«Πριν από 21 χρόνια ο πατέρας μου είχε παντρέψει κάποιον ξάδερφο ή αδερφό του»
Τις αναφορές του Νίκου Ανδρουλάκη για το ότι ο «Φραπές» Γιώργος Ξυλούρης, είναι κουμπάρος της οικογένειας Μητσοτάκη, σχολίασε η βουλευτής Χανίων, πρώην ΥΠΕΞ και αδερφή του πρωθυπουργού, Ντόρα Μπακογιάννη και παραδέχτηκε ότι «πριν από 21 χρόνια ο πατέρας μου είχε παντρέψει κάποιον ξάδερφο ή αδερφό του».
Επί της ουσίας επιβεβαίωσε τον Νίκο Ανδρουλάκη.
«Είναι τρέλα να βγαίνει ο κύριος Ανδρουλάκης, δηλαδή ένας Κρητικός που γνωρίζει ότι στην Κρήτη οι μισοί είναι κουμπάροι με τους άλλους μισούς και να λέει ότι ο πατέρας μου έχει άμεση σχέση με τον κύριο αυτό».
Σχετικά με την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, η κ. Μπακογιάννη παραδέχθηκε ότι «είναι ένα από τα μεγαλύτερα λάθη» της κυβέρνησης εκτιμώντας ότι «μπορεί να το πληρώσουμε και στην κάλπη»,ενώ πρόσθεσε ότι «ο ΟΠΕΚΕΠΕ υπήρχε από την εποχή του Θεόδωρου Πάγκαλου, τότε που φώναζε τους αγρότες της Κρήτης και έλεγε “ας κοροϊδέψουμε τους κουτόφραγκους”».
«Απαιτείται από εμένα να καταθέτω τρεις φορές την εβδομάδα… Αυτή είναι μια αδύνατη απαίτηση που δεν ζητείται από κανέναν άλλο πολίτη», ανέφερε ο Μ.Νετανιάχου.
«Περιμένω πως όποιος επιθυμεί το καλό της χώρας θα υποστηρίξει αυτό το βήμα», είπε ο Μ.Νετανιάχου μέσω βίντεο που δημοσιοποίησε το κόμμα του.
Η χάρη απονέμεται κατά κανόνα στο Ισραήλ μόνο αφού έχουν ολοκληρωθεί οι δικαστικές διαδικασίες και ο κατηγορούμενος έχει καταδικαστεί.
Το γραφείο του προέδρου Ισαάκ Χέρτζογκ χαρακτήρισε το αίτημα «ασυνήθιστο» με «σημαντικές επιπτώσεις».
Ο πρόεδρος «θα εξετάσει υπεύθυνα και σοβαρά το αίτημα» αφού λάβει τις σχετικές απόψεις, ανέφερε το γραφείο του.
Το γραφείο του Ι.Χέρτζογκ δήλωσε πως:
«Το αίτημα θα προωθηθεί στο αρμόδιο τμήμα του υπουργείου Δικαιοσύνης, όπως είναι η συνήθης πρακτική, προκειμένου να συγκεντρωθούν απόψεις, οι οποίες θα υποβληθούν στον νομικό σύμβουλο του προέδρου, που θα διατυπώσει σύσταση για τον πρόεδρο».
Οι δικηγόροι του Μ.Νετανιάχου υποστήριξαν πως ο πρόεδρος μπορεί να παρέμβει όταν διακυβεύεται το δημόσιο συμφέρον, όπως σε αυτή την περίπτωση, με στόχο να θεραπευθούν οι διαιρέσεις και να ενισχυθεί η εθνική ενότητα.
Τη σύλληψη του Ουκρανού πρόεδρου Β.Ζελένσκι ζήτησε ο Μάικλ Φλιν ο απόστρατος Αντιστράτηγος του Στρατού των ΗΠΑ, ο οποίος διετέλεσε ως Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας υπό τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ το 2017.
«Ο επικεφαλής ηττημένος Ζελένσκι μαζί με τον διεφθαρμένο κύκλο του πρέπει να συλληφθεί. Δεκάδες δισεκατομμυρίων δολαρίων έχουν κλαπεί και πρέπει να βρούμε που ακριβώς πήγαν», δήλωσε ο Φλιν.
Ο Φλιν έχει μια μακρά καριέρα στον στρατό, συμπεριλαμβανομένης της θέσης του διευθυντή της DIA (Defense Intelligence Agency) από το 2012 έως το 2014.
Παράτησε τη θέση του συμβούλου εθνικής ασφάλειας μετά από αναφορές ότι δεν ενημέρωσε πλήρως τον αντιπρόεδρο Μάικ Πενς για συνομιλίες του με τον ρώσο πρεσβευτή Σεργκέι Κισλιάκ σχετικά με κυρώσεις.
Tο 2017 παραδέχθηκε ενοχή για ψευδή κατάθεση στο FBI σχετικά με αυτές τις συνομιλίες, αλλά η υπόθεση αργότερα απορρίφθηκε και αρχειοθετήθηκε από το υπουργείο Δικαιοσύνης το 2020.
Ο Φλιν έκτοτε έχει γίνει εξέχουσα προσωπικότητα σε συντηρητικούς κύκλους, συχνά επικρίνοντας την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ και ισχυριζόμενος διαφθορά στη διεθνή βοήθεια, συμπεριλαμβανομένης της Ουκρανίας.
Τι αναφέρει ο επικεφαλής επικοινωνιολόγος του Ουκρανού προέδρου
Ο Βολοντίμιρ Πετρόφ, ο οποίος θεωρείται ένας από τους κορυφαίους πολιτικούς επικοινωλόγους στο Προεδρικό Γραφείο της Ουκρανίας, προχώρησε σε μια πρόβλεψη η οποία είναι άμεσα συμψηφισμένη με τις συνομιλίες που ξεκίνησαν σήμερα στη Φλόριντα μεταξύ ΗΠΑ και Ουκρανίας για τον τερματισμό του πολέμου.
Όπως είπε ο Πετρόφ ο οποίος σημείωσε ότι δεν έχει κάποια ειδική πληροφόρηση για αυτό αλλά αποτελεί δική του προσωπική πρόβλεψη π Ζελένσκι αμέσως μετά την υπογραφή της ειρηνευτικής συμφωνίας με την Ρωσία θα παραιτηθεί.
«Δεν νομίζω ότι ο πρόεδρος θα μας το πει αυτό, αλλά νομίζω ότι ο Ζελένσκι είχε αποφασίσει να μας τρελάνει όλους. Δεν αστειεύομαι», είπε ο Πετρόφ.
«Η πρόβλεψή μου είναι εντελώς δική μου και είναι η εξής: θα υπογράψουμε κατάπαυση του πυρός μέχρι τις 15 Δεκεμβρίου.
Μέχρι τις 15 Δεκεμβρίου, θα υπάρξει μια ήσυχη περίοδος, ένας τεράστιος αριθμός ειδήσεων, κάποιο είδος κινήματος, πολιτική υστερία και όλα τα υπόλοιπα.
Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, ο Ζελένσκι θα απευθυνθεί στον λαό και θα πει:
«Την Πρωτοχρονιά του 2019, είπα ότι θα έθετα υποψηφιότητα για πρόεδρος (αναφερόμενος στην ανακοίνωση του Ζελένσκι τη νύχτα της 1ης Ιανουαρίου 2019), και αυτή την Πρωτοχρονιά, σας λέω ότι παραιτούμαι», λέει ο Πετρόφ και συνεχίζει:
«Υπογράψαμε κατάπαυση του πυρός. Ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου θα διεξάγει περαιτέρω διαπραγματεύσεις στη θέση μου. Και αυτός (ο Ζελένσκι) θα παραιτηθεί και δεν θα συμμετάσχει ο ίδιος στις εκλογές. Και δεν θα δημιουργήσει νέο πολιτικό κόμμα», σημειώνει ο πολιτικός αναλυτής. .
Διευκρινίζει επίσης ότι ο Ζελένσκι θα; διλλύσει και το κόμμα του το οποίο «δεν χρειάζεται στην τρέχουσα μορφή του».
Ο Βολοντίμιρ Πετρόφ, είναι Ουκρανός πολιτικός αναλυτής και σύμβουλος δημοσίων σχέσεων, στενά συνδεδεμένος με τον Πρόεδρο Ζελένσκι. Είναι γνωστός για την υπεράσπιση της κυβέρνησης στα μέσα ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένων πρόσφατων ισχυρισμών ότι το Εθνικό Γραφείο Καταπολέμησης της Διαφθοράς (NABU) υπονομεύει την Ουκρανία ερευνώντας αξιωματούχους, βοηθώντας ουσιαστικά τη Ρωσία.
Το αρνητικό κλίμα απέναντι στη Βουλγαρία μειώνεται με την πάροδο των ετών, αλλά η Σόφια εξακολουθεί να βρίσκεται στην κορυφή της λίστας των «εχθρών».
Γιατί, παρά τη συνεχή έμφαση της ΕΕ ότι οι συνταγματικές τροποποιήσεις αποτελούν υποχρεωτικό βήμα για την έναρξη των διαπραγματεύσεων, η κυβέρνηση επιμένει πεισματικά στη θέση ότι δεν θα υπάρξουν συνταγματικές τροποποιήσεις.
Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι περίπου το ένα τρίτο των πολιτών (29%) πιστεύει ότι υπάρχουν πηγές ή οντότητες στη χώρα που προωθούν τα ρωσικά συμφέροντα και θέσεις, αλλά σχεδόν το ίδιο ποσοστό (24%) δεν αναγνωρίζει ή δεν πιστεύει στην παρουσία ρωσικής επιρροής .
Η έρευνα έγινε από την Visti Nomer των Σκοπίων.
Το ζήτημα των συνταγματικών τροποποιήσεων για την ένταξη των Βουλγάρων στο Σύνταγμα παραμένει ευαίσθητο και ένα σημαντικό μέρος του κοινού δεν υποστηρίζει αυτό το βήμα.
Η πλειοψηφία των πολιτών αντιλαμβάνεται την ΕΕ ως έναν θεσμό που θέτει πολύπλοκους και δυσμενείς όρους και θεωρεί τη διαδικασία ένταξης μακρά και δύσκολη.
Ταυτόχρονα, ένα μεγάλο μέρος των πολιτών βλέπει τη Βουλγαρία ως τον μεγαλύτερο εχθρό της Βόρειας Μακεδονίας και τη Σερβία ως τον μεγαλύτερο φίλο της.
Αυτό προκύπτει από την Έρευνα Κοινής Γνώμης που διεξήγαγε ο οργανισμός Indago κατά την περίοδο από 6 έως 17 Οκτωβρίου 2025, στην οποία συμμετείχαν 1.100 ερωτηθέντες μέσω τηλεφωνικής έρευνας.
Τι συγκεκριμένα έδειξε η έρευνα;
Σύμφωνα με την έρευνα, το υψηλότερο επίπεδο διαφωνίας (51%) αφορά την άποψη ότι η χώρα θα πρέπει να αλλάξει το Σύνταγμα το συντομότερο δυνατό προκειμένου να γίνει μέλος της ΕΕ.
Υψηλά επίπεδα διαφωνίας καταγράφονται επίσης με την άποψη ότι η επιβολή κυρώσεων κατά της Ρωσίας είναι μια καλή πολιτική (45%), καθώς και με τους ισχυρισμούς ότι η ΕΕ σύντομα θα διαλυθεί (43%) και ότι μια συμμαχία με τη Ρωσία είναι πιο επωφελής από ό,τι με τις ΗΠΑ ή την ΕΕ – 43% (Διάγραμμα 15).
Είναι εντυπωσιακό ότι έως και 45% των ερωτηθέντων προσδιορίζουν τη Βουλγαρία ως τον μεγαλύτερο εχθρό της Βόρειας Μακεδονίας (Διάγραμμα 18). Ακολουθούν η Ελλάδα με -15% και η Αλβανία με -7%, ενώ η Ρωσία αναφέρθηκε από το 6% των ερωτηθέντων. Μικρά ποσοστά αναφέρονται στο Κοσσυφοπέδιο και τη Σερβία – 4% η καθεμία, στις Ηνωμένες Πολιτείες με -2% και στην Κίνα με -1%, ενώ το 9% αρνήθηκε να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα.
Από την άλλη πλευρά, οι περισσότεροι ερωτηθέντες θεωρούν τη Σερβία τον μεγαλύτερο φίλο τους – 40%, ακολουθούμενες από τις ΗΠΑ – 15%, την Τουρκία – 12% και την Αλβανία – 8% (Διάγραμμα 17).
Αυτά τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν στην πραγματικότητα τις παραδοσιακές συμπάθειες προς τη Σερβία και την Τουρκία, σε αντίθεση με τις επιφυλάξεις απέναντι σε ορισμένα γειτονικά κράτη μέλη της ΕΕ.
Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι όταν ρωτήθηκαν αν υπάρχουν πηγές ή οντότητες στη χώρα που προωθούν τα ρωσικά συμφέροντα και θέσεις, το 29% των ερωτηθέντων απάντησε «ναι», γεγονός που υποδηλώνει ότι περίπου το ένα τρίτο των πολιτών πιστεύει ότι υπάρχουν τέτοιες επιρροές.
Επιπλέον, το 24% απάντησε «Όχι», γεγονός που υποδηλώνει ότι ένα μέρος του κοινού δεν αναγνωρίζει ή δεν πιστεύει στην παρουσία ρωσικής επιρροής.
Η πλειοψηφία των ερωτηθέντων, 46%, απάντησε «Δεν γνωρίζω», γεγονός που υποδηλώνει σημαντική αβεβαιότητα ή ανεπαρκή πληροφόρηση σχετικά με αυτό το ζήτημα.
Un sondage réalisé par l’institut Ifop conclut à une forte poussée de religiosité, de rigorisme et de soutien à la mouvance islamiste chez les musulmans de France. Cette étude, critiquée pour ses biais méthodologiques, a été commanditée par une revue soupçonnée de liens avec les Émirats arabes unis. Quelle est la valeur de cette enquête dont les chiffres alimentent déjà le débat politique ? Quelles sont les conclusions d’autres études portant sur ces questions ? Entretien avec Franck Frégosi, spécialiste de l’islam en France, ainsi qu’avec Patrick Simon et Vincent Tiberj, auteurs des analyses sur la religion des enquêtes Trajectoires et origines (Insee/Ined).
The Conversation : Selon une étude de l’Ifop, les musulmans affichent, en France, un degré de religiosité largement supérieur aux autres religions : 80 % se déclareraient « religieux », contre 48 % en moyenne chez les adeptes des autres religions. La pratique quotidienne de la prière chez les musulmans aurait aussi augmenté, passant de 41 % en 1989 à 62 % en 2025. Comment recevez-vous ces chiffres ?
Vincent Tiberj : Quand vous êtes originaire d’un pays où 90 % des gens vous disent que la religion c’est très important (ce que montrent régulièrement les World Value Surveys), et que vous arrivez en France, alors oui, évidemment, la religion est toujours importante. Cela traduit le lien avec le pays d’origine, et pas forcément une dynamique d’« islamisation » à l’œuvre dans la communauté musulmane française.
On constate chez les immigrés qui se définissent comme religieux, qu’il s’agisse de musulmans, de catholiques, ou même de bouddhistes, qu’ils sont plus souvent conservateurs par rapport à la population française en général. Ainsi, plusieurs enquêtes disent que, chez les musulmans, il y a plus souvent des difficultés à accepter les couples homosexuels et chez certains des préjugés anti-juifs. C’est plus répandu mais pas systématique, bien au contraire ; d’ailleurs, les personnes aux tendances antisémites se retrouvent bien plus souvent à l’extrême droite. Mais, ce que montre l’enquête Trajectoires et origines (TeO, Insee/Ined), c’est que les descendants d’immigrés, nés et socialisés en France, sont beaucoup moins conservateurs que les immigrés. Le fait que l’Ifop se focalise uniquement sur les musulmans en général, sans distinguer les immigrés et leurs descendants, pose un gros problème méthodologique pour estimer s’il y a vraiment une montée en puissance de la religion.
Franck Frégosi : L’Ifop met l’accent sur des indicateurs de religiosité en hausse à travers la fréquentation des mosquées, la prière individuelle, l’observance des règles alimentaires, vestimentaires, le degré d’acceptation de la mixité. Mais attention aux biais de lecture ! Un exemple : la proportion de personnes faisant le ramadan est en hausse, mais la pratique du ramadan est-elle vraiment un critère de religiosité ? C’est davantage un marqueur communautaire ou peut être identitaire. Dans des familles où la pratique religieuse individuelle régulière n’est pas la norme, pendant le mois de ramadan, on va jeûner et partager le repas de rupture du jeûne (y compris avec les voisins qui ne sont pas nécessairement musulmans). Pour certaines personnes dégagées de tout lien avec une communauté priante, c’est souvent le seul lien qui les relie encore à l’islam. Est-on encore dans la religiosité ? Cet indicateur doit être questionné.
Que nous disent les enquêtes TeO que vous avez menées sur la religiosité des musulmans de France ?
Patrick Simon : L’enquête TeO 2, réalisée en 2019-2020, et qui concernait 7 400 musulmans (un panel bien supérieur à l’enquête Ifop) permet de constater une stabilité du rapport au religieux chez les musulmans par rapport à l’enquête TeO 1 de 2008-2009. Certains indicateurs montrent même une légère diminution de la religiosité.
On demande par exemple quelle importance joue la religion dans la vie des personnes interrogées. De fait, les musulmans (41 %) déclarent nettement plus que les catholiques (14 %) que la religion joue un rôle très important dans leur vie. Le niveau des musulmans est en revanche assez comparable de celui déclaré par les juifs dans l’enquête. Ces chiffres étaient plus élevés pour les musulmans en 2008-2009 lors de la première enquête TeO (49 %). En dix ans, sur cet indicateur, la religiosité est donc un peu moins intense parmi les musulmans en France.
Un autre indicateur donne une perspective comparable de légère baisse du rapport à la religion : on enregistre les différentes dimensions de l’identité des personnes interrogées, dont la religion. Les catholiques citent rarement la religion comme dimension significative de leur identité, moins de 5 % d’entre eux le font, alors que 30 % des musulmans mentionnent la religion comme élément important de leur identité (en association avec d’autres dimensions, comme l’origine, ou leur situation de famille par exemple). La place de la religion a cependant baissé depuis 2008, passant de 33 % à 30 %. A contrario, elle est plus expressive pour les juifs qui sont 54 % à la citer en 2019, pour 46 % en 2008.
Quid de l’islamisation décrite par le sondage Ifop ? Selon l’institut, « un musulman sur trois (33 %) affiche de la sympathie pour au moins une mouvance islamiste : 24 % pour les Frères musulmans, 9 % pour le salafisme, 8 % pour le wahhabisme, 8 % pour le Tabligh, 6 % pour le Takfir et 3 % pour le djihadisme.
Franck Frégosi : L’enquête parle d’islamisme sans aucune définition en amont, comme si cela allait de soi, comme s’il s’agissait d’un item qui ferait consensus. Que mettent les personnes interrogées derrière ce mot ?
Qu’il y ait une augmentation de la fréquentation des mosquées ou de la prière individuelle parmi les jeunes générations musulmanes, soit. Qu’il existe une montée de l’intransigeantisme religieux, pourquoi pas : il s’observe dans toutes les confessions. Mais l’Ifop lie cette évolution à l’influence des réseaux islamistes chez les musulmans de France, ce qui est problématique.
Finalement, on perçoit une volonté de l’Ifop de montrer que les musulmans seraient en décrochage par rapport à la logique de la sécularisation observable dans le reste de la société. Or la sécularisation est un phénomène plus complexe que ce qui avait été décrit. Certains vont jusqu’à parler d’une séquence historique marquée par une désécularisation.
Vincent Tiberj : Concernant l’islamisation, l’enquête TeO ne propose pas d’indicateurs sur ce sujet, donc nous ne pouvons pas faire de comparaisons. En revanche, je note un certain nombre de problèmes dans l’enquête Ifop. Ainsi, on demande à une population s’ils se sentent proches des Frères musulmans, des salafistes, des wahhabites, du Tabligh, du Takfir, des djihadistes… Ce type de question provoque vraisemblablement un effet d’imposition de problématique classique dans les sondages : les gens n’osent pas dire qu’ils ne savent pas mais répondent quand même. Résultat : on se retrouve avec ce chiffre de 24 % des musulmans français qui disent être proches des Frères musulmans. Mais leur a-t-on demandé « Savez-vous vraiment ce que c’est qu’un Frère musulman » ? « Quelles sont leurs idées » ?
Autre exemple : l’Ifop demande « Êtes-vous favorable à l’application de la charia » ? Résultat : 46 % des musulmans estiment que la loi islamique doit être appliquée dans les pays où ils vivent, dont 15 % « intégralement quel que soit le pays dans lequel on vit » et 31 % « en partie », en l’adaptant aux règles du pays où on vit. Mais de quoi parle-t-on exactement ? De couper la main des voleurs ? Ce n’est pas très sérieux…
Est-il légitime de considérer la pratique d’un islam rigoriste ou intégraliste comme l’expression d’un « séparatisme » vis-à-vis des lois de la République ?
Franck Frégosi : Certains individus, que l’on peut qualifier de « rigoristes », considèrent qu’il est important d’être scrupuleux sur la consommation pour eux-mêmes et leurs proches de produits labellisés « halal » (ou « casher » pour les juifs). Cela ne les empêche pas d’avoir des relations professionnelles avec des collègues ou de partager un repas avec des non musulmans. Or l’Ifop met en avant l’idée que les musulmans, parce qu’ils seraient plus observants en matière de normes alimentaires, seraient en rupture avec la dynamique de sécularisation de la société. Ce n’est pas forcément exact.
De nombreux musulmans cherchent des accommodements entre une approche plus ou moins orthodoxe de l’islam avec la réalité de la société environnante. Il existe dans l’islam, comme dans d’autres religions, des orthodoxies plurielles. Cela ne veut pas dire nécessairement que ces personnes ont un agenda caché ou que cette évolution est le fruit de l’influence d’un islamisme conquérant, sauf à considérer qu’il faille considérer l’observance religieuse musulmane comme un problème en soi.
Par exemple, demander si, pour l’abattage rituel, les enquêtés suivent la loi religieuse plutôt que la loi de la République ne va pas de soi. On peut considérer que l’abattage rituel est défini par la doctrine religieuse sans penser nécessairement à transgresser les normes sanitaires. Il ne s’agit donc pas d’une rupture de la loi commune, de mon point de vue. De même, on peut dire qu’on a effectué un mariage religieux sans mariage civil sans être dans une démarche de rupture vis-à-vis de la République. En clair, le choix des questions ne me semble pas conforme à l’interprétation qui en est faite.
L’Ifop relève que 65 % des musulmans pensent que « c’est plutôt la religion qui a raison » par rapport à la science sur la question de la création du monde. Comment interpréter ce résultat ?
Vincent Tiberj : Les religions portent une culture de l’absolu, rien d’étonnant à cela, mais il faut mesurer la différence entre des grands principes et des cas concrets comme des positions sur l’avortement, l’homosexualité, etc. En 2019, avec ma collègue Nonna Mayer, dans l’enquête Sarcelles, nous avons interrogé les souhaits de scolarisation des enfants et constaté que les musulmans demandent majoritairement une école publique sans éducation religieuse.
Donc plutôt que de jouer les valeurs de l’islam contre les valeurs de la République, on peut partir de cas concrets pour vérifier effectivement comment elles s’articulent ou s’opposent. À Sarcelles, nous avons aussi constaté que la culture intransigeantiste, qui fait passer effectivement la religion devant la République, est lié au fait d’avoir une religion – quelque soit cette religion. On retrouvait les mêmes proportions de musulmans qui faisaient passer le Coran devant la République que de chrétiens avec la Bible et de juifs avec la Torah.
L’Ifop estime que la pratique quotidienne de la prière a atteint des sommets chez les jeunes musulmans de moins de 25 ans : 40 % (contre 24 % chez les 50 ans et plus). Que constatez-vous dans vos propres enquêtes ?
Patrick Simon : L’enquête Trajectoires et origines (TeO 1) posait des questions sur l’intensité de la pratique religieuse et a identifié qu’elle était effectivement plus fréquente chez les jeunes musulmans par rapport aux plus âgés, alors que ce rapport est inversé chez les chrétiens. S’agit-il d’un effet de génération – une réislamisation par rapport aux générations précédentes plus distanciées, thèse fréquemment avancée, notamment par le sondage IFOP, annonçant une dynamique de développement de l’islam dans les années à venir ?
L’enquête TeO2 montre que ce n’est pas le cas et qu’il s’agit d’un effet d’âge : les moins de 25 ans en 2008-2009 s’avèrent être moins investis dans la religion quand ils atteignent 28-34 ans. Une deuxième explication tient à la transmission familiale, qui joue un rôle déterminant dans la formation du sentiment religieux. Les parents des jeunes musulmans ont eux-mêmes grandi dans des sociétés, notamment celles du Maghreb, où la religion joue un rôle beaucoup plus central depuis la fin des années 1970. Ces parents ont transmis une partie de ce rapport au religieux à leurs enfants qui sont les jeunes musulmans d’aujourd’hui.
Pour résumer, nous avons bien constaté que le rapport à la religion est plus dense pour les personnes dans les pays musulmans dont sont issus les immigrés, mais aussi que ces personnes ne se sont pas nécessairement « islamisées » en France.
Par ailleurs, on note que les jeunes ayant grandi dans des familles mixtes avec un parent musulman et l’autre chrétien ou sans religion sont beaucoup plus nombreux à se déclarer sans religion (de l’ordre de 50 %). Comme la mixité religieuse tend à se développer, une plus grande distance à la religion est probable, à l’avenir, dans les familles.
À propos du port du voile, l’Ifop explique que 31 % des femmes le portent (19 % systématiquement) mais que cette pratique se banalise chez les jeunes : 45 % des musulmanes âgées de 18 à 24 ans, soit trois fois plus qu’en 2003 (16 %) ». Que disent vos enquêtes ?
Patrick Simon : Concernant le voile, TeO montre que les femmes de la seconde génération portent moins le voile que les femmes immigrées : 17 % pour 36 %. Les musulmanes immigrées sont aujourd’hui plus nombreuses (36 %) à porter le voile qu’en 2008-2009 (22 %). Pour la seconde génération, la pratique a augmenté, mais dans des proportions moindres entre 2008 et 2020 (de 13 % à 17 %).
Cette pratique est plus fréquente pour les moins de 25 ans de la seconde génération. Le port du voile n’est pas constant dans le cycle de vie, et il est possible que des femmes abandonnent la pratique après 30 ans, que ce soit par choix personnel ou parce que les barrières à l’accès à l’emploi sont trop massives. Encore une fois, la distinction entre immigrées et descendantes d’immigrées apporte des nuances importantes aux constats.
Chercheur associé à l’Observatoire Sociologique du Changement, Sciences Po; Co-responsable du master Migrations de l’Institut des Migrations (Paris 1 -Ehess), Ined (Institut national d’études démographiques)
Η Ευρώπη βρίσκεται ξανά σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι. Τριάντα πέντε χρόνια μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, ένα νέο – αόρατο αυτήν τη φορά – τείχος υψώθηκε μέσα στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ένα τείχος από κανόνες, μηχανισμούς, οικονομισμό και πολιτισμική ηγεμονία. Είναι αυτό που ο Γάλλος ιστορικός Εντουάρ Ουσσόν ονομάζει «η Δημοκρατία του Βερολίνου»∙ ένα σύστημα όπου η Γερμανία κάνει «ό,τι της καπνίσει» και οι υπόλοιποι προσπαθούν να προσαρμοστούν.
Για να κατανοήσουμε όμως αυτή την κυριαρχία, πρέπει να δούμε τις ιδεολογικές της ρίζες. Γιατί ο σύγχρονος γερμανικός τρόπος άσκησης ισχύος είναι προϊόν μιας μακράς παράδοσης που ξεκινά από τον γερμανικό ρομαντισμό, διαπερνά τον Χέρντερ και τον εθνικό ιδεαλισμό, και φτάνει μέχρι την πολιτική κουλτούρα της σημερινής ΕΕ.
Όπως σημειώνει ο Ρίτσαρντ Βόλιν στο βιβλίο του “η γοητεία του ανορθολογισμού”, ο γερμανικός ρομαντισμός εισήγαγε μια βαθιά τομή: αντικατέστησε τον οικουμενικό ορθό λόγο του Διαφωτισμού με μια «νέα αρχή πραγματικότητας, ηθικής και ιστορίας» βασισμένη όχι στην καθολικότητα, αλλά στο «Volk», στο «έθνος-λαό» με τις δικές του ιδιαίτερες πνευματικές δυνάμεις .
Στη θέση της οικουμενικότητας εμφανίζεται μια «ποικιλία εθνικών πνευμάτων που αγωνίζονται από κοινού να αναπτύξουν τις ξεχωριστές τους δυνάμεις» . Αυτό το σχήμα παράγει σχεδόν αναπόφευκτα μια ιδεολογική ιεράρχηση: δεν είναι όλα τα έθνη ίσα∙ κάποια θεωρούνται φορείς ανώτερου ιστορικού προορισμού.
Από εκεί ως την «θεοποίηση του κράτους» και την εμπιστοσύνη στην εξουσία «των μεγάλων ανδρών» υπάρχει μία μόνο γραμμή. Δεν είναι τυχαίο ότι, όπως τονίζει ο Βόλιν, ο γερμανικός λαός παρουσιάζεται ιστορικά ως «έρμαιο των ιδεών»∙ των μεγάλων αφηγήσεων που τον οδηγούν είτε στα σημαντικότερα επιτεύγματα είτε στις καταστροφικότερες παρεκτροπές του
Με άλλα λόγια: ο πυρήνας της γερμανικής ιδεολογίας δεν είναι ούτε ανθρωπιστικός ούτε διαφωτιστικός. Είναι οργανικός, ιεραρχικός, τελεολογικός. Και αυτό το πολιτισμικό φορτίο ταξιδεύει μέχρι το σήμερα.
Μετά το 1989, όταν η Γερμανία επανενώθηκε, η Ευρώπη αντί να βρει την ευκαιρία να χαλαρώσει, παγιδεύτηκε. Αντί η Γαλλία – όπως σημειώνει ο Ουσσόν – να ξαναβρεί την εθνική της ανεξαρτησία, «κλείστηκε στην ήπειρο», υιοθέτησε το κοινό νόμισμα και μετατράπηκε στον μόνιμο συνοδό του Βερολίνου.
Το αποτέλεσμα; Η Γερμανία επέβαλε τα κριτήρια του Μάαστριχτ, την αυστηρή δημοσιονομική ορθοδοξία, την άρνηση κάθε κοινής οικονομικής πολιτικής, την ενεργειακή αυτοχειρία της εξόδου από την πυρηνική ενέργεια, την επέκταση της ΕΕ όπως εκείνη επιθυμούσε και μια καταστροφικά μονομερή σχέση με τη Ρωσία, που οδήγησε στην ουκρανική κρίση.
Όλα αυτά είναι έκφραση ενός ιδεολογικού τρόπου ύπαρξης: ο γερμανικός τρόπος ως γενικός κανόνας. Η ταύτιση του Volk με το Norm. Ο “λαός”, ως ενιαία και αυθεντική οντότητα, εξισώνεται με την ίδια την πηγή της κανονικότητας. Ό,τι θέλει ο «λαός» είναι από μόνο του ο κανόνας, ο νόμος, το σωστό.
Από τις Autobahns και την αισθητική του υπερμεγέθους μέχρι τη σύγχρονη οικονομική «γραφειοκρατία της ηθικής», η Γερμανία προβάλλει ως πρότυπο αυτά που το δικό της ιστορικό φαντασιακό θεωρεί αυτονόητα. Το διακύβευμα είναι βαθύτερο από νομισματική πολιτική: είναι η ηγεμονία ενός ολόκληρου πολιτισμικού υποδείγματος.
Αυτό το υπόδειγμα έφτασε στα όριά του. Η Ευρώπη συνειδητοποιεί πλέον ότι η γερμανική ηγεμονία δεν είναι ούτε ουδέτερη ούτε αθώα: είναι αποτέλεσμα μιας μακράς ιδεολογικής κληρονομιάς.
Στη Γαλλία, o Ουσόν εκφράζει μια ολόκληρη σχολή σκέψης που ζητά «να κατεδαφίσουμε το νέο Τείχος του Βερολίνου» και να σταματήσει η χώρα να υιοθετεί «γερμανικούς κανόνες ενάντια στα δικά της συμφέροντα».
Στην Ιταλία, κεντρικές πολιτικές δυνάμεις μιλούν ανοικτά για «γερμανικό εκβιασμό» μέσω της ΕΚΤ και του Συμφώνου Σταθερότητας.
Στην Ολλανδία, η άνοδος των αντισυστημικών κομμάτων συνδέεται με την κόπωση απέναντι στην «γερμανική Ευρώπη της λιτότητας».
Στην Ισπανία και την Πορτογαλία, η συζήτηση για χαλάρωση των κανόνων αποκτά πλέον χαρακτήρα εθνικής επιβίωσης.
Στην Ανατολική Ευρώπη, οι κυβερνήσεις βλέπουν την διεύρυνση ως μηχανισμό γερμανικής οικονομικής διείσδυσης.
Στην Ελλάδα, η μνημονιακή εμπειρία έδειξε με τον πιο ωμό τρόπο τι σημαίνει μια ΕΕ που «οικοδομήθηκε πάνω σε γερμανικούς κανόνες»: δημοσιονομική εξόντωση χωρίς πολιτικό έλεγχο.
Η Ευρώπη συνειδητοποιεί ότι η γερμανική επικυριαρχία δεν είναι πια το τίμημα της σταθερότητας, αλλά το εμπόδιο κάθε πολιτικής αλλαγής.
Το ουσιαστικό πρόβλημα είναι ότι η Γερμανία δεν μπορεί να φανταστεί τον εαυτό της εκτός αυτής της θέσης.
Η Γερμανία πιστεύει ότι εκφράζει έναν ορθολογικό, ηθικό ευρωπαϊσμό.
Όμως το σύστημα που παράγει είναι αποτέλεσμα ενός ανορθολογικού ρομαντικού υποβάθρου: μυστικισμός, πίστη σε ιστορικές αποστολές, ταύτιση του κράτους με την αλήθεια, παραδοσιακός ιδεαλισμός.
Όπως γράφει η Μπάτλερ, ( Αγγλίδα καθηγήτρια γερμανικής φιλολογίας (1884–1959)) ο γερμανικός λαός «είναι έρμαιο των ιδεών του» – και αυτό κάνει τη γερμανική πολιτική απρόβλεπτη, άκαμπτη και ενίοτε επικίνδυνη.
Η κρίση της «Δημοκρατίας του Βερολίνου» – από την ενεργειακή αυτοκτονία μέχρι την πολιτική αστάθεια – δεν είναι απλώς συγκυριακή. Είναι ιδεολογική. Και η Ευρώπη το βλέπει.
Γι’ αυτό, σε αντίθεση με όσα πολλοί πίστευαν μετά το 2008, σήμερα καταγράφονται τάσεις απεξάρτησης: συμμαχίες Νότου για αλλαγή του Συμφώνου Σταθερότητας, προσπάθειες για στρατηγική αυτονομία ανεξάρτητη από το Βερολίνο, αναθεώρηση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής πολιτικής, νέες εθνικές ατζέντες που αμφισβητούν τη γερμανική μονόδρομη ορθοδοξία.
Και τώρα τι;
Το δίλημμα είναι απλό: ή η Ευρώπη θα συνεχίσει να ζει μέσα στο «νέο Τείχος του Βερολίνου» – ένα σύνολο κανονιστικών αλυσίδων που κατασκευάστηκαν εν πολλοίς από το γερμανικό πολιτισμικό φαντασιακό – ή θα αποκτήσει ξανά πολιτικό βηματισμό, στρατηγική σκέψη και δημοκρατική αυτονομία.
Η γερμανική ηγεμονία ήταν κάποτε το κόστος της σταθερότητας.
Σήμερα είναι το βασικό εμπόδιο της αλλαγής.
Και όπως έλεγε ο Ουσσόν, «όταν είσαι αιχμάλωτος της δικής σου επιθυμίας, δεν ξέρεις πια πώς μοιάζει η ελευθερία».
Αυτή είναι η στιγμή που οι ευρωπαϊκοί λαοί αρχίζουν να το θυμούνται.
πηγή: εφημερίδα “Θεσσαλονίκη”
Παγγερμανισμός
ΠΟΣΟ ΕΠΗΡΕΑΖΕΤΑΙ ΣΗΜΕΡΑ Η ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ VOLK
Το Volk είναι από τις πιο φορτισμένες και παρεξηγημένες έννοιες της γερμανικής πολιτικής και πολιτισμικής ιστορίας. Αν δεν την “πιάσεις” στο ιστορικό της πλαίσιο, φαίνεται απλά σαν ένα ρομαντικό “έθνος-λαός”. Στην πραγματικότητα είναι κάτι πολύ πιο βαθύ, πιο σύνθετο και συχνά σκοτεινό.
Τι είναι το Volk
Στη γερμανική σκέψη (κυρίως 18ος–20ός αιώνας), το Volk δεν σημαίνει απλώς “λαός”.
Σημαίνει οργανική κοινότητα, μια σχεδόν βιοπολιτική ενότητα ανθρώπων που μοιράζονται:
κοινή καταγωγή
κοινή γλώσσα
κοινή κουλτούρα
κοινό “πνεύμα” (Volksgeist)
Δεν είναι πολιτικός όρος. Είναι πνευματο-εθνοτικός όρος.
Δεν είναι κάτι που “επιλέγεις”∙ είναι κάτι που είσαι.
Στο βάθος της ιδέας, το Volk λειτουργεί σαν ζωντανός οργανισμός με δική του “μοίρα”, δικά του “δεσμά αίματος”, και συχνά τίθεται πάνω από το άτομο.
Πώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα;
Η ρίζα της βρίσκεται κυρίως:
1. Herder (τέλη 18ου αιώνα)
Ο Herder μίλησε για το Volksgeist — το “πνεύμα” κάθε λαού.
Δεν το εννοούσε ρατσιστικά. Ήθελε να δείξει ότι κάθε λαός έχει τη δική του πολιτισμική αξία.
Αλλά…
Αυτό το υλικό αργότερα το πήραν άλλοι και το χρησιμοποίησαν αλλιώς.
2. Ρομαντικός Εθνικισμός (19ος αιώνας)
Οι Γερμανοί ρομαντικοί, σε μια χώρα κατακερματισμένη, ήθελαν να χτίσουν ενότητα. Το Volk έγινε το “μυστικιστικό τσιμέντο” της γερμανικής εθνικής ταυτότητας.
Εκεί αρχίζει η εθνο-οργανική αντίληψη του έθνους.
Πώς συνδέθηκε με την γερμανική ιδεολογία (και τον ναζισμό);
Εδώ γίνεται πιο έντονο:
Οι ναζί δεν “επινόησαν” την ιδέα του Volk.
Απλώς πήραν τις πιο ακραίες εκδοχές της και τις βιολογικοποίησαν.
Στον ναζισμό:
Volk = φυλή
Volk = “λαός αίματος” (Blut)
Volk = σώμα που πρέπει να παραμείνει καθαρό
Volk = έδαφος + αίμα (Blut und Boden)
Το άτομο δεν έχει αυτονομία∙ υπάρχει μόνο ως μέλος του Volk
Ο Χίτλερ μιλάει συνεχώς για το “Volksgemeinschaft”:
μια “εθνική/φυλετική κοινότητα” όπου ο καθένας έχει ρόλο στην υπηρεσία της “φυλετικής μοίρας”.
Εδώ η έννοια μετατρέπεται σε ιδεολογία αποκλεισμού.
Μόνο όσοι είναι “μέσα στο Volk” έχουν δικαιώματα∙ οι υπόλοιποι είναι “ξένοι”, “υπάνθρωποι”, “εχθροί”.
Γιατί έχει σημασία ακόμη και σήμερα;
Γιατί:
επηρέασε βαθιά την έννοια της γερμανικής ταυτότητας
δημιούργησε ένα μοντέλο εθνικισμού κοινοτιστικού, όχι πολιτικού
εξηγεί τη διαφορά Γερμανικού (ethnos) vs. Γαλλικού (demos) εθνικισμού
ξαναεμφανίζεται σήμερα στην ακροδεξιά της Κεντρικής Ευρώπης, έστω με άλλους όρους
“Εμείς είμαστε ο λαός”
Γεωπολιτική Ανάλυση του Volk
1. Το Volk ως μονάδα ισχύος
Σε πολλές γεωπολιτικές παραδόσεις (κυρίως Haushofer, Ratzel, Kjellén), το κράτος θεωρείται ζωντανός οργανισμός. Η γερμανική εκδοχή αυτού του οργανισμού είχε ως “ψυχή” το Volk.
Έτσι γεννήθηκε μια ιδέα:
Το κράτος δεν είναι απλώς θεσμικό μόρφωμα, αλλά η γεωπολιτική έκφραση του Volk.
Αυτό σημαίνει πως:
τα σύνορα δεν είναι απαραίτητα νόμιμα∙ πρέπει να ταιριάζουν στην “κοινότητα”
το Volk έχει “δικαίωμα” (ή ανάγκη) σε Lebensraum
η ισχύς της Γερμανίας δεν είναι μόνο στρατιωτική αλλά και “φυλετική/πολιτισμική δυναμική”
Ήταν η βάση του μεσοπολεμικού γερμανικού επεκτατισμού.
2. Το Volk ως “χώρος” (Raum)
Οι Γερμανοί γεωπολιτικοί δεν έβλεπαν τον κόσμο υπό την κλασική γαλλική/βρετανική λογική κυριαρχίας. Έβλεπαν ότι:
ένα Volk “πνίγεται” όταν ο ζωτικός χώρος είναι μικρός
ένα Volk δικαιούται ενοποίηση όταν είναι διασκορπισμένο
Γι’ αυτό:
η Αυστρία έπρεπε να ενωθεί
οι Σουδίτες Γερμανοί έπρεπε να ενσωματωθούν
οι Γερμανοί του Βολγκογκράντ θεωρούνταν “κομμάτι του γερμανικού κόσμου”
η Ανατολή παρουσιαζόταν ως φυσικός χώρος επέκτασης
Στα μάτια αυτής της ιδεολογίας, ο χάρτης δεν είναι ουδέτερος.
3. Το Volk ως πηγή γεωπολιτικής επιθετικότητας
Μια ιδέα-κλειδί:
Το Volk έχει περισσότερη νομιμοποίηση από το κράτος.
Άρα, όταν το Volk “καλεί”, η γεωπολιτική επιθετικότητα παρουσιάζεται ως ηθικό καθήκον. Π.χ.:
“Να προστατεύσουμε τους Γερμανούς όπου κι αν βρίσκονται.”
“Να ενώσουμε τον γερμανικό κόσμο.”
“Να απελευθερώσουμε τους ομοεθνείς που ζουν υπό ξένη κυριαρχία.”
4. Μετά το 1945: δεν πέθανε πραγματικά
Επίσημα, η Γερμανία αποναζιστικοποιήθηκε. Όμως, απέφυγε να απορρίψει εντελώς την οργανική ιδέα του Volk.
Η έννοια της ιθαγένειας μέχρι το 2000 βασιζόταν στο αίμα, όχι στο έδαφος.
Οι Γερμανοί της Ανατολικής Ευρώπης συνέχιζαν να θεωρούνται “εξόριστο γερμανικό στοιχείο”.
Η ιδέα της “πολιτισμικής ενότητας” του γερμανικού κόσμου παρέμενε σε νομικά και κοινωνικά επίπεδα.
Σήμερα έχει περιοριστεί, αλλά δεν έχει εξαφανιστεί εντελώς.
5. Πώς επηρεάζει τη σύγχρονη γεωπολιτική της Γερμανίας;
α) Το άγχος του δημογραφικού
Αν το Volk νοείται ως “φορέας ιστορικής αποστολής”, τότε:
η μείωση γεννήσεων
η αντικατάσταση πληθυσμού θεωρούνται υπαρξιακές απειλές.
Αυτό εξηγεί μέρος της έντασης γύρω από:
Μετανάστευση
Προσφυγικό
Ενσωμάτωση
β) Η εμμονή με την «ευρωπαϊκή τάξη»
Η Γερμανία, επειδή έχει ιστορικό τραύμα από την ιδέα του Volk ως επιθετικής δύναμης, σήμερα εξάγει την αντίστροφη ιδέα:
“Μόνο μέσα σε μια υπερεθνική δομή (ΕΕ) μπορεί το Volk να παραμείνει ασφαλές.”
Άρα:
θέλει η Ευρώπη να είναι φέουδο γερμανικής οικονομικής ισχύος
φοβάται το χάος των εθνικισμών (γιατί ταυτίζεται με το δικό της παρελθόν)
γ) Ο ρόλος της Ανατολικής Ευρώπης
Η γερμανική πολιτική στην Πολωνία, Ουγγαρία, Βαλτική έχει κάτι από τον παλιό “γερμανικό ζωτικό χώρο” — αλλά με οικονομικά, όχι στρατιωτικά μέσα.
Π.χ.:
η Γερμανία θέλει σταθερή “ζώνη” ανατολικά της
επενδύει μαζικά εκεί
απορροφά εργατικό δυναμικό από εκεί
δημιουργεί έναν οικονομικό χώρο εξαρτώμενο από το Βερολίνο
6. Η σχέση με Ελλάδα – Τουρκία
Η Γερμανία συχνά σκέφτεται τις διεθνείς σχέσεις όχι με όρους “κρατών” αλλά με όρους συστημάτων και χώρων. Γι’ αυτό:
βλέπει την Τουρκία ως κεντρικό παίχτη για τη “σταθερότητα” — όχι επειδή την εμπιστεύεται, αλλά επειδή την θεωρεί αναγκαίο άξονα
αντιμετωπίζει το Αιγαίο σαν σύνορο συστημάτων, όχι σαν χώρο κυριαρχικών δικαιωμάτων
μετράει όλα με βάση το πώς επηρεάζονται οι “ευρωπαϊκοί πληθυσμοί”
έχει εμμονή στη διατήρηση ροών (ενέργειας, πληθυσμών, εμπορίου)
Η οργανική σκέψη του Volk εδώ μετασχηματίζεται σε γεωοικονομική λογική χώρου.
Ερευνητής της Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Όσλο, Νορβηγία. Αρθρογραφεί συστηματικά σε πληθώρα ελληνικών και ξένων ΜΜΕ, για ζητήματα παιδείας, πολιτισμού, κοινωνικά, Διεθνών Σχέσεων, εξωτερικής και εσωτερικής πολιτικής.
Matthew Boyle: «η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν χάνει ποτέ το ηθικό κέντρο της» [1]
Τις ώρες που γράφονται αυτές οι γραμμές, και με αφορμή τη συμπλήρωση χιλίων επτακοσίων ετών από την Α´ Οικουμενική Σύνοδο της Νικαίας το 325 μ.Χ., είναι σε εξέλιξη στην Τουρκία η πρώτη επίσημη επίσκεψη του νέου Πάπα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, Λέοντος XIV στο εξωτερικό, και οι αλλεπάλληλες συναντήσεις του με τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο, καταρχήν στη Νίκαια την Παρασκευή, κι εν συνεχεία το Σάββατο και σήμερα, Κυριακή του Αγίου Αποστόλου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου και της Θρονικής Εορτής του Πατριαρχείου, στην Κωνσταντινούπολη.
Το ενδιαφέρον είναι εύλογο τόσο όσον αφορά στην προσωπικότητα του Αμερικανού Πάπα Λέοντος όσο και τα διεξαγόμενα στο επίκεντρο των οποίων είναι ασφαλώς η συζήτηση περί της Ένωσης και Ενότητας των Εκκλησιών, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο Πάπας στο Φανάρι. Κρίναμε σκόπιμο, επομένως, να δημοσιευθεί σήμερα τμήμα αδημοσίευτο ως τώρα από την εκτενέστατη συνέντευξη που μας είχε παραχωρήσει τον Μάιο στην αμερικανική πρωτεύουσα ο Matthew Boyle, επικεφαλής του Γραφείου του Breitbart στην Ουάσιγκτον κι ένας εκ των πλέον εγγύς στον Αμερικανό Πρόεδρο δημοσιογράφων.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί μια φράση που μας ανέφερε ο κ. Μπόιλ, η οποία όχι μόνον συνιστά αναγνώριση της Ορθοδοξίας διεθνώς αλλά και ερμηνεύει το πρωτόγνωρο κύμα μεταστροφής στην Ορθόδοξη Χριστιανοσύνη που παρατηρείται πλέον τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, όσο και την Αγγλία αλλά και τις Σκανδιναβικές χώρες. βλέπε ΕΔΩ
Μια διαπίστωση η οποία από μόνη της θέτει προ των ευθυνών τους όλους τους Ορθοδόξους χριστιανούς ανεξαρτήτως εθνικότητας και τόπου προέλευσης, εξαιρέτως όμως τους Έλληνες, καθώς είναι πανθομολογούμενο ότι η ελληνική γλώσσα είναι πρωταρχικός πυλώνας της Λειτουργικής παράδοσης και υπόστασης της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Όπως θα διαπιστώσουν οι αναγνώστες, στο πρωτοδημοσιευόμενο αυτό απόσπασμα συμπεριλάβαμε και τμήμα της συζήτησης το οποίο αφορά στο αντικειμενικό γεγονός των διωγμών Ορθοδόξων χριστιανών στην Ουκρανία, καθώς το ζήτημα αυτό παραμένει άκρως επίκαιρο ως ένας από τους λόγους του πολέμου και μια από τις προϋποθέσεις που ήδη ξεκαθαρίζουν στα σχέδια ειρήνευσης που τελούν υπό διερεύνηση μεταξύ Ουάσιγκτον, Μόσχας και Κιέβου.
Παναγιώτης Παύλος: Όσον αφορά στην Ουκρανία, ένα πράγμα είναι ο Ζελένσκι, και άλλο πράγμα η Ρωσία και οι προσδοκίες της, αν όχι απαιτήσεις της, κατά μία έννοια. Αλλά ένα από τα ζητήματα που ήταν πολύ κεντρικά στην Ουκρανία, τουλάχιστον όσον αφορά τα συμφέροντα των Ρώσων, ήταν ο διωγμός του ορθόδοξου χριστιανικού λαού, αφότου ιδρύθηκε εκεί η αυτοκέφαλη εκκλησία από το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην Κωνσταντινούπολη, το 2018–2019, κάτι που οδήγησε σε ένα είδος σχίσματος στην κοινωνία των πιστών Ουκρανών.
Αναρωτιέμαι, λοιπόν, αν ο Πρόεδρος Τραμπ λαμβάνει επίσης υπ᾽ όψιν και τις πιο δευτερεύουσες, ας το πω έτσι, παραμέτρους του όλου ζητήματος, οι οποίες ωστόσο είναι σημαντικές καθώς εκ μέρους της Ρωσίας αυτό είναι και ένα επιχείρημα για το γιατί έκαναν την εισβολή, τη «στρατιωτική επιχείρηση».
MatthewBoyle: Μιλάτε για τους Χριστιανούς που διώκονται;
ΠΑΥΛΟΣ: Ναι.
BOYLE: Ναι. Αυτό είναι οπωσδήποτε ένα μείζον ζήτημα στην Ουκρανία. Και ειλικρινά, θεωρώ ότι αυτό είναι ένα ζήτημα παντού στον κόσμο. Νομίζω ότι ο Πρόεδρος Τραμπ ενδιαφέρεται βαθιά για τους Χριστιανούς και ενδιαφέρεται να διασφαλίσει ότι, ειδικά σε χώρες όπου οι Χριστιανοί είναι μειονότητες ή διώκονται, ακούγονται, έχουν δικαιώματα και ο διωγμός τερματίζεται.
Ο Πρόεδρος Τραμπ έχει διορίσει πρεσβευτές θρησκευτικής ελευθερίας στην πρώτη του θητεία και έχει έναν ακόμη σε αυτή τη θητεία. Αυτό είναι ζήτημα στο οποίο επικεντρώνεται έντονα. Το κατανοεί βαθιά. Και πάλι, ως προς αυτό που μόλις περιγράψατε, νομίζω ότι είναι ένα ζήτημα που δεν περνάει στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης. Τα CNN του κόσμου δεν μιλάνε γι᾽ αυτά τα πράγματα. Δεν τους αρέσει.
Το ίδιο ισχύει και για τη Μέση Ανατολή. Ένα από τα σημαντικά ζητήματα για τα οποία ανησυχούμε, και νομίζω όλος ο κόσμος ανησυχεί ύστερα απ᾽ όσα συνέβησαν στη Συρία, είναι το τι συμβαίνει εκεί όσον αφορά τη χριστιανική μειονότητα. Ξέρετε, μίλησα με τον Κύπριο Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη γι᾽ αυτό το ζήτημα τον Δεκέμβριο [σ. 2024]. Είχε διορίσει πρεσβευτή θρησκευτικής ελευθερίας, για τη θρησκευτική ελευθερία στην περιοχή, πολύ επικεντρωμένο βεβαίως στη Συρία και σε ό,τι συνέβαινε εκεί.
Τώρα, ο Πρόεδρος Τραμπ και ο Σύρος ηγέτης συναντήθηκαν όταν ήταν στη Μέση Ανατολή, και υπάρχουν πολλά που πρέπει να ληφθούν υπόψη ώστε να γίνουν πολλά από τα σωστά πράγματα. Οπότε θα δούμε αν αυτό τελικά θα λειτουργήσει. Ίσως είναι ένας μεταρρυθμιστής, ίσως όχι, δεν ξέρω. Το παρακολουθούμε πολύ στενά. Αλλά το ίδιο θα έλεγα και για την Ουκρανία. Το ίδιο πράγμα παντού. Τα δικαιώματα των Χριστιανών που διώκονται είναι απολύτως στο επίκεντρο της προσοχής του Προέδρου Τραμπ.
ΠΑΥΛΟΣ: Στην Ουκρανία υπάρχει η θρησκευτική πτυχή του ζητήματος, με τον διωγμό των Χριστιανών που ανήκουν στη ρωσική εκκλησία. Αλλά ταυτόχρονα υπήρχαν και όλες αυτές οι τρομοκρατικές ενέργειες εναντίον απλών ανθρώπων που ήταν πιο κοντά στη ρωσική πλευρά ή αυτοπροσδιορίζονταν ως Ρώσοι.
BOYLE: Συστήνω ανεπιφύλακτα στον κόσμο να παρακολουθήσει τη συνέντευξη του Τάκερ Κάρλσον με τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Αν θέλετε να καταλάβετε το κίνητρό τους και γιατί έκαναν αυτό που έκαναν, γιατί να μην ακούσετε τον ίδιο τον Πούτιν να μιλάει γι᾽ αυτό; Ξέρω ότι είναι πολύ μεγάλη σε διάρκεια, είναι περίπου τρεις ώρες, επειδή ένα μέρος της είναι η μετάφραση μπρος–πίσω. Όταν πρέπει να μεταφράσεις από τα αγγλικά στα ρωσικά και από τα ρωσικά στα αγγλικά, είναι σαν κάθε ερωταπόκριση να είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερη. Τούτου λεχθέντος, γεγονός είναι, νομίζω, ότι σε εκείνη τη συνέντευξη θα ακούσετε πολλά σημεία όπου οι δυο τους μιλούν γι᾽ αυτό. Και, ναι, συμφωνώ, αυτά είναι περίπλοκα πράγματα.
ΠΑΥΛΟΣ: Έρχομαι λίγο στην Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια. Πιστεύετε ότι η Σερβία και η Ελλάδα έχουν κοινά στοιχεία μεταξύ τους;
BOYLE: Ω ναι, ασφαλώς! Όπως και το πιστεύω εν γένει για το μεγαλύτερο μέρος της ανατολικής Ευρώπης, παντού, με τις Ανατολικές Ορθόδοξες Εκκλησίες. Ένα από τα σημαντικά πράγματα που έκανα όσον αφορά τις συνεντεύξεις όταν ήμουν στην Ελλάδα [σ. Απρίλιος 2025], ήταν ότι πήρα συνέντευξη από τον Αρχιεπίσκοπο της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ελλάδος, Ιερώνυμο Β´. Θεωρώ ότι από πολιτισμικής άποψης – γνωρίζω ότι πολιτικά όλοι επικεντρώνονται στη συνέντευξή μου με τον Πρωθυπουργό, στην οποία και ο Πρόεδρος Τραμπ απήντησε, αλλά από πολιτισμικής άποψης – η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει επιρροή στον κόσμο.
ΠΑΥΛΟΣ: Είστε Καθολικός, σωστά;
BOYLE: Είμαι Καθολικός, ναι, και υπάρχουν πολλά υποσχόμενα με την εκλογή του νέου Πάπα μας. Θα δούμε πώς θα πάει. Τα αδέρφια του είναι ένθερμοι υποστηρικτές του Τραμπ, ή τουλάχιστον είς εξ αυτών. Έτσι είναι. Ο ίδιος ο Πάπας, παρεμπιπτόντως, είναι από το Σικάγο.
ΠΑΥΛΟΣ: Ναι, διάβασα σχετικά με αυτό.
BOYLE: Έχει ρίζες στο Σικάγο.
ΠΑΥΛΟΣ: Βλέπετε λοιπόν την Ορθοδοξία ως ένα κρίσιμο συστατικό στη γεωπολιτική αρένα.
BOYLE: Θεωρώ ότι είναι ένα τεράστιο συστατικό, ναι. Όλα είναι πολιτισμικά, γεωπολιτικά. Πρόκειται περί ισχύος. Η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία κι ενδεχομένως και η Καθολική Εκκλησία, αν και έχουμε δει τελευταίους Πάπες να μην είναι τόσο σπουδαίοι, ιδιαίτερα ο Φραγκίσκος. Οπότε, το ερώτημα είναι πώς βλέπουμε τον νέο Πάπα. Αυτό είναι ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί, δεν το γνωρίζουμε ακόμα. Αλλά υπάρχουν πολλά ελπιδοφόρα όπως κι ορισμένα ανησυχητικά σημάδια.
ΠΑΥΛΟΣ:Όπως;
BOYLE: Aνησυχητικά σημάδια, δηλαδή το ότι βλέπουμε ότι, όπως κάθε θρησκευτικός ηγέτης, όλοι οι Χριστιανοί ηγέτες, πάπες, αρχιεπίσκοποι, οτιδήποτε, είναι πάντα υπέρ των ανοιχτών συνόρων. Είναι πάντα υπέρ αυτού του είδους πραγμάτων. Έστω, όπως και να ᾽χει. Θα φροντίσουμε εμείς τα σύνορα, εσείς φροντίστε τον πολιτισμό! Το θέμα είναι ο Πάπας να τα πάει αρκετά καλά, κάτι που, παρεμπιπτόντως, είναι μια πραγματική πιθανότητα. Έχει τη δυνατότητα να γίνει σαν τον Πάπα Ιωάννη Παύλο, ο οποίος στον 20ό αιώνα αντιστάθηκε στον κομμουνισμό. Φανταστείτε δηλαδή να είχαμε ένα Πάπα που αντιστάθηκε στην Κίνα!
Αυτό που κάνουν οι Κινέζοι στους Χριστιανούς – μιλάμε για το τί συμβαίνει στην Ουκρανία με τους Χριστιανούς – κοιτάξτε τί συμβαίνει εκεί. Βάζουν ανθρώπους, οι Μουσουλμάνοι, βάζουν τους Ουιγούρους σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Τους έχουν υποτάξει. Ο Χριστιανισμός είναι συντετριμμένος στην Κίνα.
ΠΑΥΛΟΣ: Γνωρίζετε, παρεμπιπτόντως, ότι στην περίπτωση του Χριστιανισμού στην Ουκρανία, το χάος ξεκίνησε με το Δημοκρατικό Κόμμα που πίεσε το Οικουμενικό Πατριαρχείο να χορηγήσει αυτοκεφαλία. Το γνωρίζετε αυτό;
BOYLE: Βεβαίως. Αυτό είναι το θέμα, αυτό συμβαίνει όταν έχεις παγκοσμιοποιητές που καταστρέφουν τα πράγματα. Και έτσι η ελπίδα μου είναι ότι, και πάλι, παγκοσμίως, αυτό μπορεί να είναι μια πολύ μεγάλη αλλαγή. Αλλά θεωρώ ότι η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία – και η ερώτησή σας για τη Σερβία και τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης – όλες οι Ανατολικές Ορθόδοξες Εκκλησίες μπορούν να συγκρατούν σχεδόν την Καθολική Εκκλησία και να λειτουργούν ως μηχανισμός ελέγχου.
Διότι, ιδού τί θα συμβεί. Αν οι Καθολικοί συνεχίσουν να βγαίνουν εκτός ελέγχου, αν συνεχίζουν να έχουν αυτούς τους Πάπες που προωθούν τη Woke Παποσύνη αντί να πράττουν αυτό που θα έπρεπε να πράττει η Καθολική Εκκλησία, οι άνθρωποι θα στραφούν στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Διότι η Ορθόδοξη Εκκλησία ποτέ δεν χάνει το ηθικό της κέντρο. Θεωρώ, λοιπόν, ότι όλες οι Ορθόδοξες χώρες έχουν τη δυνατότητα σήμερα να ασκήσουν μεγάλη επιρροή στον κόσμο.
[1] Το συγκεκριμένο αυτό απόσπασμα από την αναλυτική συνέντευξη του Matthew Boyle στον Παναγιώτη Παύλο, τον Μάιο 2025 στην αμερικανική πρωτεύουσα, δημοσιεύεται σήμερα για πρώτη φορά. Ο Matthew Boyle είναι επικεφαλής του γραφείου του Breitbart στην Ουάσιγκτον.
Ισραηλινά μαχητικά αεροσκάφη πραγματοποίησαν εντατικές υπερπτήσεις κοντά στα τουρκικά σύνορα στη βόρεια Συρία, προκαλώντας κατάσταση συναγερμού στις τουρκικές δυνάμεις.
Το ισραηλινό Channel 11 ανέφερε ότι η Ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία εκτελούσε επιχειρησιακή αποστολή που περιλάμβανε αναγνώριση και συλλογή πληροφοριών.
Σε απάντηση σε αυτή την υπέρπτηση, η Τουρκία έστειλε τέσσερα μαχητικά αεροσκάφη F-16 για να αναχαιτίσουν τα ισραηλινά μαχητικά F-15, ενώ τα ραντάρ της συνέχισαν να παρακολουθούν τα ισραηλινά αεροσκάφη καθ’ όλη τη διάρκεια, πριν τα τελευταία αποσυρθούν.
Οι τουρκικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι θα συνεχίσουν να παρακολουθούν τον εναέριο χώρο στην περιοχή για να διασφαλίσουν την ασφάλεια και τον έλεγχο του εναέριου χώρου κοντά στα σύνορά τους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτό δεν είναι το πρώτο περιστατικό αυτού του είδους. Μαχητικά αεροσκάφη F-35 έχουν πετάξει στο παρελθόν στον τουρκικό εναέριο χώρο.
Δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης έχουν συζητήσει την είσοδο ισραηλινών μαχητικών αεροσκαφών F-35 εξοπλισμένων με πρόσθετες δεξαμενές καυσίμων στον τουρκικό εναέριο χώρο.
Το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας αποκάλυψε ότι η κίνηση ξένων αεροσκαφών στην περιοχή παρακολουθούνταν από την αρχή και μαχητικά αεροσκάφη F-16, οπλισμένα με πυρομαχικά, στάλθηκαν για την παρακολούθηση του εναέριου χώρου και την ασφάλεια των συνόρων, συμπεριλαμβανομένης της διεξαγωγής αεροπορικών περιπολιών.
Το υπουργείο εξήγησε ότι τα προηγμένα συστήματα ραντάρ της Τουρκίας, όπως αυτά του αεροσκάφους E-7T, γνωστού ως Peace Eagle, είναι ικανά να παρακολουθούν τις κινήσεις των αεροσκαφών ακόμη και με τις δυνατότητες stealth των μαχητικών πέμπτης γενιάς, ειδικά όταν έχουν δεξαμενές καυσίμων ή πυρομαχικά κάτω από τα φτερά τους, τα οποία αυξάνουν την ορατότητα του ραντάρ τους.
Όσον αφορά τις διαφορές μεταξύ των εκδόσεων, τα κανονικά αεροσκάφη F-35A διαφέρουν από την ισραηλινή έκδοση, το F-35I “Adir”, η οποία διαθέτει τροποποιήσεις λογισμικού και ένα ειδικό ηλεκτρονικό σύστημα για την κάλυψη των ισραηλινών αναγκών, συμπεριλαμβανομένων προηγμένων συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου από την Elbit, εκτός από ένα σύστημα σύνδεσης δεδομένων που επιτρέπει τον συντονισμό με μαχητικά και drones F-15 και F-16 κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, η εμπλοκή του Ισραήλ δεν περιορίστηκε στα F-35, αλλά περιλάμβανε και την υποστήριξη των ΗΠΑ με αεροσκάφη stealth B-2 για την πραγματοποίηση ακριβών επιθέσεων σε ορισμένες ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, γεγονός που συνέβαλε στην επιβράδυνση της προόδου του Ιράν στο πυρηνικό του πρόγραμμα, σύμφωνα με δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, παρά το γεγονός ότι το Ιράν συνεχίζει τα βήματά του προς την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Ο Γιούργκεν Χάμπερμας, γεννημένος το 1929 στο Ντίσελντορφ, είναι ένας από τους πιο επιδραστικούς φιλοσόφους της εποχής μας
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία προκάλεσε, μεταξύ άλλων, την καθυστερημένη επίγνωση του ευρωπαϊκού πληθυσμού για την ριζικά αλλαγμένη κατάσταση στον κόσμο.
Ωστόσο, αυτή η αλλαγή ήταν από καιρό εμφανής με την παρακμή των Ηνωμένων Πολιτειών, της υπερδύναμης του 20ού αιώνα.
Ένα σήμα κινδύνου για αυτό ήταν ήδη η ραγδαία αλλαγή στη διάθεση της κοινωνίας των πολιτών στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001. Αυτή η αλλαγή στη νοοτροπία του φοβισμένου πληθυσμού τροφοδοτήθηκε από τη ρητορική της τότε κυβέρνησης του Προέδρου Τζορτζ Μπους του νεότερου και του αδίστακτου και πολεμοχαρούς αντιπροέδρου του.
Όλοι φαινόταν να αισθάνονται από πρώτο χέρι τον κίνδυνο της διεθνούς τρομοκρατίας
Κατά τη διάρκεια της προπαγάνδας για τον πόλεμο κατά του Σαντάμ Χουσεΐν και του Ιράκ, η οποία ήταν αντίθετη με το διεθνές δίκαιο, αυτή η αλλαγή στις νοοτροπίες ριζοσπαστικοποιήθηκε και ενισχύθηκε. Από θεσμική άποψη, αυτή η αλλαγή επηρέασε πάνω απ’ όλα το κομματικό σύστημα.
Ήδη από τη δεκαετία του 1990, υπό την ηγεσία του Νιουτ Γκίνγκριτς, όχι μόνο η πρακτική του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος άλλαξε ριζικά, αλλά και η κοινωνική σύνθεση των υποστηρικτών του.
Ωστόσο, οι τάσεις προς μια βαθύτερη και, όπως φαίνεται, σχεδόν μη αναστρέψιμη αλλαγή στο πολιτικό σύστημα στο σύνολό του εδραιώθηκαν μόνο αφού ο Πρόεδρος Ομπάμα διέψευσε τις ελπίδες για μια ριζική αλλαγή στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.
Η Κίνα επιθυμεί μια σινοκεντρική παγκόσμια τάξη
Εν τω μεταξύ, η αποδυνάμωση της διεθνούς θέσης της πρώην υπερδύναμης είναι αναμφισβήτητη.
Αυτό επιβεβαιώθηκε στη συνάντηση της APEC στη Νότια Κορέα στα τέλη Οκτωβρίου: Οι αβέβαιοι σύμμαχοι των ΗΠΑ προσπαθούν να συνάψουν συμφωνίες με άλλους γείτονες που είναι πιο ουδέτεροι ή εξαρτώνται περισσότερο από την Κίνα.
Και μετά την πρόωρη αποχώρηση του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος ενδιαφέρεται περισσότερο για γρήγορες συμφωνίες παρά για τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της αμερικανικής επιρροής, ο Κινέζος πρόεδρος Σι έδωσε τον τόνο διαφημίζοντας την έννοια μιας πολυπολιτισμικής παγκόσμιας κοινότητας υπό την κινεζική ηγεσία.
Από τότε που η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας εντάχθηκε στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, οι έξυπνες κυβερνήσεις επιδίωξαν τον στόχο του μετασχηματισμού της χώρας τους σε μια οικονομικά ηγετική μεγάλη δύναμη.
Αλλά μόνο από τότε που ο Σι Τζινπίνγκ ανέλαβε τα καθήκοντά του το 2012, ο δηλωμένος στόχος, που παρουσιάζεται με μια ορισμένη «αμυντική επιθετικότητα», ήταν
η αντικατάσταση του φιλελεύθερου καθεστώτος παγκόσμιου εμπορίου με ένα παγκόσμιο πολιτικό σύστημα με επίκεντρο την Κίνα.
Με το έργο «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», η Κίνα επιδιώκει εδώ και καιρό πιο μακροπρόθεσμους στρατηγικούς και πολιτικούς στόχους ασφάλειας.
Οι μεγαλύτεροι ωφελημένοι ήταν η Ρωσία, το Πακιστάν, η Μαλαισία και η Ινδονησία. Αλλά για τις αναπτυσσόμενες και αναδυόμενες οικονομίες, η Κίνα είναι πιθανώς και ο μεγαλύτερος δωρητής.
Η διεθνής ανακατανομή ισχύος αντικατοπτρίζεται στο γεγονός ότι, από γεωπολιτική άποψη, οι αποφασιστικές συγκρούσεις του μέλλοντος θα συγκεντρωθούν στη Νοτιοανατολική Ασία.
Θα είναι ενδιαφέρον να δούμε πώς η άνοδος του Τραμπ στην εξουσία θα επηρεάσει την εσωτερική πολιτική της Ταϊβάν.
Αλλά πέρα από αυτή την αντικρουόμενη εστίαση, δεν είναι μόνο η Κίνα και οι περιφερειακοί σύμμαχοί της αφενός, και οι ΗΠΑ και τα φιλοδυτικά κράτη της περιοχής, δηλαδή κυρίως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και η Αυστραλία, αφετέρου, που βρίσκονται αντιμέτωπες.
Σε άμεση γειτνίαση, η Ινδίαεπιδιώκει επίσης τα δικά της σχέδια για παγκόσμια ισχύ. Η μετατόπιση των γεωπολιτικών συσχετισμών δυνάμεων αντικατοπτρίζεται όχι μόνο στην περιοχή του Ειρηνικού, αλλά και στην άνοδο μεσαίων δυνάμεων όπως η Βραζιλία, η Νότια Αφρική ή η Σαουδική Αραβία, οι οποίες αγωνίζονται με σιγουριά για μεγαλύτερη ανεξαρτησία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες βιώνουν μια δημοκρατικά νομιμοποιημένη κατάρρευση της παλαιότερης δημοκρατίας στον κόσμο
Εν τω μεταξύ, πολλές από αυτές τις αναδυόμενες δυνάμεις επιδιώκουν την ένταξη στην άτυπη, πλέον διευρυμένη συμμαχία BRICS.
Το τέλος της Δυτικής ηγεμονίας υποδηλώνεται επίσης από βαθιές γεωοικονομικές αλλαγές στην φιλελεύθερη παγκόσμια οικονομική τάξη που δημιούργησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η Ρωσο-ουκρανική κρίση έπρεπε να τερματισθεί πριν ανέλθει στις ΗΠΑ ο Τραμπ
Όχι ότι αυτό το βασισμένο σε κανόνες παγκόσμιο εμπορικό σύστημα, το οποίο τώρα επιβαρύνεται από τον ίδιο τον Τραμπ, μπορεί απλώς να αποσυναρμολογηθεί, όπως είναι εμφανές σήμερα από την ενδιαφέρουσα διαμάχη για την προμήθεια σπάνιων γαιών, αλλά σχεδόν τίποτα δεν θα μπορούσε να καταδείξει καλύτερα τους συνήθεις περιορισμούς ασφαλείας του παγκόσμιου εμπορίου από την πρόσφατη απόφαση της κυβέρνησης της Γερμανίας, του παγκόσμιου πρωταθλητή στις εξαγωγές, να παράσχει κρατική βοήθεια στη γερμανική χαλυβουργία, η οποία δεν είναι πλέον ανταγωνιστική στη διεθνή αγορά.
Παρόλο που αυτές οι αλλαγές στις γεωπολιτικές σχέσεις δυνάμεων έχουν εμφανιστεί εδώ και πολύ καιρό, και παρόλο που στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία, η επανεκλογή του Τραμπ δεν μπορούσε να αποκλειστεί, οι δυτικές κυβερνήσεις δεν κατάλαβαν μετά την εισβολή της Ρωσίας ότι αυτή η σύγκρουση, εφόσον δεν αποτράπηκε, έπρεπε να τερματιστεί πάση θυσία κατά τη διάρκεια της θητείας του Τζο Μπάιντεν.
Εν τω μεταξύ, με τη δεύτερη θητεία του Τραμπ, συνέβη αυτό που είχε ανακοινωθεί εδώ και καιρό στο πρόγραμμα του Ιδρύματος Heritage: η σχεδόν μη αναστρέψιμη κατάρρευση του παλαιότερου φιλελεύθερου δημοκρατικού καθεστώτος με βάση ένα μοντέλο που ήδη γνωρίζουμε στην Ευρώπη από το παράδειγμα της Ουγγαρίας και άλλων χωρών.
Αυτά τα αυταρχικά καθεστώτα νέου τύπου σαφώς δεν μπορούν να αποδοθούν στις συγκεκριμένες συνθήκες που περιβάλλουν την αποτυχημένη διάλυση των μετασοβιετικών μορφών διακυβέρνησης.
Αντίθετα, αποτελούν προάγγελο της δημοκρατικά νόμιμης διάλυσης της παλαιότερης δημοκρατίας στον κόσμο και της ταχείας οικοδόμησης και επέκτασης μιας τεχνοκρατικά διαχειριζόμενης φιλελεύθερης-καπιταλιστικής μορφής διακυβέρνησης.
Η δειλία μιας σε μεγάλο βαθμό αδιάλλακτης κοινωνίας των πολιτών
Αυτό που παρατηρούμε στις ΗΠΑ είναι το ίδιο, όχι καν ιδιαίτερα σταδιακό, αλλά δεδομένης της λίγο-πολύ παραλυμένης αντιπολίτευσης, μια μάλλον ανεπαίσθητη μετάβαση από το ένα «σύστημα» στο άλλο: οι τελευταίες ή προτελευταίες δημοκρατικές εκλογές ήταν η εδώ και καιρό ανακοινωθείσα έναρξη μιας ταχείας, αυθαίρετης-αυταρχικής επέκτασης της ταυτόχρονα περικομμένης και εκκαθαρισμένης εκτελεστικής εξουσίας.
Ο Τραμπ το καταχράται, αγνοώντας τις αντιρρήσεις ενός άδειου, σταδιακά κατεστραμμένου νομικού συστήματος από πάνω προς τα κάτω.
Αρχικά, ο πρόεδρος σφετερίστηκε τις νομοθετικές εξουσίες του κοινοβουλίου με την αυστηρή τελωνειακή πολιτική του και προσπάθησε να περιορίσει σταδιακά την ανεξαρτησία του Τύπου και του πανεπιστημιακού συστήματος.
Στη συνέχεια, εκφόβισε την αντιπολίτευση με την απρόκλητη χρήση της Εθνοφρουράς σε μεγάλες πόλεις όπως το Λος Άντζελες, η Ουάσινγκτον και το Σικάγο.
Η ίδια η παρουσία της σηματοδοτεί την προθυμία της κυβέρνησης να χρησιμοποιήσει τον στρατό, που ήδη υπάγεται στα ανώτερα κλιμάκια, εναντίον των ίδιων των πολιτών της, εάν χρειαστεί.
Ενώ εντός της ΕΕ το κομματικό σύστημα και οι δημοκρατικές εκλογές εξακολουθούν να προστατεύονται ακόμη και σε αυταρχικά κράτη όπως η Ουγγαρία (ή νωρίτερα στην Πολωνία), στις ΗΠΑ η μοίρα τους είναι ακόμη αβέβαιη.
Υπάρχει πραγματική αντίσταση, αν υπάρχει καθόλου, μόνο που είναι δωρεάν και ενάντια στο Ισραήλ.
Μετά τις πρόσφατες εκλογικές επιτυχίες των Δημοκρατικών, ο Τραμπ επιδίωξε να περιθωριοποιήσει και να υποτιμήσει την πολιτική αντιπολίτευση μέσω καταγγελιών. Στην εξωτερική πολιτική, δεν τον ενδιαφέρει επίσης το διεθνές δίκαιο, όπως δείχνουν οι αυθαίρετες στρατιωτικές του ενέργειες κατά των λαθρεμπόρων στα ανοικτά των ακτών της Βενεζουέλας.
Το πιο εκπληκτικό και μέχρι στιγμής ανεξήγητο φαινόμενο σε αυτή τη σταδιακή αλλά σκόπιμη διαδικασία κατάληψης της εξουσίας είναι η δειλία της κοινωνίας των πολιτών, η οποία σε μεγάλο βαθμό δεν έχει προβάλει καμία αντίσταση, πόσο μάλλον η προθυμία να εξυπηρετήσει τους φοιτητές και τους καθηγητές που, μέχρι πρόσφατα, είχαν φέρει την αδικαιολόγητη αντίσταση στην υποτιθέμενη αποικιακή δύναμη του Ισραήλ σε ακραίο επίπεδο στις πανεπιστημιουπόλεις τους.
Όχι ότι υποθέτω ότι συμπεριφερόμαστε διαφορετικά. Απλώς δεν βλέπω κανένα πειστικό σημάδι αντιστροφής της πορείας που ακολουθήθηκε προς ένα πολιτικά αυταρχικό, τεχνοκρατικά διοικούμενο, αλλά οικονομικά φιλελεύθερο κοινωνικό σύστημα.
Επειδή οι πιθανοί διάδοχοι του Τραμπ έχουν μια ακόμη πιο κλειστή «κοσμοθεωρία» από αυτήν του παθολογικά ναρκισσιστικού προέδρου, προσανατολισμένου σε βραχυπρόθεσμα προσωπικά «κέρδη» και επιβεβαιώσεις, ο οποίος θα προτιμούσε να είναι μεγιστάνας και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Ειρήνης παρά πολιτικός με όραμα.
Για τους μέχρι στιγμής προβληματισμούς, δεν μπορώ να ισχυριστώ ότι έχω αρμοδιότητες που υπερβαίνουν αυτές ενός αναγνώστη εφημερίδας.
Με ενδιαφέρουν πρωτίστως σε σχέση με το ζήτημα του τι σημαίνει για την Ευρώπη στη σημερινή κατάσταση η γεωπολιτική ανακατανομή της εξουσίας και η μακροχρόνια πολιτική διαίρεση της Δύσης.
Στις ακόλουθες γραμμές, ξεκινάω από την υπόθεση ότι, με εξαίρεση μεμονωμένες περιπτώσεις, οι κυβερνήσεις της ΕΕ και των κρατών μελών της εξακολουθούν να έχουν την ακλόνητη βούληση να τηρούν τα κανονιστικά θεμέλια και τις αντίστοιχες καθιερωμένες πρακτικές των συνταγμάτων τους.
Εξ ου και ο πολιτικός στόχος της ενίσχυσης της επιρροής της σε τέτοιο βαθμό ώστε η ΕΕ να μπορέσει να εδραιωθεί ως αυτόνομος συμμετέχων στην παγκόσμια πολιτική και την παγκόσμια κοινωνία, ανεξάρτητη από τις ΗΠΑκαι ανεξάρτητη από συμβιβασμούς που έρχονται σε αντίθεση με το σύστημα με τις ΗΠΑ ή άλλα αυταρχικά κράτη.
Όσον αφορά τη συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία, «εμείς», αν μου επιτρέπεται να μιλήσω από αυτή την ευρωπαϊκή οπτική γωνία, ωστόσο, συνεχίζουμε να βασιζόμαστε στην υποστήριξη των ΗΠΑ επειδή δεν διαθέτουμε την τεχνολογία τους για την απαραίτητη εναέρια αναγνώριση.
Χωρίς την υποστήριξη των ΗΠΑ, το ουκρανικό μέτωπο δεν θα μπορούσε να κρατηθεί. Αλλά αυτές οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες δεν διατηρούν πλέον τον κανονιστικό τους ρόλο, όπως ανακοινώθηκε από τον Μπάιντεν, ως νόμιμου υποστηρικτή της Ουκρανίας βάσει του διεθνούς δικαίου και, στην καλύτερη περίπτωση, προμηθεύουν όπλα που πληρώνονται από την Ευρώπη (δηλαδή, την de facto Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας), έχουν γίνει ένας απρόβλεπτος εταίρος για τους συμμάχους τους.
Μόνο και μόνο για αυτόν τον λόγο, έχουμε συμφέρον από την ταχεία κατάπαυση του πυρός που επιδιώκει η ουκρανική ηγεσία. Αυτό έχει μια δυσάρεστη συνέπεια για την Ευρώπη που δεν έχει συζητηθεί μέχρι στιγμής.
Η ΕΕ δεν μπορεί να αποστασιοποιηθεί πολιτικά από το παθητικό, ας πούμε, υποχωρούν μέλος του ΝΑΤΟ, τις ΗΠΑ, παρόλο που αυτό σημαίνει ότι η «Δύση» εξακολουθεί να ενεργεί από κοινού, αλλά δεν μιλάει πλέον με μία φωνή για τους κανόνες.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία αναγκάζει την ΕΕ να εμμείνει στη συμμαχία της με τις ΗΠΑ εντός του ΝΑΤΟ, το οποίο, λόγω της αλλαγής καθεστώτος που έχει ξεκινήσει στο σημαντικότερο και μέχρι στιγμής ηγετικό μέλος του, δεν μπορεί πλέον να επικαλεστεί πειστικά τα ανθρώπινα δικαιώματα για να δικαιολογήσει τη στρατιωτική του υποστήριξη προς την Ουκρανία.
Όποιος έχει ακούσει την τελευταία ομιλία του Τραμπ στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ πρέπει να παραδεχτεί ότι η ρητορική που χρησιμοποιούσε από την πρώτη ημέρα της σύγκρουσης η τότε ακόμη ενωμένη Δύση για να δικαιολογήσει την υποστήριξή της στην Ουκρανία που δέχτηκε επίθεση με το διεθνές δίκαιο έχει απαξιωθεί.
Οι μόνες που δεν επηρεάζονται από αυτή την αμήχανη κατάσταση είναι η ομάδα των αρχικά 30 χωρών, μερικές από τις οποίες βρίσκονται εκτός ΕΕ αλλά είναι ανεξάρτητες από τις ΗΠΑ και έχουν ενωθεί υπό την ηγεσία της Γαλλίας και της Βρετανίας για να υποστηρίξουν την Ουκρανία.
Επομένως, ελπίζω ότι είναι ακούσια ειρωνεία ότι ακριβώς αυτή η ομάδα χωρών, χωρίς δεύτερη σκέψη, έδωσε στον εαυτό της το όνομα «συνασπισμός των προθύμων» – το ίδιο όνομα με το οποίο ο Τζορτζ Μπους, με τη βοήθεια του Βρετανού πρωθυπουργού, αλλά ενάντια στην αντίσταση της Γαλλίας και της Γερμανίας, συγκέντρωσε έναν συνασπισμό προς υποστήριξη της εισβολής του στο Ιράκ, η οποία ήταν παράνομη βάσει του διεθνούς δικαίου.
Μετά από αυτή τη σύντομη επισκόπηση της μεταβαλλόμενης κατάστασης στη διχασμένη Δύση, έρχομαι στο κύριο ερώτημά μου: πόσο ρεαλιστικό είναι να επιδιώξουμε περαιτέρω πολιτική ενότητα στην ΕΕ, ώστε να αναγνωριστεί εντός της παγκόσμιας κοινότητας όχι μόνο ως ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς εμπορικούς εταίρους, αλλά και ως ανεξάρτητη οντότητα ικανή για αυτοεπιβεβαίωση και πολιτική δράση;
Αν και τα νεότερα κράτη μέλη στο ανατολικό τμήμα της ΕΕ είναι τα πιο ένθερμα για εξοπλισμούς, είναι τα λιγότερο πρόθυμα να περιορίσουν τις δικές τους εθνικές εξουσίες για μια τέτοια γενική ενίσχυση.
Δεδομένης αυτής της συνέπειας, η πρωτοβουλία, αν και από αυτή την άποψη η εθνική κυβέρνηση της Μελόνι θα αποτύγχανε επίσης, πρέπει να προέλθει από τις κύριες δυτικές χώρες της Ένωσης – και σήμερα, δεδομένης της τρέχουσας αδυναμίας της Γαλλίας, πάνω απ’ όλα από τη Γερμανία.Η έναρξη της οικοδόμησης μιας κοινής ευρωπαϊκής άμυνας θα μπορούσε να δώσει ώθηση προς αυτή την κατεύθυνση.
Εν τω μεταξύ, η Bundestag ενέκρινε κονδύλια για σημαντική επέκταση και ενίσχυση της Bundeswehr, και δεν με ενδιαφέρει η αμφίβολη δικαιολόγηση της υποτιθέμενης τρέχουσας απειλής ρωσικής επίθεσης στο ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση επιδιώκει την κατασκευή του «ισχυρότερου στρατού στην Ευρώπη» στο πλαίσιο των υφιστάμενων συνθηκών, δηλαδή τελικά στο πλαίσιο της εθνικής της εξουσίας.
Με αυτόν τον τρόπο, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση συνεχίζει την υποκριτική ευρωπαϊκή πολιτική της που ασκούσε η Καγκελάριος Μέρκελ: ρητορικά πάντα φιλοευρωπαϊκή, τις τελευταίες δεκαετίες έχει απορρίψει διάφορες γαλλικές πρωτοβουλίες για στενότερη οικονομική ολοκλήρωση, η τελευταία από τις οποίες ήταν η επίμονη πρωτοβουλία του νεοεκλεγέντα Γάλλου προέδρου Μακρόν.
Αλλά τα ευρωομόλογα για τον καγκελάριο Μερτς, ο οποίος από αυτή την άποψη είναι ακριβώς όπως ο γιος του Σόιμπλε, προέρχονται από τον Κακό.
Δεν υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση λαμβάνει σοβαρά μέτρα για τη δημιουργία μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης ικανής να δράσει στην παγκόσμια πολιτική.
Φυσικά, στο πλαίσιο του καθημερινού αυξανόμενου δεξιού λαϊκισμού σε όλες τις χώρες μας, ένα τόσο καθυστερημένο βήμα προς την περαιτέρω ολοκλήρωση της ΕΕ και, επομένως, την παγκόσμια ικανότητά της να ενεργεί, θα έβρισκε ακόμη λιγότερο αυθόρμητη υποστήριξη από ό,τι πριν.
Και στα περισσότερα δυτικά κράτη μέλη της ΕΕ, οι εγχώριες πολιτικές δυνάμεις για την αποκέντρωση ή τη διάλυση της ΕΕ, ή τουλάχιστον για την αποδυνάμωση των αρμοδιοτήτων των Βρυξελλών, είναι ισχυρότερες από ποτέ.
Γι’ αυτό θεωρώ πιθανό ότι η Ευρώπη θα είναι λιγότερο από ποτέ σε θέση να διαχωρίσει τον εαυτό της από την προηγούμενη ηγετική δύναμη, τις ΗΠΑ.
Η κεντρική πρόκληση, ωστόσο, θα είναι το κατά πόσον σε αυτή την περίπτωση θα είναι σε θέση να διατηρήσει την κανονιστική και μέχρι στιγμής δημοκρατική και φιλελεύθερη αυτοαξιολόγησή της.
Στο τέλος μιας πολιτικά μάλλον ευνοϊκής ζωής, δεν μου είναι εύκολο να καταλήξω σε αυτό το, παρόλα αυτά, απολογητικό συμπέρασμα: η περαιτέρω πολιτική ολοκλήρωση, τουλάχιστον στον πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν ήταν ποτέ τόσο ζωτικής σημασίας για εμάς όσο είναι σήμερα. Και ποτέ δεν ήταν τόσο απίθανη.
Οι πρόσφατες δηλώσεις ότι «το Αιγαίο δεν έχει πλέον λόγο να το προστατεύει ο Στόλος, διότι μπορεί να κλείσει από τη στεριά» προκαλούν εύλογα ερωτήματα. Όχι μόνο πολιτικά, αλλά πρωτίστως στρατηγικά. Η θέση αυτή δεν ανταποκρίνεται ούτε στη ναυτική θεωρία ούτε στην επιχειρησιακή πραγματικότητα ενός από τα πιο σύνθετα θαλάσσια περιβάλλοντα στον κόσμο.
Το Αιγαίο, με τα πολυάριθμα περάσματά του και τη γεωγραφία των νησιωτικών συστάδων, αποτελεί καθαυτό ναυτικό θέατρο επιχειρήσεων. Η ιδέα ότι ένα τέτοιο περιβάλλον μπορεί να «κλείσει» από την ξηρά είναι προϊόν ηπειρωτικής σκέψης που αγνοεί θεμελιώδεις αρχές της θαλάσσιας στρατηγικής. Όπως διδάσκουν οι Mahan και Corbett, η κυριαρχία στη θάλασσα δεν είναι στατική έννοια· απαιτεί συνεχή παρουσία, επιτήρηση, ελιγμούς και ικανότητα άμεσης αντίδρασης. Η ξηρά μπορεί να υποστηρίξει το ναυτικό έργο, αλλά δεν μπορεί να το υποκαταστήσει.
Η Τουρκία δεν αναπτύσσει ηπειρωτική αποτροπή, αναπτύσσει θαλάσσια επιθετικότητα. Με ισχυρή αεροναυτική δομή, αναβαθμισμένο στόλο, επενδύσεις σε υποβρύχια και τη στρατηγική αντίληψη της «Γαλάζιας Πατρίδας», η Άγκυρα επιδιώκει διαρκή παρουσία στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Εάν η Ελλάδα περιοριστεί σε μια «ξηράς» λογική, παραδίδει αυτομάτως την πρωτοβουλία κινήσεων και επιτρέπει την τουρκική ελευθερία δράσης.
Η αποτροπή δεν είναι δήλωση. Είναι παρουσία. Και η παρουσία στη θάλασσα αποδεικνύεται με πλοία.
Μόνο το Πολεμικό Ναυτικό μπορεί να ελέγξει τους θαλάσσιους διαύλους, να συνοδεύσει πλοία, να επιβάλει κανόνες εμπλοκής, να αποτρέψει απόπειρες «γκριζαρίσματος», να αντιμετωπίσει υποβρύχιες απειλές, να παρέχει ασφάλεια στα νησιά και να προβάλει ισχύ όταν απαιτείται. Τα συστήματα ξηράς –ακόμη και τα πλέον εξελιγμένα– δεν μπορούν να επιχειρήσουν πέραν του ορίζοντα, ούτε να καλύψουν δυναμικά μεταβαλλόμενες συνθήκες στο θαλάσσιο περιβάλλον.
Το Αιγαίο απαιτεί τρία πράγματα: έλεγχο της θάλασσας (Sea Control), άρνηση πρόσβασης στον αντίπαλο (Sea Denial) και δυνατότητα προβολής ισχύος (Power Projection). Και τα τρία είναι αδύνατο να υλοποιηθούν χωρίς ισχυρό Στόλο. Η ιδέα ότι η ξηρά μπορεί να επιτελέσει το ίδιο έργο είναι στρατηγικά εσφαλμένη και πρακτικά επικίνδυνη.
Η ιστορία αυτού του τόπου, από τη ναυμαχία του Ναβαρίνου έως σήμερα, μας διδάσκει ότι η ελληνική ανεξαρτησία κατοχυρώθηκε στη θάλασσα. Οποιαδήποτε θεωρία που υποβαθμίζει τον ρόλο του Πολεμικού Ναυτικού ουσιαστικά παραγνωρίζει την ίδια τη φύση της ελληνικής γεωγραφίας και την ταυτότητα του κράτους μας ως νησιωτικής ναυτικής δύναμης.
Το Αιγαίο δεν είναι χερσαία περίμετρος ώστε να «κλείσει». Είναι θαλάσσιος ζωτικός χώρος που ελέγχεται μόνο από εκείνον που πλέει σε αυτόν.
Και όσο το Πολεμικό Ναυτικό παραμένει ισχυρό, διαρκώς παρόν και αποφασιστικό, η Ελλάδα και η Κύπρος θα μπορούν να υπερασπίζονται τη κυριαρχία και τα κυριαρχικά τους δικαιώματα. Η υποτίμηση του ρόλου του Στόλου δεν συνιστά ρεαλισμό· συνιστά στρατηγικό ρίσκο που η χώρα δεν έχει την πολυτέλεια να αναλάβει.
Η θάλασσα είναι ο καθρέφτης της κυριαρχίας μας. Και τη θάλασσα την προστατεύει μόνο ο Στόλος.
Κλείνοντας να σας υπενθυμίσω κύριε Δένδια ότι: η ναυτική δύναμη δεν κατασκευάζεται από πρωτότυπα. Κατασκευάζεται από πλοία που μπορούν να πολεμήσουν απόψε. Η Ελλάδα πρέπει να εξοπλιστεί με ό,τι εξυπηρετεί το συμφέρον μας όχι ό,τι φαίνεται εντυπωσιακό
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. ΣήμεραείναισυνεργάτηςκαιερευνητήςτουInstitute for National and International Security(INIS),τουStrategy International (SI)καιτουResearch Institute for European and American Studies (RIEAS).
4–7 Δεκεμβρίου 2025, Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού
Η Αγιορειτική Εστία διοργανώνει, στο πλαίσιο των 25 χρόνων από την ίδρυσή της, το 12ο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο με θέμα «Άγιον Όρος και Θεσσαλονίκη διά μέσου των αιώνων», από τις 4 έως τις 7 Δεκεμβρίου 2025, στο αμφιθέατρο «Στέφανος Δραγούμης» του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού.
Όπως σημειώνει η Επιστημονική Επιτροπή: «Στόχος των επιστημονικών συμβολών του Συνεδρίου είναι να διαφωτίσουν ορισμένες από τις σημαντικότερες πτυχές που οριοθετούν το θέμα Άγιον Όρος – Θεσσαλονίκη. Ενδεικτικά, θα επιχειρηθεί να υπομνηματισθούν οι σχέσεις του Αγίου Όρους με τις κοσμικές και τις εκκλησιαστικές αρχές της Θεσσαλονίκης διαχρονικά, καθώς και με την κοινωνία, την οικονομία και το εμπόριο της πόλης. Θα ερευνηθούν, επίσης, τα θεολογικά κινήματα, η αγιολογική συνάφεια καθώς και οι αλληλοεπιδράσεις στην αρχιτεκτονική και στην τέχνη του Αγίου Όρους και της Θεσσαλονίκης. Προκειμένου να υπογραμμισθούν οι βαθιές πνευματικές σχέσεις των δύο χώρων, το Συνέδριο θα αρχίσει με τη διοργάνωση στρογγυλής τράπεζας με ειδικό θέμα την εμβληματική προσωπικότητα του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά και τη σχέση του με το Άγιον Όρος».
Στο πλαίσιο του συνεδρίου πραγματοποιήθηκε η φωτοαναστατική ανατύπωση του δυσεύρετου έργου Mount Athos and Its Monasteries (1924) του Βρετανού αρχαιολόγου, ιστορικού και ερευνητή της Βρετανικής Σχολής Αθηνών Frederick William Hasluck (1878–1920). Το βιβλίο αποτελεί την ένατη έκδοση της σειράς «Αθωνικά Ανάλεκτα» της Αγιορειτικής Εστίας, με εισαγωγή από τον Αθανάσιο Σέμογλου, Καθηγητή Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ.
Παναγιώτης Παύλος
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS). 