκαετίες και αδιαπραγμάτευτη επιμονή στην εφαρμογή της διεθνούς και ευρωπαϊκής νομιμότητας.
Τρίτον, καμιά διαπραγμάτευση δεν μπορεί να γίνεται με την Άγκυρα εάν εγείρονται αναθεωρητικές αξιώσεις και αυτονόητα καμιά διαπραγμάτευση εάν δεν αποσυρθεί άμεσα η ακραία παράνομη απειλή του casus belli.
Τέταρτον, καμιά παράσταση ότι η Ελληνική πλευρά στο Αιγαίο, την Θράκη και την Κύπρο θεωρεί αναλώσιμη την Επικράτεια που προβλέπουν οι Συνθήκες. Τέτοιες παραστάσεις έστω και εάν στο μυαλό κάποιοι ενδέχεται να αποσκοπούν σε κατευνασμό με μερικές μόνο υποχωρήσεις (σε κάθε περίπτωση κανείς δεν έχει πολιτικό και νομικό δικαίωμα να παραχωρήσει Επικράτεια που προβλέπουν οι Συνθήκες και το διεθνές δίκαιο) δημιουργούν σε όλα τα άλλα κράτη παραστάσεις ότι η Ελλάδα είναι αναλώσιμη.
Πέμπτο, ταυτόχρονα με μια αξιόπιστη αποτρεπτική στρατηγική απαιτούνται συναλλαγές με άλλα κράτη όπου η κόκκινη γραμμή είναι πάντα τα ιεραρχημένα εθνικά συμφέροντα.
Σήμερα θα παρακολουθήσουμε με ενδιαφέρον την συνέντευξη που έδωσε ο Αντώνης Σαμαράς στην οποία κατηγόρησε τον Μητσοτάκη ότι μετέτρεψε την ΝΔ σε σημιτικό ΠΑΣΟΚ, μισεί τη δεξιά παράταξη και ενώ διέγραψε τον ίδιο, σιωπά μπροστά στο φαινόμενο Φεράρι και Φραπέ.
Με τρείς προτάσεις ο Σαμαράς περιέγραψε την πολιτική και ιδεολογία Μητσοτάκη.
Επειδή διετέλεσε πρωθυπουργός και αρχηγός της ΝΔ κακώς αντιπαραβάλλει τον εαυτό του με τα διαλυτικά φαινόμενα Φεράρι και Φραπέ. Μπορεί να τα επισημάνει διαφορετικά.
Στον Σαμαρά εναπόκεινται οι ελπίδες μιας πολιτικής αλλαγής.
Όχι για να κυβερνήσει αλλά για να στερήσει απο τον Μητσοτάκη το κρίσιμο ποσοστό που θα του επέτρεπε να εμφανιστεί με αξιώσεις μετά απο μια εκλογική αναμέτρηση και να διεκδικήσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.
Το τραγικό είναι πως ολόκληρη αντιπολίτευση δεν μπορεί να διεκδικήσει με αξιώσεις μια πολιτική αλλαγή με εναλλακτική πρόταση εξουσίας που θα εστιάζει στις ανάγκες της κοινωνίας.
Η μεν αριστερά δεν ξέρει τι θέλει το δε ΠΑΣΟΚ είναι εγκλωβισμένο στην ιδιόμορφη νεοφιλελεύθερη σημιτική του εκδοχή που το κάνει να μην διαφέρει απο τη ΝΔ.
Είναι η σαμαρική και ενδεχομένως καραμανλική δεξιά η πολιτική λύση; Γιατί φθάσαμε στο σημείο αυτό;
Διότι το νεοφιλελεύθερο πείραμα έφθασε στα όριά του. Χωρίς να δώσει απαντήσεις στα κοινωνικά προβλήματα. Το επιχείρημα των ταγών του ήταν μπορεί να μεγαλώνει το κοινωνικό χάσμα αλλά ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι περνούν το όριο της φτώχειας. Δεν πείθει πια.
Φαίνεται πως δεν είναι έτσι. Φαίνεται πως η φτώχεια είναι παρούσα και σε ορισμένες περιπτώσεις πιο οδυνηρή απο το παρελθόν.
Αυτήν την στιγμή το πολιτικό πρόβλημα της Ελλάδας είναι διττό. Απο την μια να απαλλαγεί η χώρα απο την κυβέρνηση Μητσοτάκη και απο την άλλη να αρχίσει να διαμορφώνεται εναλλακτκή πολιτική πρόταση.
Ορισμένοι βλέπουν ως εναλλακτική πολιτική πρόταση το κόμμα Καρυστιανού. Ας έρθει. Στη φάση που διανύουμε θα λειτουργήσει περισσότερο ως κοινωνική εκτόνωση και διαμαρτυρία διότι οτιδήποτε άλλο απαιτεί ομοιογενή ομάδα που θα έχει επεξεργασθεί κυβερνητικό πρόγραμμα και το κόμμα Καρυστιανού αυτήν την στιγμή δεν έχει αυτές τις προϋποθέσεις. Μπορεί να τις αποκτήσει αλλά αυτήν την στιγμή δεν τις έχει.
Άρα, εκείνο που μένει είναι τακτικές κινήσεις που θα αναγκάσουν το καθεστώς Μητσοτάκη να αποχωρήσει απο την εξουσία. Παράλληλα με την πολιτικη εμφάνιση Καρυστιανού. Η τραγική πολιτικη κατάσταση στην οποία βρίσκεται η χώρα αίρει οποιεσδήποτε επιφυλάξεις για την πολιτική παρουσία της κ. Καρυστιανού.
Προέχει η απομάκρυνση του μητσοτακικού καθεστώτος.
Δεν θα το ξεχάσει η ελληνική κοινωνία. Διότι υπάρχει και η επόμενη ημέρα.
ΥΓ: τα αθηναϊκά ΜΜΕ το μόνο για το οποίο ΔΕΝ ενδιαφέρονται είναι η αντικειμενική κάλυψη της επικαιρότητας.
Το ότι απευθύνθηκαν στον Σαμαρά για συνέντευξη δείχνει ότι αρχίζουν να προβληματίζονται.
Η επιλογή του Τραμπ μεταξύ του Πρακτισμού του Κόλπου και του Ισλαμιστικού Ευκαιριασμού θα καθορίσει αν η Γάζα θα γίνει πρότυπο ανοικοδόμησης ή προειδοποίηση για την περιοχή
3 Νοεμβρίου 2025 — Gregg Roman
Μια εναέρια εικόνα της Γάζας με επισημασμένα σύνορα πάνω σε τοπογραφικό χάρτη. (Corona Borealis – stock.adobe.com)
Ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν (MBS) φτάνει στον Λευκό Οίκο στις 18 Νοεμβρίου. Η συνάντηση θα καθορίσει αν η Γάζα θα μετατραπεί σε οικονομικό κόμβο ενσωματωμένο στα «Συμφωνία του Αβραάμ» ή θα παραμείνει λίκνο τρομοκρατίας που περιμένει τον επόμενο πόλεμο. Ο Τραμπ αντιμετωπίζει μια ξεκάθαρη επιλογή μεταξύ δύο ασυμβίβαστων κατευθύνσεων για το μέλλον της Γάζας. Η μια πορεία περνάει μέσω Ριάντ και Αμπού Ντάμπι· η άλλη μέσω Άγκυρας και Ντόχα. Δεν υπάρχει μέση λύση.
Τα δεδομένα στο πεδίο απαιτούν άμεση απόφαση. Η Χαμάς επέζησε τη στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ με τέσσερα επιχειρησιακά τάγματα, στρατολόγησε 15 000 νέους μαχητές κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, και διατηρεί τον έλεγχο πάνω σε 47 τοις εκατό της επικράτειας της Γάζας. Η ηγεσία της οργάνωσης δρα από τη Ντόχα, ενώ ο στρατιωτικός διοικητής Ιzz al‑Din al‑Haddad συντονίζει τις επιχειρήσεις εντός της Γάζας. Αυτές οι πραγματικότητες καθιστούν την ανοικοδόμηση όχι απλώς ανθρωπιστική επιταγή, αλλά στρατηγική ανάγκη για να αποτραπεί η Χαμάς από το να ανασυνθέσει τις πλήρεις στρατιωτικές της δυνατότητες.
Η Γάζα χρειάζεται 50 δισεκατομμύρια δολάρια για ανοικοδόμηση. Το ερώτημα δεν είναι αν θα ξαναχτιστεί, αλλά ποιος θα ελέγξει τα χρήματα και κατά συνέπεια το μέλλον της Γάζας. Η απάντηση καθορίζει αν οι 67 000 Παλαιστίνιοι που πέθαναν και η ολοκληρωτική καταστροφή της υποδομής της Γάζας θα οδηγήσουν σε διαρκή αλλαγή ή απλώς θα επαναφέρουν το ρολόι για μια ακόμη 7 Οκτωβρίου.
Ο λόγος υπέρ ηγεσίας των Σαουδικής και των Εμιράτων
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν κερδίσει το δικαίωμα να ηγηθούν της ανοικοδόμησης της Γάζας μέσω αποδεδειγμένων δράσεων, όχι ρητορικής. Ο MBS κατέστρεψε την ουαχαμπιστική θρησκευτική εξουσία που δημιούργησε την αλ‑Κάιντα, το Ισλαμικό Κράτος και την ιδεολογία που κινούσε τη Χαμάς. Αφαίρεσε από την θρησκευτική αστυνομία τις εξουσίες σύλληψης το 2016, άνοιξε και πάλι κινηματογράφους μετά από τέσσερις δεκαετίες, κατήργησε την απαγόρευση της οδήγησης για γυναίκες, και διπλασίασε τη συμμετοχή γυναικών στην αγορά εργασίας στο 35 τοις εκατό. Στα σαουδικά σχολεία απομακρύνθηκε από τα εγχειρίδια το αντισημιτικό περιεχόμενο. Η βασιλεία έπαψε να χρηματοδοτεί ουαχαμπιστικά ιδρύματα σε παγκόσμιο επίπεδο και νομοθέτησε μεταρρυθμίσεις που μείωσαν την κληρική εξουσία στο δικαστικό σώμα.
Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ περπατάει με τον αναπληρωτή πρίγκιπα διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Shealah Craighead/Λευκός Οίκος
Αυτές οι μεταρρυθμίσεις έχουν σημασία διότι αποδεικνύουν τη θεσμική δέσμευση της Σαουδικής Αραβίας στην ήττα της εξτρεμιστικής ιδεολογίας που γέννησε τη Χαμάς. Όταν ο MBS είπε σε Αμερικανούς αξιωματούχους το 2021, «με νοιάζει προσωπικά το παλαιστινιακό ζήτημα; Όχι, αλλά ο λαός μου νοιάζεται», αποκάλυψε τον πραγματιστικό υπολογισμό που καθοδηγεί τη σαουδαραβική πολιτική. Κατανοεί ότι η επιτυχία του προγράμματος Vision 2030 απαιτεί περιφερειακή σταθερότητα, την οποία απειλεί μια Γάζα υπό τον έλεγχο της Χαμάς.
Μια ευημερούσα Γάζα ενταγμένη σε περιφερειακά δίκτυα εμπορίου προωθεί τα συμφέροντα της Σαουδικής Αραβίας.
Οι οικονομικές δεσμεύσεις στηρίζουν αυτό το στρατηγικό όραμα. Η Σαουδική Αραβία επένδυσε 6,4 δισεκατομμύρια δολάρια στην ανοικοδόμηση της Συρίας μέσα σε λίγους μήνες μετά την πτώση του Άσαντ. Το βασίλειο δεσμεύτηκε για επενδύσεις 600 δισεκατομμυρίων δολαρίων στις ΗΠΑ κατά την επίσκεψη του Τραμπ τον Μάιο του 2025, περιλαμβανομένης συμφωνίας αμυντικής συνεργασίας ύψους 142 δισ. δολαρίων. Όταν ο Πούτιν αναγνώρισε το Ριάντ ως «άνετο και αξιόπιστο διαμεσολαβητή», επιβεβαίωσε την ανάδειξη της Σαουδικής Αραβίας ως διπλωματικής δύναμης ικανής να διαχειρίζεται σύνθετες περιφερειακές προκλήσεις. Ο MBS απέδειξε αυτή την ικανότητα φιλοξενώντας 40 χώρες στη Σύνοδο Ειρήνης της Τζέντα για την Ουκρανία τον Αύγουστο του 2023.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα υπό την ηγεσία του Μοχάμεντ μπιν Ζάγεντ παρέχουν το επιχειρησιακό σχέδιο για την ανοικοδόμηση της Γάζας. Ο MBZ ηγήθηκε των Συμφωνιών του Αβραάμ, διατήρησε πτήσεις προς το Τελ Αβίβ καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα όταν όλες οι άλλες αεροπορικές εταιρείες ανέστειλαν τα δρομολόγιά τους, και διέθεσε 828 εκατομμύρια δολάρια σε βοήθεια προς τη Γάζα, ποσό που αντιστοιχεί στο 42% της συνολικής διεθνούς βοήθειας. Τα Εμιράτα ίδρυσαν τρεις μονάδες αφαλάτωσης στα σύνορα Γάζας–Αιγύπτου και δημιούργησαν διμερείς εμπορικές ροές ύψους 3,2 δισ. δολαρίων με το Ισραήλ το 2024.
Ακόμα πιο σημαντικό, τα ΗΑΕ διεξήγαγαν και κέρδισαν έναν εσωτερικό πόλεμο κατά της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Ο MBZ είχε προειδοποιήσει ότι «βρισκόμαστε σε πολιτισμικό πόλεμο με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα σ’ αυτή τη χώρα». Στη συνέχεια απαγόρευσε τον τοπικό βραχίονα της Αδελφότητας, την Islah, απέλυσε 500 μέλη της από τη δημόσια διοίκηση και μπλόκαρε χρηματοοικονομικές συναλλαγές ύψους 2,3 δισ. δολαρίων που σχετίζονταν με το δίκτυό της. Τα Εμιράτα ίδρυσαν το Hedayah, το παγκόσμιο κέντρο κατά της εξτρεμιστικής ιδεολογίας, και το Sawab Center, το οποίο παρήγαγε ένα δισεκατομμύριο ψηφιακές εμφανίσεις κατά της προπαγάνδας του ISIS.
Αυτά τα επιτεύγματα αντικατοπτρίζουν ικανότητες, όχι φιλοδοξίες. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους — με πάνω από 100 δισεκατομμύρια δολάρια διαθέσιμα για την ανοικοδόμηση.
Νυχτερινή θέα του σύγχρονου ορίζοντα του Ριάντ, με τον εμβληματικό Πύργο Kingdom Centre και τον Πύργο Al Faisaliah φωτισμένους με φόντο τον ορίζοντα της ερήμου. Mohammed – stock.adobe.com
Αυτά τα επιτεύγματα αντικατοπτρίζουν ικανότητες και όχι απλώς φιλοδοξίες. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους, με πάνω από 100 δισεκατομμύρια δολάρια διαθέσιμα για ανοικοδόμηση. Διατηρούν δίκτυα πληροφοριών ικανά να εντοπίζουν και να εξουδετερώνουν διείσδυση της Χαμάς σε έργα ανοικοδόμησης. Έχουν την περιφερειακή αξιοπιστία να συνεργαστούν με παλαιστινιακές φυλές και την κοινωνία των πολιτών. Και, το σημαντικότερο, έχουν την εμπιστοσύνη του Ισραήλ. Ο Νετανιάχου ενέκρινε την πρόταση των Εμιράτων τον Ιανουάριο του 2025 για διαχείριση της μεταπολεμικής Γάζας υπό την προϋπόθεση του αφοπλισμού της Χαμάς. Είχε δηλώσει σε μέλη της Κνεσέτ τον Δεκέμβριο του 2023 ότι η Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα θα χρηματοδοτήσουν την ανοικοδόμηση.
Ο ρόλος του διεθνούς συντονιστή για αυτή τη διαδικασία απαιτεί κάποιον που μπορεί να κινηθεί μεταξύ Ουάσινγκτον, Ιερουσαλήμ, Ριάντ, Αμπού Ντάμπι και Ραμάλας, διατηρώντας ταυτόχρονα αξιοπιστία απέναντι σε όλες τις πλευρές. Ο Τόνι Μπλερ διαθέτει μοναδικά αυτόν τον συνδυασμό. Η Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής που διαπραγματεύτηκε έθεσε τέλος σε 30 χρόνια θρησκευτικής βίας στη Βόρεια Ιρλανδία, επιτυγχάνοντας 71% έγκριση στον Βορρά και 94% στη Δημοκρατία. Η ειρήνη διατηρείται ακόμη, 27 χρόνια μετά. Η επιτυχία αυτή αποδεικνύει την ικανότητα του Μπλερ να διαμεσολαβεί σε συμφωνίες συνύπαρξης ανάμεσα σε κοινότητες που πολεμούσαν επί γενιές.
Τα οκτώ χρόνια του Μπλερ ως Εκπροσώπου του Κουαρτέτου (2007–2015) του έδωσαν βαθιά γνώση των δυναμικών Ισραήλ–Παλαιστινίων. Οι επικριτές του ισχυρίζονται πως πέτυχε ελάχιστα και ότι έδειξε εύνοια προς το Ισραήλ, αλλά αυτή η κριτική στην πραγματικότητα λειτουργεί υπέρ του για τον σημερινό ρόλο. Η ανοικοδόμηση της Γάζας δεν μπορεί να πετύχει αν το Ισραήλ δει τον συντονιστή ως εχθρικό πρόσωπο. Ο Νετανιάχου και ο Ρον Ντέρμερ συνεργάζονται εποικοδομητικά με τον Μπλερ. Όταν ο Τραμπ εξουσιοδότησε τον Μπλερ τον Αύγουστο του 2025 να συντονίσει την ανοικοδόμηση της Γάζας, ο Ντέρμερ συμμετείχε σε συνεδριάσεις σχεδιασμού στον Λευκό Οίκο.
Οι σχέσεις του Μπλερ με Άραβες ηγέτες εξασφαλίζουν τη χρηματοδότηση. Το Tony Blair Institute συμβουλεύει σαουδαραβικά υπουργεία για την υλοποίηση του Vision 2030, ενώ διατηρεί προσωπικό στα Εμιράτα και τακτική επικοινωνία με τον MBZ. Όταν ο Μπλερ χρειάζεται να συζητήσει χρηματοδότηση ανοικοδόμησης, ο MBS και ο MBZ απαντούν στις κλήσεις του. Η σταθερή αντίθεσή του στον ισλαμιστικό εξτρεμισμό συνάδει με την κεντρική απαίτηση της ανοικοδόμησης: την αποτροπή της επιστροφής της Χαμάς. Ο Μπλερ χαρακτήρισε τον ριζοσπαστικό Ισλαμισμό «απειλή πρώτης τάξεως για την ασφάλεια» και ξεκίνησε πρωτοβουλίες με τον Λέον Πανέτα για την καταπολέμηση του εξτρεμισμού. Το Global Extremism Monitor του καταγράφει πάνω από 120 τρομοκρατικές οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένης της Χαμάς.
Πανοραμική θέα του ορίζοντα του Ντουμπάι φωτισμένου με φόντο τον βραδινό ουρανό. Shutterstock
Η Παλαιστινιακή Αρχή συνεργάστηκε με τον Μπλερ παρά τις επιφυλάξεις της. Ο αναπληρωτής πρόεδρος Χουσεΐν αλ-Σέιχ συναντήθηκε με τον Μπλερ στις 12 Οκτωβρίου 2025 και επιβεβαίωσε την ετοιμότητα της ΠΑ να συνεργαστεί με τον Τραμπ και τον Μπλερ για την ανοικοδόμηση. Η ΠΑ προτιμά την άμεση διοίκηση της Γάζας, αλλά αποδέχεται διεθνή εποπτεία κατά τη μεταβατική περίοδο.
Η Χαμάς αποκαλεί τον Μπλερ «αδελφό του διαβόλου» – χαρακτηρισμός που περισσότερο επιβεβαιώνει παρά ακυρώνει την καταλληλότητά του, καθώς οποιοσδήποτε συντονιστής γίνει αποδεκτός από τη Χαμάς θα ήταν απαράδεκτος για το Ισραήλ και τις ΗΠΑ. Σκοπός της ανοικοδόμησης είναι η εξάλειψη του ελέγχου της Χαμάς — ένας συντονιστής που γίνεται δεκτός από την οργάνωση απλώς θα διατηρούσε την επιρροή της.
Η πρόταση του Μπλερ για την ανοικοδόμηση περιλαμβάνει την ίδρυση τεχνοκρατικής παλαιστινιακής επιτροπής, τη δημιουργία διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης και την εφαρμογή σταδιακών μεταφορών αρμοδιοτήτων ασφαλείας. Το πλαίσιο «Γάζα για τους Γαζαίους» ενισχύει την τοπική ηγεσία ενώ αποτρέπει τη διείσδυση της Χαμάς. Αυτή η προσέγγιση εξισορροπεί τις ισραηλινές απαιτήσεις ασφαλείας με τις παλαιστινιακές προσδοκίες για αυτοδιοίκηση.
Το Δυσφημιστικό Μητρώο της Τουρκίας και του Κατάρ
Η Τουρκία και το Κατάρ δεν μπορούν να συμμετέχουν στην ηγεσία της ανοικοδόμησης της Γάζας διότι δημιούργησαν τις συνθήκες που οδήγησαν στην 7η Οκτωβρίου. Η δεκαετής υποστήριξή τους προς τη Χαμάς τούς καθιστά θεσμικά ανίκανους να επιβλέψουν την εξάλειψή της.
Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μετέτρεψε την Τουρκία στον κύριο κρατικό υποστηρικτή της Χαμάς εκτός Ιράν. Η Χαμάς άνοιξε το γραφείο της στην Τουρκία το 2011. Ο Ερντογάν συναντήθηκε με τον πολιτικό ηγέτη της Χαμάς, Ισμαήλ Χανίγια, στο παλάτι Ντολμά Μπαχτσέ στις 20 Απριλίου 2024 για να συζητήσουν τη μετεγκατάσταση της έδρας της Χαμάς από το Κατάρ στην Τουρκία. Η Τουρκία παρείχε ιατρική περίθαλψη σε περισσότερα από 1.000 μέλη της Χαμάς και χορήγησε διαβατήρια σε ανώτερα στελέχη της. Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ χαρακτήρισε την τουρκική εταιρεία Trend GYO υπεύθυνη για τη διαχείριση επενδυτικού χαρτοφυλακίου 500 εκατομμυρίων δολαρίων της Χαμάς.
Η ρητορική του Ερντογάν εξάλειψε κάθε προσχήματα ουδετερότητας. Τον Οκτώβριο του 2023 δήλωσε ότι «η Χαμάς δεν είναι τρομοκρατική οργάνωση· είναι μια ομάδα μουτζαχεντίν που υπερασπίζονται τη γη τους». Παρομοίασε τη Χαμάς με τις ιδρυτικές δυνάμεις της Τουρκίας υπό τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ και ουδέποτε καταδίκασε τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου που σκότωσε 1.195 Ισραηλινούς, μεταξύ αυτών 815 πολίτες.
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά την επίσημη επίσκεψή του στη Σερβία. Shutterstock
Οι δεσμοί της Τουρκίας με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα επιδεινώνουν το πρόβλημα. Η Άγκυρα φιλοξενεί 1.500 μέλη της αιγυπτιακής Αδελφότητας που διέφυγαν μετά το 2013 και τους παρέχει πλατφόρμες μέσων για να οργανώνονται κατά της κυβέρνησης της Αιγύπτου. Ο Ερντογάν υπερασπίστηκε την Αδελφότητα λέγοντας πως «δεν είναι ένοπλη ομάδα, αλλά ιδεολογικός οργανισμός», παρά τον τρομοκρατικό χαρακτηρισμό της από τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν και την Αίγυπτο. Καθώς η Χαμάς προήλθε από το παλαιστινιακό παρακλάδι της Αδελφότητας, η τουρκική υποστήριξη προς την Αδελφότητα σημαίνει υποστήριξη προς την ιδεολογία που δημιούργησε τη Χαμάς.
Το Foundation for Defense of Democracies χαρακτήρισε την Τουρκία «πιθανότατα τον μεγαλύτερο χρηματοοικονομικό κόμβο για τη Χαμάς, επιτρέποντας στους χρηματοδότες της να χρησιμοποιούν το τουρκικό σύστημα για να μεταφέρουν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια στη βάση της στη Γάζα». Η Τουρκία έστειλε 80 ειδικούς στη Γάζα τον Σεπτέμβριο του 2025 υπό το πρόσχημα επιχειρήσεων απελευθέρωσης ομήρων, προετοιμάζοντας την επέκταση της παρουσίας της. Ο Νετανιάχου χάραξε κόκκινη γραμμή κατά των τουρκικών δυνάμεων στις 21 Οκτωβρίου 2025, αναγνωρίζοντας τον κίνδυνο διείσδυσης της Τουρκίας και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.
Τα ιστορικά προηγούμενα προειδοποιούν επίσης κατά της τουρκικής εμπλοκής. Η «Ειρηνευτική Επιχείρηση» του 1974 στην Κύπρο οδήγησε σε μόνιμη κατοχή του βόρειου τμήματος του νησιού και στον εκτοπισμό 150.000 Ελληνοκυπρίων. Η κατοχή συνεχίζεται 51 χρόνια μετά, υποδηλώνοντας ότι η Τουρκία θα ακολουθούσε πιθανότατα παρόμοια επεκτατική πολιτική και στη Γάζα.
Σεΐχης Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι (Εμίρης του Κατάρ) σε συνέντευξη Τύπου στο Βερολίνο. Shutterstock
Το μητρώο του Κατάρ είναι εξίσου απορριπτέο. Το εμιράτο φιλοξένησε το πολιτικό γραφείο της Χαμάς από το 2012, αρχικά κατόπιν αιτήματος των ΗΠΑ για να διευκολυνθεί η επικοινωνία. Αυτή η συμφωνία εξελίχθηκε σε ολοκληρωμένη υποστήριξη. Το Κατάρ μετέφερε 1,8 έως 2 δισεκατομμύρια δολάρια στη Χαμάς με την πάροδο των ετών, υποσχέθηκε 360 εκατομμύρια ετησίως τον Ιανουάριο του 2021 και παρείχε 30 εκατομμύρια μηνιαίως από το 2018 έως το 2023. Αν και αυτά τα ποσά προορίζονταν υποτίθεται για τον παλαιστινιακό πληθυσμό, η Χαμάς τα έλεγξε και τα αξιοποίησε στρατιωτικά.
Έγγραφα της ίδιας της Χαμάς αποκαλύπτουν το βάθος αυτής της σχέσης. Ο πρώην πρόεδρος της Χαμάς, Ισμαήλ Χανίγια — που δολοφονήθηκε από το Ισραήλ τον Ιούλιο του 2024 — είχε δηλώσει στον Υπουργό Εξωτερικών του Κατάρ τον Δεκέμβριο του 2019 ότι τα μετρητά του Κατάρ ήταν «η κύρια αρτηρία της Χαμάς». Τον Μάιο του 2021, ενημέρωσε τον διάδοχό του, Γιαχιά Σινουάρ (που δολοφονήθηκε τον Οκτώβριο του 2024), ότι ο Εμίρης του Κατάρ είχε συμφωνήσει ιδιωτικά σε «διακριτική χρηματοδότηση» δραστηριοτήτων «αντίστασης». Μια έκθεση πληροφοριών κατέληξε: «Η χρηματοδότηση και οι πολιτικές του Κατάρ οδήγησαν άμεσα στην 7η Οκτωβρίου.»
Το Κατάρ ως Βραχίονας Προπαγάνδας της Χαμάς – Η Δομή της Μελλοντικής Ανασυγκρότησης της Γάζας
Το Al Jazeera, που χρηματοδοτείται από το Κατάρ, λειτούργησε ως προπαγανδιστικός βραχίονας της Χαμάς, με την οργάνωση να εγκαθιστά ειδικό «τηλέφωνο Al Jazeera» για απευθείας συντονισμό με τη διεύθυνση του δικτύου στη Ντόχα. Κατασχεθέντα έγγραφα αποδεικνύουν ότι «η συνεργασία μεταξύ Χαμάς και Al Jazeera ήταν συστηματική, οργανωμένη και διαρκής». Τον Οκτώβριο του 2024, ο IDF αποκάλυψε ότι έξι δημοσιογράφοι του Al Jazeera ήταν μέλη της Χαμάς και της Παλαιστινιακής Ισλαμικής Τζιχάντ.
Διπλωμάτης της Σαουδικής Αραβίας προειδοποίησε τον Οκτώβριο του 2025: «Η υπερβολική ανάμειξη του Κατάρ στην ανοικοδόμηση της Γάζας θα προκαλέσει την κατάρρευση του σχεδίου Τραμπ», διότι το Κατάρ θα υπονομεύσει τις προσπάθειες αποριζοσπαστικοποίησης και θα προσπαθήσει να διασφαλίσει την παραμονή και επαναφορά της Χαμάς στην εξουσία.
Ενδυνάμωση της Δομής των Φυλών στη Γάζα
Η αποτροπή της επανεμφάνισης της Χαμάς προϋποθέτει την ενδυνάμωση της εγχώριας παραδοσιακής δομής εξουσίας: του συστήματος των φυλών. Οι 608 καταγεγραμμένοι μουκτάρηδες της Γάζας εκπροσωπούν το 72% του πληθυσμού μέσω έξι μεγάλων βεδουινικών συνομοσπονδιών. Αυτοί οι παραδοσιακοί ηγέτες διαχειρίζονταν ιστορικά το 70-90% των διαφορών εκτός των επίσημων δικαστηρίων, μέσω 41 επιτροπών συμφιλίωσης. Η Χαμάς δεν κατέστρεψε αλλά ενσωμάτωσε αυτό το σύστημα μετά το 2007, εντάσσοντας τους μουκτάρηδες στη Γενική Διοίκηση Υποθέσεων Φυλών.
Οι φυλές απέδειξαν την αποτελεσματικότητά τους κατά την πρόσφατη σύγκρουση. Οι 400 μαχητές των «Λαϊκών Δυνάμεων» του Γιασέρ Αμπού Σαμπάμπ διασφάλισαν ανθρωπιστικούς διαδρόμους για έξι συνεχόμενους μήνες. Η «Ομάδα Αντιτρομοκρατικών Επιχειρήσεων» του Χουσάμ αλ-Άσταλ εκκαθάρισε πυρήνες της Χαμάς από γειτονιές προστατεύοντας ταυτόχρονα αμάχους. Τον Μάρτιο του 2025, αυτές οι δυνάμεις εξασφάλισαν τη διέλευση κομβόι του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος, τερματίζοντας τη συστηματική λεηλασία και αποδεικνύοντας την ικανότητά τους να παρέχουν πρακτική ασφάλεια.
Οι φυλές ελέγχουν την οικονομική υποδομή της Γάζας: εμπορικά δίκτυα με την Αίγυπτο και την Ιορδανία, το 60% της καλλιεργήσιμης γης και διασυνοριακές εμπορικές σχέσεις. Οι μουκτάρηδες τους διαθέτουν πληροφορίες επιπέδου γειτονιάς και παραδοσιακούς μηχανισμούς επίλυσης διαφορών που καμία εξωτερική αρχή δεν μπορεί να αναπαράγει.
Οι υποδομές της Γάζας χρειάζονται απεγνωσμένα ανακατασκευή.
Ονομαστές οικογένειες όπως οι Σαΐντ αλ-Σάουα, Αμπντ αλ-Σάφι και Ράγιες διατηρούν δίκτυα επαγγελματιών — γιατρών, νομικών, μηχανικών, εκπαιδευτικών — που ποτέ δεν εντάχθηκαν στη Χαμάς και επιβίωσαν αποφεύγοντας την αντιπαράθεση. Όταν οι ισραηλινές δυνάμεις πρότειναν συνεργασία σε 12 μεγάλες φυλές στις αρχές του 2024, οι 11 αρνήθηκαν – όχι από ιδεολογική προσήλωση στη Χαμάς, αλλά για λόγους αυτοσυντήρησης.
Η Σαουδική Αραβία και τα Εμιράτα κατανοούν τις φυλετικές πολιτικές, καθώς έχουν ενσωματώσει με επιτυχία τις δικές τους φυλές στη σύγχρονη διακυβέρνηση. Μπορούν να ξεχωρίσουν ποιες φυλές της Γάζας αξίζουν στήριξη και επενδύσεις. Ο προϋπολογισμός των 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων προσφέρει μοχλό πίεσης για να επιβληθεί διαφυλετική συνεργασία σε μεγάλα έργα, να απαιτηθούν εφοδιαστικές αλυσίδες που διασχίζουν φυλετικά όρια και να χορηγούνται εμπορικές άδειες μόνο σε πολυσυμμετοχικές φυλετικές συμμαχίες. Αυτή η οικονομική ενσωμάτωση είναι η ισχυρότερη ασπίδα κατά της κατακερματισμένης εξουσίας.
Η Τουρκία και το Κατάρ αντιθέτως θα ενίσχυαν φράξιες ευθυγραμμισμένες με τη Χαμάς, τις οποίες στηρίζουν επί χρόνια. Η ανοικοδόμηση υπό το Κατάρ θα διοχέτευε πόρους μέσω δικτύων της Χαμάς που απλώς θα μεταμφιεστούν σε ΜΚΟ, ενώ η τουρκική εμπλοκή θα ενίσχυε θυγατρικές της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Μόνο η ηγεσία Σαουδικής Αραβίας και Εμιράτων διασφαλίζει ότι οι πόροι θα φτάσουν στο 72% των Παλαιστινίων που δεν επέλεξαν ποτέ την εξουσία της Χαμάς.
Το Πλαίσιο Ανασυγκρότησης
Η ανασυγκρότηση βασίζεται σε ένα τρίγωνο σταθερότητας:
– η ισραηλινή εγγύηση ασφαλείας ως θεμέλιο,
– η σαουδαραβική και εμιρατινή χρηματοδότηση ως δομή,
– και η διακυβέρνηση μέσω φυλών ως μηχανισμός παλαιστινιακής αυτοδιάθεσης.
Κάθε στοιχείο εξαρτάται από τα υπόλοιπα:
Η ισραηλινή στρατιωτική υπεροχή προστατεύει τις επενδύσεις του Κόλπου.
Το κεφάλαιο Σαουδικής Αραβίας και Εμιράτων δημιουργεί οικονομικά κίνητρα για διαφυλετική συνεργασία.
Η φυλετική διακυβέρνηση προσφέρει νομιμοποίηση και τοπική γνώση, αποτρέποντας διείσδυση της Χαμάς.
Το Σχέδιο Τραμπ των 20 Σημείων προβλέπει τη σύσταση «Συμβουλίου Ειρήνης» με προεδρική προεδρία, προσφέροντας εκτελεστική εξουσία και μηχανισμούς συντονισμού. Αυτή η δέσμευση υψηλού επιπέδου στέλνει μήνυμα σε όλες τις πλευρές ότι η Αμερική στηρίζει το πλαίσιο με το κύρος του ίδιου του Προέδρου.
Η διευθέτηση απαιτεί συμβιβασμούς. Η Σαουδική Αραβία οφείλει να προχωρήσει στην εξομάλυνση σχέσεων με το Ισραήλ πριν την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους. Η δήλωση του MBS στον Μπλίνκεν τον Ιανουάριο του 2025 – «Δεν με νοιάζει προσωπικά το παλαιστινιακό ζήτημα, αλλά νοιάζεται ο λαός μου» – υποδηλώνει ευελιξία. Μια ανασυγκροτημένη Γάζα, με διακυβέρνηση από φυλές, οικονομική ανάπτυξη και απαλλαγμένη από τη Χαμάς, συνιστά απτό βήμα προς την παλαιστινιακή αυτοδιάθεση. Ο MBS μπορεί εύλογα να ισχυριστεί ότι η σαουδαραβική ηγεσία απέτρεψε την πλήρη καταστροφή της Γάζας και επέτρεψε την παλαιστινιακή ανοικοδόμηση — σε αντίθεση με το Κατάρ και την Τουρκία που φιλοξένησαν την ηγεσία της Χαμάς, χρηματοδότησαν την στρατιωτική της ενίσχυση, υπερασπίστηκαν την τρομοκρατία της και φέρουν ευθύνη για την καταστροφή της 7ης Οκτωβρίου.
Το Ισραήλ αποδέχεται αυτό το πλαίσιο διότι η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ απαιτούν τις ίδιες προϋποθέσεις με το Ισραήλ: πλήρης αφοπλισμός της Χαμάς, αποκλεισμός της από τη διακυβέρνηση, και εγγυήσεις ασφαλείας για αποτροπή επανεξοπλισμού. Τα ΗΑΕ έχουν ήδη συμφωνήσει κατ’ αρχήν να διαχειριστούν τη μεταπολεμική Γάζα υπό αυτές τις προϋποθέσεις. Αυτή η προοπτική θα γίνει πραγματικότητα μόνο αν ο Τραμπ την καταστήσει επίκεντρο της πολιτικής του για τη Μέση Ανατολή στις 18 Νοεμβρίου.
Ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συνομιλεί με τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν μπιν Αμπντουλαζίζ Αλ Σαούντ, Αναπληρωτή Πρίγκιπα Διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας, κατά τη συνάντησή τους την Τρίτη 14 Μαρτίου 2017, στο Οβάλ Γραφείο του Λευκού Οίκου στην Ουάσινγκτον (Επίσημη Φωτογραφία Λευκού Οίκου από την Shealah Craighead) Shealah Craighead
Όταν ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν εισέλθει στον Λευκό Οίκο στις 18 Νοεμβρίου, ο Τραμπ θα πρέπει να ανακοινώσει την ανάληψη της ηγεσίας της ανοικοδόμησης της Γάζας από τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και να αξιοποιήσει τη συνάντηση για να επικυρώσει το πλαίσιο: δέσμευση Σαουδικής Αραβίας και ΗΑΕ για 30 έως 50 δισεκατομμύρια δολάρια σε διάστημα πενταετίας, διορισμό του Τόνι Μπλερ ως διεθνούς συντονιστή, δομή διακυβέρνησης βασισμένη στις φυλές και σύνδεση με την εξομάλυνση των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας–Ισραήλ. Αυτή η διευθέτηση μεταμορφώνει τη Γάζα από μηδενικό σημείο τρομοκρατίας σε απόδειξη ότι ο αραβικός πραγματισμός και η οικονομική ανάπτυξη προσφέρουν στους Παλαιστινίους ένα καλύτερο μέλλον από τον αέναο πόλεμο της Χαμάς.
Δεν πρόκειται για δύσκολη επιλογή. Η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ μεταρρύθμισαν τις κοινωνίες τους μακριά από τον εξτρεμισμό, επένδυσαν δισεκατομμύρια στη σταθερότητα της περιοχής, τήρησαν δεσμεύσεις ειρήνης υπό πίεση και κέρδισαν την εμπιστοσύνη του Ισραήλ μέσα από πράξεις, όχι λόγια.
Η εναλλακτική — η ανάθεση του μέλλοντος της Γάζας στην Τουρκία και το Κατάρ — εγγυάται την επιβίωση της Χαμάς υπό νέο προσωπείο και διασφαλίζει ότι η 7η Οκτωβρίου δεν ήταν η τελευταία σφαγή, αλλά απλώς η πιο πρόσφατη.
Το χρονικό περιθώριο για απόφαση κλείνει όταν ο MBS αναχωρήσει από την Ουάσινγκτον. Αν ο Τραμπ αποτύχει να εξασφαλίσει σαουδαραβο-εμιρατινή ηγεσία, η ανοικοδόμηση της Γάζας θα προχωρήσει εξ ορισμού υπό τουρκική-καταριανή επιρροή και η Χαμάς θα επιβιώσει, θα επανεξοπλιστεί και θα ξαναχτυπήσει. Ο θάνατος 67.000 Παλαιστινίων θα έχει πάει χαμένος. Ο κύκλος της βίας θα συνεχιστεί μέχρι η επόμενη 7η Οκτωβρίου να οδηγήσει και πάλι σε μια επιλογή μεταξύ των ίδιων δύο εναλλακτικών.
Ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και ο Μοχάμεντ μπιν Ζάγεντ αντιπροσωπεύουν το μέλλον της Μέσης Ανατολής: οικονομική ενσωμάτωση, θρησκευτικό μετριοπαθές κράτος και συνύπαρξη με το Ισραήλ. Ο Ερντογάν της Τουρκίας και ο Αλ Θάνι του Κατάρ αντιπροσωπεύουν το παρελθόν της: ιδεολογικό εξτρεμισμό, διαρκή σύγκρουση και την τρομοκρατία ως μέσο εξωτερικής πολιτικής. Η απόφαση του Τραμπ στις 18 Νοεμβρίου θα καθορίσει ποιο όραμα θα διαμορφώσει τη Γάζα — και, κατ’ επέκταση, ολόκληρη την περιοχή. Η επιλογή είναι προφανής. Οι συνέπειες ενός λανθασμένου δρόμου θα είναι καταστροφικές.
Τι σηματοδοτεί η συμφωνία για το οικόπεδο 2 στο Ιόνιο
Η συμμετοχή της ExxonMobil στο «οικόπεδο 2» και η κοινή δήλωση του σχήματος 3+1 αναβαθμίζουν τον ρόλο της Αθήνας στην ενεργειακή σκακιέρα
Σε νέα φάση περνά η εμβάθυνση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων και αναβάθμισης του ρόλου της Ελλάδας στον ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου σηματοδοτούν οι χθεσινές εξελίξεις στην Αθήνα και στη P-TEC. Η συμμετοχή της ExxonMobil με ποσοστό 60% στην κοινοπραξία Energean–Helleniq Energy για το «οικόπεδο 2» στο βόρειο Ιόνιο, καθώς και η κοινή ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ μετά τη Υπουργική Σύνοδο Ενέργειας 3+1, αποτυπώνουν τη διπλή διάσταση της ελληνικής ενεργειακής στρατηγικής.
Η «ιστορική στιγμή» και η ψήφος εμπιστοσύνης
Η συμφωνία που υπογράφηκε παρουσία ανώτερων αξιωματούχων των Ηνωμένων Πολιτειών, μεταξύ των οποίων οι υπουργοί Ενέργειας και Εσωτερικών Κρις Ράιτ και Νταγκ Μπέργκμαν, αποτελεί ισχυρό σήμα αμερικανικής εμπιστοσύνης προς την Ελλάδα.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε την εξέλιξη «ιστορική στιγμή», υπογραμμίζοντας ότι η χώρα «αξιοποιεί με σχέδιο και όραμα τον εθνικό της πλούτο, για μια Ελλάδα ενεργειακά ασφαλή, γεωπολιτικά ισχυρή και επενδυτικά ελκυστική».
Η πρώτη ερευνητική γεώτρηση, που αναμένεται να ξεκινήσει μέσα στους επόμενους 18 μήνες, θα είναι η πρώτη στην Ελλάδα ύστερα από 40 χρόνια. Η επιτυχία της θα καθορίσει τις πραγματικές προοπτικές του οικοπέδου, αλλά ήδη η συμφωνία ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας ως πυλώνα ενεργειακής σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή.
Η στρατηγική του σχήματος 3+1
Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι στην επίσημη ιστοσελίδα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δημοσιεύθηκε ταυτόχρονα κοινή δήλωση των κυβερνήσεων των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ελλάδας, της Κυπριακής Δημοκρατίας και του Ισραήλ, με αφορμή τη Υπουργική Σύνοδο Ενέργειας 3+1.
Στην ανακοίνωση, οι υπουργοί επαναβεβαιώνουν την κοινή τους δέσμευση για προώθηση της ενεργειακής ασφάλειας και συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο, μέσα από το Ενεργειακό Κέντρο Ανατολικής Μεσογείου, το οποίο χαρακτηρίζεται «κλειδί για τη στρατηγική σταθερότητα και ανθεκτικότητα της περιοχής».
Παράλληλα, δηλώνουν την υποστήριξή τους σε ευρύτερα έργα διασύνδεσης στο πλαίσιο του Διαδρόμου Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης, προωθώντας την ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών και τη συνεργασία για την προστασία κρίσιμων εγκαταστάσεων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η κοινή τους δέσμευση για διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού και μείωση της εξάρτησης από κακόβουλους παράγοντες, με σαφή αιχμή προς τη Μόσχα. Η ανακοίνωση καταδικάζει τις ρωσικές προσπάθειες παράκαμψης των κυρώσεων για το πετρέλαιο, τονίζοντας την ανάγκη για ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας και της ενεργειακής ανεξαρτησίας.
Οι υπουργοί συμφώνησαν να συναντηθούν εκ νέου στην Ουάσινγκτον το δεύτερο τρίμηνο του 2026, ώστε να αξιολογήσουν την πρόοδο των κοινών έργων και να ενισχύσουν περαιτέρω τον διάλογο 3+1.
Η Ελλάδα ως γέφυρα
Η συγκυρία των δύο εξελίξεων δεν είναι τυχαία. Αντανακλά τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τη θέση της ως πύλη εισόδου αμερικανικού LNG στην Ευρώπη, αλλά και ως κόμβος ηλεκτρικών και ενεργειακών διασυνδέσεων προς τα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο.
Όπως δήλωσε ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, «ο κάθετος διάδρομος είναι αποτέλεσμα μιας συνδυασμένης προσπάθειας να εξασφαλίσουμε την ευημερία και την ασφάλεια».
Η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ, με την αμερικανική υποστήριξη, επιχειρούν να οικοδομήσουν μια νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική βασισμένη σε πολυμερείς συνεργασίες, ασφάλεια υποδομών και επενδύσεις σε φυσικό αέριο και ηλεκτρικές διασυνδέσεις.
Η υπογραφή της συμφωνίας εντάσσεται και στο ευρύτερο δόγμα της ενεργειακής πολιτικής του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, το οποίο αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στο σύνθημα «drill, baby, drill». Πρόκειται για μια στρατηγική που βλέπει το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο όχι απλώς ως εμπορεύματα, αλλά ως εργαλεία εξωτερικής πολιτικής και οικονομικής διπλωματίας.
Στο περιβάλλον του Αμερικανού προέδρου, η επιτυχία μετριέται με συγκεκριμένες συμφωνίες που ενισχύουν αμερικανικές επιχειρήσεις και ταυτόχρονα επιβεβαιώνουν τη γεωπολιτική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών σε καίριες περιοχές. Η Ουάσινγκτον χρησιμοποιεί τη δύναμη των αμερικανικών εταιρειών ενέργειας για να επεκτείνει την επιρροή της, να σταθεροποιήσει συμμαχίες και να περιορίσει την επιρροή ανταγωνιστών όπως η Ρωσία και η Κίνα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η συμμετοχή της ExxonMobil στην Ελλάδα λειτουργεί ως «παραδοτέο» υψηλής στρατηγικής αξίας, μια κίνηση που συνδυάζει επιχειρηματικά συμφέροντα με γεωπολιτικά μηνύματα.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η χώρα είναι η αδυναμία της κυβέρνησης Μητσοτάκη να διαχειριστεί ακόμη και την καθημερινότητα. Γιατί τα περί «οράματος» και «στόχων» ανήκουν πια στη σφαίρα της φαντασίας.
Ο κ. Μητσοτάκης υπήρξε πολιτικό προϊόν μιας εποχής που η κοινωνία ήθελε να απαλλαγεί από τον Τσίπρα. Κι αποδείχθηκε χειρότερος: αποδόμησε κάθε αρμό που κρατούσε, έστω στοιχειωδώς, σε συνοχή την ελληνική κοινωνία.
Η χώρα δεν έχει μόνο μια κυβέρνηση που δεν λειτουργεί· δεν έχει ούτε αντιπολίτευση. Ιδίως αξιωματική, που θα μπορούσε να σηκώσει το πολιτικό βάρος της εναλλακτικής πρότασης. Έτσι, η κοινωνία δεν περιμένει πλέον διέξοδο από τους αντιπάλους της κυβέρνησης, αλλά από τους ίδιους τους βουλευτές της και, κυρίως, τα προβεβλημένα στελέχη της.
Η παρακμή έχει εμφανισθεί και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι Δημοκρατικοί, εγκλωβισμένοι ανάμεσα σε δύο εσωτερικές τάσεις —την προοδευτική πτέρυγα που εκπροσωπεί ο νέος δήμαρχος της Νέας Υόρκης Ζόχραν Μαϊντάνι και τη μετριοπαθή, «μην ξαναπείτε τη λέξη σοσιαλισμός», της κυβερνήτριας της Βιρτζίνια Άμπιγκεϊλ Σπανμπέργκερ— έχουν χάσει το νήμα της κοινωνικής επαφής.
Κάπως έτσι και το ΠΑΣΟΚ, μετά το 1996, ενσωμάτωσε τους προθύμους στο σημιτικό ρεύμα και εξόρισε όσους επέμεναν στην κοινωνική, εθνική και περιφερειακή διάσταση της πολιτικής του. Σήμερα έχει απομείνει ένα κόμμα κεντρώας και δεξιάς κατεύθυνσης, με αρκετά στελέχη του να έχουν το βλέμμα στραμμένο προς το Μαξίμου αν και ο κυβερνητικός κατήφορος ίσως τους οδηγήσει σύντομα σε αναδίπλωση.
Στη Νέα Δημοκρατία, το πρόβλημα του κ. Μητσοτάκη είναι η επόμενη ημέρα και οι προσωπικές συνέπειες από την διεφθαρμένη διαχείριση της οκταετίας του. Υπάρχει ανησυχία ότι η μετάβαση δεν θα είναι ομαλή.
Πέρα, όμως, από τα εσωκομματικά, αυτό που απασχολεί την κοινωνία είναι η πολιτική των κομμάτων: πώς απαντούν στα πραγματικά, λαϊκά ζητήματα.
Ο νέος δήμαρχος της Νέας Υόρκης κέρδισε γιατί μίλησε για τα αυτονόητα των πολλών: στέγη, μετακινήσεις, εργασία, αξιοπρεπείς μισθούς. Μίλησε για τη ζωή των ανθρώπων. Έβαλε στο κέντρο της πολιτικής τον άνθρωπο.
Η νίκη του δείχνει ότι υπάρχει χώρος για μια τρίτη οδό, πέρα από τον εξαντλημένο φιλελευθερισμό και τον τοξικό τραμπισμό· μια πολιτική που αφουγκράζεται τα κοινωνικά προβλήματα και επιχειρεί να τα λύσει, όχι να τα διαχειριστεί επικοινωνιακά.
Στην Ελλάδα, η κατάχρηση της έννοιας του «φιλελευθερισμού» από την κυβέρνηση Μητσοτάκη κατέληξε σε πρωτοφανή συγκέντρωση εξουσίας στην Αθήνα. Όλα ελέγχονται από το Μέγαρο Μαξίμου· κάθε θεσμός, δημόσιος ή ιδιωτικός, λειτουργεί υπό ένα πλέγμα διαπλοκής και εξάρτησης.
Η περίπτωση των ΕΛΤΑ είναι χαρακτηριστική: ο μοναδικός δημόσιος θεσμός που έφερνε την επαρχία σε επαφή με την κοινωνία επιχειρήθηκε να κλείσει, για να παραδοθεί ο χώρος του σε ιδιώτες. Η αντίδραση του κόσμου και των βουλευτών —που ωστόσο φέρουν κι αυτοί ευθύνες— ανάγκασαν τον κ. Μητσοτάκη να υποχωρήσει.
Ανάλογη νοοτροπία φαίνεται και σε μικρότερες, αλλά αποκαλυπτικές, πρακτικές: η μετακίνηση είκοσι ανθρώπων από την Αθήνα για την τηλεοπτική κάλυψη της παρέλασης στη Θεσσαλονίκη, ενώ θα μπορούσε να γίνει αξιοπρεπώς από την ΕΡΤ3, είναι μια μικρή, συμβολική εικόνα της κρατικής σπατάλης και του αθηναϊκής νοοτροπίας. Ο «αθηναϊκός ολοκληρωτισμός» δεν είναι απλώς διοικητικό πρόβλημα· είναι νοοτροπία εξουσίας που παράγει παρακμή και τοξικότητα.
Αυτή η τοξικότητα φάνηκε ανάγλυφα στην υποδοχή της νέας Αμερικανίδας πρέσβεως Κίμπερλι Γκιλφόιλ. Η άφιξή της μετατράπηκε σε κοσμικό γεγονός, σε ένα θέαμα λαϊφστάιλ με φωτογραφίες και θαυμαστικά σχόλια, λες και υποδεχόμασταν σταρ της ποπ κουλτούρας και όχι διπλωμάτη μιας υπερδύναμης.
Η ίδια προφανώς ευνόησε αυτή την εικόνα, η οποία όμως αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: την εγχώρια εθελοδουλία. Τον ελλαδικό πολιτισμικό τριτοκοσμισμό ο οποίος ενθαρρύνεται από τα κυβερνητικά δίκτυα.
Κι όμως, πίσω από τα φώτα, το διπλωματικό διακύβευμα είναι σοβαρό. Και εκεί θα δοκιμασθεί η διαχείρισή του από την νέα πρέσβη.
Σε ό,τι αφορά τα γεωπολιτικά, η Ουάσιγκτον δεν πρόκειται να εγκαταλείψει την Τουρκία. Αλλά θα επιδιώξει την ανάσχεσή της. Το ζητούμενο είναι ποια θα είναι η γραμμή ανάσχεσης. Σ αυτήν την αμερικανική προσπάθεια, το «Μεσογειακό Τόξο» Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ – είναι εργαλείο της στρατηγικής της, όχι ελληνική πρωτοβουλία. Η νέα πρέσβης αυτόν τον ρόλο θα υπηρετήσει· όχι τις φαντασιώσεις των Ελλήνων θαυμαστών της.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα οφείλει να αναπτύξει δική της γεωπολιτική πρόταση στο πλαίσιο της Δύσης.
Μια πολιτική με τρεις γωνίες: Κρήτη – Κύπρος – Θεσσαλονίκη.
Η Κρήτη ως ενεργειακός και ναυτικός κόμβος, η Κύπρος ως κρίσιμο σημείο ισορροπίας στην Ανατολική Μεσόγειο, και η Θεσσαλονίκη ως πύλη των Βαλκανίων και της Ευρώπης, κόμβος υποδομών και πολιτισμικού εκσυγχρονισμού. Ένα τρίγωνο που μπορεί να αναβαθμίσει τον ελληνικό ρόλο, αρκεί να απεγκλωβιστούμε από τον αθηναϊκό συγκεντρωτισμό.
Η παγκοσμιοποίηση, ως ιστορικό φαινόμενο, βρίσκεται πια σε φάση διάλυσης ή μετασχηματισμού. Το μοντέλο της απρόσκοπτης ροής κεφαλαίων, που ισοπέδωσε κοινωνίες και διέλυσε τα κράτη, έχει εξαντλήσει τη δυναμική του.
Στη θέση του αναδύεται μια πολυκεντρική πραγματικότητα, όπου τα κράτη και οι τοπικές κοινωνίες αποκτούν ξανά ρόλο και νόημα.
Μέσα σ’ αυτή τη νέα φάση, η ταυτότητα επιστρέφει ως θεμελιώδης αξία. Όχι η ταυτότητα του αποκλεισμού, αλλά εκείνη της αναγνώρισης και της αξιοπρέπειας. Από αυτήν ο άνθρωπος αντλεί νόημα, ρίζες και ευθύνη.
Υπάρχει όμως και η τοπική ταυτότητα: εκείνη της πόλης, του τόπου όπου γεννιέσαι, ζεις και μεγαλώνεις. Οι κυβερνήσεις σήμερα δεν αναπτύσσουν εθνικές πολιτικές· ευνοούν το Κέντρο. Γι’ αυτό η ανάδειξη των πόλεων πρέπει να γίνει κεντρικό ζήτημα του εθνικού κράτους. Η Θεσσαλονίκη, ιδιαίτερα, μπορεί να εκφράσει μια νέα πρωτοβουλία αυτογνωσίας και αποκέντρωσης, ικανή να σπάσει την ηγεμονία της Αθήνας και να αναδείξει την άλλη Ελλάδα – εκείνη που ακόμη αναπνέει, δημιουργεί και επιμένει.
Οι μικροί πόλεμοι συχνά «τυχαία» γίνονται μεγάλοι πόλεμοι.
Τις τελευταίες εβδομάδες, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αθόρυβα πραγματοποιήσει μια σημαντική αύξηση της στρατιωτικής τους ισχύος στην Καραϊβική. Επισήμως, αυτή η δύναμη έχει ως στόχο την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου ναρκωτικών. Στην πραγματικότητα, η κλίμακα και η σύνθεση της ανάπτυξης υπερβαίνουν κατά πολύ αυτό που απαιτούν τέτοιες αποστολές. Άλλωστε όπως το αναλύσαμε σε προηγούμενο άρθρο: Μοιάζει λιγότερο με επιβολή του νόμου και περισσότερο με προετοιμασία για καταναγκαστική διπλωματία ή και χειρότερα.
Αυτό εγείρει ένα ανησυχητικό ερώτημα: μήπως οι ΗΠΑ οδεύουν προς έναν πόλεμο με τη Βενεζουέλα που κανείς δεν σκόπευε να ξεκινήσει;
Η Λογική και το Ρίσκο της Ικανότητας
Στρατηγικά, αυτό που φαίνεται να επιχειρεί η Ουάσιγκτον είναι γνωστό ως εξαναγκασμός, δηλαδή η χρήση ή η απειλή στρατιωτικής βίας για να αναγκάσει ένα άλλο κράτος να αλλάξει τη συμπεριφορά του. Σε αντίθεση με την αποτροπή, η οποία εμποδίζει την ανάληψη δράσης, ο εξαναγκασμός επιδιώκει να την προκαλέσει. Αλλά ο επιτυχημένος εξαναγκασμός απαιτεί σαφήνεια: ο στόχος πρέπει να κατανοεί ακριβώς τι απαιτείται και πρέπει να έχει την ικανότητα να συμμορφωθεί.
Στην περίπτωση της Βενεζουέλας, και τα δύο στοιχεία απουσιάζουν. Ενώ το καθεστώς Μαδούρο έχει συνδεθεί με τη διαφθορά και την περιορισμένη διακίνηση ναρκωτικών, ο ρόλος του στο παγκόσμιο εμπόριο ναρκωτικών είναι ήσσονος σημασίας. Ωστόσο, η ρητορική της Ουάσιγκτον είναι συγκεχυμένη, εναλλάσσεται μεταξύ υπονοούμενων αλλαγής καθεστώτος και αόριστων εκκλήσεων για «λογοδοσία». Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν την αποχώρηση του Μαδούρο, ένας τέτοιος στόχος είναι πολιτικά και στρατιωτικά μη ρεαλιστικός. Το Καράκας δεν μπορεί να παραχωρήσει την εξουσία χωρίς να καταρρεύσει και η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να επιβάλει συμμόρφωση χωρίς πλήρη εισβολή.
Εν ολίγοις, οι Ηνωμένες Πολιτείες απειλούν χωρίς να προσφέρουν κάποια διέξοδο. Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο είδος εξαναγκασμού. Μάλιστα τελείως αντίθετο με τη συμβουλή του Σουν Τζου: «Φτιάξε μια χρυσή γέφυρα για να μπορέσει να περάσει ο εχθρός σου υποχωρώντας.»
Δύναμη και Σφαίρες Επιρροής
Ένα βαθύτερο γεωπολιτικό ρεύμα μπορεί να οδηγεί αυτή την κρίση, που δεν είναι άλλο από την ιδέα των σφαιρών επιρροής. Αυτή η έννοια που δημιουργήθηκε μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο (συμφωνία Γιάλτας), αναβίωσε τα τελευταία χρόνια από αναθεωρητικές δυνάμεις, ενώ υποστηρίζει ότι οι μεγάλες δυνάμεις έχουν ειδικά δικαιώματα και ευθύνες εντός των περιφερειακών «γειτονιών» τους.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Λατινική Αμερική θεωρείται εδώ και καιρό ως η φυσική τους σφαίρα επιρροής. Με αυτή τη λογική, μια ανυπότακτη Βενεζουέλα που θεωρείται διεφθαρμένη, αυταρχική και ευθυγραμμισμένη με αντίπαλα κράτη, δεν είναι απλώς μια ενόχληση αλλά μια προσβολή για την περιφερειακή τάξη. Η συσσώρευση έντασης στην Καραϊβική, λοιπόν, δεν αφορά τα ναρκωτικά ή καν τη δημοκρατία. Είναι μια επίδειξη της αμερικανικής αποφασιστικότητας να επαναβεβαιώσει την πρωτοκαθεδρία της στο Δυτικό Ημισφαίριο.
Αυτή η λογική, ωστόσο, είναι αμφίδρομη. Όταν οι δυνάμεις επικαλούνται σφαίρες επιρροής για να δικαιολογήσουν «πειθαρχικές» επιχειρήσεις, ακολουθεί κλιμάκωση. Η Μόσχα την χρησιμοποίησε για να δικαιολογήσει την εισβολή της στην Ουκρανία. Η Ουάσιγκτον τώρα διατρέχει τον ίδιο πειρασμό στην ίδια της την αυλή.
Οι διαστάσεις της Κούβας και του Μεξικού
Η επιρροή της Βενεζουέλας εκτείνεται πέρα από τα σύνορά της, ιδιαίτερα στην Κούβα και, έμμεσα, στο Μεξικό. Για δεκαετίες, η Αβάνα βασίζεται στο Καράκας για επιδοτούμενο πετρέλαιο. Η αποδυνάμωση της Βενεζουέλας, επομένως, θα μπορούσε να αποδυναμώσει την Κούβα, μια προοπτική που θα μπορούσε να προσελκύσει οποιαδήποτε κυβέρνηση των ΗΠΑ που επιδιώκει να διεκδικήσει τη νίκη εκεί που άλλες έχουν αποτύχει.
Κάποιοι εντός των στρατηγικών κύκλων της Ουάσιγκτον μπορεί επίσης να δουν ένα τιμωρητικό χτύπημα στη Βενεζουέλα ως ένα μήνυμα προς το Μεξικό: ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι και πάλι πρόθυμες να χρησιμοποιήσουν βία για να «διαχειριστούν» την περιφερειακή αναταραχή, από τις ροές ναρκωτικών έως τη μετανάστευση. Ωστόσο, το Μεξικό είναι μια εντελώς διαφορετική περίπτωση, μεγαλύτερη, πιο περίπλοκη και πολύ λιγότερο ευάλωτη σε εξαναγκασμό. Ένα τέτοιο μήνυμα, αν ήταν προορισμένο, πιθανότατα θα αποτύγχανε.
Η παγίδα κλιμάκωσης
Ο σοβαρότερος κίνδυνος δεν έγκειται σε έναν σκόπιμο πόλεμο, αλλά σε έναν ακούσιο. Η στρατιωτική δράση έχει τη δική της δυναμική. Μόλις πέσουν βόμβες σε ραντάρ ή ναυτικές βάσεις της Βενεζουέλας, η δυναμική αλλάζει. Αντίποινα, εσωτερικό χάος και ανθρωπιστικές κρίσεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε περαιτέρω παρέμβαση. Περιφερειακοί παράγοντες, από την Κούβα μέχρι την Κολομβία, μπορεί να εμπλακούν, εκούσια ή όχι.
Οι πόλεμοι σπάνια συμβαίνουν εντελώς τυχαία, αλλά οι μικροί πόλεμοι συχνά «τυχαία» γίνονται μεγάλοι. Η ιστορία δείχνει ότι το πρώτο χτύπημα σπάνια τερματίζει τη μάχη. Απλώς θέτει σε κίνηση γεγονότα που καθίστανται αδύνατο να ελεγχθούν.
Συμπεράσματα
Η στρατιωτική ισχύς, όταν χρησιμοποιείται χωρίς σαφή πολιτικό σκοπό, παύει να είναι εργαλείο πολιτικής και μετατρέπεται σε ρίσκο. Το να απειλεί κανείς με πόλεμο χωρίς να κατανοεί την πιθανή κλίμακα ή τις συνέπειές του ισοδυναμεί με καταστροφή.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να πιστεύουν ότι μια επίδειξη δύναμης θα αναγκάσει το καθεστώς Μαδούρο να υποχωρήσει ή να διασπαστεί. Αλλά η ισχύς χωρίς ακρίβεια γεννά αστάθεια. Η συσσώρευση στην Καραϊβική μπορεί να μην είναι ακόμη ένα πολεμικό σχέδιο, αλλά είναι ένα επικίνδυνο μήνυμα σε αναζήτηση στρατηγικής.
Ως ένας αξιωματικός που έχει διοικήσει και έχει δει τις συνέπειες ενός στρατηγικού λάθους υπολογισμού, γνωρίζω ότι ο εξαναγκασμός πρέπει πάντα να συνδυάζεται με σαφήνεια. Το να στριμώχνεις έναν αντίπαλο χωρίς να προσφέρεις διέξοδο ισοδυναμεί με εγγύηση την αντιπαράθεση.
Αν ο στόχος της Ουάσιγκτον είναι η περιφερειακή σταθερότητα, πρέπει να συνδυάσει την ισχύ με τον σκοπό και την πίεση με τη διπλωματία. Διαφορετικά, μια επίδειξη δύναμης που αποσκοπεί στην αποκατάσταση της τάξης θα μπορούσε αντίθετα να πυροδοτήσει το ίδιο το χάος που επιδιώκει να αποτρέψει, έναν πόλεμο που κανείς δεν περίμενε να έρθει και που κανείς δεν κερδίζει πραγματικά.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. ΣήμεραείναισυνεργάτηςκαιερευνητήςτουInstitute for National and International Security(INIS),τουStrategy International (SI)καιτουResearch Institute for European and American Studies (RIEAS).
Φωτογραφία που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα με αφορμή τον εορτασμό της Αγίας Τριάδος στην Πρόνοια Ναυπλίου, το Σάββατο 23 Ιουνίου 2024. Με κάθε λαμπρότητα πανηγυρίζει μεγαλοπρεπώς ο Ιερός Ναός Αγίας Τριάδος Ναυπλίου στην συνοικία της Πρόνοιας. Την παραμονή της εορτής, εψάλει Μέγας αρχιερατικός Εσπερινός μετά αρτοκλασίας και θείου κηρύγματος από τον Μητροπολίτη Αργολίδας Νεκτάριο, ο οποίος κήρυξε και τον θείο λόγο. Μετά το πέρας του εσπερινού ακολούθησε η λιτάνευση της θαυματουργής εικόνας της Αγίας Τριάδος στα σοκάκια της Πρόνοιας. Η εορτή του Αγίου Πνεύματος είναι μια από τις σημαντικότερες γιορτές για την Ορθοδοξία. Κάθε χρόνο πιστοί πηγαίνουν στις εκκλησίες και στους ιερούς ναούς για να ανάψουν ένα κερί και να παρακολουθήσουν τη λειτουργία. Κυριακή 24 Ιουνίου 2024. ΑΠΕ-ΜΠΕ /ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΜΠΟΥΓΙΩΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ
Μια γεωπολιτισμική πρόταση της Ελλάδας και της Ορθοδοξίας για έναν πιο ειρηνικό κόσμο. Το διεθνές σύστημα σήμερα βρίσκεται σε μια φάση έντονα μεταβατική και ρευστή. Κινούμαστε προς μια νέα ιστορική περίοδο με πολλά ανταγωνιστικά στοιχεία.
Οι ανταγωνισμοί αυτοί έχουν εν πολλοίς υλική βάση (αλλαγές στα ισοζύγια στρατιωτικής ισχύος, στην τεχνολογία, σε ανταγωνισμούς για φυσικούς πόρους, ενέργεια κλπ). Ωστόσο, προκύπτουν και εντάσεις, οι οποίες προέρχονται από πολιτισμικά μεγέθη, τα οποία συνήθως λειτουργούν χωρίς να γίνονται αντιληπτά. Αναφερόμαστε σε κρυφά, αλλά εξαιρετικά επιδραστικά, στοιχεία στη συμπεριφορά των γεωπολιτικών δρώντων, τα οποία προέρχονται από τον πολιτισμικό τους πυρήνα.
Το φαινόμενο αυτό είναι πολύ έντονο στη Δύση, δεδομένου ότι αυτή παραμένει ο πιο σημαντικός παράγοντας διαμόρφωσης του διεθνούς συστήματος, ενώ η γεωπολιτική της ταυτότητα έχει οικοδομηθεί πάνω σε χριστιανογενή θεμέλια. Θεμελιώδεις κοσμοαντιλήψεις περί χρόνου, Ιστορίας, ταυτότητας και ανάγνωσης των “Άλλων” έχουν προκύψει από τον Δυτικό Χριστιανισμό (ο οποίος είναι ένα ξεχωριστό μέγεθος από τον γνήσιο Χριστιανισμό των Ελλήνων Πατέρων) και τη μετέπειτα εκκοσμίκευσή τους διαμέσου του Διαφωτισμού, του Ουμανισμού και γενικότερα αυτού που λέμε Νεωτερικότητα. Ο γραμμικός εσχατολογικός, τελεολογικός χρόνος είναι ένα τέτοιο στοιχείο, όπως και ο μανιχαϊσμός, η δυιστική ανάγνωση του κόσμου και του εαυτού, η λατρεία της ισχύος, όπως έχει τεκμηριώσει ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος και μια σειρά από άλλα.
Όλα αυτά έχουν εισαγάγει ένα έντονα ανταγωνιστικό στοιχείο στη γεωπολιτική συμπεριφορά της Δύσης, το οποίο συνδυάζεται με μια σειρά ανταγωνιστικών αναγνώσεων του κόσμου, που χαρακτηρίζουν μη δυτικούς γεωπολιτικούς δρώντες, οι οποίες προκύπτουν από τη δική τους ιστορική πορεία και πολιτισμική ταυτότητα.
Ένας μεγάλος κίνδυνος για την Ανθρωπότητα σήμερα είναι να οδηγηθεί σε Πόλεμο Πολιτισμών, όχι τόσο με την έννοια που είχε δώσει ο Χάντινγκτον, όσο με την κρυφία εισπήδηση ανορθολογικών στοιχείων στη συμπεριφορά των παγκόσμιων γεωπολιτικών δρώντων, τα οποία επιδρούν εξόχως αποσταθεροποιητικά στο διεθνές σύστημα. Μεταξύ των άλλων, αυτά τα ανορθολογικά στοιχεία φαίνονται ξεκάθαρα στη διαχείριση της πυρηνικής ισχύος στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου και πολύ πιο έντονα σήμερα, καθώς εισερχόμαστε στην Τρίτη Πυρηνική Εποχή.
Η Ελλάδα και η Ορθοδοξία μπορούν να προσφέρουν στο νέο διεθνές σύστημα ένα ισχυρό εργαλείο για να περιοριστούν οι εντάσεις αυτές ορθολογικοποιώντας τους παγκόσμιους ανταγωνισμούς, περιορίζοντας τις παρανοϊκές αναγνώσεις της πραγματικότητας, αλλά κυρίως καλλιεργώντας μια αντίληψη συνολικού και συλλογικού (συν)υπάρχειν της Ανθρωπότητας. Το εργαλείο αυτό είναι η Ορθόδοξη αντίληψη του Προσώπου.
Το Υπάρχειν δια της Σχέσεως και το Υπάρχειν εν Ετερότητι. Στη θέση, δηλαδή, του ανταγωνισμού των ετεροτήτων ως θεμελιακού στοιχείου της αντίληψης περί διεθνών σχέσεων, που κυριαρχεί στον δυτικό κόσμο, η Ορθοδοξία τοποθετεί τη Σχέση των ετεροτήτων, από την οποία προκύπτει και το υπάρχειν των δρώντων, αλλά και ένα συλλογικό Υπάρχειν: η Ανθρωπότητα. Το Υπάρχειν δια της Σχέσεως και το Υπάρχειν εν Ετερότητι διαμορφώνουν τη βάση για ένα καινοφανές γεωπολιτικό μέγεθος που μπορούμε να αποκαλέσουμε Πολιτισμό του Ανθρώπου.
Ο Πολιτισμός του Ανθρώπου
Ο Πολιτισμός του Ανθρώπου (The Civilization of the Mankind) δεν είναι απλώς το άθροισμα των ανθρώπινων πολιτισμών, ούτε καν η σύνθεσή τους. Πολύ περισσότερο δεν είναι τα κοινά στοιχεία των ανθρώπινων πολιτισμών. Αυτή είναι μια αντίληψη ακρωτηριαστικού συγκρητισμού, που απειλεί να τοποθετήσει τους επιμέρους ανθρώπινους πολιτισμούς στην κλίνη του Προκρούστη, ώστε να επιτευχθεί μια εκβιαστική ταύτιση, με απώλεια της ετερότητας. Απειλείται, δηλαδή, να περικοπούν, να καταδιωχθούν, να δαιμονοποιηθούν τα στοιχεία της ετερότητας, ώστε να προκύψει ένας φαντασιακός κοινός πυρήνας.
Αντιθέτως, ο Πολιτισμός του Ανθρώπου βασίζεται στην ετερότητα ως στοιχείο ενότητας. Είναι η εφαρμογή του Υπάρχειν δια της Σχέσεως, του Υπάρχειν εν Ετερότητι, που αποτελούν τον πυρήνα της έννοιας του Προσώπου της Ορθόδοξης πολιτισμικής πρότασης. Ο Πολιτισμός του Ανθρώπου είναι μια νέα ανάγνωση του κόσμου, με πυρήνα την ύπαρξη δια της σχέσης, την ύπαρξη δια της ετερότητας. Κάθε επιμέρους πολιτισμός διατηρεί την πλήρη αυτοτέλειά του και δια αυτής διαμορφώνει τη σχέση του με τους υπόλοιπους. Υπό μία έννοια, όσο περισσότερα είναι τα στοιχεία της ετερότητας τόσο το καλύτερο. Η ετερότητα φέρνει αρμονία, η συγγένεια φέρνει ανταγωνισμούς.
Για να προκύψει όμως αυτή η σχέση πρέπει να υπάρξουν οι επιμέρους υποστάσεις, που σχετίζονται μεταξύ τους εν ετερότητι. Και εδώ λοιπόν, απαιτείται πριν και πάνω απ’ όλα μια αυτογνωσία. Να προσδιορίσουμε ποιοι είμαστε. Να υπάρξει πρώτα η ετερότητα, για να υπάρξει εν συνεχεία η σχέση. Και το υπάρχειν, ιδιαίτερα στη Δύση, έχει πολιτισμικά θεμέλια, τα οποία τα έχουμε ξεχάσει. Ο Πολιτισμός του Ανθρώπου είναι μια νέα γεωπολιτική ανάγνωση του κόσμου, που επιδιώκει να λειτουργήσει επ’ ωφελεία ολόκληρης της Ανθρωπότητας σε μια κρίσιμη μεταβατική ιστορική περίοδο. Και μόνον η Ελλάδα είναι σε θέση να αναλάβει αυτή την αποστολή.
Εν κατακλείδι λοιπόν, ο Πολιτισμός του Ανθρώπου είναι ένα νέο μοντέλο ανάγνωσης και διαμόρφωσης του διεθνούς συστήματος, βασισμένο στην αυτογνωσία των πολιτισμών και στην ύπαρξη δια της σχέσης και δια της ετερότητας. Όσο μεγαλύτερη η ετερότητα, τόσο καλύτερη είναι η σχέση. Όσο πιο πλήρης και ρεαλιστική είναι η ανάγνωση της ταυτότητας καθενός μέρους της σχέσης, τόσο καλύτερη η ετερότητα, άρα τόσο καλύτερη η σχέση. Όσο πιο βαθιά ερευνήσουμε στον πολιτισμικό πυρήνα, τόσο καλύτερη είναι η γνώση της ταυτότητας και τόσο μεγαλύτερη η ετερότητα και τόσο καλύτερη η σχέση.
Το ρωσικό γεωπολιτικό περιοδικό Global Affairs δημοσίευσε ένα νέο στρατιωτικο-στρατηγικό άρθρο, το οποίο συνυπογράφει ο στρατηγός Γιούρι Μπαλούγεφσκι, που διετέλεσε Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου της Ρωσίας — θέση που σήμερα κατέχει ο Γκερασίμοφ — από το 2004 έως το 2008. Είναι γνωστός για την παραίτησή του, έπειτα από την αντίθεσή του στις αμφιλεγόμενες «μεταρρυθμίσεις Σερντιούκοφ», οι οποίες μετασχημάτισαν — ή αποδυνάμωσαν, ανάλογα με το ποιον ρωτάτε — τις Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις κατά την περίοδο 2008-2012.
Το άρθρο τιτλοφορείται «Ψηφιακός Πόλεμος – Μια Νέα Πραγματικότητα»:
Όπως φαίνεται και από τον υπότιτλο, το άρθρο καλεί τη Ρωσία να προσαρμοστεί σε αυτή τη «νέα πραγματικότητα» το συντομότερο δυνατό. Η επείγουσα φύση αυτής της έκκλησης προκύπτει από τη διατυπωμένη θέση ότι οι τεχνολογικές δυνατότητες των drone θα αυξάνονται ταχύτερα από τα αποτελεσματικά μέσα αντιμετώπισής τους:
«Είναι απίθανο να υπάρξει ειδικός που να αρνηθεί τις επαναστατικές αλλαγές στις στρατιωτικές υποθέσεις – την “επανάσταση των μη επανδρωμένων” ή την “επανάσταση του πολέμου των drone”. Ίσως, σε ευρύτερο πλαίσιο, θα μπορούσε να ονομαστεί “ψηφιακός πόλεμος”. Υπάρχουν όλοι οι λόγοι να πιστεύει κανείς ότι αυτή η διαδικασία θα συνεχίσει να επεκτείνεται και να βαθαίνει, καθώς η προοπτική ενίσχυσης του “πολέμου των drone” υπερβαίνει την ικανότητα αποτελεσματικής αντιμετώπισης αυτού του τύπου όπλων.»
Οι συγγραφείς συνεχίζουν εξηγώντας ότι τα drone γίνονται σταδιακά φθηνότερα και μικρότερα, ενώ ταυτόχρονα αυξάνουν την εμβέλειά τους. Στο άμεσο μέλλον, σημειώνουν, τακτικά μετόπισθεν θα καταστούν πλήρεις «ζώνες εξόντωσης» — κάτι που στην ουσία έχει ήδη συμβεί σύμφωνα με πολλές αναφορές από την πρώτη γραμμή.
«Το τακτικό πεδίο μάχης και τα μετόπισθεν, δεκάδες χιλιόμετρα μακριά από τη γραμμή επαφής, θα καταστούν ουσιαστικά “ζώνες εξόντωσης”. Φυσικά, η αντιμετώπιση αυτών των απειλών θα αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα. Ως εκ τούτου, η ένοπλη σύγκρουση θα επικεντρώνεται πρωτίστως στην επίτευξη “υπεροχής drone” στον αέρα. Κατά συνέπεια, η οργάνωση των στρατιωτικών δυνάμεων πρέπει να ευθυγραμμιστεί με τους στόχους και τα καθήκοντα της επίτευξης αυτής της υπεροχής στον αέρα και το διάστημα.»
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, παρατίθεται μια ενδιαφέρουσα ανάλυση από ρωσικό κανάλι για τον τομέα Ποκρόβσκ, περιγράφοντας πώς έχει εξελιχθεί η κατάσταση σε ό,τι αφορά τις μεταφορές και την τοποθέτηση μονάδων:
«Συνεχίζουμε το δύσκολο έργο ανεφοδιασμού των μονάδων εφόδου μας στον τομέα Ποκρόβσκ. Αυτόν τον μήνα, η κύρια προσοχή δόθηκε στις μονάδες εφόδου και την επικοινωνία και επιβίωσή τους στο πεδίο της μάχης.»
«Πρώτα, πρέπει να εξηγήσουμε πώς είναι η γραμμή επαφής σε αυτή την κατεύθυνση και γενικά σε ολόκληρο το μέτωπο σήμερα.
Πρώτον, το προσωπικό που έχει συγκεντρωθεί και είναι έτοιμο να εκτελέσει τις πολεμικές του αποστολές μεταφέρεται σε σημείο συγκέντρωσης 20-25 χιλιόμετρα από την πρώτη γραμμή.
Στη συνέχεια αναμένουν την εντολή. Μεταφέρονται στην αρχή του επόμενου τμήματος και αποβιβάζονται σε σημείο περίπου 10-13 χιλιόμετρα από την LBS (γραμμή επαφής), όπου μπορούν να παραμείνουν για κάποιο χρονικό διάστημα – από μερικές ώρες έως και αρκετές ημέρες. Πρόκειται για σημείο εκκένωσης κοντά στο μέτωπο, από όπου μπορείς σχεδόν με βεβαιότητα να διαφύγεις και να επιβιώσεις.»
Έπειτα, ακολουθεί η επόμενη αποβίβαση σε σημείο 5-7 χιλιόμετρα από την LBS (γραμμή επαφής) – δεν είναι δυνατή η περαιτέρω μετακίνηση με όχημα. Όλες οι αποβιβάσεις και οι μετακινήσεις μέσα από πεδία ναρκών και ανοικτές περιοχές πραγματοποιούνται με τη βοήθεια οδηγών.
Από εκεί και πέρα, με τα πόδια, προχωρούν προς το σημείο από το οποίο μπορεί να ξεκινήσει η έφοδος. Από εκεί προσεγγίζουν τις θέσεις. Συνήθως, μόνο οι μισοί φτάνουν στις θέσεις, ενώ οι υπόλοιποι τραυματίζονται ή σκοτώνονται από επιθέσεις drone.
Ένα ζεύγος στρατιωτών εφόδου που φτάνει στα ερείπια ενός σπιτιού συνήθως κινείται ανά δύο, κρυμμένοι μέσα σε ερείπια και υπόγεια. Δεν βγαίνουν έξω χωρίς λόγο. Από εκεί πρέπει να διατηρούν επικοινωνία με τον διοικητή τους για να παραμένουν ενήμεροι για το τι συμβαίνει έξω, να συντονίζουν τις κινήσεις τους με τις γειτονικές μονάδες, να παρέχουν βοήθεια και να συμμετέχουν σε επιθέσεις. Μπορεί να μείνουν στα ερείπια για μια εβδομάδα, έναν μήνα ή και δύο.
Αν ο καιρός είναι κακός: ομίχλη, βροχή, χιονόπτωση, τότε οι απώλειες μειώνονται απότομα. Τα FPV drone σχεδόν δεν πετούν στη βροχή – σταγόνες κολλούν στην κάμερα. Η κουρτίνα νερού μπλοκάρει ισχυρά το σήμα στα 5.8 GHz. Ωστόσο, τότε το εχθρικό πυροβολικό δραστηριοποιείται πιο έντονα.
Η κίνηση οποιασδήποτε τεθωρακισμένης μονάδας συνήθως εντοπίζεται από τον εχθρό 10-15 χιλιόμετρα πριν από την LBS. Μέχρι να φτάσει στις αρχικές θέσεις για την επίθεση, υπάρχουν ήδη δεκάδες εχθρικά FPV drone στον αέρα και δεκάδες ακόμη έτοιμα για εκτόξευση. Όλα αυτά τότε «πέφτουν» πάνω στην τεθωρακισμένη ομάδα και στους αλεξιπτωτιστές. Ναι, είναι δύσκολα για τα στρατεύματά μας και υπάρχουν απώλειες, αλλά καταφέρνουμε ακόμη να αποβιβάζουμε αλεξιπτωτιστές και να προχωρούμε. Οι κύριες απώλειές μας είναι σε τραυματισμένους στρατιώτες.
Σύμφωνα με τα παραπάνω, η ζώνη των 25 χιλιομέτρων από τη γραμμή επαφής έχει ήδη καταστεί εξαιρετικά επικίνδυνη, όπου η διασπορά είναι απαραίτητη για την επιβίωση. Από τα 5-7 χιλιόμετρα και μετά, ουσιαστικά μετατρέπεται σε «ζώνη θανάτου», δανειζόμενοι έναν όρο από την ορειβασία.
Ο Μπαλούγεφσκι και ο συγγραφέας που τον συνοδεύει αναφέρουν ότι η βασική εξέλιξη του σύγχρονου πεδίου μάχης είναι η πλήρης κατάργηση της «ομίχλης του πολέμου», εγκαινιάζοντας μια εποχή απόλυτης διαφάνειας στο πεδίο. Ο κύριος κίνδυνος έγκειται στην περαιτέρω ανάπτυξη και στον διασυστημικό συντονισμό των διαστημικών δυνατοτήτων με άλλες ψηφιακές και μη επανδρωμένες τεχνολογίες.
Η βελτίωση των εργαλείων επιτήρησης, των αισθητήρων, της υπολογιστικής ισχύος, των δικτύων πληροφόρησης, των μεθόδων μετάδοσης και επεξεργασίας δεδομένων, καθώς και της τεχνητής νοημοσύνης, δημιουργεί ένα ενιαίο παγκόσμιο επίγειο, εναέριο και διαστημικό πληροφοριακό περιβάλλον («πεδίο πληροφορικού πολέμου»), το οποίο παρέχει — και ολοένα επεκτείνει — ενιαία τακτική, επιχειρησιακή και στρατηγική διαφάνεια.
Σε αυτό το πλαίσιο, υπάρχει μια σύντομη αλλά ενδιαφέρουσα παρένθεση από ένα πρόσφατο ρωσικό ρεπορτάζ. Περιγράφει πώς η τελευταία «ψηφιακή ενοποίηση» του «πληροφοριακού πεδίου μάχης» έχει επιφέρει και ορισμένες ανεπιθύμητες παρενέργειες από διοικητές που έχουν αποκτήσει υπερβολικό έλεγχο επί της πληροφορίας — με αποτέλεσμα να καταφεύγουν συχνά σε μικροδιαχείριση ή να εστιάζουν υπέρμετρα σε άσχετους τακτικά στόχους ή αντικείμενα, εις βάρος του κυρίου τακτικού ή επιχειρησιακού στόχου.
Η παράταξη, Αυτοδιοίκηση Τώρα, με επικεφαλής τον Χάρη Δούκα, κατέθεσε πρόταση-ψήφισμα στο Συνέδριο της ΚΕΔΕ, που περιλάμβανε την καταδίκη της κυβερνητικής πολιτικής που οδηγεί σε αδιέξοδο τους Δήμους της χώρας, αλλά και συγκεκριμένες κινητοποιήσεις για τη διεκδίκηση των αιτημάτων της Αυτοδιοίκησης, που έχουν στόχο τη βελτίωση της ζωής των πολιτών.
Τελικά, το Συνέδριο ενέκρινε, μόλις με 92 έναντι 89 ψήφων, την πρόταση της πλειοψηφίας, που περιορίζεται στα γνωστά ευχολόγια των προσκείμενων στη ΝΔ Δημάρχων.
Αν ληφθεί υπόψη ότι η αναλογία των παρατάξεων στις εκλογές της ΚΕΔΕ ήταν 66% υπέρ της προσκείμενης στη ΝΔ παράταξης, έναντι 30% της Αυτοδιοίκησης Τώρα (που συσπειρώνει προοδευτικές δυνάμεις), γίνεται σαφές ότι η πολιτική μας αγγίζει όλο και περισσότερο τα στελέχη της Αυτοδιοίκησης, με σημαντικά θετικά αποτελέσματα. Ότι υπάρχει μια δραματική αλλαγή των συσχετισμών, επισημαίνει η παράταξη του κ. Δούκα σε σχετική ανακοίνωση. Η ανακοίνωση συνεχίζει:
“Αποδεικνύει, επίσης, την όλο και μεγαλύτερη αποδοκιμασία των κυβερνητικών πολιτικών, αλλά και τη σημασία της ευρύτερης συνεργασίας των προοδευτικών δυνάμεων.
Είναι απαράδεκτο ότι η πλειοψηφία της ΚΕΔΕ χρησιμοποίησε κάθε είδους μεθοδεύσεις, προκειμένου, έστω και με ελάχιστη πλειοψηφία, να περάσει το ανώδυνο για τη ΝΔ ψήφισμά της. Έρχονται σε γνώση μας σοβαρές καταγγελίες, που θα εξεταστούν διεξοδικά. Με δεδομένο, μάλιστα, ότι η πρόταση της παράταξης του ΚΚΕ πήρε 10 ψήφους, γίνεται σαφές ότι η φιλοκυβερνητική παράταξη έχασε την πλειοψηφία στο Συνέδριο.
Είναι επίσης λυπηρή η εικόνα των ελάχιστων εκείνων που εξελέγησαν με προοδευτικά ψηφοδέλτια, αλλά για μία ακόμη φορά ταυτίστηκαν με τη φιλοκυβερνητική παράταξη, ψηφίζοντας την πρότασή της”.
Η βρετανική εφημερίδα Guardian δημοσιεύει ότι στη μεσογειακή Ευρώπη έχει αυξηθεί σημαντικά ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν πάνω από 100 χρόνια.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, μέχρι το 2050, ο αριθμός των αιωνόβιων στην Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να αυξηθεί σε σχεδόν μισό εκατομμύριο.
Στην Ιταλία υπάρχουν αυτή τη στιγμή 724 άτομα άνω των 105 ετών και 19 άνω των 110 ετών.
Η Ιταλία έχει όλο και περισσότερους ανθρώπους που ξεπέρασαν τα 100 χρόνια ζωής, επομένως ο αριθμός τους σε αυτή τη χώρα έχει υπερδιπλασιαστεί σε σύγκριση με το 2009, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της εθνικής στατιστικής υπηρεσίας Istat.
Μόνο φέτος, περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι γιόρτασαν τα 100ά γενέθλιά τους στην Ιταλία και οι περισσότεροι από αυτούς είναι γυναίκες , σημειώνει χαρακτηριστικά o Guardian.
Ο αριθμός των αιωνόβιων αυξάνεται ραγδαία σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εκτιμάται ότι μέχρι το 2050 ο αριθμός τους θα φτάσει σχεδόν το μισό εκατομμύριο, ενώ το 2019 ήταν 96.600, σύμφωνα με την βρετανική εφημερίδα.
Η Γαλλία, η Ιταλία και η Ελλάδα έχουν το υψηλότερο ποσοστό αιωνόβιων
Η μεσογειακή διατροφή, με τη χρήση του αγνού ελαιόλαδου στη μαγειρική, θεωρείται εδώ και χρόνια ένας από τους κύριους λόγους για τη μακροζωία των Ιταλών, σε συνδυασμό με μια ανεπτυγμένη κοινωνική ζωή και ένα καλό σύστημα υγείας, αναφέρει o Guardian.
