Διεθνές κυνήγι «ενόχων» με τρεις βασικούς υπόπτους. Τα σενάρια για τον «υποκλοπέα» και οι αντιδράσεις σε ΗΠΑ, Ρωσία, Ουκρανία.
Mια τηλεφωνική συνομιλία ανάμεσα στον αμερικανό προεδρικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και τον ρώσο σύμβουλο του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ έχει προκαλέσει ένα διπλωματικό θρίλερ διεθνών διαστάσεων, με κυβερνήσεις, υπηρεσίες πληροφοριών και αναλυτές να αναζητούν τον άνθρωπο – ή την υπηρεσία – πίσω από τη διαρροή.
Η αποκάλυψη του περιεχομένου της συζήτησης πυροδότησε διεθνές κυνήγι «ενόχων», όπως σχολιάζει και η Wall Street Journal. Διπλωμάτες, δημοσιογράφοι αλλά και «ερασιτέχνες ντετέκτιβ» προσπαθούν να απαντήσουν στο ίδιο ερώτημα: ποιος είχε το κίνητρο και τα μέσα;
Σύμφωνα με την ηχογράφηση που δημοσιοποίησε το Bloomberg, ο Γουίτκοφ —με την επιτυχία της συμφωνίας για τη Γάζα ακόμη νωπή— πρότεινε να εφαρμοστεί παρόμοιο μοντέλο και στην Ουκρανία. Παράλληλα, συμβούλευσε τον Ουσάκοφ πώς ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα μπορούσε να παρουσιάσει την ιδέα στον Ντόναλντ Τραμπ, ζητώντας μάλιστα να προγραμματιστεί τηλεφωνική επικοινωνία Πούτιν–Τραμπ πριν από την επίσκεψη Ζελένσκι στον Λευκό Οίκο.
Ποιος θα μπορούσε να παρακολουθήσει μια τέτοια συνομιλία;
Το ερώτημα είναι καίριο: ποιος διαθέτει την τεχνολογία να υποκλέψει μια κλήση κινητού τηλεφώνου μεταξύ τόσο υψηλόβαθμων αξιωματούχων; Και ποιος θα ωφελούνταν περισσότερο από μια τέτοια διαρροή;
Ευρωπαϊκή υπηρεσία πληροφοριών;
Υψηλόβαθμοι Ρώσοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι πίσω από τη διαρροή ενδέχεται να βρίσκεται ευρωπαϊκή υπηρεσία που επιχείρησε να σαμποτάρει μια κατάπαυση του πυρός η οποία —σύμφωνα με φόβους ευρωπαϊκών πρωτευουσών— θα ευνοούσε τη Μόσχα.
Ρωσικό «χτύπημα»;
Κάποιοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο η ίδια η Ρωσία να έριξε τη «βόμβα». Ίσως, όπως είπε ένας από αυτούς, για να δείξει ότι έχει τον Γουίτκοφ «στο τσεπάκι της» ή για να πλήξει εσωτερικούς αντιπάλους στο Κρεμλίνο σχετικά με τον ρόλο του Ντμίτριεφ ως μεσολαβητή.
Αμερικανικός «παράγοντας»;
Υπάρχει και η θεωρία ότι η διαρροή μπορεί να προήλθε από αμερικανική υπηρεσία, με στόχο να μπλοκάρει πιθανή πίεση Τραμπ προς την Ουκρανία για μια συμφωνία που θα ωφελούσε τη Ρωσία.
«Όλοι προσπαθούν να καταλάβουν», λέει η Έμιλι Φέρις, ειδική σε θέματα Ρωσίας στο Royal United Services Institute, ένα think tank του Λονδίνου. «Αυτές οι δύο εβδομάδες ήταν χαοτικές, και αυτό απλώς προσθέτει σύγχυση και ασάφεια μέσα στην όλη δυσπιστία για οτιδήποτε προέρχεται από όλες αυτές τις χώρες».
Οι αντιδράσεις: από το Κρεμλίνο ως το Κίεβο
Η τηλεφωνική συνομιλία δημοσιεύθηκε αργά την Τρίτη από το Bloomberg. Το πρακτορείο ειδήσεων φρόντισε να μην δώσει καμία ένδειξη σχετικά με τις πηγές του: το άρθρο δεν έφερε υπογραφή ή ημερομηνία.
Η κλήση, που πραγματοποιήθηκε στις 14 Οκτωβρίου και διήρκεσε λίγο περισσότερο από πέντε λεπτά, φέρεται να αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης του αμερικανικού «ειρηνευτικού σχεδίου των 28 σημείων», το οποίο η Ουάσιγκτον πιέζει το Κίεβο να αποδεχθεί.
Ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε ότι πιστεύει ότι η συνομιλία διέρρευσε από μια ξένη υπηρεσία πληροφοριών και ότι ο στόχος δεν ήταν ο Γουίτκοφ, αλλά ο Ουσάκοφ, ο οποίος επίσης ηχογραφήθηκε σε μια δεύτερη συνομιλία με έναν άλλο απεσταλμένο του Κρεμλίνου, τον Κιρίλ Ντμιτρίεφ.
Ευρωπαίος αξιωματούχος ασφαλείας δήλωσε ότι δεκάδες χώρες σε όλο τον κόσμο διαθέτουν την τεχνολογία για να παρακολουθούν τις συνομιλίες του Ουσάκοφ, καθώς ο αξιωματούχος του Κρεμλίνου χρησιμοποιούσε μια ανοιχτή γραμμή τηλεφώνου.
Ο κύριος ύποπτος; Πιθανότατα μια ευρωπαϊκή χώρα, είπε, αλλά δεν ήξερε ποια ακριβώς. Από την άλλη πλευρά, πρόσθεσε, η Ρωσία δεν μπορεί να αποκλειστεί, καθώς υπάρχουν διαφωνίες και εσωτερικές διαμάχες σχετικά με τον ρόλο του Ντμίτριεφ ως μεσολαβητή του Κρεμλίνου.
Ο Τραμπ από την πλευρά του δήλωσε ότι δεν είδε τίποτα κακό στη συνομιλία, λέγοντας ότι ήταν ένα φυσιολογικό κομμάτι των διαπραγματεύσεων.
Ωστόσο, ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί βουλευτές επέκριναν τον ρόλο του Γουίτκοφ και δήλωσαν ότι η συνομιλία αποκάλυψε ότι ήταν πολύ φιλικός με τους Ρώσους.
Ανώτερος ουκρανός αξιωματούχος υπερασπίστηκε τον Γουίτκοφ. «Δεν πιστεύουμε ότι ο Γουίτκοφ παίζει υπέρ του Κρεμλίνου», δήλωσε ο Μιχαϊλ Ποντολιακ, σύμβουλος του ουκρανού προέδρου, σε σχόλια προς τα ουκρανικά μέσα ενημέρωσης.
Την Τετάρτη, ο Ουσάκοφ δήλωσε στη ρωσική κρατική τηλεόραση ότι όποιος διέρρευσε το τηλεφώνημα πιθανότατα προσπαθούσε να παρεμποδίσει τις ειρηνευτικές συνομιλίες της Ρωσίας με τις ΗΠΑ.
Είπε ότι δεν γνωρίζει ποιος το διέρρευσε, αλλά ότι δεν ήταν οι ίδιοι οι Ρώσοι. «Δεν ξέρω, το διέρρευσαν, το άκουσαν, αλλά δεν ήμασταν εμείς».
Ο Ουσάκοφ επέκρινε επίσης τις ευρωπαϊκές χώρες που είχαν διατυπώσει αντιρρήσεις για το αρχικό ειρηνευτικό σχέδιο 28 σημείων. «Οι Ευρωπαίοι παρεμβαίνουν στην ειρηνευτική διαδικασία στην Ουκρανία με έναν εντελώς αχρείαστο τρόπο», είπε.
Ανεξάρτητα από το ποιος διέρρευσε τη συνομιλία, η αποκάλυψη του Bloomberg ενίσχυσε την αίσθηση χάους και αβεβαιότητας γύρω από τον πόλεμο και τη διπλωματία, κάτι που πιθανότατα δεν πειράζει τη Ρωσία, είπε η Φέρις.
«Είναι μια φανταστική κατάσταση για τους Ρώσους. Δεν χρειάζεται να κάνουν σχεδόν τίποτα εδώ. Όλες οι αντιδράσεις τους δείχνουν ότι δεν αισθάνονται μεγάλη ανάγκη να επιταχύνουν τα πράγματα», είπε.
Ανεξάρτητα από το ποιος ηχογράφησε την κλήση ή τη διέρρευσε, μπορεί να μην έχει τελικά μεγάλη σημασία. Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας Σεργκέι Ριάμπκοφ δήλωσε την Τετάρτη ότι οι στόχοι της Ρωσίας από την «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» στην Ουκρανία δεν έχουν αλλάξει, καταλήγει η WSJ.
Πούτιν: Ποινικό αδίκημα στη Ρωσία
Σχολιάζοντας τις διαρροές τηλεφωνικών συνομιλιών μεταξύ του Ειδικού Απεσταλμένου των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και του βοηθού του Γιούρι Ουσακόφ και του Ειδικού Απεσταλμένου Κίριλ Ντμιτρίεφ, ο Ρώσος Πρόεδρος δήλωσε, την Πέμπτη, ότι αυτό θα συνεπαγόταν ποινικές κυρώσεις στη Ρωσία.
«Όσον αφορά αυτές τις διαρροές, θα μπορούσαν να είναι ψεύτικες ή ίσως πραγματικά υποκλαπείσες συνομιλίες. Στην πραγματικότητα, αυτή είναι μια ποινική υπόθεση στη χώρα μας. Η υποκλοπή απαγορεύεται. Τους ανατέθηκε να κατασκοπεύουν και υποκλέπτουν. Ας ασχοληθούν με τις δουλειές τους», δήλωσε ο Πούτιν.
Τι συζήτησαν Γουίτκοφ και Ουσάκοφ – Όλος ο διάλογος που διέρρευσε
Όπως αποκάλυψε το Bloomberg, ο Γουίτκοφ, σε τηλεφώνημα που φέρεται να έλαβε χώρα στις 14 Οκτωβρίου, φέρεται να συμβούλεψε τον Ουσάκοφ σχετικά με το πώς ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα έπρεπε να μιλήσει για το θέμα στον Ντόναλντ Τραμπ.
Κατά τη διάρκεια του πεντάλεπτου τηλεφωνήματος, η καθοδήγηση του Γουίτκοφ περιελάμβανε προτάσεις για τον προγραμματισμό μιας τηλεφωνικής συνομιλίας Τραμπ – Πούτιν πριν από την επίσκεψη του Βολοντίμιρ Ζελένσκι στον Λευκό Οίκο αργότερα την ίδια εβδομάδα και τη χρήση της συμφωνίας για τη Γάζα ως τρόπο προσέγγισης.
Η συζήτηση για πρώτη φορά προσφέρει άμεση εικόνα για τις πρόσφατες τακτικές του Γουίτκοφ στις διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία και αυτό που φαίνεται να αποτελεί τη γένεση της ειρηνευτικής πρότασης 28 σημείων που εμφανίστηκε νωρίτερα αυτόν τον μήνα, την οποία οι ΗΠΑ έχουν πιέσει την Ουκρανία να αποδεχτεί ως βάση μιας συμφωνίας.
Στιβ Γουίτκοφ: Σε ευχαριστώ Γιούρι και ευχαριστώ για τη στήριξή σου. Ξέρω ότι η χώρα σου το υποστήριξε και σε ευχαριστώ.
Γιούρι Ουσάκοφ: Ναι, ναι, ναι. Ναι. Γι’ αυτό αναστείλαμε την οργάνωση της πρώτης Ρωσο–Αραβικής Συνόδου.
Στιβ Γουίτκοφ: Ναι.
Γιούρι Ουσάκοφ: Ναι, γιατί πιστεύουμε ότι εσύ κάνεις την πραγματική δουλειά εκεί στην περιοχή.
Στιβ Γουίτκοφ: Λοιπόν άκου. Θα σου πω κάτι. Πιστεύω πως αν καταφέρουμε να λύσουμε το θέμα Ρωσίας–Ουκρανίας, όλοι θα πηδάνε από τη χαρά τους.
Γιούρι Ουσάκοφ: Ναι, ναι, ναι. Ναι, χρειάζεται να λύσεις μόνο ένα πρόβλημα. (γελάει)
Στιβ Γουίτκοφ: Τι;
Γιούρι Ουσάκοφ: Τον ρωσο–ουκρανικό πόλεμο.
Στιβ Γουίτκοφ: Το ξέρω! Πώς θα το λύσουμε αυτό;
Γιούρι Ουσάκοφ: Φίλε μου, θέλω απλώς τη συμβουλή σου. Νομίζεις ότι θα ήταν χρήσιμο αν οι ηγέτες μας μιλούσαν στο τηλέφωνο;
Στιβ Γουίτκοφ: Ναι, το πιστεύω.
Γιούρι Ουσάκοφ: Το πιστεύεις. Και πότε νομίζεις ότι θα μπορούσε να γίνει;
Στιβ Γουίτκοφ: Νομίζω πως μόλις το προτείνετε, ο δικός μου είναι έτοιμος να το κάνει.
Γιούρι Ουσάκοφ: Εντάξει, εντάξει.
Στιβ Γουίτκοφ: Γιούρι, Γιούρι, θα σου πω τι θα έκανα. Η σύστασή μου.
Γιούρι Ουσάκοφ: Ναι, παρακαλώ.
Στιβ Γουίτκοφ: Θα έκανα την κλήση και θα επαναλάμβανα ότι συγχαίρετε τον πρόεδρο γι’ αυτό το επίτευγμα, ότι το υποστηρίξατε – το υποστηρίξατε – ότι σέβεστε το γεγονός ότι είναι άνθρωπος της ειρήνης και ότι πραγματικά χαρήκατε που το είδατε να συμβαίνει. Αυτό θα έλεγα. Νομίζω πως έτσι θα γίνει μια πολύ καλή συνομιλία. Γιατί — άκου τι είπα στον Πρόεδρο. Του είπα ότι εσείς, η Ρωσική Ομοσπονδία, πάντα θέλατε μια ειρηνευτική συμφωνία. Αυτό πιστεύω. Το είπα στον πρόεδρο ότι το πιστεύω αυτό. Και πιστεύω πως το πρόβλημα είναι ότι έχουμε δύο χώρες που δυσκολεύονται να καταλήξουν σε συμβιβασμό, και όταν το καταφέρουν, θα έχουμε ειρήνη. Σκέφτομαι μάλιστα μήπως παρουσιάσουμε ένα ειρηνευτικό σχέδιο 20 σημείων, όπως κάναμε στη Γάζα. Φτιάξαμε μια πρόταση Τραμπ 20 σημείων για την ειρήνη, και σκέφτομαι ότι ίσως κάνουμε το ίδιο και με εσάς. Το θέμα μου είναι το εξής…
Γιούρι Ουσάκοφ:: Εντάξει, εντάξει φίλε μου. Νομίζω πως αυτό ακριβώς μπορούν να συζητήσουν οι ηγέτες μας. Στιβ, συμφωνώ μαζί σου ότι θα τον συγχαρεί, θα πει ότι ο κ. Τραμπ είναι πραγματικός άνθρωπος της ειρήνης και τα σχετικά. Αυτό θα το πει.
Στιβ Γουίτκοφ: Αλλά άκου τι νομίζω ότι θα ήταν φοβερό.
Γιούρι Ουσάκοφ: Εντάξει, εντάξει.
Στιβ Γουίτκοφ: Τι θα γινόταν αν, αν… άκουσέ με…
Γιούρι Ουσάκοφ: Θα το συζητήσω με τον αρχηγό μου και μετά θα σε πάρω πίσω. Εντάξει;
Στιβ Γουίτκοφ: Ναι, γιατί άκου τι λέω. Θέλω απλώς να πεις – ίσως να το πεις αυτό στον Πρόεδρο Πούτιν, επειδή ξέρεις ότι τρέφω τον βαθύτερο σεβασμό για τον πρόεδρο Πούτιν.
Γιούρι Ουσάκοφ: Ναι, ναι.
Στιβ Γουίτκοφ: Ίσως να πει στον πρόεδρο Τραμπ: Ξέρεις, ο Στιβ και ο Γιούρι συζήτησαν ένα πολύ παρόμοιο σχέδιο ειρήνης 20 σημείων και αυτό μπορεί να είναι κάτι που θα μπορούσε να αλλάξει λίγο την κατάσταση, είμαστε ανοικτοί σε τέτοιου είδους πράγματα, να εξερευνήσουμε τι θα χρειαστεί για να επιτευχθεί μια συμφωνία ειρήνης. Τώρα, μεταξύ μας, ξέρω τι θα χρειαστεί για να υπάρξει ειρήνη: Το Ντονέτσκ και ίσως μια ανταλλαγή εδαφών κάπου. Αλλά λέω να μη μιλάμε έτσι, να μιλάμε πιο αισιόδοξα, γιατί νομίζω ότι θα φτάσουμε σε συμφωνία εδώ. Και πιστεύω, Γιούρι, ότι ο πρόεδρος θα μου δώσει πολύ χώρο και διακριτική ευχέρεια για να κλείσω τη συμφωνία.
Γιούρι Ουσάκοφ: Καταλαβαίνω…
Στιβ Γουίτκοφ: …οπότε αν μπορέσουμε να δημιουργήσουμε αυτή την ευκαιρία, ώστε μετά τη συνομιλία να πούμε ότι μίλησα με τον Γιούρι και είχαμε μια συζήτηση που μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές εξελίξεις.
Γιούρι Ουσάκοφ: Εντάξει, ακούγεται καλό. Καλό.
Στιβ Γουίτκοφ: Και κάτι ακόμη: Ο Ζελένσκι έρχεται στον Λευκό Οίκο την Παρασκευή.
Γιούρι Ουσάκοφ: Το ξέρω. (γελάει)
Στιβ Γουίτκοφ: Θα πάω σε αυτή τη συνάντηση γιατί με θέλουν εκεί, αλλά νομίζω ότι, αν είναι δυνατόν, να γίνει η κλήση με τον δικό σας ηγέτη πριν από τη συνάντηση της Παρασκευής.
Γιούρι Ουσάκοφ: Πριν, πριν -ναι;
Στιβ Γουίτκοφ: Σωστά.
Γιούρι Ουσάκοφ: Εντάξει, κατάλαβα τη συμβουλή σου. Θα το συζητήσω με τον αρχηγό μου και μετά θα σε πάρω πίσω, εντάξει;
Στιβ Γουίτκοφ: Εντάξει Γιούρι, θα τα πούμε σύντομα.
Γιούρι Ουσάκοφ: Ωραία, ωραία. Σε ευχαριστώ πολύ. Ευχαριστώ
Ο δράστης της επίθεσης στην Ουάσινγκτονήταν μέλος οργάνωσης που συνεργαζόταν με τους Αμερικανούς στο Αφγανιστάν.
Ο Αφγανός υπήκοος που κατηγορείται ότι πυροβόλησε δύο μέλη της Εθνοφρουράς λίγα τετράγωνα από τον Λευκό Οίκο συνεργάστηκε με διάφορες κυβερνητικές υπηρεσίες των Ηνωμένων Πολιτειών, συμπεριλαμβανομένης της CIA, σύμφωνα με πληροφορίες του Fox.
Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ.
Ο Rahmanullah Lakanwal, 29 ετών, εισήλθε στις Ηνωμένες Πολιτείες αμέσως μετά την αποχώρηση του αμερικανικού στρατού από το Αφγανιστάν τον Αύγουστο του 2021 υπό την κυβέρνηση Μπάιντεν. Ο Lakanwal έφτασε στις ΗΠΑ ένα μήνα αργότερα στο πλαίσιο της «Επιχείρησης Συμμάχοι Καλώς ήρθατε».
Πηγές των μυστικών υπηρεσιών δήλωσαν στο Fox News ότι ο Lakanwal είχε προηγούμενη σχέση με διάφορες οντότητες στην κυβέρνηση των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης της CIA, λόγω της εργασίας του ως μέλους μιας δύναμης που συνεργαζόταν με τον αμερικανικό στρατό στην Κανταχάρ.
«Μετά την καταστροφική αποχώρηση του Μπάιντεν από το Αφγανιστάν, η κυβέρνηση Μπάιντεν δικαιολόγησε την προσαγωγή του φερόμενου ως δράστη στις Ηνωμένες Πολιτείες τον Σεπτέμβριο του 2021 λόγω της προηγούμενης εργασίας του με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης της CIA, ως μέλος μιας συνεργατικής δύναμης στην Κανταχάρ, η οποία έληξε λίγο μετά την χαοτική εκκένωση», δήλωσε ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, στο Fox News.
«Το άτομο αυτό —και τόσοι άλλοι— δεν θα έπρεπε ποτέ να τους επιτραπεί να έρθουν εδώ», συνέχισε ο Ράτκλιφ. «Οι πολίτες και τα μέλη των ενόπλων δυνάμεων μας αξίζουν πολύ καλύτερα από το να υπομένουν τις συνεχιζόμενες επιπτώσεις των καταστροφικών αποτυχιών της κυβέρνησης Μπάιντεν».
«Δύναμη Κρούσης Κανταχάρ»
Στο μεταξύ, μια εικόνα ενός δελτίου ταυτότητας που κυκλοφορεί ευρέως στο διαδίκτυο την Πέμπτη και υποτίθεται ότι δείχνει τον ύποπτο για τους πυροβολισμούς των μελών της Εθνοφρουράς, αναφέρει ότι είχε τοποθετηθεί στη μονάδα «Δύναμη Κρούσης Κανταχάρ» ή «03», μία από τις λεγόμενες «Μονάδες Μηδέν» που συνεργάστηκαν στενά με τις αμερικανικές και άλλες ξένες δυνάμεις κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Αφγανιστάν.
Το σήμα φέρει επίσης τις λέξεις «Firebase Gecko», που ήταν το όνομα μιας βάσης που χρησιμοποιούσε η CIA και οι ειδικές δυνάμεις στην Κανταχάρ, στο νότιο Αφγανιστάν, μέσα σε αυτό που προηγουμένως ήταν το συγκρότημα του ιδρυτή ηγέτη των Ταλιμπάν, Μουλά Μοχάμεντ Ομάρ.
Όπως μεταδίδει το CBS News δεν έχει επαληθεύσει την αυθεντικότητα του δελτίου ταυτότητας που φαίνεται στις φωτογραφίες, αλλά ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, δήλωσε ότι ο ύποπτος είχε εργαστεί προηγουμένως «με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης της CIA, ως μέλος μιας συνεργατικής δύναμης στην Κανταχάρ».
Οι «Μονάδες Μηδέν» αποτελούνταν αποκλειστικά από Αφγανούς υπηκόους και λειτουργούσαν υπό την αιγίδα της Εθνικής Διεύθυνσης Ασφάλειας ή NDS, της υπηρεσίας πληροφοριών που ιδρύθηκε με την υποστήριξη της CIA για την προηγούμενη, υποστηριζόμενη από τις ΗΠΑ, κυβέρνηση του Αφγανιστάν.
Ένας πρώην ανώτερος Αφγανός στρατηγός υπό την προηγούμενη κυβέρνηση δήλωσε στο CBS News την Πέμπτη ότι «η μονάδα 03, γνωστή και ως Δύναμη Κρούσης Κανταχάρ (KSF), τελούσε υπό τη διεύθυνση ειδικών δυνάμεων της NDS. Ήταν οι πιο ενεργές και επαγγελματικές δυνάμεις, εκπαιδευμένες και εξοπλισμένες από τη CIA. Όλες οι επιχειρήσεις τους διεξήχθησαν υπό τη διοίκηση της CIA».
Οι μονάδες ήταν γνωστές στο Αφγανιστάν για τη μυστικότητά τους και την βιαιότητά τους και τα μέλη τους εμπλέκονταν σε πολυάριθμες δολοφονίες αμάχων, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια νυχτερινών επιδρομών.
Θεωρούνταν από τις ΗΠΑ και τους διεθνείς εταίρους τους ως από τις πιο αξιόπιστες εγχώριες δυνάμεις στο Αφγανιστάν.
Δεν υπήρξε άμεση αντίδραση από την κυβέρνηση των Ταλιμπάν του Αφγανιστάν, και αξιωματούχοι στην Καμπούλ δεν απάντησαν στα αιτήματα του CBS News για σχολιασμό της σύλληψης στην Ουάσινγκτον.
Ως μέλος μιας «Ομάδας Μηδέν», ο ύποπτος θα είχε ουσιαστικά εγγυημένο άσυλο στις ΗΠΑ, επειδή τα μέλη αυτών των επίλεκτων μονάδων ήταν ψηλά στη λίστα για αντίποινα των Ταλιμπάν μετά την ανάκτηση του ελέγχου της χώρας. Πολλά μέλη αυτών των μονάδων έπαιξαν βασικούς ρόλους στην εκκένωση του Αυγούστου 2021 από την Καμπούλ, με αντάλλαγμα θέσεις σε πτήσεις για τους ίδιους και τις οικογένειές τους εκτός Αφγανιστάν.
Επίθεση σε άνδρες της Εθνοφρουράς πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη περίπου στις 3 μ.μ κοντά στην κατοικία του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Η αστυνομία της Ουάσινγκτον ανέφερε τη σύλληψη ενός υπόπτου. Δύο μέλη της Εθνοφρουράς τραυματίστηκαν στους πυροβολισμούς και παραμένουν σε κρίσιμη κατάσταση.
Ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, δήλωσε ότι ο ύποπτος για την επίθεση στην Ουάσινγκτον είχε εργαστεί στο Αφγανιστάν για αρκετές κυβερνητικές υπηρεσίες των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών πληροφοριών.
Ο Τραμπ είχε επιβεβαιώσει προηγουμένως ότι ο δράστης έφτασε από το Αφγανιστάν τον Σεπτέμβριο του 2021.
Ο Ράτκλιφ δήλωσε στο Fox News: «Η κυβέρνηση Μπάιντεν δικαιολόγησε την είσοδο του φερόμενου ως δράστη στις Ηνωμένες Πολιτείες λόγω της προηγούμενης συνεργασίας του με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης της CIA».
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε την Πέμπτη την επίθεση εναντίον μελών της Εθνοφρουράς στην πρωτεύουσα των ΗΠΑ ως τρομοκρατική ενέργεια και διέταξε την ανάπτυξη 500 επιπλέον μελών της Εθνοφρουράς στην Ουάσινγκτον.
Οι αμερικανικές αρχές δήλωσαν ότι η επίθεση ήταν ενέδρα και ότι ο δράστης τραυματίστηκε επίσης.
Τα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης επιβεβαίωσαν ότι ο δράστης ήταν ένας Αφγανός πολίτης ονόματι Ραχμανουλάχ Λαχανβάλ, 29 ετών, ο οποίος εισήλθε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2021.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πρέπει να επανεξετάσουν κάθε αλλοδαπό που εισήλθε στις Ηνωμένες Πολιτείες από το Αφγανιστάν κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Τζο Μπάιντεν, σημειώνοντας ότι ο ύποπτος για την επίθεση στην Ουάσινγκτον ήρθε στις Ηνωμένες Πολιτείες από το Αφγανιστάν το 2021.
H ελληνική κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, κατά κοινή ομολογία από τις χειρότερες στην ελληνική ιστορία (*), θριαμβολογεί τώρα ότι κατήγαγε μεγάλη επιτυχία καθιστώντας την Ελλάδα «κόμβο» αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου LNG.
Στο παρελθόν, ξεκινώντας από τον Σπύρο Μαρκεζίνη στη δεκαετία του 1950 και συνεχίζοντας με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον Ανδρέα Παπανδρέου και τον Κώστα Καραμανλή οι ελληνικές κυβερνήσεις, ασφυκτιώντας στο περιβάλλον της ολόπλευρης αμερικανικής εξάρτησης, επεχείρησαν ή και κατάφεραν να συνάψουν επωφελείς συμφωνίες με την ΕΣΣΔ και αργότερα με τη Ρωσία. Μεταξύ αυτών και η διοχέτευση φυσικού αερίου από την ΕΣΣΔ στην Ελλάδα, που συμφωνήθηκε, παρά τις αμερικανικές διαμαρτυρίες, από την κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου.
Οι συμφωνίες αυτές και ο αγωγός που έφερε στην Ελλάδα το αέριο ήταν συμφωνίες που είχαν μεγάλο οικονομικό όφελος για τη χώρα και αύξαιναν τον βαθμό ανεξαρτησίας της Ελλάδας και τους βαθμούς ελευθερίας της από τη «συλλογική Δύση» στην οποία ανήκε μετά τον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο, αλλά και από την οποία προήλθαν όλες οι οικονομικές, γεωπολιτικές και στρατιωτικές απειλές εναντίον της. Η Ελλάδα δεν απειλήθηκε και δεν επλήγη ποτέ στο πρόσφατο παρελθόν από τους «αντιπάλους» της συλλογικής Δύσης. Απειλήθηκε και επλήγη από το εσωτερικό των συνασπισμών στους οποίους συμμετέχει!
Αντίθετα, οι συμφωνίες που υπέγραψε ο Μητσοτάκης με τους Ουκρανούς και τους Αμερικανούς για το αέριο, όπως και αυτές για τις βάσεις και για τα όπλα, δεσμεύουν ακόμα περισσότερο την Ελλάδα, την εξαρτούν από μια «συλλογική Δύση» και ιδιαίτερα τις ΗΠΑ, μια Δύση που, αν υπήρξε σε ορισμένα ζητήματα δάσκαλος, υπήρξε όμως και φοβερός εχθρός της Ελλάδας. ΟΙ αγωγοί του Ανδρέα Παπανδρέου και του Κώστα Καραμανλή ήταν «αγωγοί ανεξαρτησίας», οι αγωγοί Μητσοτάκη είναι «αγωγοί εξάρτησης και υποτέλειας». Να θυμίσουμε άλλωστε στο σημείο αυτό ότι μια από τις «κρυμμένες» επιδιώξεις του bail out που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα και του bail in που εφαρμόστηκε στην Κύπρο ήταν η καταστροφή κάθε οικονομικού, πολιτικού και αμυντικού δεσμού ανάμεσα στον ελληνικό και στον ρωσικό χώρο (**). Αλλά αυτοί οι δεσμοί, όπως και οι δεσμοί της Αθήνας με άλλες δυνάμεις εκτός αμερικανικής επιρροής, ήταν η προϋπόθεση για να μπορεί η Αθήνα να κάνει μια στοιχειωδώς ανεξάρτητη πολιτική.
Η καταστροφή των ελληνορωσικών, κυπρορωσικών και ευρωσικών σχέσεων υπήρξε κεντρική επιδίωξη της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής πολύ πριν ξεσπάσει η ουκρανική κρίση, υπήρξε μάλιστα και ένας από τους βασικούς λόγους που η Δύση ακολούθησε την επιθετική, τυχοδιωκτική πολιτική της που κατέληξε στο πραξικόπημα του Μαϊντάν στο Κίεβο και τον σημερινό πόλεμο.
Σε όλη την περίοδο μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι καλές σχέσεις με τη Ρωσία υπήρξαν προϋπόθεση για οποιαδήποτε ευρωπαϊκή ανεξαρτησία, κάτι που απέδειξε η Γαλλία του ντε Γκωλ, η Ελλάδα του Ανδρέα Παπανδρέου, η Κύπρος του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου και του Βάσου Λυσσαρίδη. Ο μακαρίτης Πέτρος Μολυβιάτης μου είπε κάποτε ότι, όταν ο πρόεδρος τότε Κωνσταντίνος Καραμανλής αποχαιρετούσε στο αεροδρόμιο τον Μιχαήλ Γκορμπατσώφ, ο πρώην σοβιετικός ηγέτης τον ρώτησε τι δώρο ήθελε να του φέρει την επόμενη φορά. «Τη Ρωσία πίσω» τούπε ο Καραμανλής και ο Γκορμπατσώφ δάκρυσε. Οι ενεργειακές συμφωνίες και η ύφεση στις διεθνείς σχέσεις υπήρξαν επίσης και το θεμέλιο της ευρωπαϊκής ευημερίας, που στηρίχτηκε στην απουσία μεγάλων στρατιωτικών δαπανών και στο φτηνό φυσικό αέριο.
Μετά το 1991, μια από τις κεντρικές και ρητές επιδιώξεις του προγράμματος για ένα «Νέο Αμερικανικό Αιώνα» που συνέταξαν οι Αμερικανο-Ισραηλινοί Νεοσυντηρητικοί, ήταν να αποφευχθεί πάση θυσία η σύμπηξη ενός συνασπισμού Ευρώπης – Ρωσίας, Ευρώπης – Κίνας ή Ρωσίας – Κίνας, ακριβώς γιατί τέτοιοι συνασπισμοί θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν την αμερικανική παντοκρατορία.
Οι Αμερικανοί έβλεπαν πολύ πριν την ουκρανική κρίση με πολύ κακό μάτι κάθε σχέση της Ελλάδας και της Ευρώπης με τη Ρωσία. Αντέδρασαν έντονα στις συμφωνίες του Ανδρέα Παπανδρέου με τη Μόσχα, τη δεκαετία του 1980, χωρίς όμως επιτυχία. Αργότερα συνέβαλαν στην πτώση της κυβέρνησης του Κώστα Καραμανλή λόγω των ανοιγμάτων της προς τη Μόσχα.
Θυμάμαι όταν συμμετείχα στη δημοσιογραφική αποστολή που κάλυπτε μια επίσκεψή της στη Μόσχα, νομίζω το 2006, ότι ρώτησα την ακραία φιλοαμερικανή τότε Υπουργό Εξωτερικών Ντόρα Μπακογιάννη μήπως θα ήταν σκόπιμο να φτιαχτεί ένας αγωγός αερίου που να συνδέει τη Ρωσία με την Ελλάδα μέσω Μαύρης Θάλασσας και Βουλγαρίας. (Ο αγωγός αυτός σχεδιάστηκε και συμφωνήθηκε αργότερα, υπό την ονομασία South Stream, αλλά δεν κατασκευάστηκε ποτέ λόγω των πιέσεων της Ουάσιγκτων σε Σόφια και Αθήνα). Η Κυρία Μπακογιάννη μου απήντησε ότι «το μέλλον είναι το LNG». Αναλογιζόμενος τώρα την απάντησή της υποθέτω ότι ήταν κοινωνός της μακροχρόνιας αμερικανικής στρατηγικής, πολύ πριν την ουκρανική κρίση, για αντικατάσταση του ρωσικού φτηνού ρωσικού αερίου με το πολύ ακριβότερο (δύο έως τρεις φορές) και πολύ πιο επιβαρυντικό για το περιβάλλον αμερικανικό LNG. Και για να σπάσει η σχέση με τη Μόσχα και για να γίνει η Ευρώπη, αμερικανική οικονομική αποικία.
Ο σχεδιασμός για τη δημιουργία σταθμού για το αμερικανικό LNG στην Αλεξανδρούπολη προηγήθηκε εξάλλου αρκετά χρόνια της ουκρανικής κρίσης και ο σταθμός άρχισε να λειτουργεί ένα μήνα πριν την έναρξη του πολέμου. Προφανώς οι σχεδιαστές υπολόγισαν ότι θα ξεσπάσει πόλεμος στην Ουκρανία (ή και τον σχεδίαζαν) και ετοίμαζαν από τότε τις υποδομές για υποκατάσταση του ρωσικού φυσικού αερίου.
Στις συγκεκριμένες συνθήκες που βρισκόμαστε θα μας αντιτάξουν βέβαια ότι το συμφέρον μιας χώρας μέλους της ΕΕ και του ΝΑΤΟ είναι να στηρίζει τη δυτική πολιτική απέναντι στην Ουκρανία. Δεν είμαι βέβαιος ότι πρέπει να το κάνει γιατί φοβάμαι ότι είναι μια τυχοδιωκτική πολιτική καταδικασμένη να αποτύχει, που δεν βοηθά σε τίποτα την Ουκρανία και αυξάνει τον πολύ πραγματικό κίνδυνο ευρωπαϊκού και παγκόσμιου ακόμα πυρηνικού ολοκαυτώματος.
Αλλά υπάρχουν τρόποι και τρόποι να τοποθετείται μια χώρα, χωρίς να έρχεται σε πλήρη σύγκρουση με τις ηγέτιδες δυνάμεις του δυτικού κόσμου. Το απέδειξε η Σλοβακία, η Ουγγαρία, η Ισπανία (στο ζήτημα της απαίτησης Τραμπ για 5% σε εξοπλισμούς) και η Τουρκία που ωφελήθηκαν, δεν ζημιώθηκαν, από τις προσεκτικές μεν, αποστάσεις δε που πήραν από τους εξτρεμιστές της Ουάσιγκτων, του Λονδίνου, των Βρυξελλών και του Βερολίνου.
Η περίπτωση της Ελλάδας του Μητσοτάκη δεν είναι αυτή. Ο Πρωθυπουργός και το κυβερνών κόμμα της ΝΔ σπεύδουν να εξυπηρετήσουν κάθε δυτικό (και ισραηλινό) αίτημα, ακόμα και αν είναι ευθέως αντίθετο προς κρίσιμα, ζωτικά εθνικά συμφέροντα. Χωρίς μάλιστα να ζητούν έστω κάτι για ανταπόδοση.
Στην περίπτωση της μεταφοράς LNG στην Ουκρανία η Ελλάδα επωμίζεται μέρος του κόστους κατασκευής των αναγκαίων υποδομών, χωρίς να είναι βέβαιο ότι το Κίεβο διαθέτει τα δύο δις ευρώ που υπολογίζεται να καταναλώσει. Οι υπόλοιπες βαλκανικές χώρες δεν έχουν εξάλλου καμιά διάθεση, τουλάχιστο προς το παρόν, να αυτοκτονήσουν οικονομικά αντικαθιστώντας με αμερικανικό LNG το πολύ φτηνότερο ρωσικό φυσικό αέριο. (Αφήνουμε κατά μέρος το ότι όλες οι εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν την Ουκρανία κινδυνεύουν να γίνουν πολεμικός στόχος της Ρωσίας σε περίπτωση γενίκευσης της διένεξης).
Ούτε φυσικά μπορούμε να ξέρουμε πόσο καιρό θα διαρκέσει η σύγκρουση και οι κυρώσεις. Αν για παράδειγμα υπογραφεί τις επόμενες μέρες ειρηνευτική συμφωνία, οι συμφωνίες που υπέγραψε ο Μητσοτάκης, ιδίως για την εισαγωγή αμερικανικού LNG για είκοσι χρόνια (2030-50) θα είναι η ταφόπλακα της Ελλάδας. Απορεί μάλιστα κανείς με το επίπεδο του δημοσίου διαλόγου στη χώρα. Κανείς δεν τα βλέπει αυτά;
Επιπλέον η ελληνική κυβέρνηση, σύμφωνα με τις υπάρχουσες πληροφορίες τουλάχιστο, δεν διαπραγματεύθηκε υψηλά τέλη διέλευσης ή φτηνότερες και σταθερές τιμές για το LNG που εισάγει, σε αντάλλαγμα της χρήσης του ελληνικού εδάφους για τον εφοδιασμό της Ουκρανίας.
Σα να μην έφταναν αυτά, οι Αμερικανοί πιέζουν τώρα την ελληνική κυβέρνηση να σταματήσει και την εισαγωγή αζερικού φυσικού αερίου από την Τουρκία μέσω του αγωγού ΤΑΡ, ισχυριζόμενοι ότι φέρει ίχνη ρωσικού αερίου! Και φυσικά ο κ. Μητσοτάκης συμφωνεί πάλι με τους Αμερικανούς εναντίον των Ελλήνων.
H άποψη ότι η Ελλάδα γίνεται ένα είδος “κόμβου” φυσικού αερίου είναι παραπλανητική. Οι Αμερικανοί δεν θέλουν τέτοια μεγάλα hug. Θέλουν εγκαταστάσεις που τροφοδοτούνται αποκλειστικά από τους ίδιους και των οποίων ελέγχουν και τις ροές και τις τιμές.
Η πιο σημαντική παραχώρηση της κυβέρνησης Μητσοτάκη – ΝΔ προς τους Αμερικανούς δεν είναι η συμφωνία με τον Ζελένσκι για τον εφοδιασμό του Κιέβου με αέριο, όσο η συμφωνία για την προμήθεια τουλάχιστο 0.5 εκατομμυρίων τόννων φυσικού αερίου ετησίως από την αμερικανική εταιρεία Venture Global από το 2030 έως το 2050, χωρίς να εξασφαλίσει χαμηλές και σταθερές τιμές σύμφωνα με δημοσιεύματα του τύπου.
Φυσικά ουδείς μπορεί να προβλέψει τι θα γίνει έως το 2050. Το βέβαιο είναι ότι κανένας ‘Ελληνας καταναλωτής και καμία ελληνική βιομηχανία δεν θα μπορούν να πληρώσουν τους διπλάσιους ή τριπλάσιους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας που θα κληθούν να καταβάλουν, εξαιτίας των συμφωνιών Μητσοτάκη.
Σημειωτέον εξάλλου ότι η κυβέρνηση της Αθήνας θεωρούσε έως πριν ένα χρόνο πρώτη προτεραιότητα την κατάργηση των ορυκτών καυσίμων για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και γι’ αυτό τον λόγο σταμάτησε την εκμετάλλευση των πολύ φθηνότερων αποθεμάτων λιγνίτη. Οι απόψεις όμως της Αθήνας και για το κλίμα, όπως και για τον αριθμό των υπαρχόντων φύλων άλλαξαν απότομα από τη στιγμή που εξελέγη ένας διαφορετικός Πρόεδρος στις ΗΠΑ!
Η σημερινή υποτέλεια των Ελλήνων και Ευρωπαίων ηγετών απέναντι στις ΗΠΑ και το Ισραήλ (ακριβέστερα το παγκόσμιο σιωνιστικό λόμπυ) έχει πολύ λίγα ιστορικά προηγούμενα. Δεν κάνει μόνο ζημιά στην Ευρώπη, αφαιρεί από την παγκόσμια κατάσταση έναν παράγοντα που θα μπορούσε να δράσει υπέρ της ηπιότητας και στις διεθνείς σχέσεις και στη σχέση μας με τη Φύση.
(*) Η ύπαρξη της κυβέρνησης Μητσοτάκη αντανακλά τις βαριές, διαδοχικές ήττες που υπέστη ο ελληνικός λαός με τα τρία Μνημόνια και τις Δανειακές, μεταξύ 2010 και 2015. Το ελληνικό πολιτικό σύστημα, σε ένα βαθμό και το ίδιο το κράτος, «πολτοποιήθηκαν» εξαιτίας της αδυναμίας ή απροθυμίας όλων των πολιτικών δυνάμεων και του συνόλου της «ελίτ» να αντισταθεί στις επιθέσεις που δέχτηκαν κράτος και κοινωνικός σχηματισμός.
(**) Επειδή κάποιος μπορεί να μας κατηγορήσει για ευφάνταστους θεωρητικούς συνωμοσίας υπενθυμίζουμε ότι το ελληνικό Μνημόνιο δεν ήταν απλά πρόγραμμα νεοφιλελεύθερης διόρθωσης, ήταν πρόγραμμα καταστροφής έθνους – κράτους. Οι Δανειστές αφαίρεσαν από την ελληνική οικονομία τρεις φορές παραπάνω ζήτηση από ότι από τις άλλες χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας προκαλώντας μια ύφεση 27%, όση δηλαδή κατά το Κραχ του 1929 στις ΗΠΑ. Εκτός από τα βαρύτατα προγράμματα λιτότητας, λεηλατήθηκε όλη σχεδόν η δημόσια περιουσία των Ελλήνων και μεγάλο μέρος της ιδιωτικής.
Η πρέσβης της Τουρκίας, Φατμά Τζερέν Γιαζγκάν — μακροχρόνια πράκτορας των μυστικών υπηρεσιών — απεικονίζεται σε αυτή τη φωτογραφία του Σεπτεμβρίου 2025 ενώ συναντά άτομα συνδεδεμένα με το Ολλανδικό Ίδρυμα Diyanet, θυγατρικό του κρατικού θρησκευτικού φορέα της Τουρκίας, Diyanet. Το ίδρυμα χρησιμεύει ως βασικό όχημα εξαγωγής της διχαστικής και πολωτικής ισλαμιστικής πολιτικής ιδεολογίας του Προέδρου Ερντογάν στο εξωτερικό, λειτουργώντας παράλληλα με δίκτυα ευθυγραμμισμένα με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα.
Η τουρκική κυβέρνηση έχει ιδρύσει και λειτουργεί ένα μυστικό κύτταρο πληροφοριών εντός της πρεσβείας της στη Χάγη, με στόχο τη συλλογή πληροφοριών για δημοσιογράφους, διαφωνούντες και επικριτές του Τούρκου Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε όλη την Ευρώπη, σύμφωνα με μια δέσμη απόρρητων εγγράφων που εξασφάλισε το Nordic Monitor.
Η αποκάλυψη αυτή αποκαλύπτει ακόμη ένα επίπεδο της ολοένα και πιο επιθετικής εκστρατείας της Άγκυρας για διακρατική καταστολή — εκστρατείας που εκτείνεται πέρα από σύνορα, καταχράται τη διπλωματική ασυλία και οπλοποιεί κρατικούς θεσμούς για να φιμώσει αντιπάλους στο εξωτερικό.
Το πρωτότυπο απόρρητο έγγραφο, σφραγισμένο με την ένδειξη «Gizli» (Απόρρητο), μεταδόθηκε για πρώτη φορά στο Τμήμα Εξωτερικών Σχέσεων του Υπουργείου Εσωτερικών (İçişleri Bakanlığı Dış İlişkiler Dairesi) στις 21 Οκτωβρίου 2025. Μία εβδομάδα αργότερα, στις 28 Οκτωβρίου, ο αναπληρωτής επικεφαλής του τμήματος, Τουργκάι Ολγκούν, το προώθησε, μαζί με συνοδευτική επιστολή επίσης χαρακτηριζόμενη ως απόρρητη, προς τη Γενική Διοίκηση της Τζανταρμερίας (Jandarma) και τη Γενική Διεύθυνση Ασφαλείας (Emniyet) για άμεση δράση.
Η αλυσίδα των διαβιβάσεων υπογραμμίζει πόσο σοβαρά αντιμετωπίζει η Άγκυρα τις πληροφορίες που συλλέγονται εκτός τουρκικού εδάφους και την προσδοκία ότι οι εγχώριες δυνάμεις επιβολής του νόμου θα αντιδρούν σε δεδομένα που προέρχονται από το εξωτερικό σαν να είχαν συλλεγεί εντός της χώρας.
Τα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι η Τουρκική Πρεσβεία στη Χάγη έχει πρόσφατα ξεκινήσει να φιλοξενεί μια μυστική μονάδα πληροφοριών. Το κύτταρο αυτό δεν είχε ως αποστολή διπλωματική προσέγγιση ή προξενικές υποθέσεις, αλλά την συστηματική επιτήρηση και χαρτογράφηση πολιτικών εξόριστων, δημοσιογράφων και θεωρούμενων αντιπάλων σε διασποράς εντός ευρωπαϊκών κοινοτήτων.
Το Nordic Monitor έχει τεκμηριώσει παρόμοιες επιχειρήσεις και σε άλλες τουρκικές πρεσβείες, μεταξύ άλλων στο Βερολίνο, στη Βιέννη, στις Βρυξέλλες, στην Οτάβα και στην Ουάσιγκτον — γεγονός που αντανακλά ένα ευρύτερο παγκόσμιο πρότυπο χρήσης διπλωματικών αποστολών ως επιχειρησιακών βάσεων για πληροφοριακή δραστηριότητα.
Η σημείωση πληροφοριών που συλλέχθηκε από τη μυστική μονάδα μέσα στις εγκαταστάσεις της Τουρκικής Πρεσβείας στη Χάγη φέρει σφραγίδα «Secret»· τα στοιχεία ταυτοποίησης έχουν αφαιρεθεί από το Nordic Monitor για λόγους απορρήτου και ασφάλειας.
Η επιχείρηση στη Χάγη διευθύνεται από τον συνταγματάρχη Αχμέτ Μουράτ Καρατσάμ, ο οποίος έφτασε στις 4 Οκτωβρίου 2024 υπό διπλωματική κάλυψη με τον τίτλο του «συμβούλου». Τον συνέδραμε ο αρχηγός της αστυνομίας Τουντσάι Κιζιλτούγ, που απεστάλη από την Τουρκία στις 30 Σεπτεμβρίου 2024 με τον ίδιο τίτλο. Πιστεύεται ότι και οι δύο άνδρες διατηρούν ισχυρούς δεσμούς με τις τουρκικές δομές πληροφοριών και τοποθετήθηκαν στην πρεσβεία ειδικά για να διεξάγουν και να συντονίζουν επιχειρήσεις πληροφοριών, αντί να εμπλέκονται σε αυθεντικό διπλωματικό έργο.
Οι συγκαλυμμένες επιχειρήσεις εντάθηκαν μετά τον διορισμό της πρέσβειρας Φατμά Τζερέν Γιαζγκάν, μιας επιχειρησιακής πράκτορα με μακρά καριέρα στην Εθνική Οργάνωση Πληροφοριών (MIT) και στη συνέχεια στο πληροφοριακό σκέλος του υπουργείου Εξωτερικών. Η Γιαζγκάν είχε προηγουμένως διατελέσει επικεφαλής της Διεύθυνσης Ασφάλειας και Έρευνας (Araştırma ve Güvenlik İşleri Genel Müdürlüğü), η οποία ήταν ευρέως γνωστή ότι λειτουργούσε ως συγκαλυμμένη υπηρεσία πληροφοριών του υπουργείου Εξωτερικών. Μετά την ανάληψη του υπουργείου Εξωτερικών από τον πρώην επικεφαλής της MIT, Χακάν Φιντάν, το καλοκαίρι του 2023, η διεύθυνση μετονομάστηκε σε Διεύθυνση Πληροφοριών και Έρευνας, γεγονός που αντικατοπτρίζει ακόμη πιο ανοιχτά τη σύντηξη εξωτερικής πολιτικής και πληροφοριακών επιχειρήσεων.
Η Φατμά Τσερέν Γιαζγκάν, μια μακροχρόνια πράκτορας των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, η οποία προηγουμένως διηύθυνε το τμήμα κατασκοπείας στο υπουργείο Εξωτερικών.
Η τοποθέτησή της στις Κάτω Χώρες — μέλος του ΝΑΤΟ, κράτος-μέλος της ΕΕ και έδρα μιας από τις πολιτικά πιο δραστήριες τουρκικές διασπορές — θεωρήθηκε από πολλούς αναλυτές στρατηγικής σημασίας. Η άφιξη της Γιαζγκάν δημιούργησε ένα περιβάλλον στο οποίο το πληροφοριακό έργο όχι μόνο έγινε ανεκτό εντός της πρεσβείας, αλλά ενθαρρύνθηκε ενεργά. Η παρουσία της εναρμόνισε τους διπλωματικούς και τους στόχους ασφαλείας κατά τρόπο που θόλωσε τα όρια ανάμεσα στη διπλωματία και στις συγκαλυμμένες επιχειρήσεις — χαρακτηριστικό γνώρισμα της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας τα τελευταία χρόνια.
Τα έγγραφα καταγράφουν τέσσερις Τούρκους υπηκόους — των οποίων οι ταυτότητες έχουν παραλειφθεί από το Nordic Monitor για λόγους απορρήτου και ασφάλειας — οι οποίοι στοχοποιήθηκαν από την κυψέλη πληροφοριών που εδρεύει στη Χάγη. Η συμπερίληψή τους δείχνει τόσο την έκταση των επιχειρήσεων της μονάδας όσο και τον βαθμό λεπτομέρειας με τον οποίο η πρεσβεία συνέλεξε, επεξεργάστηκε και διαβίβασε πληροφορίες για κατοίκους κοινοτήτων της διασποράς πίσω στην Τουρκία. Αυτή η μορφή στοχευμένης παρακολούθησης αντικατοπτρίζει ένα ευρύτερο πρότυπο σύμφωνα με το οποίο η Άγκυρα δημιουργεί φακέλους για επικριτές του Προέδρου Ερντογάν, επιδιώκει την έκδοσή τους μέσω κατάχρησης νομικών μηχανισμών, ασκεί πίεση σε κυβερνήσεις υποδοχής και εκφοβίζει ή παρενοχλεί συγγενείς τους στην Τουρκία.
Οι πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν στη Χάγη δεν περιορίστηκαν σε διπλωματικούς φακέλους. Ένα δεύτερο απόρρητο έγγραφο, συνταγμένο ως επίσημη αναφορά και με ημερομηνία 30 Σεπτεμβρίου 2025, δείχνει ότι οι πληροφορίες που συνέλεξε η κυψέλη της πρεσβείας ενσωματώθηκαν άμεσα στον εγχώριο μηχανισμό ασφαλείας της Τουρκίας. Στην αναφορά αυτή, ο Μπαρίς Οζντεμίρ, αναπληρωτής επικεφαλής του Τμήματος Καταπολέμησης Τρομοκρατίας της Γενικής Διεύθυνσης Ασφαλείας, διέταξε τις επαρχιακές αστυνομικές μονάδες σε ολόκληρη την Τουρκία να αξιολογήσουν και να ενεργήσουν βάσει των πληροφοριών που παρείχε η πρεσβεία.
Εμπιστευτική επιστολή που εκδόθηκε από τη Γενική Διεύθυνση Ασφαλείας αναφέρεται στις πληροφορίες που ελήφθησαν από την Τουρκική Πρεσβεία στη Χάγη και δίνει εντολή στα επαρχιακά αστυνομικά τμήματα να αξιολογήσουν τα δεδομένα σε συντονισμό με τις τοπικές μονάδες πληροφοριών.
Ο Οζντεμίρ υπογράμμισε την ευαισθησία της επιχείρησης, προειδοποιώντας ότι η αρχική συνοδευτική επιστολή και τα παραρτήματα «σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να κοινοποιηθούν». Έδωσε εντολή στην αστυνομία να διεξάγει έρευνες, αξιολογήσεις και εκτιμήσεις μόνο σε συντονισμό με τις εγχώριες μονάδες πληροφοριών και να επικεντρώνεται αποκλειστικά σε άτομα των οποίων τα μητρώα γέννησης συνδέονται με τις αντίστοιχες επαρχίες. Αυτή η μέθοδος κατακερματισμού διασφάλιζε ότι κάθε επιμέρους αστυνομική διεύθυνση γνώριζε μόνο το τμήμα της ευρύτερης επιχείρησης που σχετιζόταν με τη δική της δικαιοδοσία, μειώνοντας τις πιθανότητες διαρροής.
Η προσεκτικά κωδικοποιημένη γλώσσα της οδηγίας υποδηλώνει ότι οι τουρκικές αρχές αντιλαμβάνονταν τους διπλωματικούς κινδύνους που θα συνεπάγονταν μια ενδεχόμενη αποκάλυψη των συγκαλυμμένων επιχειρήσεών τους στις Κάτω Χώρες. Η συλλογή πληροφοριών με στόχο πολιτικούς εξόριστους και αλλοδαπούς σε ευρωπαϊκό έδαφος παραβιάζει τόσο την ολλανδική νομοθεσία όσο και τη Συνθήκη της Βιέννης περί Διπλωματικών Σχέσεων, η οποία απαγορεύει ρητά την κατασκοπεία υπό διπλωματική κάλυψη.
Η συγκαλυμμένη μονάδα στη Χάγη δεν αποτελεί μεμονωμένη επιχείρηση, αλλά μέρος μιας ευρύτερης αρχιτεκτονικής παγκόσμιου δικτύου πληροφοριών που η Άγκυρα έχει αναπτύξει και βελτιστοποιήσει την τελευταία δεκαετία. Από την οργάνωση ενός στημένου πραξικοπήματος το 2016 από τις ίδιες τις υπηρεσίες πληροφοριών — σημείο καμπής που επέτρεψε την παγίωση της εξουσίας του Ερντογάν — οι τουρκικές μυστικές υπηρεσίες, η αστυνομία, το υπουργείο Εξωτερικών και ακόμη και θρησκευτικοί θεσμοί έχουν αναλάβει δράση με πληροφοριακή και επιχειρησιακή διάσταση: όχι μόνο καταδιώκοντας επικριτές στο εξωτερικό, αλλά και επηρεάζοντας τις πολιτικές ξένων κυβερνήσεων, αποσταθεροποιώντας την κοινωνική συνοχή και υπονομεύοντας τις πολιτικές των χωρών υποδοχής.
Το προσωπικό της τουρκικής πρεσβείας στη Χάγη ποζάρει για φωτογραφία στις 10 Νοεμβρίου 2025. Στο κέντρο βρίσκεται η πρέσβειρα της Τουρκίας Φατμά Τσερέν Γιαζγκάν, μια πράκτορας μυστικών υπηρεσιών με μακρά εμπειρία.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Τουρκία έχει επαναπατρίσει δια της βίας περισσότερους από εκατό αντιφρονούντες από χώρες με αδύναμο κράτος δικαίου και εύθραυστους δημοκρατικούς θεσμούς, ενώ έχει επανειλημμένως καταχραστεί τους μηχανισμούς της INTERPOL επιχειρώντας να εκδώσει πολιτικά υποκινούμενα Ερυθρά Δελτία και ειδοποιήσεις διαχύσεως. Η Άγκυρα έχει επίσης ασκήσει πίεση σε ξένες κυβερνήσεις, συχνά μέσω δωροδοκιών, εμπορικών κινήτρων και συμφωνιών όπλων, προκειμένου να κλείσουν θεσμοί που συνδέονται με το κίνημα Γκιουλέν — μια ομάδα επικριτική των ριζοσπαστικών πολιτικών της κυβέρνησης Ερντογάν. Παράλληλα, οι τουρκικές διπλωματικές αποστολές έχουν μετατραπεί σε προκεχωρημένες επιχειρησιακές βάσεις για επιθετική παρακολούθηση και δραστηριότητες συλλογής πληροφοριών με στόχο επικριτές στο εξωτερικό.
Μεταξύ των στοχοποιημένων στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική περιλαμβάνονται εθελοντές συνδεδεμένοι με το κίνημα Γκιουλέν, Κούρδοι αντιφρονούντες, αριστεροί ακτιβιστές, επικριτικοί πανεπιστημιακοί, δημοσιογράφοι στην εξορία και ακόμη και μουσουλμάνοι ηγέτες κοινοτήτων μη τουρκικής καταγωγής που αντιστάθηκαν στην επιρροή της Άγκυρας. Οι τουρκικές αρχές έχουν συστηματικά επιχειρήσει να διεισδύσουν σε οργανώσεις της διασποράς και να τις κινητοποιήσουν σύμφωνα με τους πολιτικούς στόχους της Άγκυρας.
Πέραν της παραδοσιακής συλλογής πληροφοριών, η κυβέρνηση Ερντογάν έχει επιδιώξει να επεκτείνει την επιρροή της καλλιεργώντας εκτεταμένα δίκτυα οργανώσεων-προξυ. Τα δίκτυα αυτά περιλαμβάνουν τουρκικούς κοινοτικούς συλλόγους, θρησκευτικά ιδρύματα που λειτουργούν υπό την εποπτεία της Διεύθυνσης Θρησκευτικών Υποθέσεων (Diyanet), καθώς και πληθώρα μη τουρκικών μουσουλμανικών ομάδων, συμπεριλαμβανομένων παρακλαδιών της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, τμημάτων των κοινοτήτων Σύρων προσφύγων, καθώς και παλαιστινιακών και ροχίνγκια οργανώσεων, τις οποίες η Άγκυρα επιδιώκει να επηρεάσει, να αφομοιώσει ή να κινητοποιήσει στρατηγικά προς υποστήριξη των εξωτερικών πολιτικών και ιδεολογικών της στόχων.
Άλλη μία απόρρητη επιστολή που εκδόθηκε από τη Γενική Διεύθυνση Ασφαλείας αποκαλύπτει ότι οι αρχικές πληροφορίες ελήφθησαν από την Τουρκική Πρεσβεία στη Χάγη στις 21 Οκτωβρίου 2025.
Στις Κάτω Χώρες, τη Γερμανία, την Αυστρία, το Βέλγιο και τη Γαλλία, πολλές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν τεκμηριώσει πώς Τούρκοι πράκτορες και συνδεδεμένες οργανώσεις κινητοποιούν τις κοινότητες της διασποράς για την προώθηση των πολιτικών συμφερόντων της Άγκυρας. Οι δραστηριότητες αυτές περιλαμβάνουν προσπάθειες φίμωσης της διαφωνίας εντός των μεταναστευτικών κοινοτήτων, επηρεασμό τοπικών και εθνικών εκλογών, διαμόρφωση της δημόσιας συζήτησης και άσκηση πίεσης σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για ευαίσθητα ζητήματα πολιτικής.
Η αποκάλυψη της κυψέλης πληροφοριών που εδρεύει στη Χάγη απεικονίζει μια κρίσιμη μεταστροφή στην τουρκική εξωτερική πολιτική. Παραδοσιακά, η τουρκική διπλωματία έδινε έμφαση στη λεγόμενη «ήπια ισχύ», στην περιφερειακή εμπλοκή και στη πολυμερή συνεργασία. Υπό τον Ερντογάν, οι τουρκικές διπλωματικές αποστολές ανακατασκευάζονται ολοένα και περισσότερο ώστε να λειτουργούν ως προεκτάσεις του κράτους ασφαλείας, όπου το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες αγνοούνται πλήρως.
Σήμερα, ένα ευρύ φάσμα τουρκικών κρατικών θεσμών — μεταξύ αυτών το υπουργείο Εσωτερικών, η MIT, ο πληροφοριακός βραχίονας του υπουργείου Εξωτερικών, η εθνική αστυνομία, η στρατοχωροφυλακή, η Diyanet και οργανώσεις της διασποράς ευθυγραμμισμένες με την κυβέρνηση — λειτουργεί σε ένα συντονισμένο, πολυεπίπεδο σύστημα, του οποίου οι βασικοί στόχοι είναι ο έλεγχος, η αποτροπή και ο εκφοβισμός. Αυτή η αρχιτεκτονική δεν έχει σχεδιαστεί μόνο για να επεκτείνει την εσωτερική καταστολή της Τουρκίας πολύ πέρα από τα σύνορά της και μέσα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, αλλά και για να διαμορφώνει και να επηρεάζει τις πολιτικές των χωρών υποδοχής σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων που συχνά υπερβαίνουν κατά πολύ τις υποθέσεις της διασποράς.
Σε αυτή τη φωτογραφία του Οκτωβρίου 2025, η πράκτορας των μυστικών υπηρεσιών της Τουρκίας, Φατμά Τσερέν Γιαζγκάν, η οποία έγινε πρέσβειρα, φιλοξενεί το ολλανδικό παράρτημα της Τουρκικής UID (Ένωσης Διεθνών Δημοκρατών), της κύριας ομάδας πληρεξουσίων που λειτουργεί σε όλη την Ευρώπη για λογαριασμό του κυβερνώντος Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Τα απόρρητα έγγραφα που εξασφάλισε το Nordic Monitor προσφέρουν σπάνια εικόνα των επιχειρησιακών λεπτομερειών του διακρατικού δικτύου καταστολής της Τουρκίας. Η ίδρυση μιας συγκαλυμμένης μονάδας πληροφοριών στο εσωτερικό πρεσβείας κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ — και η διαβίβαση των πληροφοριών της σε τοπικές αστυνομικές μονάδες για εφαρμογή — σηματοδοτεί μια σημαντική κλιμάκωση των συγκαλυμμένων δραστηριοτήτων της Άγκυρας στο εξωτερικό.
Η ύπαρξη μιας τέτοιας μονάδας εγείρει επείγοντα ερωτήματα για τις ολλανδικές αρχές και άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σχετικά με την έκταση των τουρκικών δραστηριοτήτων πληροφοριών στο έδαφός τους, την ασφάλεια των αντιφρονούντων που διαμένουν στην Ευρώπη και τις ευρύτερες επιπτώσεις για την ακεραιότητα της διπλωματίας και το κράτος δικαίου.
Καθώς η Άγκυρα βαθαίνει την πρακτική της χρήσης των διπλωματικών αποστολών ως προεκτάσεων του μηχανισμού ασφαλείας και πληροφοριών της, τα ευρωπαϊκά κράτη ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπα με την ανάγκη πιο αποφασιστικής αντίδρασης, μέσω απελάσεων, κυρώσεων ή νομικών ενεργειών, προκειμένου να διαφυλάξουν την κυριαρχία τους και να προστατεύσουν τους εξόριστους που αναζήτησαν καταφύγιο εντός των συνόρων τους.
Σε αυτή τη φωτογραφία του Οκτωβρίου 2025, η Τουρκάλα πρέσβης Φατμά Τζερέν Γιαζγκάν εικονίζεται να επισκέπτεται την έδρα του Εκπαιδευτικού Κέντρου Maarif Europe Amsterdam (Eğitim Merkezi), ενός ακόμη θεσμού-βιτρίνας που χρησιμοποιείται για την προώθηση της πολιτικής ισλαμιστικής ατζέντας του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και την εξαγωγή της ιδεολογίας του κυβερνώντος κόμματός του στο εξωτερικό.
Πολίτης της Βόρειας Μακεδονίας, ο οποίος καταζητείται με ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης για φόνο πριν από 28 χρόνια, ο οποίος συνελήφθη στα τέλη Μαΐου του τρέχοντος έτους στην Κατερίνη, δεν θα εκδοθεί στη χώρα λόγω παραγραφής της υπόθεσης, αποφάσισε το δικαστήριο της Θεσσαλονίκης, όπως μετέδωσε το ελληνικό πρακτορείο ειδήσεων ANA-MPA, μετέδωσε ο ανταποκριτής του ειδησεογραφικού πρακτορείου των Σκοπίων, MIA, στην Αθήνα.
Απορρίπτοντας το αίτημα έκδοσης, οι δικαστές αποφάσισαν επίσης να άρουν την εντολή κράτησής του.
Η δολοφονία, για την οποία ο 60χρονος καταζητούνταν με ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης, έλαβε χώρα στα Σκόπια τον Νοέμβριο του 1997 και το θύμα ήταν ένας 37χρονος πολίτης των Σκοπίων.
Ο δράστης καταδικάστηκε στη συνέχεια σε 15 χρόνια φυλάκιση, αλλά διέφυγε στην Ελλάδα και πριν από έξι μήνες, όπως ανέφερε το ΜΙΑ, συνελήφθη στην Κατερίνη.
Σύμφωνα με τη δικαστική υπόθεση και τα έγγραφα της εισαγγελίας των Σκοπίων, όπως αναφέρει το ANA-MPA, ο 60χρονος προκάλεσε σκόπιμα τροχαίο ατύχημα και όταν το θύμα βγήκε από το όχημα για να δει τις ζημιές, τον πυροβόλησε και τον σκότωσε, ενώ ένα χρόνο αργότερα διεξήχθη η δίκη και καταδικάστηκε σε 15 χρόνια φυλάκιση.
Ενώπιον του δικαστηρίου της Θεσσαλονίκης, εξήγησε ότι αφού αφέθηκε ελεύθερος, έφυγε και μετακόμισε στην Ελλάδα και ότι τώρα διατηρεί επιχείρηση ενοικίασης δωματίων στην περιοχή της Πιερίας.
Δήλωσε, μέσω των δικηγόρων του, ότι κατά την περίοδο αυτή υπηρετούσε στην προσωπική ασφάλεια του τότε προέδρου της χώρας, Κίρο Γκλιγκόροφ, και ότι είχε γίνει στόχος για πολιτικούς λόγους.
Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του, κρατήθηκε για 90 ημέρες, μετά τις οποίες αφέθηκε ελεύθερος και στη συνέχεια δραπέτευσε με διαβατήριο που εκδόθηκε από τις αρχές της χώρας του και μετακόμισε στην Ελλάδα – γράφει το ANA-MPA.
Δεδομένου ότι η ποινή επιβλήθηκε πριν από 20 χρόνια, σύμφωνα με το ελληνικό ποινικό δίκαιο έχει παραγραφεί και ως εκ τούτου οι δικαστές απέρριψαν το αίτημα έκδοσής του στα Σκόπια.
Ο επικεφαλής της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, Πάπας Λέων ΙΓ΄, ξεκινά σήμερα την πρώτη του αποστολική επίσκεψη στο εξωτερικό από την εκλογή του στο αξίωμα. Το ταξίδι, το οποίο θα διαρκέσει έως τις 30 Νοεμβρίου, είναι αφιερωμένο σε δύο βασικούς στόχους: την προώθηση της χριστιανικής ενότητας μέσω του ιστορικού εορτασμού της 1700ής επετείου της Συνόδου της Νίκαιας, καθώς και την ενίσχυση των σχέσεων με τη μουσουλμανική κοινότητα της χώρας.
Η επίσκεψη στην Τουρκία αποτελεί το πρώτο σκέλος ενός ευρύτερου αποστολικού ταξιδιού που θα συνεχιστεί στον Λίβανο από τις 30 Νοεμβρίου έως τις 2 Δεκεμβρίου, με τον Πάπα να εκπληρώνει την επιθυμία του προκατόχου του, Πάπα Φραγκίσκου, να επισκεφθεί τη Γη των Κέδρων (Σημ: Λίβανο), η οποία αντιμετωπίζει πόλεμο και κρίση.
Σύμφωνα με το πρόγραμμα που ανακοινώθηκε από το Βατικανό, ο Πάπας αναμένεται να φτάσει στο αεροδρόμιο της Άγκυρας στις 12:30 τοπική ώρα, όπου θα γίνει δεκτός με επίσημη τελετή.
Αμέσως μετά την προσγείωση, θα επισκεφθεί το μαυσωλείο του ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας, Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, όπου θα αποτίσει φόρο τιμής καταθέτοντας στεφάνι.
Μια τελετή υποδοχής στην Προεδρία έχει προγραμματιστεί για τις 14:10, ακολουθούμενη από συνάντηση με τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Μετά τις κρατικές συναντήσεις, ο Άγιος Πατέρας θα κατευθυνθεί στην Καθολική Εκκλησία της Παναγίας, που βρίσκεται κοντά στην Πρεσβεία του Βατικανού στην Τουρκία.
Στις 15:20, θα ξεκινήσει εκεί η συνάντησή του με πολίτες, εκπροσώπους της χριστιανικής κοινότητας στη χώρα και το διπλωματικό σώμα.
Ο κύριος λόγος αυτού του ταξιδιού είναι ο εορτασμός της 1700ής επετείου από την Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο στη Νίκαια (325).
Αύριο, ο Πάπας θα μεταβεί στην πόλη Ιζνίκ, την πρώην Ασκάνια της Νίκαιας, όπου θα πραγματοποιηθεί αναμνηστική τελετή.
Στον τόπο της συνόδου που γέννησε το Σύμβολο της Πίστεως, το οποίο οι Χριστιανοί εξακολουθούν να ομολογούν σήμερα, ο Πάπας θα προσευχηθεί μαζί με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, τον πνευματικό ηγέτη των Ορθοδόξων Χριστιανών όλου του κόσμου. Η κορύφωση αυτής της οικουμενικής χειρονομίας θα είναι η υπογραφή κοινής διακήρυξης, ένα ορατό σημάδι της επιθυμίας για χριστιανική ενότητα.
Οι Ανατολικές και Δυτικές Εκκλησίες ήταν ενωμένες μέχρι το Μεγάλο Σχίσμα του 1054, μια διαίρεση που προκλήθηκε σε μεγάλο βαθμό από διαφωνίες σχετικά με το πρωτείο του Πάπα.
Ο πατήρ Πάολο Πουλιέζε, ηγούμενος των Καθολικών Καπουτσίνων μοναχών στην Τουρκία, δήλωσε ότι η επέτειος της Συνόδου της Νίκαιας θα στείλει ένα ισχυρό μήνυμα ενότητας.
Τουρκικά ταξίδια
«Τι καλύτερη ευκαιρία από τη Νίκαια για να ανακαλύψουμε ξανά την κοινή μας ταυτότητα», είπε.
Ο ίδιος ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος τόνισε τη σημασία της επίσκεψης.
– Είμαστε ιδιαίτερα χαρούμενοι που το πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό θα είναι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, στην Τουρκία, σε εμάς και στη Νίκαια, όπου μαζί θα μαρτυρήσουμε την ισχυρή μας αποφασιστικότητα να συνεχίσουμε τον οικουμενικό διάλογο… Τον περιμένουμε με μεγάλη ανυπομονησία – δήλωσε ο πατριάρχης.
Στις 28 Νοεμβρίου στην Κωνσταντινούπολη, εκτός από το ταξίδι στη Νίκαια, ο Πάπας θα έχει συνάντηση με χριστιανούς κληρικούς στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Πνεύματος και στη συνέχεια θα επισκεφθεί το Γαλλικό Σπίτι για Κοινωνικά Ευάλωτα Άτομα.
Το πρόγραμμα στην Κωνσταντινούπολη στις 29 Νοεμβρίου ξεκινά με επίσκεψη στο Τζαμί Σουλτάν Αχμέτ (Μπλε Τζαμί), ακολουθούμενη από διαθρησκευτική συνάντηση.
Ο Ασγκίν Τούντζα, ο ιμάμης στο Μπλε Τζαμί που θα υποδεχτεί τον Πάπα, δήλωσε ότι η επίσκεψη θα βοηθήσει στην προώθηση των χριστιανο-μουσουλμανικών δεσμών και στην εξάλειψη των προκαταλήψεων για το Ισλάμ.
«Θέλουμε να αντανακλούμε αυτή την εικόνα δείχνοντας την ομορφιά της θρησκείας μας μέσα από τη φιλοξενία μας — είναι εντολή του Θεού», είπε η Τούντζα.
Στις 29 Νοεμβρίου, μετά την επίσκεψη στο τζαμί, θα πραγματοποιηθεί συνάντηση με εκπροσώπους χριστιανικών εκκλησιών στην Τουρκία και ηγέτες τοπικών χριστιανικών κοινοτήτων. Μία από τις πιο μαζικές εκδηλώσεις είναι η Θεία Λειτουργία, η οποία θα πραγματοποιηθεί στις 4:50 μ.μ.
Στις 30 Νοεμβρίου, πριν αναχωρήσει από την Κωνσταντινούπολη, ο Πάπας θα προσευχηθεί στην Αρμενική Αποστολική Εκκλησία. Η τελετή αποχαιρετισμού στο αεροδρόμιο έχει προγραμματιστεί για τις 2:10 μ.μ.
Από εκεί, ο Πάπας θα ταξιδέψει στον Λίβανο, πραγματοποιώντας το όνειρο του προκατόχου του να φέρει «την τρυφερότητα του Διαδόχου του Πέτρου στον λιβανέζικο λαό». Σύμφωνα με την καθολική πίστη, κάθε Πάπας είναι άμεσος διάδοχος του Αγίου Πέτρου, του πρώτου αποστόλου και πρώτου επισκόπου της Ρώμης. Αυτός ο τίτλος νομιμοποιεί την εξουσία του και τον ρόλο του ως κεφαλής ολόκληρης της Χριστιανοσύνης.
Ποιες είναι οι συνέπειες της ιστορικής επίσκεψης του σαουδάραβα διαδόχου στο θρόνο στην Ουάσιγκτον, τόσο για τη Σαουδική Αραβία όσο και για τις Ηνωμένες Πολιτείες, και ποιοι κίνδυνοι και ποιες ευκαιρίες διανοίγονται για το Ισραήλ;
INSS Insight No. 2064, 27 Νοεμβρίου 2025
Eldad Shavit
Yoel Guzansky
Η επίσκεψη του σαουδάραβα διαδόχου στο θρόνο Mohammad bin Salman στην Ουάσιγκτον — με τον χαρακτηρισμό της Σαουδικής Αραβίας ως «σημαντικού μη-ΝΑΤΟϊκού συμμάχου» στο επίκεντρο — αντανακλά μια αμερικανική προσπάθεια να δέσουν τη Ριάντ πιο σφιχτά στο αμερικανικό στρατόπεδο σε μια εποχή ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό σημαίνει εμβάθυνση του πλαισίου ασφαλείας με τη Σαουδική Αραβία, εξασφάλιση μεγάλων επενδύσεων και πρόσβασης σε προηγμένες τεχνολογίες, και ενσωμάτωση της κίνησης σε μια περιφερειακή αρχιτεκτονική χτισμένη γύρω από τις Συμφωνίες του Αβραάμ και την σταδιακή νορμαλοποίηση με το Ισραήλ. Αυτή η πορεία θα περιλάμβανε επίσης έναν δρόμο για την επίλυση της ισραηλινο-παλαιστινιακής σύγκρουσης.
Για τη Σαουδική Αραβία, η επίσκεψη αξιοποίησε το περιφερειακό της βάρος σε αντάλλαγμα με ασφάλεια, πρόσβαση σε προηγμένα όπλα και τεχνολογίες, και πρόοδο προς ένα πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα — ενώ ταυτόχρονα διατήρησε χώρο ελιγμών απέναντι στην Κίνα και τη Ρωσία.
Από την προοπτική του Ισραήλ, η εξέλιξη αυτή αντιπροσωπεύει την αγκύρωση μακροπρόθεσμης αμερικανικής εμπλοκής στην περιοχή και θα μπορούσε να επιτρέψει μια διαμεσολάβηση με τη Σαουδική Αραβία. Ταυτόχρονα, θέτει κινδύνους για το ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα (QME) του Ισραήλ, δημιουργεί περιφερειακό προηγούμενο για πολιτική πυρηνική δυνατότητα στον Κόλπο, και επιτρέπει τη διαμόρφωση αμερικανο-σαουδαραβικών ρυθμίσεων που θα μπορούσαν να παραβλέψουν το Ισραήλ.
Η Ιερουσαλήμ πρέπει να εμβαθύνει τον διάλογο με την Ουάσιγκτον (και τη Ριάντ), να ορίσει «κόκκινες γραμμές» παράλληλα με έναν ευέλικτο χώρο πολιτικής, και να επηρεάσει το παλαιστινιακό σκέλος οποιασδήποτε διαδικασίας προς νορμαλοποίηση μεταξύ Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας.
Η επίσκεψη του Σαουδάραβα διαδόχου του θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, στην Ουάσιγκτον σηματοδότησε μια νέα φάση στις αμερικανο-σαουδαραβικές σχέσεις. Σύμφωνα με αναφορές, οι συμφωνίες που επιτεύχθηκαν περιλαμβάνουν μια σημαντική αναβάθμιση της συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας μεταξύ των δύο χωρών· την προκαταρκτική έγκριση από τον πρόεδρο για την πώληση μαχητικών αεροσκαφών F-35 στη Σαουδική Αραβία· σαουδαραβικές επενδύσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες που ενδέχεται να φτάσουν το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια· και προχωρημένες, αν και όχι ακόμη οριστικοποιημένες, συνομιλίες για ένα πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα. Και οι δύο χώρες επιδίωξαν την επίτευξη στρατηγικών στόχων κατά την επίσκεψη, η υλοποίηση των οποίων θα διαμορφώσει άμεσα τη Μέση Ανατολή τα επόμενα χρόνια.
Από την Οπτική της Διοίκησης Τραμπ
Εδραίωση της Σαουδικής Αραβίας στο Αμερικανικό Στρατόπεδο εν μέσω Ανταγωνισμού Μεγάλων Δυνάμεων
Τα τελευταία χρόνια, η Σαουδική Αραβία έχει ενισχύσει τις οικονομικές και ενεργειακές της σχέσεις με την Κίνα και τη Ρωσία, από συμφωνίες πετρελαίου στο πλαίσιο του OPEC+ μέχρι συνεργασία σε τομείς τεχνολογίας και υποδομών. Από την πλευρά της Ουάσινγκτον, οι προσπάθειες να καταδειχθεί ότι η Σαουδική Αραβία αποτελεί στρατηγικό σύμμαχο αποσκοπούν στη μείωση του κινδύνου «στροφής προς την Ανατολή» από πλευράς Ριάντ και στη διασφάλιση της διατήρησης της στρατηγικής της κατεύθυνσης σε σύμπλευση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ενίσχυση της Οικονομικής-Τεχνολογικής Συνεργασίας
Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, υποσχέθηκαν εκτεταμένες σαουδαραβικές επενδύσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, περιλαμβανομένων τομέων όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η ψηφιακή υποδομή. Η διοίκηση Τραμπ επιθυμεί να βοηθήσει τη Σαουδική Αραβία να πραγματοποιήσει τη φιλοδοξία της να καταστήσει το βασίλειο «κόμβο καινοτομίας» της περιοχής (στο πλαίσιο του Οράματος Σαουδική Αραβία 2030) και να εδραιώσει αυτή τη φιλοδοξία μέσω μαζικών σαουδαραβικών επενδύσεων στην αμερικανική υποδομή, ενέργεια, υψηλή τεχνολογία και προηγμένες βιομηχανίες. Ταυτόχρονα, η Ουάσινγκτον αναμένει από τη Σαουδική Αραβία να συμμορφωθεί με ορισμένες αμερικανικές ρυθμίσεις που αφορούν ευαίσθητες τεχνολογίες, ιδιαίτερα στις συναλλαγές της με την Κίνα.
Προώθηση του Οράματος της Διοίκησης Τραμπ για μια Νέα Περιφερειακή Αρχιτεκτονική
Η διοίκηση θεωρεί την εκεχειρία στη Γάζα και την απελευθέρωση των ζωντανών ομήρων που κρατούνται από τη Χαμάς ως το πρώτο βήμα σε ένα σχέδιο για την επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ, την ενσωμάτωση της Σαουδικής Αραβίας σε ένα πλαίσιο ασφάλειας-οικονομίας μαζί με το Ισραήλ, και τη μετατόπιση ενός σημαντικού μέρους του βάρους της περιφερειακής σταθερότητας στους ίδιους τους εταίρους της περιοχής. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο πρόεδρος και ο διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου συζήτησαν την προώθηση της νορμαλοποίησης μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ισραήλ. Ο Πρόεδρος Τραμπ υπογράμμισε τη νορμαλοποίηση ως μοχλό για μια νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική βασισμένη στην οικονομική και στρατιωτική συνεργασία. Ο μπιν Σαλμάν παρουσίασε τις προκαταρκτικές απαιτήσεις της Σαουδικής Αραβίας για την προώθηση αυτού του στόχου, με κυριότερες τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας, ένα πακέτο προηγμένων όπλων, και τη συμφωνία του Ισραήλ σε ένα «μη αναστρέψιμο» πλαίσιο για την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους.
Από την Οπτική της Σαουδικής Αραβίας
Αποκατάσταση της Εικόνας της Σαουδικής Αραβίας
Για τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, η επίσκεψη σηματοδότησε ένα σημαντικό σημείο καμπής στην αποκατάσταση της εικόνας του βασιλείου στις Ηνωμένες Πολιτείες ειδικότερα και στη Δύση γενικότερα. Κατά την άποψή του, τα αποτελέσματα της επίσκεψης επιβεβαιώνουν τον ρόλο της Σαουδικής Αραβίας ως κεντρικού παίκτη τόσο στο περιφερειακό όσο και στο διεθνές σύστημα. Οι πλήρεις τελετές στον Λευκό Οίκο — περιλαμβανομένου επίσημου κρατικού δείπνου που συνήθως προορίζεται για αρχηγούς κρατών — οι εκτενείς συναντήσεις, και η δημόσια αναγνώριση από τον Πρόεδρο Τραμπ του διαδόχου μπιν Σαλμάν ως του νόμιμου και αδιαμφισβήτητου ηγέτη του βασιλείου, όλα αυτά αντικατοπτρίζουν μια σημαντική στροφή σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν, ιδίως κατά τη διάρκεια της διοίκησης Μπάιντεν, όταν η δημόσια εικόνα του διαδόχου στις ΗΠΑ αποτελούσε σοβαρό εμπόδιο για τη βελτίωση των σχέσεων.
Διασφάλιση της Αμερικανικής Δέσμευσης για Πώληση Προηγμένων Όπλων
Αν εκπληρωθεί η δέσμευση των ΗΠΑ, η πώληση προηγμένων όπλων — συμπεριλαμβανομένων των αεροσκαφών F-35, από τα πιο προηγμένα της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ — θα αποτελέσει ιστορική εξέλιξη, καθώς η Σαουδική Αραβία θα είναι το πρώτο αραβικό κράτος που θα τα παραλάβει. Υπενθυμίζεται ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έλαβαν παρόμοια υπόσχεση κατά την ένταξή τους στις Συμφωνίες του Αβραάμ, η οποία τελικά δεν υλοποιήθηκε. Ακόμα κι αν το Κογκρέσο καθυστερήσει τη συμφωνία, η ίδια η ανακοίνωση σηματοδοτεί ότι η Ουάσινγκτον θεωρεί τη Ριάντ κεντρικό εταίρο στον τομέα της ασφάλειας και ότι η ισορροπία δυνάμεων στον Κόλπο και τη Μέση Ανατολή μετατοπίζεται προς όφελός της.
Άλλη μία επιτυχία για τη Ριάντ είναι η άρση των αμερικανικών περιορισμών στις εξαγωγές προηγμένων μικροτσίπ προς τη Σαουδική Αραβία, η οποία επιδιώκει να καθιερωθεί ως παγκόσμιο τεχνολογικό κέντρο, περιλαμβανομένων και προηγμένων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, για χρήση σε φιλόδοξα έργα όπως η πόλη “Neom”. Το γεγονός ότι η Ουάσινγκτον ενέκρινε αυτό το βήμα, παρά τη σημαντική παρουσία κινεζικών εταιρειών στο βασίλειο, αντικατοπτρίζει εξαιρετική αμερικανική εμπιστοσύνη προς τους Σαουδάραβες, αν και η κίνηση αυτή ενδέχεται να συνοδεύτηκε από όρους, όπως αυξημένη εποπτεία ή/και περιορισμούς στη δραστηριότητα των Κινέζων στο βασίλειο.
Επιπλέον, η Ουάσινγκτον παραχώρησε στη Σαουδική Αραβία το καθεστώς του «σημαντικού μη-ΝΑΤΟϊκού συμμάχου». Αν και κατά βάση συμβολικό — και ήδη κατεχόμενο από το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν και το Κατάρ — παρέχει πλεονεκτήματα στην προμήθεια στρατιωτικού εξοπλισμού και στέλνει το μήνυμα παγκοσμίως ότι η Ριάντ επανεντάσσεται ως ανώτερος εταίρος στην αρχιτεκτονική ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών.
Παράλληλα με αυτές τις επιτυχίες, οι δύο σημαντικότεροι στόχοι για τη Σαουδική Αραβία δεν επετεύχθησαν:
Δεσμευτική, Επίσημη Αμυντική Συμφωνία
Η Ριάντ δεν έχει ακόμη εξασφαλίσει την αμερικανική συναίνεση για μια τέτοια επίσημη αμυντική συμφωνία, η οποία προορίζεται να λειτουργήσει ως πλαίσιο άμυνας με αντάλλαγμα τη δέσμευση της Σαουδικής Αραβίας για πολιτικό και περιφερειακό συντονισμό. Εδώ και δύο χρόνια, οι Σαουδάραβες επιδιώκουν ένα πλαίσιο που θα περιλαμβάνει ρητή δέσμευση των ΗΠΑ για την υπεράσπιση του βασιλείου σε περίπτωση επίθεσης. (Η Ουάσινγκτον χορήγησε στο Κατάρ ένα παρόμοιο έγγραφο — προεδρική εντολή — μετά το ισραηλινό πλήγμα στη Ντόχα, αλλά δεν έχει επεκτείνει αυτή τη φόρμουλα στη Ριάντ.)
Συμφωνία για τον Εμπλουτισμό Ουρανίου στη Σαουδική Αραβία
Ο δεύτερος στόχος που παραμένει εκτός της εμβέλειας της Σαουδικής Αραβίας είναι μια «Συμφωνία 123» που θα επέτρεπε την εγκαθίδρυση πολιτικής πυρηνικής υποδομής υπό αμερικανική εποπτεία. Παρά την πρόοδο στις διμερείς συζητήσεις για το θέμα αυτό με την πάροδο των ετών, το Κογκρέσο αρνείται να εγκρίνει συμφωνία που θα επέτρεπε τον τοπικό εμπλουτισμό ουρανίου στη Σαουδική Αραβία, ενώ ο μπιν Σαλμάν φαίνεται απρόθυμος να παραιτηθεί από τον έλεγχο όλων των σταδίων του κύκλου πυρηνικών καυσίμων. Η Ουάσινγκτον ενδέχεται να κρατά και τη συμφωνία άμυνας και τη συνεργασία στον πυρηνικό τομέα ως μοχλούς πίεσης για μελλοντική νορμαλοποίηση με το Ισραήλ χωρίς να απαιτήσει σημαντικές πολιτικές παραχωρήσεις από τη Σαουδική πλευρά. Αν ισχύει αυτό, τότε θα ήταν προς όφελος του Ισραήλ.
Όσον αφορά τις σχέσεις με το Ισραήλ, η Ριάντ ενδέχεται τελικά να συμφωνήσει στη νορμαλοποίηση, αλλά επιμένει ότι δεν θα το πράξει χωρίς ουσιαστικά βήματα προς μια ισραηλινο-παλαιστινιακή διευθέτηση. Από την οπτική της Ουάσινγκτον, η έλλειψη προόδου από πλευράς Ισραήλ της επιτρέπει να διατηρήσει τα ισχυρότερα διαπραγματευτικά χαρτιά — την άμυνα και τη συνεργασία στον πυρηνικό τομέα — για τη στιγμή που θα καθίσταται δυνατή μια ουσιαστική συμφωνία νορμαλοποίησης.
Από την Οπτική του Ισραήλ
Για το Ισραήλ, η επίσκεψη του διαδόχου του σαουδαραβικού θρόνου στην Ουάσινγκτον αποτελεί ένα σύνθετο γεγονός, που συμβολίζει τόσο μια ιστορική ευκαιρία όσο και σημαντικούς κινδύνους. Ο στρατηγικός διάλογος μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Σαουδικής Αραβίας δεν αφορά μόνο την πώληση όπλων και τη νορμαλοποίηση μεταξύ Ριάντ και Ιερουσαλήμ, αλλά αντικατοπτρίζει και τον νέο ρόλο της Σαουδικής Αραβίας ως κορυφαίου στρατηγικού συμμάχου εντός του αμερικανικού άξονα στη Μέση Ανατολή. Το Ισραήλ θα χρειαστεί, συνεπώς, να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του ως ενεργός εταίρος σε αυτήν την περιφερειακή αρχιτεκτονική την οποία η διοίκηση είναι αποφασισμένη να προωθήσει.
Ευκαιρίες
Εδραίωση της Παρουσίας των ΗΠΑ και Νέα Περιφερειακή Αρχιτεκτονική
Από την οπτική του Ισραήλ, ένα ενδεχόμενο θετικό αποτέλεσμα είναι η εδραίωση της μακροπρόθεσμης παρουσίας των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή. Μια συμφωνία ασφαλείας με τη Σαουδική Αραβία, ενταγμένη σε ένα ευρύτερο δίκτυο φιλοαμερικανικών κρατών (Αίγυπτος, Ιορδανία, ΗΑΕ), θα δημιουργούσε ένα στρατηγικά ευνοϊκότερο περιβάλλον για το Ισραήλ — τουλάχιστον επίσημα — ενώ θα επέτρεπε στενότερη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας, της οικονομίας και της τεχνολογίας.
Υλοποίηση της Νορμαλοποίησης με τη Σαουδική Αραβία
Ακόμη κι αν τα αρχικά βήματα είναι περιορισμένα και υπό όρους, η νορμαλοποίηση με τη Σαουδική Αραβία θα αποτελούσε τεράστιο επίτευγμα για το κύρος και την ενσωμάτωση του Ισραήλ στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο, ολοκληρώνοντας τη διαδικασία που ξεκίνησε με τις Συμφωνίες του Αβραάμ. Ωστόσο, η Σαουδική Αραβία θα χρειαστεί να πείσει το κοινό της και την περιοχή για απτά βήματα στο παλαιστινιακό ζήτημα — βελτίωση των συνθηκών στη Λωρίδα της Γάζας και ανανέωση της δέσμευσης για μια πολιτική διαδικασία.
Κίνδυνοι
Τα Συστατικά Ασφαλείας της Συμφωνίας
Η πώληση προηγμένων όπλων στη Σαουδική Αραβία, η διευρυμένη εταιρική σχέση στην περιφερειακή άμυνα και, ενδεχομένως, η μελλοντική συνεργασία στον πολιτικό πυρηνικό τομέα προκαλούν ανησυχίες στο Ισραήλ. Οι κύριοι κίνδυνοι είναι η πιθανή διάβρωση του ποιοτικού στρατιωτικού πλεονεκτήματος (QME) του Ισραήλ, η μελλοντική χαλάρωση των περιορισμών στη μεταβίβαση προηγμένων οπλικών συστημάτων στη Ριάντ και η δημιουργία ενός μοντέλου που θα ενθαρρύνει άλλα κράτη του Κόλπου να ζητήσουν παρόμοια πυρηνικά έργα. Το ίδιο το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν να συζητήσουν πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα στη Σαουδική Αραβία ίσως δημιουργεί ένα ανησυχητικό περιφερειακό προηγούμενο, αλλά μια προσπάθεια πλήρους μπλοκαρίσματος του έργου θα μπορούσε να ωθήσει τη Ριάντ να αναζητήσει εναλλακτικές διαδρομές.
Το Ισραήλ δεν μπορεί να εμποδίσει τις Ηνωμένες Πολιτείες από το να οικοδομήσουν μια ισχυρή σχέση ασφαλείας με τη Σαουδική Αραβία, αλλά μπορεί να επηρεάσει τις λεπτομέρειες τέτοιων διευθετήσεων. Αν το Ισραήλ επιχειρήσει να μπλοκάρει πλήρως την πώληση προηγμένων όπλων και το επιτύχει, η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να στραφεί προς την Κίνα, τη Γαλλία ή τη Βρετανία, αφήνοντας το Ισραήλ με χειρότερο αποτέλεσμα και χωρίς μηχανισμούς αμερικανικής εποπτείας. Η ισραηλινή πίεση στο Κογκρέσο για να εμποδίσει πωλήσεις όπλων στη Σαουδική Αραβία είναι επίσης πιθανό να επικριθεί από τη διοίκηση Τραμπ.
Περιθωριοποίηση του Ισραήλ — ή Ενσωμάτωσή του στη Διαδικασία
Ένα προβληματικό σενάριο για το Ισραήλ είναι εκείνο στο οποίο οι βασικές συμφωνίες διαμορφώνονται μεταξύ Ουάσινγκτον και Ριάντ, με σαφή προτεραιότητα στα σαουδαραβικά και αμερικανικά συμφέροντα, και μόνο αργότερα — αν όχι καθόλου — εξετάζονται οι επιπτώσεις για το Ισραήλ. Σε αυτό το σενάριο, το Ισραήλ ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπο με τετελεσμένα γεγονότα όσον αφορά τις ρυθμίσεις ασφάλειας, πυρηνικής ενέργειας και οικονομίας, και να κληθεί να προσαρμοστεί εκ των υστέρων.
Ένα ευνοϊκότερο σενάριο είναι εκείνο στο οποίο η Ιερουσαλήμ συμμετέχει ενεργά στις συζητήσεις για τις αρχιτεκτονικές άμυνας, συντονίζει βήματα με την Ουάσινγκτον και τη Ριάντ απέναντι στο Ιράν και τις παραφυάδες του, και προωθεί από κοινού οικονομικά έργα με τη Σαουδική Αραβία που στηρίζουν το Σαουδαραβικό Όραμα 2030 και ωφελούν την ισραηλινή οικονομία.
Συστάσεις Πολιτικής
Το Ισραήλ Πρέπει να Λειτουργήσει ως Εταίρος, Όχι ως Θεατής
Η μεταβαλλόμενη πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή δεν βρίσκεται πλήρως υπό τον έλεγχο του Ισραήλ, αλλά το Ισραήλ μπορεί να την επηρεάσει. Πρέπει να διευρύνει τον άμεσο διάλογό του με την Ουάσινγκτον και τη Ριάντ, όχι μόνο μέσω επίσημων διαύλων, αλλά και μέσω άτυπων μηχανισμών συντονισμού και επιχειρηματικών δικτύων, ώστε να τοποθετηθεί ως φυσικός εταίρος στη νέα αρχιτεκτονική και όχι ως παράγοντας που αντιδρά εκ των υστέρων σε μια αμερικανο-σαουδαραβική συμφωνία.
Το Ισραήλ Πρέπει να Ορίσει τις «Κόκκινες Γραμμές» του και τον Βαθμό Ευελιξίας του
Το Ισραήλ οφείλει να καταστήσει σαφές, τόσο στον εαυτό του όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες, ποια είναι τα αδιαπραγμάτευτα σημεία του: οι τύποι προηγμένων όπλων που δεν πρέπει να πωληθούν στη Σαουδική Αραβία χωρίς σημαντικά αντισταθμιστικά μέτρα ασφάλειας· οι ελάχιστοι κανόνες που πρέπει να διέπουν τη χρήση πολιτικών πυρηνικών δυνατοτήτων ώστε να αποτρέπεται ο κίνδυνος διττής χρήσης· και οι δεσμεύσεις των ΗΠΑ που απαιτούνται για να διασφαλιστεί ότι οι δυνατότητες που θα μεταβιβαστούν στη Σαουδική Αραβία δεν θα αποτελούν άμεση απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ — περιλαμβανομένων των συστημάτων που θα παρασχεθούν, των μηχανισμών εποπτείας για οποιαδήποτε πολιτική πυρηνική δραστηριότητα, και της ενσωμάτωσης του Ισραήλ στις αρχιτεκτονικές εναέριας και περιφερειακής άμυνας που μειώνουν τους κινδύνους. Ακριβώς επειδή το Ισραήλ έχει καταστεί ολοένα και πιο εξαρτημένο από την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας, πρέπει να ορίσει με σαφήνεια τις κόκκινες γραμμές του, ώστε να μην διολισθήσει στη θέση ενός ημικηδεμονευόμενου κράτους που δεν έχει άλλη επιλογή από το να εγκρίνει αποφάσεις που λαμβάνονται χωρίς αυτό.
Το Ισραήλ Πρέπει να Είναι Έτοιμο να Ορίσει το Τίμημα που θα Καταβάλει στο Πλαίσιο του Παλαιστινιακού
Οποιοδήποτε προτεινόμενο σχέδιο νορμαλοποίησης μεταξύ Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας θα περιλαμβάνει σχεδόν σίγουρα κάποιο παλαιστινιακό στοιχείο. Κατ’ αρχήν, το Ισραήλ μπορεί να επιλέξει να αντιταχθεί αυτόματα, κάτι που θα το κατατάξει στην κατηγορία του «χαλαστή», ή να επιχειρήσει να αναλάβει την πρωτοβουλία και να διαμορφώσει τους όρους ώστε να είναι πιο εύλογοι από τη δική του σκοπιά. Η επιλογή του Ισραήλ, επομένως, μπορεί να είναι ανάμεσα σε ένα εύλογο, σταδιακό τίμημα που θα καθορίσει το ίδιο ή σε ένα τίμημα που θα του επιβληθεί απ’ έξω ως προϋπόθεση για τη νορμαλοποίηση.
Το Ισραήλ Πρέπει να Θεωρήσει την Αμερικανο-Σαουδαραβική Προσέγγιση ως Μέρος ενός Ευρύτερου Στρατηγικού Ανταγωνισμού
Η επίσκεψη του διαδόχου του σαουδαραβικού θρόνου στην Ουάσινγκτον δεν αποτελεί απλώς ένα «σαουδαραβικό γεγονός»· αντιθέτως, είναι μέρος των ευρύτερων προσπαθειών της διοίκησης Τραμπ να αναδιαμορφώσει τη Μέση Ανατολή σε μια περίοδο που οι Ηνωμένες Πολιτείες ασχολούνται επίσης με άλλες γεωπολιτικές σφαίρες, όπως ο ανταγωνισμός με την Κίνα, ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας, οι προκλήσεις μετανάστευσης και ζητήματα που συνδέονται με προηγμένες τεχνολογίες. Για το Ισραήλ, το ερώτημα δεν θα πρέπει να περιοριστεί στα αποτελέσματα της επίσκεψης, αλλά στο κατά πόσον μπορεί να προσαρμοστεί στο νέο πρότυπο περιφερειακής πολιτικής των ΗΠΑ, ιδίως με δεδομένη την προσδοκία της Ουάσινγκτον ότι οι σύμμαχοί της θα αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του βάρους ασφαλείας. Συνεπώς, το Ισραήλ πρέπει να υιοθετήσει μια στάση «ενεργητικής εταιρικής σχέσης». Διαφορετικά, διατρέχει τον κίνδυνο να βρεθεί σε ένα στρατηγικό περιβάλλον που διαμορφώθηκε χωρίς αυτό, αλλά το οποίο εξακολουθεί να απαιτεί από αυτό προσαρμογές στην πολιτική ασφαλείας του.
Οι απόψεις που εκφράζονται στις δημοσιεύσεις του INSS ανήκουν αποκλειστικά στους συγγραφείς.
Eldad Shavit, Ελντάντ Σαβίτ
Ο Ελντάντ Σαβίτ εντάχθηκε στο INSS στις αρχές του 2017 ως ανώτερος ερευνητής, μετά από μακρά καριέρα στο Σώμα Πληροφοριών των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων (IDF) και στο Γραφείο του Πρωθυπουργού στο Τελ Αβίβ. Ο συνταγματάρχης (ε.α.) Σαβίτ υπηρέτησε τελευταία φορά ως βοηθός αξιολόγησης στον επικεφαλής του τμήματος έρευνας του Σώματος Πληροφοριών, ενώ στο Γραφείο του Πρωθυπουργού υπηρέτησε (2011–2015) ως επικεφαλής του τμήματος έρευνας. Στις θέσεις αυτές ήταν υπεύθυνος για τη διαμόρφωση αξιολογήσεων πληροφοριών αναφορικά με περιφερειακά και διεθνή ζητήματα. Το 1994–1995 υπηρέτησε ως επικεφαλής της μονάδας πληροφοριών στο γραφείο του στρατιωτικού γραμματέα του Πρωθυπουργού και του Υπουργού Άμυνας.
Yoel Guzansky, Γιοέλ Γκουζάνσκι
Ο Δρ. Γιοέλ Γκουζάνσκι είναι ανώτερος ερευνητής και επικεφαλής του Προγράμματος για τον Κόλπο στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS), καθώς και εξωτερικός ερευνητής στο Middle East Institute στην Ουάσινγκτον, D.C. Ο Δρ. Γκουζάνσκι ήταν συντονιστής των υποθέσεων του Ιράν και του Κόλπου στο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας του Γραφείου του Πρωθυπουργού. Υπηρέτησε υπό τέσσερις Συμβούλους Εθνικής Ασφάλειας και τρεις Πρωθυπουργούς. Επιπλέον, έχει παράσχει συμβουλευτικές υπηρεσίες σε διάφορα κυβερνητικά υπουργεία, μεταξύ των οποίων το Υπουργείο Στρατηγικών Υποθέσεων και το Υπουργείο Πληροφοριών.
Η προβληματική ερμηνεία του ιστορικού N.G.L. Hammond (Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό, τ. 9Α, 1984).
«Στο μεταξύ και ενώ ο Αντίγονος είχε καταφύγει πίσω από τα τείχη της Θεσσαλονίκης, ο Πύρρος ισχυροποίησε τη θέση του στη Μακεδονία, εγκαθιστώντας φρουρές στις σημαντικότερες πόλεις δυτικά του Αξιού. Στις Αιγές (σημ. Βεργίνα) στρατοπέδευσε ένα σώμα Γαλατών μισθοφόρων, οι οποίοι σύλησαν πολλούς βασιλικούς τάφους και σκόρπισαν τα κόκκαλα των βασιλέων, γεγονός που μείωσε τη δημοτικότητα του Πύρρου στη Μακεδονία, αφού άφησε τους ενόχους ουσιαστικά ατιμώρητους. Ωστόσο ο γιος του ο Πτολεμαίος, που διοικούσε τότε τη Μακεδονία ως εκπρόσωπος του πατέρα του, διατήρησε τον έλεγχο της κατάστασης και νίκησε μάλιστα και πάλι τον Αντίγονο το 273.»
Αγνοώντας παντελώς την σαφώς αναφερόμενη στην πρώτη μαρτυρία σύληση όλων των τάφων, ο Hammond αφήνει ανοιχτό το ερώτημα πώς και γιατί
Πρακτικά συνεδρίων: Mommsen-Gesellschaft, Göttingen. 9-6-2001. Institut für Altertumskunde, Trier, Ιούλιος, 2004 αποφεύχθηκε η σύληση και καταστροφή των αρχαίων τάφων επιφανών, γνωστών βασιλέων με τους περισσότερους θησαυρούς.
Η μικρή απόσταση της περιοχής της Βεργίνας από τη θάλασσα στην αρχαϊκή και κλασική εποχή.
Στην αρχαϊκή και κλασική εποχή η απόσταση είχε διαμορφωθεί εξαιτίας των προσχώσεων του ποταμού Αλιάκμονα σε περίπου 10 χιλιόμετρα (κατά την προκαταρκτική εκτίμηση του ομότιμου καθηγητή του Γεωλογικού Τμήματος, κ. Α. Ψιλοβίκου). Η δε F. Papazoglou2, Les villes Macédoine à l’époque romaine, BCH Suppl. 16, 1988, σελ. 134, έγραφε «Une capitale aussi proche de la mer et des villes maritines de Méthonè et de Pydna, n’ aurait-elle pas conditionné une evolution de l’ ancienne Macedoine différrente de celle que nous croyons lui connaitre?».
Έδεσσα – Αιγαί: Η αρχαία πρωτεύουσα της Μακεδονίας στον Ευφορίωνα (φιλόλογο
Έδεσσα (Αιγαί)-Ορρόη, Αντιόχεια: Η ιδρυθείσα από τον στρατηγό του Μ. Αλεξάνδρου Σέλευκο αποικία στη Μεσοποταμία3.
ΕΠΙΜΕΤΡΟ: Πώς χάθηκε μια μεγάλη αρχαιολογική ανακάλυψη
Ήταν το 1982 ή 1983, όταν τρεις κάτοικοι της περιοχής της Πιερίας με κάλεσαν να πάω στο χωριό τους για να μου εμπιστευτούν τούτο: Ότι εντελώς τυχαία ανακάλυψαν έναν αρχαιολογικό χώρο ασύλητο, με θησαυρούς ανεκτίμητους που κατά τη δική τους άποψη συναποτελούσαν ένα βασιλικό τάφο, πιθανώς του Φιλίππου ή του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Συνέβη μάλιστα ένα μεσημεράκι να καθόμαστε στο τραπεζάκι ενός καφενείου της περιοχής που έκανε τις έρευνές του ο καθηγητής Ανδρόνικος, τότε μόλις ανακαλύψας τον θησαυρό που αποκαλούσε του Φιλίππου. Θυμούμαι τον συνομιλητή μου που ακούγοντας τον καθηγητή να αναφέρεται συνεχώς στον τάφο του Φιλίππου τον διέκοψε για να του πει:
«Δάσκαλε, έχεις δει ποτέ βασιλικό τάφο; Αυτός που βρήκες είναι ενός αξιωματούχου.
Βασιλικός τάφος δεν είναι! Κι αν θέλεις στοιχηματίζουμε γι’ αυτό…».
Ο καθηγητής τον κοίταξε περιπαικτικά και προχώρησε χωρίς να του απαντήσει στη συζήτησή του με τους φίλους ή συνεργάτες του.
Αυτοί οι άνθρωποι μου ζήτησαν τότε να τους φέρω σε επαφή με την υπουργό Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη ή τον πρωθυπουργό. […] Του θέματος έλαβε γνώσιν και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στον οποίο παρουσίασα τους τρεις υποδείκτες, για να του ανακοινώσουν το εύρημά τους4.
—————————————————–
1 Τουλουμάκος Ιωάννης, Ιστορικά προβλήματα των τάφων της Βεργίνας, Θεσσαλονίκη 2006, σελ.168. Touloumakos, Johannes. Die historische Problematik der Gräber von Vergina. Ancient Society 40 (2010) Universiteit Leuven: 15-50.
2 Κσθηγήτρια Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου.
3 Michael Rostovtzeff, Die Hellenistische Zeit, Gesellschaft und Wirtschaft, πιν. [ΧΧΙΧ (=79)]. Νομίσματα Τετράδραχμα του βασιλέως Αντιόχου 4ου. Αντιοχέων του επί Καλλιρρόη. Edessa in Osroene. K. J. Beloch, Griechische Geschichte, τ. IV.2 (1925, 256/7).
Ο πρώην Λίβυος δικτάτορας Μουαμάρ Καντάφι ήταν πάντοτε εκκεντρικός, αλλά έγινε ακόμη πιο αλλόκοτος κατά τις δεκαετίες που βρισκόταν στην εξουσία. Ο πρώην συνταγματάρχης του λιβυκού στρατού που κατέλαβε την εξουσία με πραξικόπημα το 1969 ήταν διάσημος για την απροκάλυπτη υποστήριξή του στην τρομοκρατία.
Ο Καντάφι ήταν επίσης ρεβανσιστής: δεν ήταν ικανοποιημένος με το να παραμείνει η Λιβύη εντός των συνόρων της. Όταν οι προσπάθειές του να ενοποιηθεί με την Αίγυπτο απέτυχαν, επιχείρησε να καταλάβει τη Λωρίδα Αουζού, η οποία φημολογείτο ότι ήταν πλούσια σε ουράνιο, από το Τσαντ, το οποίο νίκησε τη Λιβύη σε έναν πόλεμο για την περιοχή το 1987-1988. Στα ύστερα χρόνια του, ο Καντάφι επισκεπτόταν την Ευρώπη αλλά έστηνε βεδουίνικες σκηνές αντί να διαμένει σε πολυτελή ξενοδοχεία ή σε ξενώνες υπουργείων εξωτερικών. Επίσης συγκρότησε μια μονάδα από αποκλειστικά γυναίκες σωματοφύλακες για να ενισχύσει την εκκεντρικότητά του. Ο Καντάφι όχι μόνο κατασπατάλησε τον πλούτο της Λιβύης με τον έκλυτο τρόπο ζωής του, αλλά οραματιζόταν και μεγαλεπήβολα σχέδια για την αναδιαμόρφωση της γεωγραφίας της χώρας. Ενώ η Αίγυπτος έχει τον Νείλο, η Λιβύη δεν έχει μόνιμα ποτάμια. Έτσι, ο Καντάφι ξεκίνησε ένα σχέδιο για την κατασκευή του Μεγάλου Τεχνητού Ποταμού, μιας σειράς γεωτρήσεων και αγωγών κάτω από την έρημο Σαχάρα, το οποίο παραμένει ημιτελές λόγω του θανάτου του Καντάφι το 2011 — μια σπατάλη 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων και ένα μνημείο της ύβρεως του Καντάφι.
Εισέρχεται ο Πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ερντογάν. Όπως ο Καντάφι, ο Ερντογάν είναι επιδεικτικός. Μη ικανοποιημένος με την υφιστάμενη προεδρική κατοικία, έχτισε ένα παλάτι 30 φορές μεγαλύτερο από τον Λευκό Οίκο. Καταβύθισε επίσης το Χασάνκεϊφ, μία από τις αρχαιότερες και καλύτερα διατηρημένες κουρδικές πόλεις στον κόσμο, κάτω από 60 μέτρα νερού με την κατασκευή ενός φράγματος που ελάχιστοι επιθυμούσαν. Όπως ο Καντάφι, ο Ερντογάν στηρίζει απροκάλυπτα τρομοκρατικές οργανώσεις, επιτρέποντας στη Χαμάς να ανοίξει γραφεία και να δραστηριοποιείται από την Κωνσταντινούπολη.
Τώρα, στα στερνά του χρόνια, ο Ερντογάν έχει εμπνευστεί από τον Καντάφι με το δικό του μεγαλεπήβολο σχέδιο — το κανάλι της Κωνσταντινούπολης. Επειδή η Σύμβαση του Μοντρέ του 1936 για το Καθεστώς των Στενών διέπει την κυκλοφορία μέσω των Δαρδανελίων και του Βοσπόρου, ο Ερντογάν επιδιώκει να ανοίξει ένα ξεχωριστό κανάλι που θα συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα με τη Θάλασσα του Μαρμαρά.
Οι περισσότεροι αναλυτές εξωτερικής πολιτικής εξετάζουν το κανάλι υπό το πρίσμα των επιπτώσεών του στις διατάξεις της Σύμβασης του Μοντρέ, οι οποίες απαγορεύουν τη διέλευση πολεμικών πλοίων από τον Βόσπορο σε περιόδους πολέμου. Αν υπάρχει εναλλακτική δίοδος προς τη Μαύρη Θάλασσα, θα μπορούσαν τα πολεμικά πλοία να κατακλύσουν τη Μαύρη Θάλασσα; Σε αυτό, η Μόσχα ενδέχεται να έχει περισσότερες αντιρρήσεις από την Ουάσινγκτον, τουλάχιστον όσο το ΝΑΤΟ θεωρεί την Τουρκία περισσότερο πλεονέκτημα παρά Δούρειο Ίππο.
Ωστόσο, αυτό ενδέχεται να παραβλέπει την ευρύτερη ουσία: τα ολοένα και πιο μεγαλεπήβολα έργα του Ερντογάν είναι, όπως και εκείνα του Καντάφι, περισσότερο τεκμήρια εγωισμού και μιας ανεξέλεγκτης σκέψης, παρά εύλογα σχέδια ανάπτυξης. Πράγματι, το να αποδώσει κανείς λογική στις φιλοδοξίες του Ερντογάν ίσως να είναι υπερβολικά επιεικές, αντί να τις αναγνωρίσει για αυτό που είναι: τρέλα επιπέδου Καντάφι. Αν ο Ερντογάν θέλει να εκτρέψει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια μακριά από την πρόνοια και τις υφιστάμενες υποδομές της Τουρκίας, είναι δικό του θέμα. Όμως, αντί να παρακολουθεί κανείς αμέτοχος, πόσο μάλλον να χειροκροτεί, η Ουάσινγκτον πρέπει να το πει όπως είναι: ένα έργο ματαιοδοξίας για το οποίο θα υποφέρουν όλοι οι Τούρκοι, το οποίο, ακόμη κι αν ολοκληρωθεί, δεν πρόκειται ποτέ να διαρκέσει, δεδομένων των εδαφικών συνθηκών και της σεισμικής ζώνης από την οποία θα διέρχεται.
Ο Μάικλ Ρούμπιν είναι συνεργάτης του Beltway Confidential της εφημερίδας Washington Examiner. Είναι διευθυντής ανάλυσης στο Middle East Forum και ανώτερος ερευνητής στο American Enterprise Institute.
Αν παραδεχτούμε ότι ελληνικός τρόπος σκέψης, με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον καθορίζουν και τον διαφοροποιούν από άλλους τρόπους σκέψης και πολιτισμού, είναι αναγκαίος για το μέλλον, τότε από τις απαντήσεις στα κρίσιμα ερωτήματα που δημιουργούνται απορρέουν εξίσου κρίσιμες ευθύνες. Στο κείμενο που ακολουθεί, χαρτογραφείται ο πυρήνας της ελληνότροπης σκέψης για να συνδεθεί με τους φυσικούς φορείς του: την Ελλάδα, τον ελληνισμό και την ελληνικότητα. Η προσέγγιση διευκολύνει την αναζήτηση κοινά αποδεκτών λύσεων με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, αποφεύγοντας γενικότητες και αοριστολογίες. Πρόκειται για ένα θέμα ευρύ, περίπλοκο και ταυτόχρονα σημαντικό, το οποίο εστιάζει στον άνθρωπο διαχρονικά, υπερβαίνοντας σύνορα και εθνικότητες.
Σωκράτης
Η ελληνότροπη σκέψη, που οι Έλληνες πρώτοι και μόνοι κατέκτησαν από τον καιρό του Ηράκλειτου, είναι μια ιδιαίτερη συνθετική προσέγγιση η οποία αναζητεί την αρμονία εκείνη που αληθεύει βαθύτερα στην συνείδησή μας. Πρόκειται για την αρμονία που παράγει τη μέγιστη δυνατή εξηγησιμότητα (αλήθεια) στο συνειδησιακό μας πεδίο, τόσο ως προς τα φυσικά και ηθικά φαινόμενα, όσο και ως προς τις μεταξύ τους σχέσεις. Αυτή η κατάκτηση συχνά μας οδηγεί σε μια πιο τολμηρή, και γι’ αυτό πιο πολύπλοκη θεώρηση του κόσμου.
Η ελληνότροπη σκέψη απορρίπτει εξαρχής την απόλυτη καθολικότητα. Άλλωστε, η ίδια η έννοια της αρμονίας προϋποθέτει την διάσπαση του Ενός (νοείται αρμονία χωρίς συνδέσεις-αρμούς;) και την ταυτόχρονη απελευθέρωση −αντίστοιχων προς την διάσπαση αυτή− βαθμών ελευθερίας. Εδώ υπεισέρχονται οι εξίσου θεμελιώδεις έννοιες της τόλμης και του μέτρου, η ισορροπία των οποίων καθιστά εφικτή μια αρμονία που αληθεύει. Στην ελληνότροπη σκέψη, οι έννοιες τόλμη-μέτρο ισορροπούν αρμονικά (κυματικά-συνθετικά) μέσα σε ένα ευρύ πεδίο συνειδησιακής ελευθερίας ώστε να μεγιστοποιείται η αλήθεια, εννοούμενη εδώ τόσο ως τη βαθύτερη ερμηνεία των (φυσικών και ηθικών) φαινομένων και των σχέσεων που τα διέπουν.
Οι Έλληνες δεν έπαψαν ποτέ να συνθέτουν και να διαφοροποιούνται από τους υπόλοιπους λαούς. Ήδη από τους Μινωικούς χρόνους οι Έλληνες ταξιδεύουν συστηματικά ανά την οικουμένη, γνωρίζουν πολλούς τόπους, τρόπους και επηρεάζονται από άλλους πολιτισμούς. Πολύ μεταγενέστερα, έτσι περιγράφει ο Όμηρος στους πρώτους στίχους της Οδύσσειας τον θαλασσοδαρμένο ήρωά του, τον Οδυσσέα: πολλῶν δ’ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω.
Αυτή η ελληνότροπη σύνθεση συνεχίζεται αδιάλειπτα από τον Ηράκλειτο μέχρι σήμερα,από Έλληνες και μη, παράγοντας πολιτισμό με ανθρωποκεντρικά χαρακτηριστικά.
Ηράκλειτος
Ο τόπος της ελληνότροπης σκέψης δεν είναι οι μηχανισμοί της τεχνολογίας ή της αγοράς αλλά η ανθρώπινη συνείδηση που αναζητεί τις βαθύτερες αρμονίες που οδηγούν σε πληρέστερο νόημα ύπαρξης και ζωής. Ενώ, ιστορικά μιλώντας, άλλοι πολιτισμοί παγιδεύονται στατικά είτε στο «ευ» είτε στο «ζην», οι Έλληνες επιλέγουν να συνθέτουν κυματικά μεταξύ αυτών των δύο άκρων. Αξιώνουν ως τρόπο πολιτισμού το «ευ ζην», παρά το γεγονός ότι το «ευ ζην» είναι μια κατάσταση δυναμική, άρα και ενίοτε ασταθής. Η Δημοκρατία, η Φιλοσοφία, η Μουσική, η Γεωμετρία, η Αστρονομία, το Θέατρο είναι ελληνικές συνθέσεις, ελληνικοί Λόγοι (τρόποι αντίληψης και ιεράρχησης των φαινομένων και των μεταξύ τους σχέσεων), που στοχεύουν στην κατάκτηση μιας ιδιαίτερης αρμονίας σε κάθε γνωστικό πεδίο της ανθρώπινης συνείδησης.
Η ελληνότροπη σκέψη αναζητεί με υπομονή, επιμονή, με συστηματικότητα και πάθος αυτή την ιδιαίτερη «κρυμμένη» αρμονία. Την αναζητεί, την προσδιορίζει, συνθέτει μοναδικό πολιτισμό πάνω σε αυτή και την ανάγει σε μια υψηλή πανανθρώπινη πνευματική κατάκτηση που σπάει τα στεγανά χώρου και χρόνου. Αυτός είναι ο λόγος που η ελληνότροπη σκέψη, όπως την περιγράψαμε, είναι ένας κρίσιμος, και για αυτό αναγκαίος, εξισορροπητικός παράγοντας στο παγκόσμιο πολιτισμικό πεδίο. Αν εκλείψει ως δυνατότητα η ελληνότροπη σκέψη, τότε οι πολιτισμοί κινδυνεύουν να πολωθούν τρεπόμενοι είτε προς ένα ουτοπικό, οργανικά ανυπόστατο «ευ», είτε προς ένα υλικά υπερεπαρκές αλλά υπαρξιακά ανυπόφορο «ζην».
Η πανανθρώπινη εμβέλεια της ελληνότροπης σκέψης, σε βάθος χιλιετηρίδων, είναι μια συμβολή που υπερβαίνει κατά πολύ την αντιληπτική σφαίρα που άπτεται του αμιγώς ελληνικού κόσμου, υπερβαίνοντας γλώσσα, γεωγραφικά σύνορα και πολιτιστικές παραδόσεις. Έχει αναχθεί σε μια πολυπολιτισμική συνθετική διαδικασία μέσα από τη συνεχή αναζήτηση, ανάπτυξη, σύγκλιση και σύνθεση Λόγων.
Σε λίγους μήνες, οι ΗΠΑ θα γιορτάσουν 250 έτη από την ίδρυση της εθνικής ανεξαρτησίας τους, που έλαβε χώρα το 1776, αρχικά με την περίφημη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας (Declaration of Independence) από την Αγγλική κυριαρχία, για να οριστικοποιηθεί το 1789 με το αμερικανικό σύνταγμα, αν και από το 1777 είχαν υιοθετηθεί άρθρα για την δημιουργία συνομοσπονδίας (confederation) αποτελούμενης από 13 πολιτείες. Η αμερικανική δημοκρατία είναι φυσική συνέχεια της σύνθεσης που πρώτοι οι Έλληνες τόλμησαν να εφαρμόσουν στην Αθήνα το 507 π.Χ. με τον Κλεισθένη, η οποία είχε αρχίσει από τον 6ο αιώνα με τον Σόλωνα.
Αριστοτέλης
Οι Έλληνες απέδειξαν ότι υπάρχει τρόπος για μια ελεύθερη κοινωνία πολιτών να αυτοκυβερνείται, κάτι εντελώς ασύλληπτο και άκρως επικίνδυνο για την εποχή. Άραγε, πού θα βρισκόμασταν σήμερα όλοι εμείς, αν οι Έλληνες πριν 25 αιώνες δεν είχαν τολμήσει να κάνουν πράξη αυτή την «παράλογη» σύνθεση; Ακόμα και σήμερα, η Δημοκρατία είναι άπιαστο όνειρο για πολλούς λαούς, ενώ για άλλους είναι ζωτική εθνική υπόθεση που απαιτεί αγώνες, συνεχή εγρήγορση και θυσίες, μικρές και μεγάλες. Με τη δημοκρατία, οι Έλληνες όχι μόνο απέρριψαν τα κυρίαρχα μοντέλα διακυβέρνησης, πχ. των Αιγυπτίων ή των Περσών, υιοθέτησαν έναν ιδιαίτερο τρόπο ιεράρχησης και αρμονικής ισορροπίας ατομικών και συλλογικών προτεραιοτήτων που δεν βρίσκει ανάλογό του στον φυσικό κόσμο. Άνοιξαν έναν νέο δρόμο για τον άνθρωπο και έκαναν τα πρώτα γενναία βήματα με τόλμη, μέτρο και με άσβηστο πάθος για ελευθερία. Πολλοί ιστορικοί συμφωνούν ότι μόνο μια δημοκρατική Αθήνα θα μπορούσε να φέρει εις πέρας την δημιουργία ενός τόσο δαπανηρού και περίπλοκου στόλου, και να αλλάξει μέσω αυτού την ροή της Ιστορίας. Αν δεν είχαν προηγηθεί αυτά, καθώς και άλλα «παράλογα», όσα διαπραγματευόμαστε εδώ στερούνται νοήματος και λόγου ύπαρξης. Από την μακροχρόνια ιστορική πορεία των μεγάλων πνευματικών κατακτήσεων των Ελλήνων διδασκόμαστε ότι ακριβώς επειδή οι βαθύτερες αρμονίες είναι κρυμμένες (Ηράκλειτος), οι Λόγοι που τείνουν να τις αποκαλύψουν και να τις φέρουν στο φως −από ένα βάθος και πέρα− συγκλίνουν αντί να αποκλίνουν, συνθέτοντας έναν μοναδικό πολιτισμό με πανανθρώπινη εμβέλεια.
Η ελληνότροπη σύνθεση πολιτισμού που άρχισε με τον Όμηρο, τον Ηράκλειτο, τον Πυθαγόρα, τον Δημόκριτο, τον Πλάτωνα, τον Σωκράτη, τον Αριστοτέλη, τον Σόλωνα, τον Λυκούργο, τον Περικλή, τον Αισχύλο, τον Σοφοκλή, τον Ευριπίδη, τη Σαπφώ, τον Ηρόδοτο, τον Θουκυδίδη και τόσους άλλους γίγαντες του πνεύματος, ευτυχώς συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Το Βυζάντιο, η ελληνορθόδοξη χριστιανική παράδοση, το δημοτικό τραγούδι, η επανάσταση και οι ήρωες του 1821 καθώς και των μετέπειτα εθνικών αγώνων για εθνική ανεξαρτησία και ελευθερία είναι ανεξάντλητες δεξαμενές έμπνευσης και ανοιχτών πεδίων σύνθεσης του μέλλοντος με αφετηρία το παρόν και πολύτιμη παρακαταθήκη το παρελθόν.
Πολύτιμο πεδίο, εξίσου ανοιχτό σε μια ελληνότροπη σύνθεση για την κατάκτηση μιας αρμονίας που οδηγεί σε μια βαθύτερη κατανόηση του κόσμου και του ανθρώπου μέσα σε αυτόν, αποτελεί και το έργο σύγχρονων Ελλήνων διανοητών, όπως ο Γιώργος Σεφέρης, ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Χρήστος Γιανναράς, ο Στέλιος Ράμφος, ο Θεόδωρος Ζιάκας και άλλοι.
Στο πεδίο του μουσικού λόγου, μεγάλοι σύγχρονοι Έλληνες συνθέτες όπως ο Μάνος Χατζηδάκις, ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Γιάννης Μαρκόπουλος λειτουργούν επίσης πολυδιάστατα. Ο λόγος τους δεν είναι μόνο μουσικός ή συνθετικός, είναι ποιητικός, φιλοσοφικός και ιστορικός. Συγκλίνει σε ένα παρόν που αναζητεί συζεύξεις με το μέλλον που αληθεύουν συνειδησιακά, είτε με την «επιστροφή στις ρίζες» (Μαρκόπουλος), είτε με την «οδό Ονείρων» (Χατζηδάκις), είτε με την «συμπαντική αρμονία» (Θεοδωράκης). Μερικές παράγραφοι δεν αρκούν για να γίνει πλήρης ανάπτυξη των παραπάνω. Στο τέλος του κειμένου, παραθέτω μερικές βοηθητικές παραπομπές για όποιον ενδιαφέρεται να εμβαθύνει περισσότερο.
Την ιδιαιτερότητα της ελληνότροπης πολιτισμικής προσέγγισης αποτυπώνει σε μεταγενέστερα τραγούδια του και ο Διονύσης Σαββόπουλος, εξυμνώντας τον αδιάλειπτα συνθετικό της χαρακτήρα (κι είτε με τις αρχαιότητες/είτε με ορθοδοξία/των Eλλήνων οι κοινότητες/φτιάχνουν άλλο γαλαξία) και ακτινογραφώντας την πολιτική πραγματικότητα (τι να φταίει η Bουλή/τι να φταιν οι εκπρόσωποι/έρημοι και απρόσωποι βρε/αν πονάει η κεφαλή/φταίει η απρόσωπη αγάπη που ‘χε βρει).
Ο Οδυσσέας Ελύτης, σε μια συνέντευξή του το 1979, το ίδιο έτος που έλαβε το βραβείο Νόμπελ, είχε πει: είμαι απαισιόδοξος για το άμεσο παρόν, αλλά αισιόδοξος για το μέλλον. Η φράση, αν και κοινότυπη, μου εντυπώθηκε αν και δεν μπορούσα να καταλάβω γιατί το έλεγε ή πώς το εννοούσε. Ήμουν βέβαιος όμως ότι η οπτική του αυτή θα επαναλαμβανόταν στο έργο του, ώστε μελετώντας το και εμβαθύνοντας σε αυτό, εν καιρώ, θα καταλάβαινα τί ήθελε να πει. Το έργο του Ελύτη αποκαλύπτει όλες τις πτυχές της ψυχικής έντασης που νιώθει ο ποιητής-δημιουργός-συνθέτης καθώς προσπαθεί να πατήσει στο παρόν για να γεφυρώσει το πριν με το μετά, το τωρινό με το παντοτινό, αφήνοντας σε όλους εμάς μια σπίθα γεύσης εκείνου που υπολείπεται για να μετουσιωθεί το όνειρο σε πραγματικότητα. Γνώριζε καλά ο Ελύτης ότι η συνθετική λειτουργία της ελληνότροπης σκέψης δεν υπακούει στους νόμους της αγοράς, της τεχνολογίας και της ταχύτητας. Με την εντιμότητα και την καθαρότητα νου που τον διέκρινε, μας ομολογεί: ζω για τότε που δεν θα υπάρχω.
Επιστρέφω στην φράση του Ελύτη, διότι εκφράζει πια αυτούσια και τα δικά μου αισθήματα. Με μια σημαντική όμως διαφορά: αρνούμαι να αναγνωρίσω στον εαυτό μου και στη γενιά μου την πολυτέλεια να ισχυριστούμε ότι το παρόν είναι εκτός παιχνιδιού. Ενώ δεν αισιοδοξώ για το άμεσο παρόν, του αναγνωρίζω το σημαντικό πλεονέκτημα που μας δίνει η πρόσβαση στις ιδέες και το έργο των μεγάλων διανοητών της ελληνότροπης σκέψης. Ας μελετήσουμε λοιπόν σε βάθος τις ιδέες τους, ώστε να τολμήσουμε τις συνθέσεις που απαιτούνται για το μέλλον. Να το εκφράσω και αλλιώς: δεν έχει νόημα να προσπαθούμε να επανεφεύρουμε τον τροχό, να τον προσαρμόσουμε στα μέτρα μας, ξανά και ξανά, ή να τον κόψουμε σε κομματάκια, μεταφορικά μιλώντας, για να τον χωνέψουμε ευκολότερα. Ας δεχτούμε την άβολη αλήθεια ότι τα βασικά δομικά υλικά που απαιτούνται είναι στη διάθεσή μας και αυτό που απομένει είναι η αναζήτηση της σωστής αρμονίας τόλμης-μέτρου ώστε να επιτευχθεί μια νέα ελληνότροπη σύνθεση που να αληθεύει στο μέλλον. Δύσκολο αλλά όχι ακατόρθωτο. Ακατόρθωτο θα ήταν αν δεν είχαν προηγηθεί όλοι αυτοί οι μεγάλοι πνευματικοί αιμοδότες της ελληνότροπης σκέψης. Όμως, άλλη η ευθύνη της γενιάς που έπεται από όλων όσων προηγούνται.
Ανέφερα προηγουμένως ότι η ελληνότροπη σκέψη παράγει μια αρμονική σύνθεση που στηρίζεται στη σύγκλιση των Λόγων στο συνειδησιακό πεδίο. Υπερβαίνει αντιθέσεις για να γεφυρώσει έννοιες και να παράγει αρμονία μέσα από αυτή τη «αντιφατική σύνθεση», στο φυσικό και ηθικό πεδίο. Από την σύνθεση αυτή αναδύεται μια απλούστερη αλλά καθόλου απλουστευτική αντίληψη του κόσμου. Είτε εμβαθύνουμε στην «βεβαιότητα της αβεβαιότητας» που μας διδάσκει η σύγχρονη Φυσική, είτε θεωρούμε ότι το γνωστό «εν οίδα ότι ουδέν οίδα» συμπυκνώνει την γνωσιολογική κβαντικότητα (αντίστοιχης της ενεργειακής στο σύμπαν), είτε αναζητούμε τα ηθικά (συνειδησιακά) ανάλογα των τριών νόμων της Θερμοδυναμικής, είτε ερευνούμε τον κοινό τόπο μεταξύ του «γεννηθήτω φως» της Γένεσης και του Big Bang της κοσμολογίας, η ελληνότροπη σκέψη τολμάει να αναζητήσει νέο νόημα μέσα από συγκλίνουσες αλήθειες, σε χώρους και πεδία που άλλοι τρόποι σκέψης δεν τολμούν, δεν δέχονται ή δεν μπορούν να το πράξουν. Η ελληνότροπη σκέψη παράγει νόημα και αρμονία που αληθεύει εκεί όπου ακόμα και οι πιο εκλεπτυσμένες και εξελιγμένες εκδοχές άλλων τρόπων αποτυγχάνουν.
Ποιοι όμως είναι οι φυσικοί φορείς της ελληνότροπης σκέψης όπως την σκιαγραφήσαμε παραπάνω; Απαντούμε: η Ελλάδα προσδιορίζει το «πού;», ο ελληνισμός το «ποιος;», η ελληνικότητα το «πώς;».
Η Ελλάδα, ο ελληνισμός και η ελληνικότητα είναι κατ’ αντιστοιχία ο φυσικός τόπος, το (ατομικό και κοινωνικό) υποκείμενο και τα ιδιαίτερα νοητικά χαρακτηριστικά που προσδίδουν στην ελληνότροπη σκέψη την δυνατότητα να παράγει πολιτισμό συνθετικά, μέσα από το παρελθόν, παρόν και μέλλον. Η Ελλάδα, ο ελληνισμός και η ελληνικότητα αποτελούν το φυσικό και ηθικό οξυγόνο της ελληνότροπης σκέψης, είναι οι αιμοδότες της ιδιαίτερης ελληνικής ματιάς στον φυσικό και ηθικό κόσμο. Αν ο ομφάλιος αυτός λώρος κοπεί, εκλείπει και η δυνατότητα σύνθεσης αρμονίας με ισχυρές αξιώσεις εξηγησιμότητας και αλήθειας στο συνειδησιακό πεδίο του ανθρώπου.
Η αντιστροφή της αναγκαίας αυτής συνθήκης οριοθετεί τον χώρο του ικανού, ανοίγοντας νέα μέτωπα ερωτήσεων −και ευθυνών− για όλους μας, στο βαθμό που ο καθένας από εμάς αποδέχεται την ορθότητά τους. Ποια Ελλάδα λοιπόν, ποιος ελληνισμός και ποια ελληνικότητα οξυγονώνουν πλουσιότερα την ελληνότροπη σκέψη ώστε να ωφεληθούν με τη σειρά τους από αυτή; Σε ποια Ελλάδα και με τί είδους ελληνισμό και ελληνικότητα μπορεί να διαφυλαχθεί, να καλλιεργηθεί και να αναπτυχθεί καλύτερα η ελληνότροπη σκέψη, ώστε η συνθετική αρμονία που την χαρακτηρίζει να αναχθεί και πάλι σε κύρια διαφοροποιό συνιστώσα του ελληνικού πολιτισμού;
Ας επαναλάβω πως δεν χρειάζεται να αναζητήσουμε ή να εφεύρουμε νέες απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά. Είναι αδιανόητο η ζητούμενη ταυτότητα της Ελλάδας και της ελληνικότητας που οξυγονώνει σωστότερα την ελληνότροπη σκέψη να είναι ασύμβατη με την «αόριστη Ελλάδα» του Χρήστου Γιανναρά ή με την «χρυσή χώρα της Λιγοσύνης» του Οδυσσέα Ελύτη. Αν αποδελτιώσουμε με σοβαρότητα το έργο των μεγαλύτερων Ελλήνων στοχαστών, η σωστή ταυτότητα της Ελλάδας και της ελληνικότητας θα σχηματιστεί καθαρά και θα λάμψει στην αντίληψή μας ως ιδεότυπος και ως εθνικός προορισμός.
Το ίδιο οφείλουμε να πράξουμε και για την ελληνικότητα. Νοείται να μην έχει γίνει μια εθνική προσπάθεια για να διευκολύνουμε όλους τους ομογενείς τρίτης και τέταρτης γενιάς, που επί χρόνια προσπαθούν να πείσουν την ελληνική γραφειοκρατία ότι πληρούν τις αναγκαίες συνθήκες για να πάρουν την Ελληνική υπηκοότητα;
Με ποια λογική ανάγουμε το δημογραφικό σε εθνικά υπαρξιακό ζήτημα, χωρίς να αναζητούμε σοβαρές λύσεις που επαναθέτουν τον ελληνισμό στις βάσεις που θα έπρεπε να έχουν τεθεί ευθύς εξαρχής; Νοείται να μην έχει γίνει καμία σοβαρή προσπάθεια για να προσελκυσθούν δωρεές με ευνοϊκούς φορολογικούς όρους από ομογενείς Έλληνες προς την Ελλάδα, όπως γίνεται στις ΗΠΑ και αλλού, ώστε να ενταθούν οι προσπάθειες ενίσχυσης της Ελλάδας, του ελληνισμού και της ελληνικότητας; Αντί να αφαιρούμε συνεχώς τους θανάτους από τις γεννήσεις και να ανακυκλώνουμε τα ίδια και τα ίδια για το οξύ δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας, ας εστιάσουμε επιτέλους στο συστηματικό πλάτεμα και βάθεμα του ελληνισμού, όπου και αν βρίσκεται.
Νοείται να μην γίνεται μια συστηματική και συντονισμένη προσπάθεια εμβάθυνσης και εξυγίανσης της δημοκρατίας στην Ελλάδα, δεδομένης της επερχόμενης συνταγματικής μεταρρύθμισης; Υπάρχει άραγε κάποιος Έλληνας που να πιστεύει ότι για να επιτευχθούν όλα αυτά απαιτείται λιγότερη δημοκρατία; Λιγότερη συνταγματικά θεσμοθετημένη υπευθυνότητα από το κράτος και τους πολιτικούς ιθύνοντες; Λιγότερη διαφάνεια; Ακόμα πιο έμμεση αντιπροσώπευση; Αύξηση του −ήδη υπερβολικά μεγάλου− αριθμού των βουλευτών; Απουσία συνταγματικών δικλείδων ασφαλείας ως προς το επίπεδο μελλοντικού εθνικού χρέους σε καιρό ειρήνης, ή ως προς το επίπεδο χρέους των πολιτικών κομμάτων; Χωρίς μια συνεχή, αντικειμενικά μετρήσιμη και διαφανή αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του κράτους ως προς την διαχείριση εθνικών πόρων και την πρόοδο στην υλοποίηση στρατηγικών εθνικών προτεραιοτήτων;
Εφόσον επιθυμούμε διακαώς να καταργηθεί το «βαθύ κράτος» με τις γνωστές διαχειριστικές του αγκυλώσεις και διαπλοκές, ας απαιτήσουμε τον πλήρη, απόλυτο και ταχύ εκσυγχρονισμό του με χρήση των τελευταίων τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένης και της τεχνητής νοημοσύνης. Νοείται ενίσχυση της Ελλάδας και του ελληνισμού χωρίς την άμεση και ευρεία υιοθέτηση σύγχρονων και ασφαλών επικοινωνιακών τεχνολογιών για τον εμπλουτισμό, την συστηματική και αποτελεσματική αποκέντρωση, την συχνότερη και αμεσότερη παρέμβαση των πολιτών σε τοπικές και κεντρικές αποφάσεις που τους αφορούν; Νοείται να μην απαιτούμε εμφατικά την υγιή και απρόσκοπτη λειτουργία της δημοκρατίας, τόσο σε επίπεδο κοινότητας-πόλης όσο και σε κεντρική κλίμακα;
Γιατί οι βουλευτικές εκλογές να μην γίνονται κλιμακωτά και στην Ελλάδα, όπως οι εκλογές γερουσιαστών στις ΗΠΑ, ώστε από την μια πλευρά να αποτυπώνεται πιο συχνά η λαϊκή βούληση στην σύνθεση της νομοθετικής εξουσίας, και από την άλλη να ενισχύεται η σταθερότητα, η συνέχεια και η συνέπεια του έργου και των νομοθετικών προτεραιοτήτων της ελληνικής Βουλής; Μια υγιής δημοκρατία ωφελείται από την ενδυνάμωση, την ανεξαρτησία και την αποτελεσματικότητα της εκτελεστικής, της νομοθετικής και της δικαστικής εξουσίας. Είναι απαραίτητη η ύπαρξη αδιάβλητων μηχανισμών που να διασφαλίζουν, πέρα από κάθε αμφιβολία, τις αναγκαίες συνθήκες για την απρόσκοπτη λειτουργία τους.
Κοινοβούλιο και σύνταγμα διαθέτουν η Κίνα και η Ρωσία. Νόμοι ψηφίζονται και εκλογές γίνονται. Όμως, η τόλμη και το μέτρο ισορροπούν σε πολύ διαφορετικά πεδία ελευθερίας, με εντελώς διαφορετικές αξιώσεις ιεράρχησης και διαχείρισης των ανθρώπινων δυνατοτήτων και αναγκών, όσο και των σχέσεων που τις διέπουν. Με αποτέλεσμα, η κάθε κοινωνία να αναπτύσσει διαφορετικό πολιτισμό. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πολιτισμός της Κίνας ή της Ρωσίας είναι ανώτερος ή κατώτερος από αυτόν της Ελλάδας. Εφόσον όμως μας ενδιαφέρει πρωταρχικά η ελληνότροπη σκέψη είμαστε υποχρεωμένοι να εξετάσουμε προσεκτικά το εύρος του πεδίου ελευθερίας μέσα στο οποίο τόλμη και μέτρο καλούνται να ισορροπήσουν αρμονικά για να παράγουν πολιτισμό. Οι αξιώσεις των Ελλήνων ως προς την αρμονία είναι, όπως είπαμε και παραπάνω, εντελώς ιδιαίτερες, γι’ αυτό άλλωστε και ο πολιτισμός που παράγουν, ο τρόπος δηλαδή με τον οποίο αντιλαμβάνονται και ιεραρχούν προτεραιότητες, και συναποφασίζουν γι’ αυτές, παραμένει μοναδικά ανθρωποκεντρικός.
Τα παραπάνω αποτελούν το «θεωρητικό μίνιμουμ» των λύσεων που απαιτούνται σε ελληνική κλίμακα. Η Ελλάδα δεν οφείλει μόνο να τα πράξει όλα αυτά, και μάλιστα με σοβαρότητα και αίσθηση του επείγοντος, αλλά να αναλάβει πρωταρχικό ρόλο ως ένας από τους θεματοφύλακες της υγείας της Δημοκρατίας, δεδομένου ότι μια άρρωστη, υπερχρεωμένη, διαπλεκόμενη, συναλλακτική και ακρωτηριασμένη δημοκρατία, οπουδήποτε και αν βρίσκεται γεωγραφικά, αδυνατεί να αρθρώσει ελληνότροπη σκέψη, άρα δεν μπορεί να μετέχει ή να παράγει ανθρωποκεντρικό πολιτισμό.Αν η Ελλάδα δεν το κάνει αυτό, θα χάσει σταδιακά τον ρόλο της ως φυσική κοιτίδα της ελληνότροπης σκέψης. Την σκυτάλη θα πάρουν άλλες χώρες που εκτιμούν περισσότερο και εφαρμόζουν πιο ουσιαστικά την ελληνότροπη προσέγγιση στον τρόπο πολιτισμού τους. Ούτως ή άλλως, η ελληνότροπη σκέψη θα εξακολουθήσει να υπάρχει, όσο υπάρχουν οι μεγάλες κατακτήσεις των Ελλήνων στις βιβλιοθήκες και στις συνειδήσεις των ανθρώπων που τις κάνουν πράξη καθημερινά. Είναι πολύ ενθαρρυντικό να βλέπεις νέους ανθρώπους να ανακαλύπτουν την ιδιαίτερη οπτική των Ελλήνων και να συνεχίζουν, με τον δικό τους τρόπο, να αναζητούν την αρμονία που αληθεύει στις συνειδήσεις τους. Από αυτούς αντλώ την αισιοδοξία μου για το μέλλον.
Η ελληνότροπη σκέψη δεν κάνει διαχωρισμό σε εθνότητες διότι αναζητεί νόημα πέρα από τεχνητούς διαχωρισμούς, όσο βολικοί και αν είναι αυτοί. Ένας τυχαίος Κινέζος χωρικός που επιμένει να αναζητά την αρμονία με κριτήρια ελληνότροπα είναι πιο «Έλληνας» από έναν (καθόλου τυχαίο) ένοικο μιας ελλαδικής πολυκατοικίας που εξαντλεί τον ελεύθερο χρόνο του βλέποντας τηλεόραση. Το ίδιο συμβαίνει με έναν Γιαπωνέζο που προσεύχεται σιωπηλά μέσα σε έναν ναό Σίντο και έναν «Έλληνα» που πάει στην εκκλησία μόνο και μόνο για να τον προσέξουν οι άλλοι. Ή με τον ξένο επισκέπτη που καταξοδεύεται για να ταξιδέψει από το άλλο άκρο του πλανήτη με τα παιδιά του για να προσκυνήσουν τον Παρθενώνα και τα πανανθρώπινα ιδεώδη που αντιπροσωπεύει. Ενώ ο «Έλληνας» το αναβάλλει συνεχώς, με επιχείρημα το αμίμητο «δε βαριέσαι, τί να ανεβαίνουμε στην Ακρόπολη τώρα, κι αύριο μέρα του Θεού είναι…»
Τα παραδείγματα είναι ενδεικτικά, για να τονιστεί ότι η δύναμη της ελληνότροπης σκέψης έγκειται στο ότι κατακτάται, δεν κληρονομείται ούτε συσκευάζεται σε κονσερβοκούτι. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως μειονέκτημα, με την έννοια ότι συχνά η υιοθέτηση της ελληνότροπης σκέψης «κοστίζει» περισσότερο σε χρόνο και προσπάθεια. Κάτι ανάλογο συμβαίνει με τα φρέσκα τρόφιμα μέσα σε ένα σούπερ μάρκετ όπου η διοίκησή του επιλέγει να τα αντικαταστήσει με φτηνότερα, τυποποιημένα προϊόντα με μακρινές ημερομηνίες λήξης. Όπου όμως απουσιάζουν τα φρέσκα τρόφιμα απουσιάζει η δυνατότητα υγιεινής διατροφής. Η επιχειρηματική αποτελεσματικότητα και η κερδοφορία μπορεί να έχει μεγιστοποιηθεί, όμως η τόλμη έχει μηδενιστεί, το μέτρο έχει καταστρατηγηθεί, και μαζί του κάθε δυνατότητα σύνθεσης αρμονίας με αξιώσεις αληθινού διατροφικού νοήματος μέσα σε ένα ευρύ πεδίο ζωτικής ελευθερίας.
Νοείται ελληνότροπη σκέψη χωρίς την δυνατότητα ενός αρμονικού κυματισμού (μηχανισμού απόδοσης και άντλησης ενέργειας) μεταξύ σωματικής-οργανικής και νοητικής-πνευματικής φύσης του ανθρώπου;
Η ελληνικότητα είναι ιδιότητα κυματική-ενεργειακή, δεν εμφιαλώνεται για να μπει στο ψυγείο ή το ράφι. Ανήκει σε όποιον τολμά να την ενεργοποιεί σωστά, αρχικά εντός του και μετέπειτα γύρω του. Αν δεν αντιληφθούμε έγκαιρα τί σημαίνει αυτό, μένοντας στα γνωστά κλισέ του τύπου «η βαριά βιομηχανία της Ελλάδας είναι ο πολιτισμός της» πάει, χάσαμε δέντρο και δάσος. Και γινόμαστε εύκολη τροφή στην αδηφάγο μηχανή παραγωγής ενός παγκόσμιου πολιτισμικού «κιμά».
Με την ίδια λογική, δεν νοείται ελληνότροπη σκέψη χωρίς σχολεία που να κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον των νέων. Πώς είναι δυνατόν, ένα μεγαλοφυές σύστημα μετάδοσης γνώσης και σοφίας, μέσω της ελληνικής γλώσσας, ενός επικοινωνιακού εργαλείου που ανά τους αιώνες έχει τελειοποιηθεί σε θαυμαστό βαθμό για τον σκοπό αυτό −ακόμα μια πρωτοποριακή κατάκτηση των Ελλήνων− που ονομάστηκε «σχολείο» ακριβώς διότι άξιζε να πηγαίνει κάποιος εκεί στον ελεύθερο χρόνο του (σχολή) για να πλατύνει τους γνωστικούς ορίζοντές του, να έχει καταντήσει καταναγκαστική αγγαρεία; Υπάρχει μεγάλη απόσταση από τον ενθουσιασμό που ένιωθαν οι μαθητές ακούγοντας τον Σωκράτη και εκείνου που αισθάνεται ένας σημερινός μαθητής −ελληνικού ή αμερικάνικου− δημόσιου σχολείου. Νοείται ελληνότροπη σκέψη αν η απόσταση αυτή δεν μηδενιστεί, ιδιαίτερα στους νέους; Νοείται ένα εκπαιδευτικό σύστημα που εστιάζει έμμονα στο «τί;» και το «πώς;» ενώ αγνοεί εμφατικά το «γιατί;» και αποφεύγει μετά βδελυγμίας το «γιατί όχι;» Έχουμε καταλήξει να ανακυκλώνουμε τα έτοιμα και τα τυποποιημένα, με κριτήριο επιτυχίας την κάλυψη ύλης για τις εξετάσεις. Δυστυχώς, η συστηματική απουσία παιδείας έχει ευρύτερο αντίκτυπο στην κοινωνία. Ενώ αρχίσαμε την πνευματική μας διατροφή με φρέσκιες ιδέες και υγιή προβληματισμό, καταλήξαμε στις κονσέρβες και την ξηρά τροφή που με χαρά μας σερβίρουν καθημερινά τα ΜΜΕ και τα λεγόμενα «μέσα κοινωνικής δικτύωσης».
Η απογοήτευση που ένιωσε ο Σωκράτης όταν ρώτησε τους φυσικούς φιλόσοφους να του πουν γιατί πίστευαν ότι η δική τους θεωρία δημιουργίας του κόσμου είναι η πιο σωστή, τον οδήγησε στην διαπίστωση ότι η αλήθεια κρύβεται αλλού, άρα πρέπει να αναζητηθεί αλλιώς, με κριτήριο την εσωτερική αρμονία που παράγεται στο πεδίο της ανθρώπινης συνείδησης. Διότι, κατά τους Έλληνες, δεν νοείται αλήθεια που οδηγεί τον άνθρωπο σε μια κατάσταση μόνιμης συνειδησιακής δυσαρμονίας. Αυτή είναι η πρόκληση και η πρόσκληση που απευθύνει η ελληνότροπη σκέψη σε κάθε άνθρωπο, Έλληνα ή μη. Αν ανταποκριθούμε και την ενεργοποιήσουμε σωστά, το όφελος θα είναι μεγάλο.
Σκιαγράφησα τα χαρακτηριστικά της Ελλάδας, του ελληνισμού και της ελληνικότητας που τροφοδοτούν την ιδιαίτερη συνθετική ικανότητα η οποία από καταβολής χρόνου χαρακτήριζε την ελληνική σκέψη. Δεν εκπλήττει ότι η σωστή καλλιέργεια και ανάπτυξη αυτών των χαρακτηριστικών προϋποθέτει γνώση της ελληνότροπης σκέψης. Πώς θα μπορούσε άλλωστε να συμβεί διαφορετικά; Ευτυχώς όμως, αυτό σημαίνει ότι οφείλουμε να δράσουμε εμείς οι ίδιοι, αντί να αναμένουμε χάρες και θαύματα από ουρανοκατέβατους σωτήρες. Ο χρόνος δεν μας ευνοεί: η Ελλάδα ως φυσικός χώρος δέχεται συνεχείς γεωπολιτικές πιέσεις, ο ελληνισμός συρρικνώνεται, η ελληνικότητα ως ιδιαίτερος τρόπος πολιτισμού διαχέεται χωρίς όραμα μέσα σε έναν ωκεανό καταναλωτικής αμορφίας.
Ας ενεργοποιηθούμε λοιπόν στο παρόν για να γεφυρώσουμε το μέλλον με το παρελθόν, με συστηματικότητα, σοβαρότητα, αίσθηση του επείγοντος και ταυτόχρονη επίγνωση της ισχυρής ταυτότητας και της θέσης του ανθρωποκεντρικού πολιτισμού και του ιδιαίτερου τρόπου σκέψης μας, ως απαραίτητους εξισορροπητικούς παράγοντες στο παγκόσμιο πολιτισμικό γίγνεσθαι. Και μάλιστα σε μια εποχή όπου η απάντηση στο ερώτημα «τί σημαίνει να είναι κάποιος άνθρωπος;» οφείλει, περισσότερο από ποτέ άλλοτε, να δοθεί μέσα από την αρμονική ανθρωποκεντρική σύνθεση της διαχρονικής ελληνότροπης σκέψης, και όχι από αλγορίθμους. Πολλά θα κριθούν από την απάντηση που θα δώσουμε όσο και από τον τρόπο που θα υιοθετήσουμε για τον σχηματισμό της.
Η ιστορία μάς διδάσκει ότι αν ο άνθρωπος επιλέξει να σκεφτεί ελληνότροπα, βρίσκει την αρμονική σύνθεση που αληθεύει στην συνείδησή του. Σύντομα η ελληνότροπη σκέψη θα αναχθεί από βέλτιστη σε αναγκαία επιλογή εύρεσης αποδεκτών τρόπων συνύπαρξης του ανθρώπου, για πρώτη φορά στην ιστορία του, με μορφώματα κατά πολύ ανώτερα από αυτόν, οργανικά και νοητικά. Ας αφουγκραστούμε σωστά τις προκλήσεις του μέλλοντος, άμεσου και απώτερου, για να τολμήσουμε και πάλι να συνθέσουμε, ατομικά και συλλογικά, νόημα πολιτισμού που αληθεύει στις συνειδήσεις όλων μας. Για το καλό μας και για το καλό του ανθρώπου γενικότερα.
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
[1] Οι περισσότερες από τις ιδέες και έννοιες που αναφέρονται στο κείμενο υπάρχουν, σε πρώιμη ή εξελιγμένη μορφή, στο βιβλίο μου Με απλωτές ελληνότροπες (Θερμαϊκός, 2022). Δεύτερος λόγος που το συνιστώ είναι η εκτενής και σχολιασμένη βιβλιογραφία, έκτασης 42 σελίδων, στην οποία αναφέρονται όλες οι πηγές αναλυτικά. Υπάρχουν αναλυτικές αναφορές στο έργο των Σεφέρη, Ελύτη, Γιανναρά, Ράμφου, Ζιάκα, Λιαντίνη και άλλων σημαντικών Ελλήνων διανοητών.
[2] Η «αόριστη Ελλάδα» του Χρήστου Γιανναρά υπάρχει ευτυχώς διάχυτη στο έργο του, πχ. τέλος του βιβλίου του Αόριστη Ελλάδα: κονσέρτο για δυο αποδημίες (εκδ. Δόμος, 1999) και αλλού. Η σκέψη του και το έργο του είναι πηγές έμπνευσης και σοφίας, ο δε χειρισμός του λόγου υποδειγματικός. Υπάρχει πληθώρα αναφορών-παραπομπών και εκτεταμένων βιβλιογραφικών σχολίων για τον Γιανναρά στο [1] (σελ. 492-494) καθώς και στο κυρίως κείμενο του βιβλίου (βλ. ευρετήριο σελ. 463). Χαρακτηριστικά, σε ένα άρθρο του στην εφημερίδα «Καθημερινή» (17/11/2013) με τίτλο «Ανεπαισθήτως από την Ιστορίαν έξω», αναφέρει: «Τον ελληνικό “τρόπο” τον χρειάζεται το ανθρώπινο είδος – κάποιοι κάποτε οπωσδήποτε θα τον ξαναβρούν. Όσοι αφυπνιστούν στην ανάγκη για προτεραιότητα της αλήθειας απέναντι στη χρησιμότητα, της “σχέσης” απέναντι στη σύμβαση, της “μετοχής” απέναντι στο δικαίωμα. Αυτοί θα συνεχίσουν την παρουσία της ελληνικότητας στον ιστορικό στίβο.» Και αλλού: «Μη χάνουμε πολύτιμα της προσωπικής ζωής μας χρόνια δίχως την επίγνωση, ότι η ελληνικότητα είναι προσωπική ανακάλυψη, είναι έρωτας, όχι δεδομένη καταγωγή. Ότι αξίζει να τη ζήσεις, όποιος ηλίθιος ή απατεώνας κι αν σε κυβερνάει, μεθώντας με τη γλώσσα της, αφομοιώνοντας την αρχοντιά της ιστορίας της, έκθαμβος συνεχώς με το αποκαλυπτικό κάλλος της Τέχνης της, ερωτευμένος ακατάπαυστα με τη σοφία που ενηλικίωσε την ανθρώπινη αναζήτηση. Δεν είναι φυγή η προσωπική ανακάλυψη της ελληνικότητας. Είναι δρομοδείχτης». ([1], σελ. 494). Δεν παρέλειπε ο Γιανναράς να τονίζει την απαίτηση του ελληνικού τρόπου για την σύνθεση Λόγου που αληθεύει κοινωνούμενος, δηλαδή μέσω της σχέσης του με την κοινωνία, αναφέροντας συχνά το απόσπασμα του Ηράκλειτου: «διὸ καθ’ ὅ τι ἂν αὐτοῦ τῆς μνήμης κοινωνήσωμεν, ἀληθεύομεν, ἃ δὲ ἄν ἰδιάσωμεν, ψευδόμεθα.» Αλλού, για την ελληνικότητα, αναφέρει: «Η ελληνικότητα ενδιαφέρει μόνο αν συνεισφέρει δημιουργικά στις ανάγκες του σημερινού ανθρώπου, αν κομίζει πρόταση που εξακολουθεί να ενδιαφέρει πανανθρώπινα» ([1], σελ. 493).
[3] Η φράση του Ελύτη, «είμαι απαισιόδοξος για το άμεσο παρόν…» αναφέρεται σε συνέντευξή του στο βιβλίο του Συν τοις Άλλοις (Ύψιλον, 2011) στη σελ. 202. Η φράση «ζω για τότε…» είναι από το ποίημα του Ελύτη με τίτλο «Ρήμα το σκοτεινόν» της συλλογής «Τα ελεγεία της Οξώπετρας», προσβάσιμο στο διαδίκτυο. Η φράση «Η Ελλάδα είναι η χρυσή χώρα της Λιγοσύνης…» είναι από τα «Δολώματα για τον κανένα» της συλλογής «Τα μικρά έψιλον» και περιλαμβάνεται στο Εν Λευκώ (Ίκαρος, 1992). Έχει συμπεριληφθεί και στο συνοπτικό βιβλίο με τίτλο Η Ελλάδα του Ελύτη (Ίκαρος, 2021) (σελ. 29), το οποίο έχει εκδοθεί και στα αγγλικά.
[4] Σημαντική είναι και η συμβολή του Γιώργου Κοντογιώργη και του Βασίλη Καραποστόλη στην βαθύτερη κατανόηση των πολιτικών και πολιτισμικών προκλήσεων της Ελλάδας. Πέρα από το πλούσιο συγγραφικό τους έργο, ευτυχώς υπάρχει και μια πληθώρα άρθρων, παρουσιάσεων, ομιλιών και συνεντεύξεών τους στο διαδίκτυο.
[4] Η αναφορά στον Σωκράτη σε σχέση με τους φυσικούς φιλοσόφους και την φύση της αιτιότητας αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στον Φαίδωνα του Πλάτωνα (97c-99d), σχολιασμένη και στο [1] (σελ. 340-341). Ο Σωκράτης, αφού πείστηκε ότι ό κάθε φυσικός φιλόσοφος έλεγε ό,τι ήθελε για το «τι;» και «πως;» της κοσμογονίας, αποφάσισε ότι αντί να αυθαιρετήσει υιοθετώντας την μία ή την άλλη «θεωρία» δημιουργίας του κόσμου, η καλύτερη επένδυση χρόνου και φαιάς ουσίας που θα μπορούσε να κάνει κάποιος είναι να καλλιεργήσει συστηματικά το νου του, μια και από εκεί ξεκινούν και καταλήγουν όλες οι ριζικές έννοιες και όλα τα «γιατί;». Ο Σωκράτης άλλαξε τα θεμέλια της Φιλοσοφίας όπως ο Αϊνστάιν με τις θεωρίες του για τον χωροχρόνο, την ενέργεια, την μάζα και την βαρύτητα αναθεμελίωσε την Φυσική.
[5] Την αναζήτηση αντιστοιχιών μεταξύ θεμελιωδών φυσικών αρχών και ελληνότροπων αρχών στο ηθικό-συνειδησιακό πεδίο διαπραγματεύομαι διεξοδικά στο [1], πχ. στα κεφάλαια Ο ιδιαίτερος ελληνικός τρόπος: Από το δίπολο «επαλήθευση-επιλάθευση» προς μια μεταθεωρία για τη φύση της Φύσης (σελ. 344-351) και Ανώτερα μαθηματικά της συνείδησης (σελ. 405-427). Συνοπτικά, οι νόμοι της Θερμοδυναμικής (διατήρηση ενέργειας, αύξηση εντροπίας, απόλυτο μηδέν), η αρχή της αβεβαιότητας (Heisenberg), καθώς και η πεπερασμένη, σταθερή και αξεπέραστη ταχύτητα του φωτός στο κενό (Einstein) συμπυκνώνονται στις εξής τρεις αρχές: (1) οικονομίας, (2) ροής και (3) μη επαναληψιμότητας, με ενοποιημένο πεδίο εφαρμογής τους τον φυσικό και τον συνειδησιακό χώρο. Η ενοποίηση αυτή οδηγεί σε ενδιαφέροντα θεωρητικά αλλά και πρακτικά συμπεράσματα, όπως πχ. η σημασία του τετραγωνισμού της τόλμης και η αντιστοιχία μεταξύ μέτρου και μάζας (υλικής σωματικότητας), βλ. [1].
[6] Ο γράφων είχε την τύχη να κάνει μεταπτυχιακή έρευνα σε θέματα νευρωνικών δικτύων Hopfield όταν η τεχνητή νοημοσύνη ήταν ακόμα σε καθαρά εμβρυακό στάδιο. Το 2024, ο John Hopfield έλαβε το βραβείο Νόμπελ Φυσικής για την συνεισφορά του στην ανακάλυψη και ανάλυση νευρωνικών δικτύων που μιμούνται την λειτουργία μάθησης του εγκεφάλου και αποτελούν τα δομικά στοιχεία αρχιτεκτονικής των σημερινών μοντέλων (LLM) τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ). Ευτυχώς δεν χρειάζεται να έχει κάποιος ανώτερες γνώσεις μαθηματικών ή βιολογίας για να αντιληφθεί την επανάσταση που ήδη έχει αρχίσει με την ΤΝ. Πρόσφατα, ο Larry Ellison, ιδρυτής της Oracle, έκανε μια πολύ καλή παρουσίαση για την ΤΝ, η οποία είναι προσβάσιμη εδώ: Larry Ellison Keynote on Oracle’s Vision and Strategy: Oracle AI World 2025. Ο Elon Musk, ιδρυτής της Tesla, xAI και SpaceX, ισχυρίστηκε πρόσφατα μιλώντας στο U.S. – Saudi Investment Forum ότι σε 10-20 χρόνια η εργασία θα είναι προαιρετική, τα χρήματα θα εκλείψουν και η ΤΝ θα στέλνει αυτόνομα δορυφόρους στο διάστημα. Ο ρόλος του ανθρώπου, το νόημα της ύπαρξής του, η δομή της κοινωνίας και του πολιτισμού του, ακόμα και οι ανθρώπινες σχέσεις θα εξελιχθούν ριζικά και ραγδαία στο μέλλον. Αυτό θα πρέπει να μας προβληματίσει σοβαρά ώστε να αρχίσουμε έγκαιρα να αναζητούμε λύσεις και να διαμορφώνουμε απαντήσεις σε αυτά τα κρίσιμα ερωτήματα, τα οποία θα επηρεάσουν κυρίως τους νέους ανθρώπους.
11/26/2025
* Ο Γιάννης Παπαδάκης κατάγεται από το Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι Ηλ/γος Μηχανικός (PhD), ζει και εργάζεται στις ΗΠΑ.
Eldad Shavit
Yoel Guzansky
