Ο Βουλευτής της Κνεσέτ, Ohad Tal, απευθύνεται στο πλήρες σώμα της Κνεσέτ. (Knesset Channel)
ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΑ — 4 Δεκεμβρίου 2025 — Στη σκιά της αυξανόμενης τουρκικής απειλής εναντίον του Ισραήλ και της Δύσης, χθες η ισραηλινή Κνεσέτ πραγματοποίησε μια ιστορική συζήτηση επί της ουσίας για την αντιμετώπιση αυτού του άμεσου κινδύνου. Η ενέργεια αυτή ακολούθησε μια επείγουσα πρόταση που υπέβαλε ο βουλευτής Ohad Tal (Religious Zionism), συν‑πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας Συνεργασίας Ανατολικής Μεσογείου της Κνεσέτ.
Ο βουλευτής Tal προειδοποίησε την Κνεσέτ ότι η Τουρκία υπό την ηγεσία του Ερντογάν «μετατρέπεται γρήγορα και δυναμικά σε απειλή που, στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον, θα μπορούσε να είναι πολύ μεγαλύτερη ακόμη και από την ιρανική απειλή.»
«Σήμερα, η Τουρκία είναι μια ισχυρότερη χώρα από το Ιράν — οικονομικά, στρατιωτικά και διπλωματικά», δήλωσε ο βουλευτής Tal. «Είναι μέλος του ΝΑΤΟ, απολαμβάνει νομιμότητας στην Ουάσιγκτον, και διατηρεί καλές σχέσεις με το Πεκίνο. Ταυτόχρονα, κάτω από το δυτικό της προσωπείο, η Τουρκία φιλοξενεί ένα ισχυρό ισλαμιστικό φονταμενταλιστικό στοιχείο που γίνεται όλο και πιο ισχυρό.»
Ο βουλευτής Tal τόνισε τέσσερις επείγουσες προτεραιότητες πολιτικής:
Καταφύγιο της Χαμάς: Η Τουρκία παρέχει καταφύγιο, νομιμοποίηση και χρηματοδότηση στη Χαμάς, της οποίας η πολιτική ηγεσία λειτουργεί από την Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα. Απόκρυψη διαδρόμου IMEC: Η Άγκυρα προωθεί ανταγωνιστικά έργα διαδρόμων για να υπονομεύσει τον υπό ηγεμονία των ΗΠΑ διάδρομο Ινδία‑Μέση Ανατολή‑Ευρώπη που θα διέρχεται από το Ισραήλ. Αντίθεση στην πώληση F‑16: Το αίτημα της Τουρκίας να αγοράσει προηγμένα αμερικανικά μαχητικά αεροσκάφη αποτελεί άμεση απειλή για το Ισραήλ και τους συμμάχους του στο ΝΑΤΟ, Ελλάδα και Κύπρο. Απειλές κατά της ενεργειακής υποδομής: Η Τουρκία παρεμποδίζει τις εξαγωγές ισραηλινού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μέσω Κύπρου και Ελλάδας, προβάλλοντας αξιώσεις πάνω στα θαλάσσια δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η δεκαετής εκστρατεία του MEF κατά της Τουρκίας δικαιώνεται
Το MEF διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη σύσταση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας Συνεργασίας Ανατολικής Μεσογείου της Κνεσέτ και στην πρόκληση της σημερινής συζήτησης.
Ο ιδρυτής του MEF, Daniel Pipes, πρώτος είχε δηλώσει το 2009 ότι η Τουρκία «δεν είναι πια σύμμαχος», και το 2011 προειδοποίησε προφητικά: «Αν το Ιράν είναι σήμερα ο μεγαλύτερος κίνδυνος στη Μέση Ανατολή, η Τουρκία είναι ο κίνδυνος του αύριο.»
Καταθέτοντας στο Κογκρέσο τον Ιούνιο του 2025, ο διευθυντής πολιτικής ανάλυσης του MEF, Michael Rubin, χαρακτήρισε την Τουρκία «κομβικό σημείο για τη Χαμάς» και ζήτησε να χαρακτηρισθεί ως κράτος χορηγός τρομοκρατίας. Ο διευθυντής έρευνας του MEF, Jonathan Spyer, δημοσίευσε το 2022 πρωτοποριακή ερευνητική μελέτη που αποκάλυπτε το μυστικό δίκτυο φυλακών της Τουρκίας στη Συρία που κρατούν πάνω από 8.000 Σύρους — ευρήματα που αναφέρονται στο νομοσχέδιο πιστώσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ του 2024.
Στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών τον Απρίλιο του 2025, ο εκτελεστικός διευθυντής του MEF, Gregg Roman, ζήτησε να «συγκροτηθεί μια επίσημη αμυντική συμμαχία μεταξύ Ισραήλ‑Ελλάδας‑Κύπρου με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών», δηλώνοντας: «Ο ρόλος της Τουρκίας στη φιλοξενία σουνιτικών τρομοκρατικών ομάδων είναι ανάλογος του ρόλου του Ιράν στη φιλοξενία των σιιτών ισλαμιστικών τους ομολόγων.»
Τουρκικά μέσα ενημέρωσης επιτίθενται κατά του MEF — επιβεβαιώνοντας την επιρροή του
Σε απάντηση, η Τουρκία εξαπέλυσε επιθέσεις κατά του MEF, με τον κρατικό τουρκικό ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό TRT World να υποστηρίζει ότι το MEF είναι μέρος ενός συνασπισμού που στοχεύει την Τουρκία. Η φιλοκυβερνητική εφημερίδα Daily Sabah χαρακτήρισε τον Daniel Pipes «παππού της ισλαμοφοβίας», και ένας εξέχων αρθρογράφος κατηγόρησε αναλυτές του MEF ότι οργάνωσαν συνωμοσίες κατά της Τουρκίας.
Ο βουλευτής Tal προειδοποίησε ότι «πολλές πολιτικές ηγεσίες στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη παραβλέπουν ότι η Τουρκία έχει γίνει ένας αναξιόπιστος παράγοντας που ενθαρρύνει την τρομοκρατία εναντίον της Δύσης και του Ισραήλ και είναι πολιτικά και οικονομικά ασταθής.»
Το Middle East Forum, ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός, προωθεί τα αμερικανικά συμφέροντα στη Μέση Ανατολή και προστατεύει τον δυτικό πολιτισμό από τον ισλαμισμό. Το επιτυγχάνει μέσω ενός συνδυασμού πρωτότυπων ιδεών και στοχευμένης δράσης.
«Πρέπει να προστατεύσουμε τον Βολοντίμιρ» είπε ο Μ.Ρούτε
Το γερμανικό περιοδικό Der Spiegel, σε δημοσίευμά του,προχωρά σε αποκαλύψεις για το πως οι «πρόθυμοι» της ΕΕ δίνουν οδηγίες στο αγαπημένο τους παιδί τον Β.Ζελένσκι (ουσιαστικά τον καθοδηγούν πλήρως καθώς τον ελέγχουν) για το πως πρέπει να αντιδράσει στις επαφές του με τις ΗΠΑ.
Πρόεδροι χωρών όπως ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δεν διστάζουν να κατηγορήσουν το Αμερικανό πρόεδρο ότι υποτίθεται πως παίζει διπλό παιχνίδι και ότι τάχα θα «προδώσει» την Ουκρανία, σαν ο Τραμπ να είχε δώσει ποτέ όρκο πίστης στον Ζελένσκι!
Το Spiegel επικαλείται , μια διαρροή από πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία τους.
Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, προειδοποίησε Ευρωπαίους ηγέτες ότι «υπάρχει πιθανότητα οι ΗΠΑ να προδώσουν την Ουκρανία σε ό,τι αφορά την εδαφική ακεραιότητα, χωρίς σαφήνεια για τις εγγυήσεις ασφαλείας».
Σύμφωνα με το περιοδικό, ο Ε.Μακρόν χαρακτήρισε την τεταμένη στιγμή των συνομιλιών ως «μεγάλο κίνδυνο» για τον Β.Ζελένσκι, με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς να προσθέτει ότι ο Ουκρανός ηγέτης – ο οποίος επίσης συμμετείχε στην τηλεφωνική συνομιλία – έπρεπε να είναι «πολύ προσεκτικός».
«Παίζουν παιχνίδια τόσο με εσάς όσο και με εμάς» φέρεται να είπε ο Φρίντριχ Μερτς.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο οποίος δημόσια έχει επαινέσει τον Ντόναλντ Τραμπ, φέρεται να δήλωσε «ότι πρέπει να προστατεύσουμε τον Βολοντίμιρ».
Το Der Spiegel ανέφερε ότι μίλησε με «αρκετούς» συμμετέχοντες στην τηλεφωνική επικοινωνία, οι οποίοι επιβεβαίωσαν ότι πραγματοποιήθηκε, και δύο από αυτούς φέρεται να δήλωσαν ότι τα αποσπάσματα «αναπαράχθηκαν με ακρίβεια».
Ο εκπρόσωπος του Β.Ζελένσκι αρνήθηκε να σχολιάσει, όπως και το γραφείο του Φ.Μερτς, ενώ το Ελιζέ αμφισβήτησε τα αποσπάσματα που αποδίδονται στον Ε.Μακρόν.
Επίσης, ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες προειδοποίησαν τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε θα προδώσει τα συμφέροντα της Ουκρανίας στις ειρηνευτικές συνομιλίες, ως ο Τραμπ να είχε δώσει δώσει όρκο στον Ζελένσκι ότι θα προστάτευε την Ουκρανία μια χώρα η οποία δεν είναι καν μέλος του ΝΑΤΟ.΄
Ο Μερτς, από την πλευρά του, προέτρεψε τον Ουκρανό πρόεδρο να είναι «εξαιρετικά προσεκτικός» τις επόμενες ημέρες, κατηγορώντας τους Αμερικανούς διαπραγματευτές Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ — γαμπρό του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ — ότι «παίζουν παιχνίδια» τόσο με τους Ευρωπαίους όσο και με το Κίεβο.
«Να μην αφήσουμε τον Ζελένσκι μόνο του με αυτούς τους τύπους»!
Η ανησυχία ξεπερνά το Παρίσι και το Βερολίνο: ακόμη και ο έμπειρος πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, γνωστός για τις άμεσες επαφές του με τον Τραμπ, φέρεται να προειδοποίησε ότι «δεν πρέπει να αφήσουμε την Ουκρανία και τον Βολοντίμιρ μόνους με αυτούς τους τύπους».
Σύμφωνα με τη σημείωση, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε υποστήριξε πλήρως αυτή τη θέση. Όλοι φοβούνται ότι οι δύο Αμερικανοί απεσταλμένοι, ενδέχεται να ακολουθούν μια υπερβολικά συμβιβαστική γραμμή προς τη Μόσχα.
Η τηλεδιάσκεψη της Δευτέρας (21.12.2025) συγκέντρωσε μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής ηγεσίας, από τον Ντόναλντ Τουσκ έως τη Τζόρτζια Μελόνι, καθώς και την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον Αντόνιο Κόστα. Είχε προηγηθεί μια συνάντηση στη Φλόριντα ανάμεσα στον Ουκρανό σύμβουλο Ρουστέμ Ουμιέροφ, τους Γουίτκοφ και Κούσνερ και τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο.
Ο τελευταίος μίλησε για μια «τεράστια ποσότητα δουλειάς» πριν διαμορφωθεί ένα αξιόπιστο ειρηνευτικό σχέδιο. Ο Ζελένσκι, από την πλευρά του, χαιρέτισε δημόσια μια «εποικοδομητική δυναμική», υπενθυμίζοντας ότι η ουκρανική κυριαρχία παραμένει αδιαπραγμάτευτη — ιδίως απέναντι στις ρωσικές απαιτήσεις για ολόκληρο το Ντονμπάς, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών που ελέγχονται από το Κίεβο.
Ωστόσο, όσα λέγονται στο παρασκήνιο διαφέρουν εντελώς από τις δημόσιες δηλώσεις. Στο Παρίσι, το Ελιζέ διαψεύδει ότι ο Μακρόν μίλησε για «προδοσία» εκ μέρους των Αμερικανών, αλλά τι άλλο θα μπορούσε να κάνει εκτός από το να διαψεύσει.
Οι «πρόθυμοι» αρνούνται τα πάντα!
Αντιθέτως, στη συνέντευξη Τύπου της Δευτέρας, ο Γάλλος πρόεδρος είχε επαινέσει τον ρόλο των ΗΠΑ, λέγοντας ότι η πρωτοβουλία τους μπορεί να «ασκήσει πίεση στη Ρωσία», πίσω από τις κλειστές πόρτες όμως ο Γάλλος πρόεδρος καθυβρίζει τον Τραμπ.
Στο Βερολίνο, οι αρχές επίσης αρνούνται να σχολιάσουν «αποσπασματικές διαρροές», επιμένοντας δημόσια στη σημασία της διατήρησης της διατλαντικής ενότητας.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επανέλαβαν πάντως μια κοινή γραμμή: καμία απόφαση δεν πρέπει να ληφθεί «χωρίς τους Ουκρανούς και χωρίς τους Ευρωπαίους», κανένα σχέδιο δεν πρέπει να επιβληθεί «σε βάρος της Ουκρανίας».
Ο Μερτς υπογράμμισε ένα κρίσιμο εργαλείο: τη χρήση των ρωσικών παγωμένων περιουσιακών στοιχείων. Πολλοί στο τηλεφώνημα τόνισαν ότι αυτό το θέμα πρέπει να αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ και όχι των ΗΠΑ — θέση που ο Μερτς επανέλαβε και στον γερμανικό Τύπο την Τετάρτη.
Την ίδια ώρα, οι Γουίτκοφ και Κούσνερ συνέχισαν την ασταθή διπλωματική τους περιοδεία, συναντώντας την Τρίτη τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα για πεντάωρη συνομιλία. Σύμφωνα με το Κρεμλίνο, ορισμένα σημεία εγκρίθηκαν, άλλα προκάλεσαν ενστάσεις, αλλά οι συνομιλίες κρίθηκαν «χρήσιμες». Οι Ευρωπαίοι ήλπιζαν ότι την Τετάρτη θα κατάφερναν να οργανώσουν απευθείας συνάντηση με τους δύο άνδρες· η Μελόνι φέρεται να διαφώνησε, ενώ ο Στουμπ τάχθηκε υπέρ. Η συνάντηση τελικά δεν πραγματοποιήθηκε: ο Γουίτκοφ επέστρεψε κατευθείαν στις ΗΠΑ χωρίς να περάσει από τις Βρυξέλλες.
Έτσι, οι Ευρωπαίοι παραμένουν στο περιθώριο. Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται μεταξύ των Αμερικανών απεσταλμένων και των Ουκρανών εκπροσώπων, με έναν νέο γύρο συνομιλιών να έχει προγραμματιστεί για την Πέμπτη στο Μαϊάμι — και πάλι χωρίς καμία ευρωπαϊκή παρουσία.
Ακόμα και τα νησιά στο Ιόνιο τα αποδίδει με άλλο χρώμα!
Η Κομισιόν εξέδωσε χάρτη που απεικονίζει τα Δωδεκάνησα και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου ως τουρκικά!
Ειδικότερα, ο ευρωβουλευτής Γιάννης Μανιάτης εγκαλεί την Κομισιόν για πρόσφατο χάρτη που εξέδωσε και με βάση τον οποίο όλα τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα δεν ανήκουν στην Ελλάδα, αλλά στην Τουρκία!
Στην πιο πρόσφατη έκδοση του Δεκεμβρίου του 2024 του δημοσιεύματος «Ανακαλύπτοντας την Ευρώπη» που διανέμει η Κομισιόν σε όλον τον κόσμο τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα φαίνονται εκτός ελληνικής κυριαρχίας και έχουν το ίδιο γκρι χρώμα με την Τουρκία.
Μάλιστα, ο Έλληνας ευρωβουλευτής αναφέρει και την σχετική παραπομπή του χάρτη (ISBN 978-92-68-19677-9) και τον συγκρίνει με παρόμοιο χάρτη παλαιότερης έκδοσης, του 2020, στον οποίο τα ίδια νησιά φαίνονται κανονικά με μπλε χρώμα στην ελληνική επικράτεια.
Στην σχετική ανάρτηση που έκανε στα social media, o Γιάννης Μανιάτης υπογραμμίζει πως ήδη έχει καταθέσει σχετική ερώτηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, απαιτώντας εξηγήσεις κι επανόρθωση, αλλά και διασφαλίσεις ότι τέτοιου είδους «λάθη», δεν πρόκειται να επαναληφθούν.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στον ίδιο προκλητικό χάρτη, ακόμα και τα νησιά του Ιονίου, τα οποία έχουν γκρι χρώμα, δεν συμπεριλαμβάνονται ως μέρος της ελληνικής επικράτειας.
Ακολουθεί η ανάρτηση του Γιάννη Μανιάτη:
«Άλλο ένα ατόπημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: Στην τελευταία έκδοση (Δεκεμβρίου 2024) του «Ανακαλύπτοντας την Ευρώπη», που διανέμεται κατά δεκάδες χιλιάδες αντίτυπα σε όλον τον κόσμο, όλα τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα, αντί για το χρώμα της Ελλάδας, απεικονίζονται με το χρώμα της Τουρκίας!!! (χάρτης 1, ISBN 978-92-68-19677-9)
Το ακόμα χειρότερο είναι ότι, στην αντίστοιχη έκδοση του 2020 (χάρτης 2 ), τα ίδια νησιά, απεικονίζονται κανονικά, με το χρώμα της Ελλάδας. Αυτό σημαίνει ότι μεταξύ 2021 και 2024, άλλαξε η χρωματική απεικόνιση των νησιών του ανατολικού Αιγαίου.
Ήδη, κατέθεσα σχετική ερώτηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, απαιτώντας εξηγήσεις κι επανόρθωση, αλλά και διασφαλίσεις ότι τέτοιου είδους «λάθη», δεν πρόκειται να επαναληφθούν».
Το αποχαιρετιστήριο μήνυμα στάλθηκε μέσω email στο προσωπικό των τριών πανεπιστημιουπόλεων. Η πρώην Ύπατος Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική κατηγορείται για φερόμενες παρατυπίες στον διαγωνισμό για τη δημιουργία της νέας Διπλωματικής Ακαδημίας της ΕΕ.
Ρώμη.
Η Φεντερίκα Μογκερίνι επέλεξε να παραιτηθεί . Μετά από πέντε χρόνια στο τιμόνι του Κολλεγίου της Ευρώπης και διευθύντρια της Διπλωματικής Ακαδημίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παραιτήθηκε με email προς το προσωπικό των τριών πανεπιστημιουπόλεων: μερικές μετρημένες, θεσμικές γραμμές, οι οποίες ωστόσο σηματοδοτούν τον επίλογο μιας ιστορίας που κορυφώθηκε μέσα σε λίγες μέρες.
«Σύμφωνα με την απόλυτη αυστηρότητα και το αίσθημα δικαιοσύνης με το οποίο ανέκαθεν εκτελούσα τα καθήκοντά μου», έγραψε, «σήμερα αποφάσισα να παραιτηθώ από τις θέσεις μου ως Πρύτανης του Κολλεγίου της Ευρώπης και Διευθύντριας της Διπλωματικής Ακαδημίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
La Repubblica
Η Μογκερίνι, πρώην Ύπατη Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική και μια από τις πιο αναγνωρίσιμες προσωπικότητες στη διπλωματία της ΕΕ, έχει εμπλακεί σε ένα δικαστικό σκάνδαλο: την έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO), η οποία οδήγησε στη σύλληψή της στο Βέλγιο στις 2 Δεκεμβρίου μαζί με δύο συναδέλφους της.
Η κατηγορία αφορά φερόμενες παρατυπίες στον διαγωνισμό για τη δημιουργία της νέας Διπλωματικής Ακαδημίας της ΕΕ.
Αφέθηκε ελεύθερη μετά από ανάκριση, χωρίς να θεωρηθεί ότι συνιστά κίνδυνο διαφυγής. Ωστόσο, η καταιγίδα που έχει κατακλύσει τον πρύτανη της έχει καταστήσει αδύνατο να παραμείνει στο τιμόνι του ακαδημαϊκού ιδρύματος που, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο, τα τελευταία χρόνια έχει συνυφάνει το όνομά του με την εκπαίδευση της μελλοντικής ελίτ της Ευρώπης.
«Είμαι βέβαιη», γράφει η Μογκερίνι, «ότι η κοινότητα του Κολλεγίου θα συνεχίσει στην πορεία της καινοτομίας και της αριστείας που έχουμε χαράξει μαζί κατά τη διάρκεια αυτών των υπέροχων πέντε ετών».
SKY TG24
«Είμαι περήφανη», συνεχίζει, «για όσα έχουμε πετύχει μαζί και είμαι βαθιά ευγνώμων για την εμπιστοσύνη και την υποστήριξη που μου έχουν δείξει φοιτητές, καθηγητές, προσωπικό και απόφοιτοι».
Εν τω μεταξύ, μια επίθεση στην ίδια την Μογκερίνι προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σε μια ανάρτηση στο X, ο Αναπληρωτής Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Κρίστοφερ Λαντάου περιέγραψε την πρώην Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ ως «το ίδιο άτομο που αποκάλεσε την κομμουνιστική Κούβα «μονοκομματική δημοκρατία» και προώθησε τις ευρωπαϊκές επενδύσεις, τον τουρισμό και το εμπόριο, γεγονός που στήριξε το καταπιεστικό και σθεναρά αντιαμερικανικό καθεστώς στο νησί».
Σύμφωνα με πληροφορίες που έλαβε η γερμανική έκδοση Der Spiegel , αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες εξέφρασαν έντονη δυσπιστία για τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.
Σε μια εμπιστευτική τηλεφωνική επικοινωνία τη Δευτέρα με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αναφέρει το Der Spiegel , επικαλούμενο την αγγλική απομαγνητοφώνηση της συνομιλίας, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησαν ότι η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να δεχτεί εδαφικές παραχωρήσεις στη Ρωσία χωρίς να εγγυηθεί επαρκή ασφάλεια για το Κίεβο.
Ο Μακρόν δήλωσε ότι «υπάρχει πιθανότητα οι ΗΠΑ να προδώσουν την Ουκρανία στο εδαφικό ζήτημα», ενώ ο Μερτς προέτρεψε τον Ζελένσκι να «είναι εξαιρετικά προσεκτικός».
Η δυσπιστία στρέφεται ιδιαίτερα προς δύο απεσταλμένους κοντά στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, τον επιχειρηματία Στιβ Γουίτκοφ και τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Τραμπ, οι οποίοι, μαζί με τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, έχουν ξεκινήσει συνομιλίες με το Κίεβο και τη Μόσχα.
Ο Φινλανδός πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ και ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε φέρεται επίσης να προειδοποίησαν τους συμμάχους τους: «Δεν μπορούμε να αφήσουμε την Ουκρανία μόνη με αυτούς τους δύο», φέρεται να είπε ο Στουμπ.
Στην τηλεδιάσκεψη, σύμφωνα με το Der Spiegel, συμμετείχαν επίσης ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ, η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντερικσεν, ο Νορβηγός πρωθυπουργός Γιόνας Γκαρ Στόρε, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.
Ορισμένοι συμμετέχοντες επιβεβαίωσαν την ουσία του ρεπορτάζ στο Der Spiegel, αποφεύγοντας να επιβεβαιώσουν την αυθεντικότητα των άμεσων αποσπασμάτων.
Το Μέγαρο των Ηλυσίων αρνήθηκε ότι ο Μακρόν είχε μιλήσει για «προδοσία», αλλά δεν παρείχε εναλλακτική εκδοχή, εξηγεί το εβδομαδιαίο περιοδικό.
Δημόσια, ωστόσο, ο Μακρόν επαίνεσε την αμερικανική πρωτοβουλία ως «ένα εξαιρετικό πράγμα που ασκεί πίεση στη Ρωσία».
Το Βερολίνο απέφυγε να σχολιάσει, υπενθυμίζοντας ότι ο Μερτς είχε επανειλημμένα σε συνέντευξη Τύπου τη σημασία της διατλαντικής συνεργασίας και τη χρήση παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων ως μοχλού ευρωπαϊκής διαπραγμάτευσης.
Mal-être au champ : pourquoi les agriculteurs sont-ils plus à risque de suicide ?
Les agriculteurs, en particulier les hommes de moins de 64 ans, sont beaucoup plus à risque de suicide que la population générale. Comment expliquer ce phénomène ? Les raisons sont multiples : aucune, à elle seule, n’explique tout. Les pressions économiques jouent un rôle, tout comme le manque d’accès aux soins de santé mentale et une certaine construction du métier au masculin, qui rend encore plus compliqué le fait d’appeler à l’aide.
Pourquoi ces hommes et ces femmes, qui nourrissent la société, sont-ils et elles si vulnérables face au risque de suicide ? Les difficultés économiques jouent un rôle, mais n’expliquent pas, à elles seules, un phénomène aussi massif et durable dans le temps : en 2015, la MSA dénombrait 604 suicides parmi ses bénéficiaires, tandis Santé publique France dénombrait près de 300 suicides entre 2010 et 2011.
Dans tous les cas, les agriculteurs âgés de 15 ans à 64 ans ont environ 46 % plus de risques de se suicider que les autres catégories socioprofessionnelles, selon le rapport 2025 de la MSA. Le suicide agricole révèle donc des mécanismes sociaux profonds.
Le suicide agricole, un fait social
Depuis Émile Durkheim (1897), le suicide est compris comme un fait social. Il ne dépend pas seulement de la psychologie individuelle, mais aussi de l’intégration et de la cohésion sociale.
Autrefois concentrés dans les villes, les suicides touchent désormais le monde rural, fragilisé par les transformations du travail agricole, la solitude et l’insuffisance des formes actuelles de solidarités.
Le rapport 2026 de la MSA montre que ce sont les non-salariés agricoles (par exemple, les chefs d’exploitation) qui présentent le surrisque de suicide le plus élevé. Ce surrisque, d’environ 56,7 %, est supérieur à la fois à celui des salariés agricoles (40 %) et à celui de la population générale.
Il touche plus particulièrement les hommes entre 45 ans et 54 ans et les plus de 65 ans, avec des disparités régionales marquées. Les taux de suicide supérieurs à la moyenne nationale se concentrent particulièrement dans les territoires ruraux et semi-ruraux de la France. La MSA identifie plusieurs territoires particulièrement à risque, dont la Bretagne et plus largement l’Armorique, la Dordogne et le Lot-et-Garonne, le Poitou, la Mayenne, l’Orne et la Sarthe, le Limousin, ainsi que les Charentes.
Les facteurs de risque incluent l’âge, le sexe (les hommes étant près de trois fois plus exposés que les femmes), les maladies psychiatriques et un antécédent de tentative de suicide dans les cinq années précédant le passage à l’acte.
Le suicide agricole est donc un symptôme de souffrance d’origine sociale. Le suicide agricole doit être compris non seulement comme une souffrance individuelle, mais aussi comme un phénomène façonné par des facteurs collectifs et structurels. Les régularités observées dans l’exposition au surrisque (âge, sexe, lieu de résidence, secteur d’activité, etc.) montrent qu’il s’agit d’un fait social, dont les causes sont avant tout sociales et contextuelles.
Elle ne peut être soulagée uniquement par une aide psychologique. L’analyse des parcours de soins montre qu’un profil majoritaire, qui représente plus des trois quarts des suicides, correspond à des personnes ayant peu recours aux soins dans l’année précédant leur décès. Si les territoires ruraux apparaissent davantage exposés selon la grille de densité de l’Insee, les statistiques révèlent ici qu’il n’existe aucun lien direct entre l’accessibilité aux soins primaires et le suicide.
Ainsi, le surrisque observé dans les zones rurales ne semble pas lié à la densité ou à l’accès aux soins, mais renvoie plutôt à d’autres déterminants sociaux. Agir sur les conditions qui produisent la souffrance est indispensable.
Une conjonction de causes qui augmente le risque suicidaire
Réduire le suicide des agriculteurs à la crise économique serait une erreur. Crises du lait, de la vache folle ou hausse des coûts peuvent déclencher des passages à l’acte, mais ne constituent pas des causes uniques. Le sociologue Nicolas Deffontaines a montré que chaque situation combine des facteurs économiques, sociaux, symboliques et biographiques.
En 2015, à Sainte-Anne-d’Auray (Morbihan), un homme plante une croix blanche en mémoire des agriculteurs qui se suicident chaque année.Jean-Sébastien Évrard/AFP
Chaque parcours est singulier. Certains vivent l’effondrement économique comme une perte d’identité. D’autres subissent la pression familiale ou le regard du voisinage. Les transformations du métier, la dépendance aux marchés mondiaux, la bureaucratisation et la précarisation bouleversent profondément les équilibres de vie. Le suicide agricole n’est pas conjoncturel : c’est un phénomène structurel, révélateur d’un système en mutation et d’une identité professionnelle en souffrance.
Entre 2018 et 2021, la Bretagne a expérimenté un dispositif de reconversion pour les agriculteurs en difficulté. Les témoignages des reconvertis mettent en lumière que perdre son activité, c’est perdre une expertise, un rôle social et un sens à sa vie quotidienne. La reconversion implique une recomposition identitaire difficile, comparable à un deuil : deuil d’une histoire, d’un statut, d’une vocation, parfois même d’un projet de vie. C’est une question que j’explore dans un article à paraître en décembre 2025 dans la revue Paysans et Société, 2025/6, n° 414.
Le monde agricole reste profondément marqué par une construction genrée du métier. L’homme producteur, fort et silencieux, symbolise le « bon agriculteur ». Courage physique, endurance et dévouement total à l’exploitation définissent ce modèle.
Ces représentations influencent directement la santé mentale des agriculteurs : demander de l’aide, se reposer ou reconnaître sa détresse peuvent être perçus comme une faiblesse ou une atteinte à l’honneur professionnel. La valorisation de l’autonomie, héritée de l’indépendance paysanne, peut ainsi conduire à un déni de vulnérabilité. Les normes de genre produisent une exposition différenciée à la souffrance et au risque suicidaire. Comprendre cette dimension genrée est essentiel pour toute politique de prévention.
Le suicide agricole est donc multifactoriel et ne se comprend qu’en articulant les dimensions économiques, sociales, culturelles et genrées du métier. Il révèle moins des fragilités individuelles que les tensions d’un système professionnel et symbolique en crise.
Comment prévenir le mal-être agricole ?
Les politiques de prévention actuelles reposent sur plusieurs axes :
la sensibilisation et la formation des agriculteurs et des professionnels pour détecter la détresse ;
l’accès à l’aide psychologique, via des lignes d’écoute (Agri’écoute, numéro de téléphone unique à disposition es assurés MSA en grande détresse, joignable 24 heures sur 24, sept jours sur sept), des consultations et des accompagnements spécifiques ;
la prévention collective, avec réseaux d’entraide, groupes de parole et soutien local pour réduire l’isolement.
Le programme de Prévention du mal-être agricole (PMEA) de la MSA vise à structurer et coordonner ces actions. Il intervient dès les premiers signes de difficulté et mobilise acteurs agricoles, partenaires institutionnels et professionnels de santé.
Les « sentinelles », bénévoles ou professionnels de proximité issus du monde rural, jouent un rôle crucial dans le dispositif. Ce sont eux qui repèrent les signes de détresse, écoutent et orientent les agriculteurs vers les bonnes structures. Leur proximité avec le terrain permet d’intervenir avant la rupture. Cette approche humaine, fondée sur la solidarité et ancrée dans le territoire, constitue un pilier de la santé mentale en milieu agricole.
Mais pour que ces actions soient pleinement efficaces, il est essentiel de prendre en compte les expériences (dont les difficultés) vécues par ces sentinelles, qui ne doivent pas nécessairement être des actifs du secteur agricole. Il peut également s’agir de retraités agricoles ou d’autres acteurs ruraux non agricoles, par exemple maires et secrétaires de commune, ambulanciers, vétérinaires, etc. Il faut ainsi répondre à leur besoin de formation et de soutien. Entre 2023 et 2024, le nombre de sentinelles a augmenté de 29 %.
Une telle approche systémique, organisée autour d’un véritable écosystème de prévention du mal-être agricole (réunissant un réseau d’acteurs de proximité, de professionnels de santé, d’institutions et politiques publiques), constitue une piste majeure pour construire une stratégie de santé mentale en milieu agricole, capable de répondre aux vulnérabilités individuelles tout en agissant sur les facteurs sociaux et collectifs.
Οι Βρετανοί υπουργοί πλέον μιλούν ανοιχτά για τις οικονομικές επιπτώσεις ενός “χαοτικού Brexit”. Αλλά δεν υπάρχει εύκολος μοχλός που να μπορούν να τραβήξουν.
Το πρόβλημα για τον Keir Starmer είναι ότι το υπάρχον σχέδιό του να αποκαταστήσει τους δεσμούς με την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι απίθανο να μεταβάλει πραγματικά την οικονομική ανάπτυξη του Η.Β. | Jack Taylor/Getty Images
4 Δεκεμβρίου 2025 04:00 π.μ. CET
Από Jon Stone και Dan Bloom
ΛΟΝΔΙΝΟ — Ο Keir Starmer υπόσχεται στους Βρετανούς ψηφοφόρους ότι θα καλύψει το κενό που άφησε το Brexit στην οικονομία του Η.Β., αλλά οι Βρυξέλλες φαίνεται πως έχουν ήδη αρκετά στο τραπέζι τους.
Ημέρες αφότου οι ζοφερές προοπτικές ανάπτυξης της Βρετανίας αποκαλύφθηκαν στον προϋπολογισμό του Η.Β., ο πρωθυπουργός της χώρας έκανε δύο ομιλίες υποσχόμενος στενότερους δεσμούς με την Ευρωπαϊκή Ένωση και προήγαγε τον υπεύθυνο για την Ε.Ε., Nick Thomas‑Symonds, σε υπουργό.
«Έχουμε να συνεχίσουμε να κινούμαστε προς μια πιο στενή σχέση με την Ε.Ε., και πρέπει να είμαστε ώριμοι γι’ αυτό, να αποδεχθούμε ότι αυτό θα απαιτήσει trade‑offs», είπε ο Starmer τη Δευτέρα.
Αλλά οι ευρωπαίοι ηγέτες ήδη παλεύουν με γεμάτα γραφεία καθώς αναζητούν ένα τέλος στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και αντιμετωπίζουν τις δικές τους εγχώριες οικονομικές προκλήσεις — και υπάρχει επιφυλακτικότητα ως προς το πόσο χώρο για ελιγμούς έχει πραγματικά ο βρετανός πρωθυπουργός.
Οι πολιτικές “κόκκινες γραμμές” του Starmer — καμία τελωνειακή ένωση, καμία ενιαία αγορά και καμία επιστροφή στην ελευθερία μετακίνησης — παραμένουν σε ισχύ, και οι υπουργοί συνεχίζουν να τονίζουν ότι μια επιστροφή στην πλήρη συμμετοχή στην Ε.Ε. δεν είναι στο τραπέζι.
Ακόμη και η υπάρχουσα ατζέντα “reset” για την Ε.Ε. του Starmer — που στοχεύει να αναιρέσει κάποιες από τις πιο σκληρές πλευρές της συμφωνίας Brexit του Boris Johnson — δεν εξελίσσεται όπως είχε προγραμματιστεί.
Η Ρέιτσελ Ριβς χρησιμοποίησε την ομιλία της στο συνέδριο του Εργατικού Κόμματος στο Λίβερπουλ για να αναφερθεί στα οφέλη της βελτιωμένης διασυνοριακής κινητικότητας για την οικονομία. | Adam Vaughan/EPA
Μια προσπάθεια να ενταχθεί η Βρετανία στο πρόγραμμα SAFE της Ε.Ε. για δάνεια υπέρ εξοπλισμών κατέρρευσε την περασμένη εβδομάδα, αφού οι δύο πλευρές απέτυχαν να συμφωνήσουν στο πόσα χρήματα θα κατέβαλλε το Η.Β.
«Το ίδιο ερώτημα “πόσα πρέπει να συνεισφέρει το Η.Β.?” έχει καθυστερήσει ουσιαστικά την υλοποίηση όλων των θεμάτων επαναφοράς», δήλωσε ένας διπλωμάτης της Ε.Ε. που δεν είχε εξουσιοδότηση να μιλήσει επώνυμα.
Παρά τη συνεχή συζήτηση στο Λονδίνο για στενότερους δεσμούς, το φόρουμ για να τεθούν νέα ζητήματα στην ατζέντα θα είναι η σύνοδος κορυφής Ε.Ε.–Η.Β. που αναμένεται το επόμενο έτος. Αλλά δεν έχει οριστεί ακόμη ημερομηνία γι’ αυτή τη συνάντηση.
«Κανείς εδώ δεν μιλά για την επόμενη σύνοδο κορυφής ακόμη. Δεν λέω ότι δεν θα γίνει, απλώς είναι θέμα προτεραιοτήτων», είπε άλλος διπλωμάτης της Ε.Ε.
«Για εμάς, το επίκεντρο τώρα είναι να προχωρήσουμε με τις υφιστάμενες δεσμεύσεις μας και να οριστικοποιήσουμε αυτές τις συμφωνίες, να ξεκινήσουμε την υλοποίησή τους και να δείξουμε ότι αυτές οι συμφωνίες αποφέρουν αξία. Αυτό απαιτεί χρόνο», είπε τρίτος διπλωμάτης.
Περιορισμένο εύρος
Το πρόβλημα για τον Starmer είναι ότι το υπάρχον σχέδιό του για την αποκατάσταση των δεσμών με την Ε.Ε. είναι απίθανο να επιφέρει αισθητή ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη του Η.Β.
Οικονομολόγοι του Centre for European Reform υπολογίζουν ότι το κυβερνητικό πακέτο επαναφοράς — εάν εφαρμοστεί πλήρως — αξίζει κάπου μεταξύ 0,3% και 0,7% του ΑΕΠ του Η.Β. σε βάθος δεκαετίας.
Την ίδια ώρα, ακαδημαϊκοί από την Τράπεζα της Αγγλίας και το Πανεπιστήμιο Stanford εκτιμούν ότι το οικονομικό πλήγμα από το Brexit θα μπορούσε να φτάσει έως και το 8% του ΑΕΠ μέσα στην ίδια περίοδο.
«Είναι εντυπωσιακό πόσο συχνά ο υπουργός Οικονομικών και ο πρωθυπουργός εκφράζουν πλέον τη λύπη τους για το κόστος του Brexit, χωρίς να κάνουν καμία πρόταση για το πώς να αλλάξει το status quo», είπε ο Joël Reland, ερευνητής στο think tank U.K. In A Changing Europe.
«Αυτό θα μπορούσε να εκληφθεί ως μια αργή διολίσθηση προς παραβίαση των κόκκινων γραμμών τους, αλλά υποψιάζομαι ότι πρόκειται κυρίως για διαχείριση του εσωτερικού πολιτικού τοπίου. Βρίσκονται σε δύσκολη οικονομική κατάσταση και το Brexit είναι ένα βολικό πράγμα για να ρίξουν το φταίξιμο. Δεν νομίζω ότι θα ήταν αρκετά τολμηροί ώστε να ρισκάρουν παραβίαση του προγράμματος όσον αφορά το Brexit, αλλά θα εκπλαγώ αν το “καμία ενιαία αγορά ή τελωνειακή ένωση” παραμείνει στο προεκλογικό πρόγραμμα του 2029», είπε ο Reland.
Ένας αξιωματούχος της βρετανικής κυβέρνησης τόνισε ότι οι κόκκινες γραμμές των Εργατικών παραμένουν σε ισχύ — αλλά πρόσθεσε: «Δεν πιστεύουμε ότι έχουμε φτάσει ακόμη σε αυτές τις κόκκινες γραμμές».
Σπάσιμο του ταμπού
Η προηγούμενη απροθυμία των Εργατικών να μιλήσουν για το Brexit γεννήθηκε από τον φόβο να μην αποξενώσουν ψηφοφόρους που έτειναν προς το Leave και τους οποίους το κόμμα ήθελε να προσελκύσει στις τελευταίες εκλογές.
Ο Keir Starmer υπόσχεται στους Βρετανούς ψηφοφόρους ότι θα διορθώσει το κενό που έχει δημιουργηθεί λόγω του Brexit στην οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου. | Φωτογραφία Pool από τον Tolga Akmen μέσω EPA
Αλλά αυτό άρχισε να αλλάζει κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.
Ο Thomas‑Symonds, ο υπουργός που είναι υπεύθυνος για την υλοποίηση της επαναφοράς, πέρασε στην επίθεση σε μια ομιλία που φιλοξενήθηκε από το Spectator, ένα δεξιό περιοδικό. Τα κόμματα που δεσμεύονται να αναστρέψουν την επαναφορά του Starmer προσφέρουν «περισσότερη γραφειοκρατία, βουνά από χαρτούρα και ένα διοικητικό βάρος», υποστήριξε.
Προς έκπληξη των συνεργατών της Ντάουνινγκ Στριτ, οι επιθέσεις είχαν απήχηση και χάραξαν σαφή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην κυβερνητική ατζέντα και σε αυτήν του επικεφαλής του Reform UK, Nigel Farage — του μακροχρόνιου υποστηρικτή του Brexit που κυριαρχεί στις δημοσκοπήσεις — και της ηγέτιδας των Συντηρητικών, Kemi Badenoch.
Αυτό ενθάρρυνε τον Starmer και τους επιτελείς του. Η Rachel Reeves, η επικεφαλής του οικονομικού επιτελείου του Η.Β., αξιοποίησε την ομιλία της στο συνέδριο των Εργατικών στο Λίβερπουλ για να τονίσει τα οφέλη της βελτιωμένης διασυνοριακής κινητικότητας για την οικονομία.
Πριν από τον δύσκολο προϋπολογισμό της περασμένης εβδομάδας, γεμάτο αυξήσεις φόρων, προχώρησε ακόμη περισσότερο, καταδικάζοντας τις επιπτώσεις ενός «χαοτικού Brexit».
Αν και η νέα ρητορική δεν έχει ακόμη υποστηριχθεί από αλλαγή πολιτικής, υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένοι στενοί συνεργάτες του Starmer αρχίζουν να σκέφτονται πιο φιλόδοξα.
Η επανένταξη στην τελωνειακή ένωση της Ε.Ε. φέρεται να τέθηκε ως επιλογή από τον οικονομικό σύμβουλο του Starmer πριν από τον προϋπολογισμό — αλλά απορρίφθηκε. «Υπάρχουν σίγουρα άνθρωποι που πιέζουν γι’ αυτό εδώ και πολύ καιρό», είπε ένα άτομο με γνώση των συζητήσεων εντός κυβέρνησης.
«Δεν νομίζω ότι αυτό θα εκπλήξει πολλούς, γιατί αν ο υποτιθέμενος πρωταρχικός σου στόχος είναι η ανάπτυξη, τότε αυτός είναι από τους ευκολότερους μοχλούς που μπορείς να τραβήξεις. Οι περισσότεροι οικονομολόγοι θα συμφωνούσαν — είναι η πολιτική που το εμποδίζει».
Όταν ρωτήθηκε την Τετάρτη για το ενδεχόμενο η Βρετανία να υποβάλει αίτηση επανένταξης στην τελωνειακή ένωση, ο υπουργός Υγείας Wes Streeting δεν απέκλεισε ρητά την ιδέα, αλλά τόνισε ότι η κυβερνητική πολιτική αφορά «νέες συνεργασίες και νέες σχέσεις, όχι το να ξαναζήσουμε το παρελθόν».
Αν ο Starmer επιλέξει να αναλάβει το ρίσκο μιας πολιτικής ανατροπής του προεκλογικού του προγράμματος προκειμένου να επανενταχθεί στην τελωνειακή ένωση, οι διπλωμάτες λένε ότι ακόμη και τότε αυτό είναι απίθανο να αποτελέσει γρήγορη λύση για τον Βρετανό πρωθυπουργό.
«Θα πάρει χρόνο. Απλώς σκεφτείτε πόσο αργή είναι μέχρι τώρα η πρόοδος σε ζητήματα SPS, ETS και Erasmus», είπε ο πρώτος διπλωμάτης που είχε αναφερθεί προηγουμένως. «Αυτή τη στιγμή, το Η.Β. χρειάζεται την Ε.Ε. για να ενισχύσει την ανάπτυξή του, όχι το αντίστροφο».
Η χθεσινή ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στο Παλλάς δεν χωρά πολλές παρερμηνείες. Ο πρώην πρωθυπουργός -παρουσία παλαιών του συντρόφων και απλού κόσμου- προχώρησε έμμεσα στην προαναγγελία ενός νέου πολιτικού φορέα στον ευρύτερο προοδευτικό χώρο με στόχο τις επόμενες εκλογές. Θα μεταβάλει άραγε η κίνηση αυτή το πολιτικό σκηνικό;
Βασίλης Σφήνας (ΤΟ ΒΗΜΑ)
Προάγγελος νέου κόμματος; Το πολιτικό του πλαίσιο για την επόμενη ημέρα έδωσε ο Αλέξης Τσίπρας μιλώντας στη παρουσίαση του βιβλίου του «Ιθάκη» ενώ παράλληλα υπερασπίστηκε τα πεπραγμένα της διακυβέρνησής του. Ο πρώην πρωθυπουργός μίλησε για ανάγκη της ριζικής ανασύνθεσης του προοδευτικού χώρου, ώστε να δημιουργηθεί μία «προγραμματικά συμπαγής και αποφασισμένη προοδευτική παράταξη που θα διεκδικήσει με αξιώσεις την προοδευτική διακυβέρνηση του τόπου στις επόμενες εκλογές».
Οι παρουσίες στο κατάμεστο Παλλάς: Ο Αλέξης Τσίπρας ευχαρίστησε τους χιλιάδες πολίτες που έσπευσαν στα βιβλιοπωλεία όλης της χώρας για να πάρουν το βιβλίο του λέγοντας ότι «είναι ένα μήνυμα ότι η ιστορία δεν αποτελεί μονοπώλιο όσων θεωρούν τους εαυτούς τους νικητές». Στην εκδήλωση έδωσαν το παρών ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, Σωκράτης Φάμελλος, ο πρόεδρος της Νέας Αριστεράς Αλέξης Χαρίτσης και περίπου 30 βουλευτές και από τα δύο κόμματα. Ο χώρος του θεάτρου ήταν ασφυκτικά γεμάτος ενώ έξω ήταν συγκεντρωμένοι εκατοντάδες φίλοι και άλλοτε ψηφοφόροι του πρώην πρωθυπουργού.
Η αντίδραση της κυβέρνησης: «Σαν να μην πέρασε μια μέρα. Αμετροεπής, αμετανόητος, αλαζόνας. Αυτοπροσδιορίζεται ως η επιτομή της εντιμότητας ο πρωθυπουργός των «παρα- υπουργείων Δικαιοσύνης», των αμετάκλητα καταδικασμένων υπουργών, του φωτογραφικού Ποινικού Κώδικα και της στοχοποίησης των πολιτικών αντιπάλων του στο όνομα μιας σκευωρίας. Όσο και να προσπαθεί να γυρίσει τη χώρα στο 2015, εμείς θα συνεχίσουμε να πηγαίνουμε μπροστά, χτίζοντας την Ελλάδα του 2030. Το «rebranding» του κ. Τσίπρα κατέληξε το πιο σύντομο ανέκδοτο”, αναφέρει σε ανακοίνωσή του ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης.
Κανένα βήμα πίσω από τους αγρότες
Δηλώνουν αποφασισμένοι: Ενισχύονται ώρα με την ώρα τα μπλόκα των αγροτών, με τα τρακτέρ να πολλαπλασιάζονται και τους συγκεντρωμένους να δηλώνουν αποφασισμένοι να κλιμακώσουν τις κινητοποιήσεις τους. Οι αγρότες έχουν «πολιορκήσει» τα χερσαία σημεία εισόδου και εξόδου της χώρας, παραταγμένοι στα τελωνεία Προμαχώνα, Δοϊράνης και Κήπων στον Έβρο. Στον Έβρο, οι αγρότες μοιράζουν νερό και σάντουιτς στους εγκλωβισμένους οδηγούς φορτηγών με προορισμό την Τουρκία, ενώ αναφέρουν ότι θα παραμείνουν στο σημείο όσο χρειαστεί, στήνοντας καταλύματα για να περάσουν τη νύχτα. Το απόγευμα προχώρησαν σε αποκλεισμό του τελωνείου Ευζώνων. Ωστοσο, αργά το βράδυ άνοιξαν προσωρινά, επιτρέποντας -παρά τον αποκλεισμό- τη διέλευση φορτηγών με ελληνικά προϊόντα και οχημάτων έκτακτης ανάγκης.
Συμπλοκή: Στο Κιάτο, ο αριθμός των αγροτών αυξάνεται ώρα με την ώρα, με τους συγκεντρωμένους να διαμαρτύρονται τόσο για τα δικαιώματά τους όσο και για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Οι συμπλοκές με τις αστυνομικές δυνάμεις ξέσπασαν όταν οι αγρότες επιχείρησαν να κινηθούν προς την Εθνική Οδό. Η αστυνομία απάντησε κάνοντας χρήση δακρυγόνων.
Η παρέμβαση του Πρωθυπουργού: Από την πλευρά του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στη δυσαρέσκεια των αγροτών για τις καθυστερήσεις στις πληρωμές, τονίζοντας ότι φέτος θα λάβουν 500 εκατ. ευρώ περισσότερα (3,7 δισ. έναντι 3,1 δισ. το 2024). Ξεκαθάρισε ότι άλλοι καθυστερούν λόγω ελέγχων και άλλοι δεν δικαιούνται την επιδότηση, ενώ για τα μπλόκα υπογράμμισε ότι η κυβέρνηση είναι «ανοιχτή σε συντεταγμένο διάλογο», αλλά πως «ακραίες ενέργειες δεν βοηθούν». Κακοκαιρία: Κόκκινη προειδοποίηση για 9 Περιφέρειες Ραγδαία επιδείνωση: Ισχυρές και παρατεταμένες βροχές και καταιγίδες αναμένονται έως το πρωί του Σαββάτου στις περισσότερες περιοχές της ανατολικής και νότιας χώρας, σύμφωνα με το έκτακτο δελτίο επιδείνωσης του καιρού που εξέδωσε η ΕΜΥ. Σε πολλές περιοχές τα φαινόμενα θα συνοδεύονται από χαλαζοπτώσεις και πολύ ισχυρούς ανέμους, που στη νοτιοανατολική νησιωτική Ελλάδα την Παρασκευή θα φτάσουν έως και τα 8–9 μποφόρ.
Ποιες περιοχές θα πλήξει; Εννέα περιφέρειες της χώρας έχουν τεθεί σε κατάσταση Red Code από χθες έως το Σάββατο 6 Δεκεμβρίου. Στο καθεστώς αυξημένης ετοιμότητας βρίσκονται οι Περιφέρειες Αττικής, Θεσσαλίας, Πελοποννήσου, Β. Αιγαίου, Ν. Αιγαίου, Κρήτης, Κεντρικής Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Ιονίων Νήσων. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις ΠΕ Θήρας, Ρόδου, Πιερίας, Ημαθίας, Χαλκιδικής και Θεσσαλονίκης.
Σε επιφυλακή ο δήμος Αθηναίων: Ο δήμος Αθηναίων τίθεται σε 24ωρη επιφυλακή από σήμερα το απόγευμα έως την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου, με κλιμάκια από καθαριότητα, πράσινο, τεχνικές υπηρεσίες και δημοτική αστυνομία έτοιμα να επέμβουν όπου χρειαστεί. Παράλληλα, η ομάδα street work του ΚΥΑΔΑ θα περιπολεί σε όλη την πόλη για την υποστήριξη αστέγων, ενώ το Υπνωτήριο και το Κέντρο Ημέρας του Πολυδύναμου Κέντρου Αστέγων θα παραμένουν ανοιχτά για όσους έχουν ανάγκη.
Σιγή ασυρμάτου για το περιεχόμενο των συνομιλιών στο Κρεμλίνο Γουίτκοφ και Κούσνερ ενημέρωσαν Τραμπ και Κίεβο: Ένα 24ωρο μετά την αναχώρηση των Αμερικανών διαπραγματευτών του προέδρου των ΗΠΑ για το σχέδιο ειρήνης στην Ουκρανία, η σιωπή γύρω από όσα συζητήθηκαν στο Κρεμλίνο με τον Πούτιν και τους συμβούλους του, παραμένει εκκωφαντική. Η σημαντικότερη πληροφορία που προέκυψε, έστω και με δυσκολία, είναι ότι οι δύο διαπραγματευτές ενημέρωσαν τόσο τον Ντόναλντ Τραμπ όσο και την ουκρανική πλευρά, η οποία είναι και η άμεσα ενδιαφερόμενη.
Η αμερικανική υποτίμηση της Ευρώπης: Αν κάτι προκύπτει ξεκάθαρα από τις τελευταίες εξελίξεις, είναι ότι η αμερικανική ηγεσία, παρότι έχει ουσιαστικά αναγκάσει τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες και να αναλάβουν σχεδόν μόνες τους το βάρος στήριξης του Κιέβου, θεωρεί πως η Ευρώπη δεν έχει θέση στο τραπέζι του διαλόγου. Αυτό φάνηκε και στη Σύνοδο των ΥΠΕΞ του ΝΑΤΟ και στο Συμβούλιο ΝΑΤΟ-Ουκρανίας, τα οποία διεξήχθησαν χωρίς ουσιαστική ενημέρωση για όσα συζητήθηκαν στη Μόσχα. Τουλάχιστον, οι Σύμμαχοι, με τη διακριτική παρουσία των ΗΠΑ, επανέλαβαν τη δέσμευσή τους στη στήριξη της Ουκρανίας.
Η Ρωσία συμφώνησε σε κάποια σημεία: Χαρακτηριστικό της ασάφειας που περιβάλλει τις συζητήσεις στο Κρεμλίνο είναι ότι το πλησιέστερο σε επίσημο αποτέλεσμα που έγινε γνωστό αφορά το ότι η Μόσχα εμφανίστηκε θετική σε ορισμένα από τα θέματα που τέθηκαν στο τραπέζι, αλλά αρνητική σε άλλα. Κι όλα αυτά, τη στιγμή που νωρίτερα ο Γιούρι Ουσακόφ είχε επισημάνει ότι δεν συζητήθηκαν συγκεκριμένες διατυπώσεις, αλλά μόνο «η ουσία των θεμάτων».
Σύνοψη: Οι Αλβανοί ιστορικοί αμφισβητούν την ύπαρξη της μυστικής συμφωνίας Θεοτόκη–Κεμάλ (22 Ιανουαρίου 1907) για την χάραξη των ελληνοαλβανικών συνόρων στα Ακροκεραύνια όρη, βασιζόμενοι αποκλειστικά στη συνεννόηση Κεμάλ–Καζάζη (Μάρτιος 1907) ως δέσμευσης καθορισμού των συνόρων στα «ιστορικά τους όρια». Το παρόν άρθρο τεκμηριώνει, μέσω αρχειακών μαρτυριών του Βασίλη Κόντη, την πολιτική φύση της πρώτης συμφωνίας, η οποία παραμένει μέχρι σήμερα στα απόρρητα του Υπουργείου των Εξωτερικών.
Με αφορμή τον εορτασμό της 28ης Νοεμβρίου, επετείου της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας της Αλβανίας, αναζωπυρώνονται κάθε χρόνο στον αλβανικό Τύπο οι συζητήσεις για τον ρόλο του Ισμαήλ Κεμάλ, ο οποίος αποτελεί ηρωική μορφή και σύμβολο για τον αλβανικό λαό: σημαιοφόρος της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας στην Αυλώνα το 1912, πρώτος πρωθυπουργός και «Πατέρας του Έθνους», όπως τον τίμησε ο βασιλιάς της Αλβανίας Αχμέτ Ζώγου.
Στο ίδιο πλαίσιο επανέρχεται και η συζήτηση για τη μυστική συμφωνία της 22ας Ιανουαρίου 1907 μεταξύ του Κεμάλ και της κυβέρνησης του Γεωργίου Θεοτόκη, με αντικείμενο τον καθορισμό των μελλοντικών ελληνοαλβανικών συνόρων σε περίπτωση διαμελισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Κεντρική πρόβλεψη των συμφωνηθέντων ήταν η δέσμευση της Ελλάδας να στηρίξει τις αλβανικές διεκδικήσεις στη βόρεια Αλβανία και τη δημιουργία ανεξάρτητου αλβανικού κράτους, ενώ ο Κεμάλ, αναγνωρίζοντας την Ήπειρο ως ελληνική, αναλάμβανε πρωτοβουλίες, ώστε οι αλβανοί μπέηδες να αποδεχθούν αυτή τη διευθέτηση. Ως προς τον καθορισμό των συνόρων, τα Ακροκεραύνια όρη προβλέπονταν ως το φυσικό όριο που θα χώριζε την Αλβανία από την Ελλάδα.
Τα παραπάνω δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά στη διδακτορική διατριβή του Βασίλη Κόντη,Greece and Albania, 1908–1914 (Thessaloniki: Institute for Balkan Studies, 1976), όπου όχι μόνο καταγράφεται η συμφωνία Θεοτόκη-Κεμάλ, αλλά αναλύονται διεξοδικά οι ενέργειες της ελληνικής κυβέρνησης και του Κεμάλ για την υλοποίηση των συμφωνηθέντων του 1907.
Το αφήγημα των Αλβανών ιστορικών και η απάντηση του καθηγητή Κόντη
O καθηγητής Pëllumb Xhufi (Πελούμπ Τζούφι), πρώην βουλευτής (2004-2009) και αναπληρωτής υπουργός των Εξωτερικών της Αλβανίας (1998-2001) υποστηρίζει ότι η συμφωνία Θεοτόκη-Κεμάλ είναι ανύπαρκτη:
Ισμαήλ Κεμάλ
Εκείνοι που προβάλλουν αυτή τη θέση στηρίζονται σε μια πολύ κακόβουλη υπόνοια, την οποία έχει υπερασπιστεί με ιδιαίτερη επιμονή και ένας έλληνας ιστορικός με καταγωγή από την Κορυτσά. Λέει ότι το 1907 ο Ισμαήλ Κεμάλ συνάντησε τον έλληνα πρωθυπουργό. Σε εκείνη τη συζήτηση, σύμφωνα με τον ίδιο, συμφωνήθηκε να παραχωρηθεί η Βόρειος Ήπειρος στην Ελλάδα. Όμως δεν υπάρχει κανένα έγγραφο που να το αποδεικνύει, το αναφέρει μόνο σε ένα βιβλίο, χωρίς παραπομπές και χωρίς στοιχεία. (Gazeta Tema, 28.11.2025)
Την υποτιθέμενη δήλωση [του Κεμάλ], οι έλληνες αντιπρόσωποι την επικαλέστηκαν στις Συνδιασκέψεις Ειρήνης – ο Βενιζέλος στις Βερσαλλίες το 1919 και ο Τσαλδάρης στο Παρίσι το 1946 – προκειμένου να στηρίξουν τις εδαφικές διεκδικήσεις της Ελλάδας. Ωστόσο, μια τέτοια δήλωση απλούστατα δεν υφίσταται. Κανένα έντυπο μέσο, κανένα ιστορικό βιβλίο δεν τη δημοσιεύει, ούτε καν το μεταγενέστερο έργο του Βασίλη Κόντη για τη «Βόρειο Ήπειρο», συνοδευόμενο από τέσσερις ογκώδεις τόμους εγγράφων. (Gazeta Dita, 27.11.2025) [Βασίλης Κόντης, επιμ., Ελληνισμός της Βορείου Ηπείρου και ελληνοαλβανικές σχέσεις: Έγγραφα από το Ιστορικό Αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών, (Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», 1995)]
Κωνσταντίνος Θεοτόκης
Ως απάντηση στις κατηγορίες Τζούφι, θα ήθελα να παρουσιάσω δημόσια ορισμένες σκέψεις του πατέρα μου, Βασίλη Κόντη, όπως μου τις αφηγήθηκε το 2022 και τις είχα καταγράψει με πιστότητα σε ένα αγγλόφωνο άρθρο μου για τον Ισμαήλ Κεμάλ· τις τελευταίες ημέρες επανήλθαμε στη συζήτηση για να διευκρινίσω κρίσιμες λεπτομέρειες της εξιστόρησής του. Η καταγραφή και η επιμέλεια του κειμένου που ακολουθεί έγινε από τον συγγραφέα του παρόντος άρθρου. Εντός αγκυλών παρατίθενται δικά μου διευκρινιστικά σχόλια.
Μαρτυρίες και σκέψεις του Βασίλη Κόντη* (καταγραφή: Δημητρίου‑Μερκουρίου Κόντη)
Ο Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με καταγωγή απο την Κορυτσά, Βασίλειος Κόντης
Κατά τη διάρκεια της εκτεταμένης έρευνάς μου στο Ιστορικό Αρχείο του Ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών στην Αθήνα, στις αρχές της δεκαετίας του 1970, στάθηκα πολύ τυχερός: μέσα σε έναν παραπεταμένο φάκελο στο πάτωμα, ανάμεσα σε άσχετα έγγραφα, εντόπισα το χειρόγραφο της μυστικής συμφωνίας. Εκεί φαίνεται πως είχε καταλήξει από την εποχή της Κατοχής, όταν οι Ιταλοί εισέβαλαν στην Αθήνα και άρπαξαν μεγάλο μέρος του αρχειακού υλικού. Ό,τι δεν τους ενδιέφερε, τα πέταξαν στο πάτωμα. Τα παραπάνω τα είχα ακούσει από έναν κλητήρα που εργαζόταν στο Υπουργείο από τη δεκαετία του 1940. Το έγγραφο που βρήκα ήταν γραμμένο με το ίδιο το χέρι του Κεμάλ και από την πρώτη στιγμή συνειδητοποίησα ότι κρατούσα κάτι εξαιρετικά σημαντικό. Γι’ αυτό και αντέγραψα με το χέρι ορισμένα κρίσιμα τμήματα της συμφωνίας, για να τα ενσωματώσω αργότερα στο διδακτορικό μου.
Είναι λογικό ακόμη και σήμερα ορισμένοι αλβανοί μελετητές να αμφισβητούν τη γνησιότητα της συμφωνίας του 1907, στηρίζοντας τη δυσπιστία τους στο γεγονός ότι δεν έχει ποτέ δημοσιευθεί ούτε καταστεί προσβάσιμη στο ερευνητικό κοινό. Άλλοι αλβανοί ιστορικοί, όπως ο Paskal Milo (Πασκάλ Μίλο), δεν αμφισβητούν την ύπαρξη της συμφωνίας αλλά την εγκυρότητά της θεωρώντας ότι η ελληνική πλευρά δεν τη δημοσίευσε ποτέ γιατί ήταν ανυπόγραφη. Θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι το χειρόγραφο ήταν στον γραφικό χαρακτήρα του Κεμάλ γραμμένο σε άπταιστα ελληνικά. Για όσους δεν το γνωρίζουν, ο Κεμάλ ήταν απόφοιτος της Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων. Το κείμενο που είδα εγώ δεν είχε υπογραφές, αλλά δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι έχει συνταχθεί από τον ίδιο· συνεπώς δεν χρειάζεται να επαληθευτεί τίποτε άλλο πέρα από τον γραφικό χαρακτήρα του, και, ευτυχώς, υπάρχουν πολλά δημοσιευμένα δείγματα.
Θα μπορούσε κανείς να αντιτείνει με ποια ιδιότητα ο Κεμάλ μπορούσε να εκπροσωπεί την Αλβανία, όταν το 1907 ήταν απλώς ένας ιδιώτης, έστω και με μεγάλη επιρροή, για να παραχωρήσει στην Ελλάδα τη Β. Ήπειρο και την Τσαμουριά, όπως διατείνονται σήμερα οι Αλβανοί. Το κρίσιμο στοιχείο όμως είναι ότι ο Κεμάλ δεν αρνήθηκε ποτέ την ύπαρξη της συμφωνίας αυτής σε καμία από τις μετέπειτα, επίσημες ή ανεπίσημες, επαφές του με τους Έλληνες, τουλάχιστον μέχρι και τις αρχές του 1912. Θα ενθάρρυνα τον κ. Τζούφι να εξετάσει με προσοχή τόσο τη διδακτορική μου διατριβή όσο και τις εκεί παρατιθέμενες πρωτογενείς πηγές.
Κατά τα ταξίδια και τη διαμονή του σε πολυτελή ξενοδοχεία της Ευρώπης, ο Κεμάλ ενημέρωνε την ελληνική κυβέρνηση για τις ενέργειές του—όλες βασισμένες στη μυστική συμφωνία—μέσω επιστολών και τακτικών επισκέψεων και αναφορών στις ελληνικές πρεσβείες. Γνωρίζουμε από το αρχειακό υλικό ότι οΚεμάλ ήταν στο payroll[δηλαδή σε λίστα πληρωμών] του ελληνικού ΥΠΕΞ μέχρι και το 1911. Δεν είμαστε όμως σίγουροι πότε ακριβώς ξεκίνησαν οι πληρωμές. [Η συνεργασία Αθήνας-Κεμάλ χρονολογείται από τις αρχές του 20ου αιώνα. Τον Μάρτιο του 1912, ο Κεμάλ διαμαρτυρήθηκε για την καθυστέρηση της οικονομικής του αποζημίωσης («τριμηνιαίας» ύψους 9.000 χρυσών φράγκων), καθώς στην Αθήνα πλέον διαπίστωναν ότι είχε παραβεί τη συμφωνία και ενεργούσε προς ίδιον όφελος και υπέρ των αλβανικών συμφερόντων.]
Οι έρευνες στη Ζαλοκώστα
Την εποχή της δικτατορίας του Παπαδόπουλου, στο αρχείο βρισκόμασταν ουσιαστικά μόνο δύο άνθρωποι: εγώ και ο Μίλτος Σπυρομήλιος, που είχε ήδη «οργώσει» τους φακέλους της περιόδου για τα ελληνοαλβανικά. Ο Μίλτος ήταν σταθερός θαμώνας του αρχείου και, χάρη και στην κοινή μας ρίζα από τη Βόρεια Ήπειρο –εκείνος από τη Χιμάρα, εγώ από την Κορυτσά–, δεν άργησε να γίνει στενός φίλος. Ο Μίλτος είχε συγκεντρώσει πραγματικά τεράστιο όγκο αρχειακού υλικού από το ΥΠΕΞ για τις ελληνοαλβανικές σχέσεις, το οποίο αντέγραφε μεθοδικά με το χέρι, αφού εκείνα τα χρόνια η πρόσβαση σε φωτοτυπικό ήταν σχεδόν ανύπαρκτη.
Θέλω να καταθέσω ότι η άδειά μου για πρόσβαση στα αρχεία επί Χούντας καθυστέρησε περίπου ενάμισι χρόνο. Είχα μάλιστα την υποχρέωση καθημερινά να ενημερώνω έναν αξιωματικό για το αρχειακό υλικό που εύρισκα. Μετά από λίγο καιρό, και επειδή δεν καταλάβαινε τίποτα από αυτά που διάβαζε, βαρέθηκε και με άφησε ήσυχο μετά και από παρέμβαση της διευθύντριας του αρχείου, της μακαρίτισσας Δόμνας Δοντά. [Είναι πιθανό, καθώς η κυβέρνηση Παπαδόπουλου ακολουθούσε εκείνη την περίοδο πολιτική ύφεσης με τα Τίρανα και προσδοκούσε στην αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων, όπως και έγινε στις 6 Μαΐου 1971, δεν ήθελαν στο Υπουργείο να διαρρεύσουν έγγραφα για το βορειοηπειρωτικό, που θα μπορούσαν να δημοσιευτούν στον Τύπο και να προκαλέσουν ένταση.]
Τα Ακροκεραύνια Όρη
Η αντίδραση της Ακαδημίας των Τιράνων
Όταν το διδακτορικό μου εκδόθηκε από το ΙΜΧΑ, το 1976, την επόμενη μέρα κάλεσε στο τηλέφωνο την μητέρα μου η αδελφή της που διέμενε στα Τίρανα. Ήθελε να μου μιλήσει ο ξάδερφός μου, καθηγητής μαθηματικών του Πανεπιστημίου των Τιράνων, για να μου μεταφέρει την επιθυμία δύο συναδέλφων του ιστορικών να με επισκεφθούν στο σπίτι μου στη Θεσσαλονίκη. Επρόκειτο για δύο εξέχοντα μέλη του Πανεπιστημίου Τιράνων, κατεξοχήν διαμορφωτές της σύγχρονης αλβανικής ιστοριογραφίας: τον Arben Puto (Άρμπεν Πούτο) και τον Stefanaq Pollo (Στεφανάκ Πόλλο). Μετά από λίγες μέρες ήρθαν στη Θεσσαλονίκη. Αμέσως κατάλαβα ότι είχαν έρθει για κάποιον πολύ σημαντικό λόγο.
Οι δύο καθηγητές γνώριζαν ότι διέθετα πολύ περισσότερα στοιχεία από όσα είχα συμπεριλάβει στη δημοσιευμένη μελέτη μου για τον ρόλο του Κεμάλ και με παρακάλεσαν θερμά να μην τα δημοσιεύσω στα επόμενα 5 χρόνια. Καταλήξαμε τότε σε μια άτυπη συμφωνία κυρίων: Τους υποσχέθηκα ότι δεν θα δημοσιοποιούσα για τουλάχιστον 10 χρόνια στοιχεία που θα μπορούσαν να πλήξουν σοβαρά την εικόνα του Κεμάλ ως εθνικού ήρωα των Αλβανών, και η αντιπροσωπεία έφυγε από τη Θεσσαλονίκη εμφανώς ανακουφισμένη. Το διδακτορικό μου μπήκε στα απόρρητα της βιβλιοθήκης της Ακαδημίας των Τιράνων, κάτι που αντανακλούσε την ευαισθησία του κομμουνιστικού καθεστώτος απέναντι σε τέτοια θέματα.
Τα σχετικά έγγραφα παρέμειναν τόσο στο αρχείο του Υπουργείου όσο και στο προσωπικό αρχείο του Σπυρομήλιου. Μετά τον θάνατο του Μίλτου, ο οποίος επιθυμούσε να μου το παραχωρήσει ως δωρεά, έκρινα ότι το αρχείο όφειλε να είναι προσβάσιμο σε όλους και φρόντισα να μεταφερθεί στο ΑΠΘ, ώστε να τεθεί στη διάθεση του ερευνητικού κοινού. Η συμφωνία Θεοτόκη–Κεμάλ επανήλθε στο φως στα μέσα της δεκαετίας του 1990 στη διδακτορική διατριβή της ΧριστίναςΠιτούλη‑Κίτσιου, η οποία, βασισμένη στις σημειώσεις του Μίλτου, ανέδειξε όσα ο ίδιος δεν είχα δημοσιεύσει. Όταν, ωστόσο, αναζήτησε τον φάκελο του 1907 σύμφωνα με την εγγραφή στους καταλόγους του ΥΠΕΞ στον οποίο παραπέμπω στη διατριβή μου, τον βρήκε πλέον εντελώς άδειο! [Τέλος αφήγησης Β. Κόντη]
Ελληνοαλβανικά σύνορα
Η σημασία της συμφωνίας Θεοτόκη-Κεμάλ σήμερα
Είναι εμφανές από την εργασία της Πιτούλη‑Κίτσιου ότι ο Σπυρομήλιος είχε εντοπίσει σημαντικό αρχειακό υλικό για την ελληνοαλβανική συνεννόηση στις αρχές του 20ού αιώνα, το οποίο σήμερα παραμένει ακόμη κλειδωμένο κάπου στα υπόγεια της Ζαλοκώστα. Όπως η ίδια σημειώνει, ο φάκελος κατά τον Σπυρομήλιο, περιείχε: α) τη γενική συμφωνία, β) τους όρους και γ) μια ιδιόχειρη επιστολή του Κεμάλ.
Οι αλβανοί ιστορικοί σήμερα αναγνωρίζουν μόνο τις επαφές του Κεμάλ με τον Νεοκλή Καζάζη, καθηγητή νομικής και πρόεδρο της εταιρείας «Ο Ελληνισμός», και τη δημοσιευμένη συμφωνία του Μαρτίου του 1907, την οποία καταγράφει και η αλβανίδα ιστορικός Ledia Dushku στη μονογραφία της Όταν η ιστορία χώρισε δύο γειτονικούς λαούς: Η Αλβανία και η Ελλάδα [Kur historia ndau dy popuj fqinj: Shqipëria dhe Greqia (1912–1914), (Tiranë: Kristalina-KH, 2012)]
Σε αυτή τη συμφωνία στηρίζεται και ο Τζούφι για να υποστηρίξει ότι οι Έλληνες, ήδη από το 1907, είχαν αποδεχθεί πως τα ελληνοαλβανικά σύνορα θα ταυτίζονταν με τα «ιστορικά τους σύνορα», δηλαδή – σύμφωνα με το αλβανικό αφήγημα – με τα όρια της παλαιάς επαρχίας της Ηπείρου στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, η οποία έφθανε έως το Λεπάντο, τη σημερινή Ναύπακτο και τον Κορινθιακό κόλπο. Ο Τζούφι καταλήγει ότι ο Κεμάλ δεν θα μπορούσε να έχει συμφωνήσει διαφορετικά πράγματα με τον Θεοτόκη και διαφορετικά με τον Καζάζη για τη χάραξη των ελληνοαλβανικών συνόρων, με το σκεπτικό ότι ο τελευταίος αποτελούσε άνθρωπο της απολύτου εμπιστοσύνης του έλληνα πρωθυπουργού. Η συγκεκριμένη επιχειρηματολογία στηρίζεται σε εσφαλμένη ερμηνεία, καθώς οι αλβανοί ιστορικοί μετατρέπουν μια ελληνοαλβανική συμφωνία (Κεμάλ-Καζάζη) για πολιτισμική/εκπαιδευτική συνεργασία σε συμφωνία για σύνορα, ενώ υπήρχε ρητή πολιτική συμφωνία από τον Ιανουάριο του ίδιου έτους.
Κατά τη γνώμη μου, η διατήρηση σε καθεστώς απορρήτου του φακέλου που αφορά τη συμφωνία Θεοτόκη–Κεμάλ από το Υπουργείο Εξωτερικών δεν εξυπηρετεί σήμερα τα ελληνικά συμφέροντα. Το ζήτημα έχει καθαρά ιστορικό χαρακτήρα, καθώς στην αλβανική ιστοριογραφία της μετακομμουνιστικής περιόδου επανεμφανίζεται και ενισχύεται η τάση διαμόρφωσης ενός αφηγήματος που παρουσιάζει την Τσαμουριά και τη Βόρειο Ήπειρο ως ιστορικό «αλβανικό χώρο», ενώ υπογραμμίζεται το άδικο και αβάσιμο της διεκδίκησης της Β. Ηπείρου από τις ελληνικές κυβερνήσεις μετά το 1912.
Ο αποχαρακτηρισμός και η επίσημη δημοσιοποίηση του φακέλου θα ενίσχυαν την αξιοπιστία της ελληνικής επιχειρηματολογίας και θα περιόριζε τον χώρο για ιστοριογραφικές παρερμηνείες.
*Ο Βασίλης Κόντης είναι ομότιμος καθηγητής Ιστορίας στο ΑΠΘ και πρώην πρόεδρος του Ιδρύματος Μελετών Χερσονήσου του Αίμου.
*Ο Δημήτριος-Μερκούριος Κόντης είναι υποψήφιος διδάκτορας διπλωματικής ιστορίας στη Νομική Σχολή του Α.Π.Θ.
Η Κίνα προειδοποίησε τις Ηνωμένες Πολιτείες με αυστηρό μήνυμα του υπουργείο Εξωτερικών της χώρας να εγκαταλείψουν οποιαδήποτε στρατιωτική κίνηση κατά της Βενεζουέλας, καθώς οι αμερικανικές δυνάμεις αυξάνουν την παρουσία τους στη νότια Καραϊβική.
Η Ουάσινγκτον το αποκαλεί επιχείρηση καταπολέμησης των ναρκωτικών, ενώ η Κίνα και το Καράκας το θεωρούν ως πίεση στην κυριαρχία της Βενεζουέλας
Στην ανακοίνωση του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών αναφέρεται:
«Η Κίνα αντιτίθεται σε κάθε ενέργεια που παραβιάζει τους σκοπούς και τις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών ή παραβιάζει την κυριαρχία και την ασφάλεια των χωρών και αντιτίθεται σε εξωτερικές παρεμβάσεις στις εσωτερικές υποθέσεις της Βενεζουέλας με οποιοδήποτε πρόσχημα.
Η Κίνα καλεί όλα τα μέρη να διατηρήσουν τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική ως Ζώνη Ειρήνης και να αποτρέψουν περαιτέρω κλιμάκωση.»
Η Κίνα έχει επενδύσει περισσότερα από εξήντα δισεκατομμύρια δολάρια στη Βενεζουέλα από το 2007 και οι μεγάλες κρατικές εταιρείες της ελέγχουν βασικά μερίδια στον πετρελαϊκό τομέα της χώρας. Μόνο φέτος, η Βενεζουέλα προμήθευε την Κίνα με σχεδόν διακόσιες χιλιάδες βαρέλια πετρελαίου κάθε μέρα, παρά τις κυρώσεις.
Με τόσους πολλούς κινδύνους για το Πεκίνο, οποιαδήποτε αναταραχή στη Βενεζουέλα πλήττει άμεσα τα στρατηγικά και οικονομικά συμφέροντα της Κίνας.
Την ίδια ώρα ο πρόεδρος της Βενεζουέλας Νίκολας Μαδούρο κατηγόρησε τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ότι συνευρίσκεται με τον πρόεδρο του Ισημερινού, χώρα από την οποία διακινείται λαθραία το 60% της κοκαΐνης της Κολομβίας προς τις ΗΠΑ αλλά απειλεί τη Βενεζουέλα για αυτό:
«Ο Μάρκο Ρούμπιο τροφοδοτεί έναν πόλεμο κατά της Βενεζουέλας ενώ έχει φιλικές συναντήσεις με τον πρόεδρο του Ισημερινού Ντανιέλ Νομπόα, τον άνθρωπο που στην πραγματικότητα διακινεί λαθραία το 60% της κολομβιανής κοκαΐνης στις ΗΠΑ και την Ευρώπη» είπε ο Μαδούρο.
Το SDSM έχει κυβερνήσει αρκετές φορές από την ανεξαρτησία της γείτονος χώρας
«Ο τελευταίος να κλείσει την πόρτα», λέει μια φράση και αυτό ισχύει στην περίπτωση του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης «Σοσιαλδημοκρατική Ένωση» (SDSM) στο κράτος των Σκοπίων, καθώς υψηλόβαθμα στελέχη υπέβαλαν χθες (02/12) την παραίτησή τους.
Συγκεκριμένα παραιτήθηκαν η αναπληρώτρια πρόεδρος, οι τέσσερις αντιπρόεδροι και ο γενικός γραμματέας, όπως και όλα τα μέλη της Εκτελεστικής Επιτροπής του SDSM.
Σε περίπου δύο εβδομάδες αναμένεται να συνεδριάσει η Κεντρική Επιτροπή του SDSM για να ορίσει τους αντικαταστάτες των ατόμων που παραιτήθηκαν.
Οι μαζικές παραιτήσεις έρχονται στον απόηχο της βαριάς ήττας του SDSM στις πρόσφατες δημοτικές εκλογές, η οποία έχει εντείνει το κλίμα εσωστρέφειας και πολιτικής αμφισβήτησης στο εσωτερικό του κόμματος.
Ο Βένκο Φίλιπτσε δήλωσε ότι ο ίδιος δεν προτίθεται να παραιτηθεί από την ηγεσία και ότι θα αναλάβει προσωπικά την προσπάθεια ανασυγκρότησης και ανανέωσης του κόμματος.
Η «Σοσιαλδημοκρατική Ένωση» (SDSM) είναι ένα από τα δύο μεγαλύτερα πολιτικά κόμματα της γείτονος χώρας και ο βασικός εκφραστής της κεντροαριστερής, σοσιαλδημοκρατικής παράδοσης στη χώρα.
Το SDSM έχει κυβερνήσει αρκετές φορές από την ανεξαρτησία της χώρας.
Ξεχωριστή περίοδος υπήρξε η διακυβέρνηση υπό τον Ζόραν Ζάεφ (2017-2022), κατά την οποία υπεγράφη η… Συμφωνία των Πρεσπών με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ και επιτεύχθηκε η αλλαγή της συνταγματικής ονομασίας του κράτους.
Ωστόσο, παρά τις μεταρρυθμίσεις, το κόμμα αντιμετώπισε εσωτερικές τριβές, φθορά εξουσίας και αυξανόμενη δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων, γεγονός που οδήγησε σε εκλογικές ήττες τα τελευταία χρόνια.
του Δημητρίου-Μερκουρίου Κόντη*
ενημέρωνε την ελληνική κυβέρνηση για τις ενέργειές του—όλες βασισμένες στη μυστική συμφωνία—μέσω επιστολών και τακτικών επισκέψεων και αναφορών στις ελληνικές πρεσβείες. Γνωρίζουμε από το αρχειακό υλικό ότι ο Κεμάλ ήταν στο payroll [δηλαδή σε λίστα πληρωμών] του ελληνικού ΥΠΕΞ μέχρι και το 1911. Δεν είμαστε όμως σίγουροι πότε ακριβώς ξεκίνησαν οι πληρωμές. [Η συνεργασία Αθήνας-Κεμάλ χρονολογείται από τις αρχές του 20ου αιώνα. Τον Μάρτιο του 1912, ο Κεμάλ διαμαρτυρήθηκε για την καθυστέρηση της οικονομικής του αποζημίωσης («τριμηνιαίας» ύψους 9.000 χρυσών φράγκων), καθώς στην Αθήνα πλέον διαπίστωναν ότι είχε παραβεί τη συμφωνία και ενεργούσε προς ίδιον όφελος και υπέρ των αλβανικών συμφερόντων.]
