Επεισόδιο με μαχαίρι μεταξύ μαθητριών, 14 ετών, σημειώθηκε σε σχολείο στην Κυψέλη, το μεσημέρι της Δευτέρας.
Το αιματηρό συμβάν έγινε στο 60ο Γυμνάσιο στην Κυψέλη με αποτέλεσμα να τραυματιστεί μια 14χρονη στο χέρι.
Η τραυματίας διακομίζεται στο νοσοκομείο Παίδων.
“https://www.iefimerida.gr/ellada/epeisodio-me-mahairoma-se-sholeio-stin-kypseli”
Στα πρόθυρα… λιποθυμίας έφτασαν οι συνεργάτες της Τέιλορ Σουίφτ όταν είδαν το μπόνους που τους επεφύλασσε για τη σκληρή δουλειά τους στην πιο επιτυχημένη περιοδεία όλων των εποχών, την Eras Tour.
Όπως αποκαλύφθηκε μέσα από το ντοκιμαντέρ που κατέγραψε αυτή την ιστορική περιοδεία και άρχισε να προβάλλεται στο Disney+, η Τέιλορ Σουίφτ έδινε μπόνους σε όλο το συνεργείο στο τέλος κάθε σκέλους της περιοδείας, συνοδεύοντάς το από χειρόγραφα ευχαριστήρια σημειώματα, για να εκφράσει την ευγνωμοσύνη της για τη σκληρή δουλειά όλων σε μια παραγωγή που έσπασε τα ρεκόρ.
Αξίζει να σημειωθεί ότι μετά την 149η και τελευταία συναυλία της Σουίφτ στο πλαίσιο της Eras Tour, η εταιρεία παραγωγής της, Taylor Swift Touring, επιβεβαίωσε στους New York Times ότι την παρακολούθησαν 10.168.008 άτομα και ότι πούλησε συνολικά 2.077.618.725 δολάρια σε εισιτήρια, καθιστώντας την την περιοδεία με τις περισσότερες πωλήσεις όλων των εποχών και «διπλάσια από τις ακαθάριστες πωλήσεις εισιτηρίων οποιασδήποτε άλλης περιοδείας συναυλιών στην ιστορία».
Όπως είχε αποκαλύψει το PEOPLE, όταν ολοκληρώθηκε η Eras Tour τον Δεκέμβριο του 2024, η Σουίφτ μοίρασε 197 εκατομμύρια δολάρια σε μπόνους σε όλους όσους εργάστηκαν στην περιοδεία της, συμπεριλαμβανομένων οδηγών φορτηγών, catering, τεχνικών οργάνων, ομάδας πώλησης προϊόντων, φωτισμού, ήχου, προσωπικού παραγωγής και βοηθών, ξυλουργών, χορευτών, συγκροτήματος, security, χορογράφων, πυροτεχνουργών, κομμωτών, μακιγιέζ, γκαρνταρόμπας, φυσιοθεραπευτών και ομάδας βίντεο.
«Η ημέρα μπόνους είναι τόσο σημαντική», ανέφερε η ίδια η τραγουδίστρια στο ντοκιμαντέρ, «επειδή οι άνθρωποι που εργάζονται στην περιοδεία, αν η περιοδεία αποφέρει περισσότερα έσοδα, λαμβάνουν μεγαλύτερο μπόνους, και αυτοί οι άνθρωποι απλώς εργάζονται τόσο σκληρά, και είναι οι καλύτεροι σε αυτό που κάνουν».
Και προσθέτει: «Μου πήρε μερικές εβδομάδες, αλλά είναι διασκεδαστικό να γράφω τα σημειώματα. Είναι πολύ ευχάριστο να σκέφτομαι όλους αυτούς που θα επιστρέψουν στις ζωές τους και θα έχουν ελεύθερο χρόνο να δουν τα παιδιά τους, τα οποία δεν έχουν δει επειδή έλειπαν για μήνες. Το να κάνεις (σ.σ. αυτές τις θυσίες) να αξίζουν τον κόπο για αυτούς τους ανθρώπους, το να μπορείς επιτέλους να πεις ευχαριστώ, μοιάζει με το πρωί των Χριστουγέννων».
Σε πλάνα από μια ομιλία της Σουίφτ στους συνεργάτες της, πριν μοιράσει το μπόνους, ευχαρίστησε τους χορευτές και το συγκρότημά της για τη συμβολή τους στην παράσταση, λέγοντας ότι ήταν «ότι πιο δύσκολο έχω κάνει ποτέ σε ζωντανή εμφάνιση, και εσείς το αντιμετωπίσατε με τόσο ενθουσιασμό… Πόσα έχετε δώσει σε αυτά τα πλήθη, πόσα δίνετε και σε εμένα κάθε βράδυ. Η περιοδεία πήγε πολύ καλά, χάρη στη σκληρή δουλειά όλων μας».
Συγκινημένοι οι συνεργάτες της, διάβαζαν τα σημειώματα και με δάκρυα στα μάτια αγκάλιαζαν την τραγουδίστρια. Σε παρόμοιο πλάνο, ένας από τους συνεργάτες της Σουίφτ, εμφανώς συγκινημένος, καθώς διάβαζε την επιστολή, παραλίγο να πέσει στα γόνατά του. «Θα λιποθυμήσω» απάντησε σε κάποιον που τον ρώτησε αν είναι καλά.
ΠΗΓΗ: ertnews.gr
https://hellasjournal.com/2025/12/epathan-sok-otan-akousan-to-bonous-pou-tha-lamvanan-dakrya-kai-paraligo-lipothymies-synergaton-tis-teilor-souift-gia-ta-197-ekat-dolaria/
Έκτη ημέρα διαδηλώσεων αναμένεται σήμερα στη Ρουμανία με τους διαδηλωτές να ζητούν κάθαρση στο δικαστικό σύστημα της χώρας μετά τις χθεσινές διαδηλώσεις με τη συμμετοχή χιλιάδων ανθρώπων στην πρωτεύουσα Βουκουρέστι και σε άλλες πόλεις.
Περίπου 700 Ρουμάνοι δικαστές και εισαγγελείς έχουν υπογράψει ανοιχτή επιστολή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαμαρτυρόμενοι για “βαθιά και συστημική δυσλειτουργία” στο δικαστικό σύστημα.
Ο πρόεδρος της χώρας Νικουσόρ Νταν απηύθυνε πρόσκληση για διάλογο με τους δικαστές στις 22 Δεκεμβρίου, τονίζοντας σε ανάρτησή του στο Facebook πως όταν εκατοντάδες δικαστικοί λειτουργοί εκφράζουν ανησυχίες για την «ακεραιότητα» στους κόλπους του δικαστικού συστήματος, «η κατάσταση είναι πολύ σοβαρή».
Διαδηλώσεις έχουν ξεκινήσει από την Τετάρτη μετά τη δημοσίευση έρευνας από την πλατφόρμα Recorder, που αποκάλυψε μαρτυρίες δικαστών και εισαγγελέων για άσκηση πιέσεων από υψηλά κλιμάκια.
Η πλατφόρμα ανήρτησε την περασμένη εβδομάδα ντοκιμαντέρ, το οποίο υποστηρίζει ότι υψηλόβαθμοι δικαστές, οι οποίοι έχουν πολιτική υποστήριξη, χρησιμοποιούν κενά του νόμου για ανήθικες πρακτικές, περιλαμβανομένων αμφισβητούμενων αθωώσεων, και ότι οι δικαστές ή οι εισαγγελείς οι οποίοι διαμαρτύρονται αντιμετωπίζουν συχνά πειθαρχικές διώξεις.
Δικαστές του ρουμανικού εποπτικού οργάνου του δικαστικού σώματος δήλωσαν ότι το ντοκιμαντέρ ήταν μια απόπειρα αποσταθεροποίησης του δικαστικού συστήματος.
Αργά χθες το βράδυ περίπου 10.000 άνθρωποι πραγματοποίησαν πορεία στο Βουκουρέστι φωνάζοντας συνθήματα όπως “Δικαιοσύνη, όχι διαφθορά”, «Σας βλέπουμε» και “Ανεξαρτησία όχι υπακοή”. Χιλιάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν και σε άλλες πόλεις της Ρουμανίας.
Με πληροφορίες από Reuters μέσω ΑΠΕ-ΜΠΕ
Ρουμανία Βουκουρέστι
https://hellasjournal.com/2025/12/gia-ekti-mera-oi-roumanoi-stous-dromous-katangelloun-diafthora-sto-dikastiko-systima-kai-politikes-paremvaseis-mazi-tous-700-dikastikoi/
Κινηματογραφικές διακινήσεις ναρκωτικών από τη Λατινική Αμερική, επενδύσεις σε επώνυμες επιχειρήσεις, αγορές ποδοσφαιρικών ομάδων στην Ελλάδα, ξέπλυμα πακτωλού χρημάτων μέσω τυχερών παιχνιδιών, συνθέτουν το «βιογραφικό» του επονομαζόμενου «Έλληνα Εσκομπάρ» που συνελήφθη σε επιχείρηση του ελληνικού FBI.
Εκτός των άλλων βρισκόταν από το μακρινό 2000 στα ραντάρ Αμερικανών πρακτόρων που ασχολούνται με διεθνή κυκλώματα διακίνησης κοκαΐνης. Το καλοκαίρι του 2004 είχε μπει στο μικροσκόπιο για μεταφορά 5,4 τόνων κοκαΐνης από τη Σενεγάλη με το σκάφος Africa 1. Τα ναρκωτικά ήταν μέσα σε χαρτόκουτα και βρέθηκαν 100 ναυτικά μίλια νοτιοανατολικά των ισπανικών ακτών. Ο «Έλληνας Εσκομπάρ» είχε συλληφθεί τότε στη Στουτγκάρδη.
Μεταξύ άλλων είχε κατηγορηθεί για ξέπλυμα πολλών εκατομμυρίων ευρώ μέσω κερδισμένων δελτίων τυχερών παιχνιδιών. Μετά τη φυλάκισή του το 2004 εξέτισε 11 χρόνια και στη συνέχεια αποφυλακίστηκε, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι σταμάτησαν οι δικαστικές του περιπέτειες.
Τα τελευταία χρόνια έκανε «στροφή» σε νόμιμες επιχειρήσεις, όπως ξενοδοχεία, αλιευτικά σκάφη, καταστήματα και ίδρυση εταιρειών με διάφορες δραστηριότητες.
Ωστόσο, αστυνομικές πηγές σημειώνουν ότι οι αξιωματικοί της Δίωξης Ναρκωτικών στη ΓΑΔΑ είχαν πρώτοι την πληροφορία για «επαναδραστηριοποίησή» του στη μεταφορά ναρκωτικών. Συγκεκριμένα η πληροφορία ανέφερε διακίνηση τεράστιου φορτίου κοκαΐνης από τις ακτές της Βενεζουέλας στην Ευρώπη. Για την υπόθεση ενημερώθηκε η αμερικανική DEA.
Εν τέλει στήθηκαν δύο παράλληλες επιχειρήσεις. Η πρώτη από το γαλλικό Πολεμικό Ναυτικό που εντόπισε σκάφος με πέντε άτομα πλήρωμα και ναρκωτικά στον Ατλαντικό Ωκεανό και η δεύτερη από το ελληνικό FBI που συνέλαβε τον «Έλληνα Εσκομπάρ» και ακόμα τέσσερα άτομα σε Κατερίνη, Θήβα και Αθήνα.
Η καταμέτρηση των ναρκωτικών συνεχίζεται, ωστόσο εκτιμάται ότι πρόκειται για 7 τόνους κοκαΐνης που φορτώθηκαν από τη Βενεζουέλα με προορισμό την Ευρώπη.
https://www.ieidiseis.gr/ellada/649964/synelifthi-o-ellinas-eskompar-apo-to-africa-1-me-5-4-tonoys-koka-nis-ston-atlantiko-me-7-tonoys/
του Δημήτρη Μακροδημόπουλου
Οι αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) που άνοιξαν το δρόμο για την ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων στη χώρα μας δημιούργησαν εύλογες αμφισβητήσεις για την ορθότητά τους. Ελήφθησαν με αφορμή τρεις αιτήσεις ακυρώσεως που ασκήθηκαν από καθηγητές πανεπιστημίου και την Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού ΑΕΙ (ΠΟΣΔΕΠ). Βασικό σημείο στο σκεπτικό των δικαστών ήταν ότι δεν τίθεται ζήτημα αυτοτελούς ερμηνείας του άρθρου 16 του Συντάγματος αλλά ερμηνείας του σε σχέση με το ενωσιακό δίκαιο. Με πλειοψηφία 17 – 8 κρίθηκε ότι το Σύνταγμα ερμηνευμένο σε αρμονία με το ενωσιακό δίκαιο, επιτρέπει τη λειτουργία παραρτημάτων εφόσον διασφαλίζονται το υψηλό επίπεδο σπουδών και η ακαδημαϊκή ελευθερία. Διασφαλίζονται; Μα, με αυτό το σκεπτικό κάθε άρθρο του Συντάγματος που δεν είναι “σε αρμονία” με το ενωσιακό δίκαιο θα πρέπει να αναθεωρείται χωρίς να ακολουθείται η συνταγματική διαδικασία που θα θέτει σε αμφισβήτηση την υπερψήφισή του. Αλλά αυτή η “αρμονία” ισχύει μόνον για την Ανώτατη παιδεία; Οι μεσαιωνικοί εργασιακοί νόμοι που ψηφίζονται από την κυβερνώσα κοινοβουλευτική πλειοψηφία δεν αντίκεινται στο ενωσιακό δίκαιο; Πού είναι το ΣτΕ;
Υπάρχουν και αυτονόητα ερωτήματα που αμφισβητούν την κρίση του ΣτΕ στα οποία ο κάθε πολίτης θα έδινε άμεσα απάντηση. Για παράδειγμα: Θα εμπιστεύονταν κάποιος από τους δικαστές του ΣτΕ την υγεία του ή της οικογένειάς του σε γιατρό του δημόσιου πανεπιστημίου με βάση εισαγωγής άνω των 18.000 μονάδων ή ιδιωτικού με την Ειδική Βάση Εισαγωγής; Θα υιοθετούσε την άποψη ενός νομικού, αποφοίτου του δημόσιου πανεπιστημίου που εισήχθη με υψηλή βάση στη Νομική ή ενός ιδιωτικού; Τα παραπάνω αυτονόητα τίθενται σε πλήρη αμφισβήτηση διότι δεν πληρούνται στοιχειωδώς οι προϋποθέσεις του ενωσιακού δικαίου για υψηλό επίπεδο σπουδών που επικαλέστηκαν οι δικαστές για να δικαιολογήσουν την απόφασή τους. Γιατί δεν πληρούνται; Ο τότε υπουργός Παιδείας κ. Πιερρακάκης ανέφερε σε συνέντευξή του (Καθημερινή 7/2/2024) ως παραδείγματα ξένων πανεπιστημίων που θα έλθουν στη χώρα μας, για να πείσει για τη συνταγματική αυθαιρεσία της κυβέρνησής του, τη Sorbonne, το Yale, το Johns Hopkings, το Duke, το New York University και το Rochester Institute of Technology. “Μεταξύ αυτών, υπάρχει ισχυρή πιθανότητα να δούμε να ιδρύονται παραρτήματα στη χώρα μας” ισχυρίστηκε. Μάλιστα εξαιρούσε από την καταβολή του παραβόλου για την ίδρυση ΑΕΙ στη χώρα μας, τα 20 πρώτα στη διεθνή κατάταξη πανεπιστήμια που θα ιδρύσουν στη χώρα μία σχολή. Ποιά εκδήλωσαν ενδιαφέρον; Από τα 13 που εκδήλωσαν ενδιαφέρον, τα 12 είναι ιδιωτικά κολέγια που λειτουργούν ήδη στη χώρα, εκ των οποίων τα 11 συνεργάζονται με βρετανικά πανεπιστήμια, το ένα με γαλλικό και μόνον ένα είναι πανεπιστήμιο, αλλά και αυτό της Λευκωσίας. Δηλαδή, ουσιαστικά πρόκειται για την ανωτατοποίηση των κολεγίων.
Το ΣτΕ αποφάσισε υπέρ της εγκατάστασης ιδιωτικών ΑΕΙ στη χώρα μας διότι σύμφωνα με το σκεπτικό των δημοσιευμένων αποφάσεών του έκρινε ότι «δεν διαπιστώνεται ότι η παροχή ανώτατης εκπαίδευσης αποκλειστικά από νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου αντιπροσωπεύει μια μακρά και σταθερά αξία για τη χώρα ή ότι συνιστά το αποτέλεσμα της ιστορίας ή των κοινωνικοπολιτικών χαρακτηριστικών της Ελλάδος», δηλαδή ότι δεν προσκρούει σε αντιθέτου περιεχομένου υφισταμένη εθνική ταυτότητα της Ελλάδας. Θυμάται κανείς μεταπολεμικά ιδιωτικό ΑΕΙ να λειτουργεί στη χώρα; Η παγκόσμια ιδιαιτερότητα των αξιοκρατικών πανελλαδικών εξετάσεων δεν αποτελεί πλέον μακρά και σταθερά αξία, εθνική ταυτότητα για τη χώρα;
Ο αείμνηστος καθηγητής του Harvard και ακαδημαϊκός Δ. Τριχόπουλος σε άρθρο του έγραφε: «Το επίπεδο των φοιτητών στα ελληνικά πανεπιστήμια είναι υψηλό, κατά τη γνώμη μου υψηλότερο εκείνου των καλών αμερικανικών πανεπιστημίων. Αυτό δεν οφείλεται μόνον στην παιδειοκεντρική φιλοσοφία της ελληνικής οικογένειας αλλά και στο γεγονός ότι οι εισαγωγικές εξετάσεις για τα πανεπιστήμιά μας είναι αδιάβλητες, δίκαιες και αξιοκρατικές. Αν δεν υπήρχαν τα “παράθυρα” μετά τις εισαγωγικές, η Ελλάδα θα μπορούσε να διεκδικήσει παγκόσμια πρωτοπορία όσον αφορά την ποιοτική στάθμη του προπτυχιακού φοιτητικού σώματος στα πανεπιστήμια» (Καθημερινή 17/10/2010). Αντίστοιχη ήταν και η εκτίμηση του καθηγητή Σταμάτη Κριμιζή. Έλεγε σε συνέντευξή του: «Η χώρα έχει ερευνητικό δυναμικό υψηλότατου επιπέδου. Υπάρχουν νησίδες αριστείας που παρά τα εμπόδια που υψώνει το κράτος, έχουν δυνατότητα να κάνουν έρευνα πρώτης γραμμής. Όταν προκηρύξαμε το πρόγραμμα «Αριστεία» οι προτάσεις που κατατέθηκαν ήταν στο ίδιο και καλύτερο επίπεδο από το National Science Foundation των ΗΠΑ ή το European Researce Council» (Καθημερινή 10/12/2012. Αυτά όμως με τη “μεταρρύθμιση” της κυβέρνησης, την αποδόμηση δηλαδή του Συντάγματος, θα πρέπει να τα ξεχάσουμε.
Διαβάσαμε για την κατάσταση του κράτους δικαίου στη χώρα μας, δηλαδή ότι κατατάσσεται φέτος στην 48η θέση ανάμεσα σε 143 χώρες του δείκτη κράτους δικαίου 2025 του World Justice Rroject (WJP) παραμένοντας στις τελευταίες θέσεις στη σχετική κατάταξη των ευρωπαϊκών χωρών, δηλαδή 29η από τις συνολικά 31 χώρες της Ευρώπης, της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών (EFTA) και της Βόρειας Αμερικής, ξεπερνώντας μόνον τη Βουλγαρία και την Ουγγαρία (Καθημερινή 29/10/2025). Η κατάταξη αυτή δεν ενισχύει την αμφισβήτηση των αποφάσεών της Δικαιοσύνης;
Η αλήθεια είναι ότι μια ευνομούμενη κοινωνία έχει την υποχρέωση να επιβάλει κριτήρια αξιολόγησης ώστε να προστατεύει τα μέλη της. Αποτελεί έσχατο λαϊκισμό να υποστηρίζεται ότι αποτελεί δικαίωμα του καθενός να σπουδάζει ό,τι επιθυμεί προκειμένου να ανελιχθεί κοινωνικά αν αποδεδειγμένα δεν διαθέτει ανάλογες ικανότητες. Αυτό διασφάλιζε το δημόσιο πανεπιστήμιο μέσω των πανελλαδικών εξετάσεων. Αν δεν προστατεύσει η Δικαιοσύνη την κοινωνία από τον ισοπεδωτικό λαϊκισμό, τότε ποιός θα το πράξει;
Μακροδημόπουλος Δημήτρης
Αλεξ/πολη – κιν. 6947-771412
13/12/2025
Οι αγρότες αποφάσισαν να παραμείνουν στα μπλόκα. Ομόφωνα μάλιστα -δεξιοί, αριστεροί και κεντρώοι-στην πανελλαδική τους συγκέντρωση στη Νίκαια έκαναν λόγο για «προσχηματικό διάλογο» από την πλευρά της κυβέρνησης. Και ετοιμάζονται αύριο -μέρα ψήφισης του προϋπολογισμού- για νέες δυναμικές κινητοποιήσεις σε πολλές πόλεις.
«Διάλογος δεν γίνεται με τελεσίγραφα» ήταν η απάντηση του πρωθυπουργού, που φυσικά δεν θέλει να δείξει σημάδια αδυναμίας ή υποχώρησης. Το ρήγμα είναι αδύνατο να γεφυρωθεί. Όσο και αν η κυβέρνηση ελπίζει πως εν όψει των Χριστουγέννων οι αγρότες θα αποσυρθούν από τα μπλόκα. Η «πυριτιδαποθήκη» είναι γεμάτη, πλέον, με κοινωνικά εύφλεκτο υλικό. Ακόμη κι αν οι αγρότες κουραστούν και επιστρέψουν στα χωράφια τους, τίποτα δεν προμηνύει επιστροφή στο «business as usual» στις σχέσεις με την κυβέρνηση. Τα μπλόκα περιβάλλονται άλλωστε με την αλληλεγγύη της κοινωνίας, όπως δείχνουν όλες οι δημοσκοπήσεις.
Η κοινωνία σχεδόν στο σύνολό της είναι θυμωμένη, βλέποντας τη διαφθορά να αποτελεί συστημικό στοιχείο στην άσκηση της εξουσίας. Μια ολόκληρη χώρα στέκεται στην άκρη του κενού, σαν να την έχει πιάσει ίλιγγος. Η «βουτιά στο μέλι» των παράνομων επιδοτήσεων ήρθε να προστεθεί στην προσπάθεια συγκάλυψης του εγκλήματος των Τεμπών, στο σκάνδαλο των υποκλοπών, στην ακρίβεια, στην αβεβαιότητα πολλών νοικοκυριών και επιχειρήσεων για το αύριο. Γινόμαστε μάρτυρες μιας συνολικής κατάρρευσης του συστήματος που οικοδομήθηκε μετά τη Μεταπολίτευση.
Την «καμπάνα» χτύπησαν δυνατά την περασμένη Δευτέρα στο Καπνεργοστάσιο ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής και ο πρώην αντιπρόεδρος κυβέρνησης Ευάγγελος Βενιζέλος: Έχει διαρραγεί το κοινωνικό συμβόλαιο και εκλείπει η ελάχιστη κοινωνική συναίνεση που νομιμοποιεί το πολιτικό και οικονομικό σύστημα. Και αυτό δεν αντιμετωπίζεται με μερεμέτια. Το αίσθημα του θυμού διατρέχει, άλλωστε, την κοινωνία.
Ένας θυμός άλλοτε εκπεφρασμένος σε οργή, όπως των αγροτών, άλλοτε συγκρατημένος, όταν ο μισθός ή η σύνταξη δεν φτάνουν για να βγει ο μήνας. Ένας θυμός καταπιεσμένος από τον φόβο και μεταμφιεσμένος σε αδιαφορία για τα κοινά.
Το 2025 που φεύγει σε λίγες μέρες θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως η χρονιά του μεγάλου θυμού. ‘Η και το χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου. «Να φοβάσαι την οργή του υπομονετικού ανθρώπου», όπως έγραφε πριν από τέσσερις αιώνες ο ελληνολάτρης Άγγλος ποιητής Τζον Ντράιντεν.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’60, ένας μεγάλος Γερμανός ιστορικός, ο Fritz Fischer, υποστήριξε σε ένα βιβλίο του (Οι σκοποί της Γερμανίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο) ότι υπήρχε συνέχεια στην γερμανική εξωτερική πολιτική από το 1900 έως το ’44. Αυτή καθιστούσε τη Γερμανία υπεύθυνη και για τους δύο πολέμους.
Οι ιδέες του Fischer δημιούργησαν μεγάλη αναταραχή και αντίδραση στη Δυτική Γερμανία. Για τους περισσότερους Γερμανούς, ήταν αποδεκτό ως τότε να πιστεύουν ότι η πατρίδα τους είχε προκαλέσει τον Δεύτερο, αλλά όχι τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο «Μεγάλος Πόλεμος» (1914-1918) εξακολουθούσε να θεωρείται ευρέως ότι επιβλήθηκε στη χώρα από τους εχθρούς που τη περικύκλωναν. Ο Fischer όμως κατάφερε και συγκρότησε μια ολόκληρη σχολή ιστορικής σκέψης που έκτοτε κυριάρχησε, την λεγόμενη «βερολινέζικη» σχολή. Σήμερα θεωρείται ένας από τους κορυφαίους και επιδραστικότερους Γερμανούς ιστορικούς του 20ού αιώνα.
Για τη σχολή αυτή, η Γερμανία ήταν η μόνη ένοχη και για τους δύο πολέμους. Είχε προγραμματισμένη στρατηγική επέκτασης και ηγεμονίας με τις ελίτ της να θεωρούν αποκλειστικά την στρατιωτική σύγκρουση ως μέσο επίλυσης εσωτερικών και διεθνών προβλημάτων από τη πρώτη ήδη δεκαετία του 20ού αιώνα. Για τον Fischer και τους επιγόνους του, το Βερολίνο, το 1914, επιδίωξε έναν πόλεμο ευκαιρίας. Τον διεκδίκησε και τον έχασε.
Την ορθότητα αυτής της θέσης αμφισβήτησε πειστικά με ολιστικό τρόπο ένας νεότερος, εξίσου σημαντικός ιστορικός του 20ού. Το 2012 κυκλοφόρησε το βιβλίο του Αυστραλού Christopher Clark Οι υπνοβάτες: Πώς η Ευρώπη πήγε στον πόλεμο το 1914 (εκδ. Αλεξάνδρεια, μτφρ. Κώστας Κουρεμένος). Το βασικό επιχείρημά του συγγραφέα, που πλέον θεωρείται ηγεμονικό στο χώρο της παγκόσμιας κοινότητας των ιστορικών, ήταν το αντίστροφο: ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος δεν ήταν αποτέλεσμα ενός και μόνο υπεύθυνου ή ενός προμελετημένου σχεδίου, αλλά μιας σειράς αλληλεπιδράσεων, παρεξηγήσεων, φόβων και λανθασμένων αποφάσεων από τους βασικούς παίκτες της εποχής.
Ο Clark εισηγήθηκε ότι καμία χώρα δεν ήθελε πραγματικά τον πόλεμο, αλλά οι ηγεσίες των ευρωπαϊκών δυνάμεων οδηγήθηκαν σ’ αυτόν σχεδόν υπνοβατώντας – χωρίς να αντιλαμβάνονται πλήρως πού οδηγούνταν οι πράξεις τους, μέσα από μια αλληλουχία λανθασμένων υπολογισμών, φόβων, αντιλήψεων και πολιτικής ακαμψίας. Η ευθύνη για τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι συλλογική, σε μεγάλο βαθμό γερμανική, αλλά όχι αποκλειστικά. Όλες οι μεγάλες δυνάμεις (Αυστροουγγαρία, Σερβία, Ρωσία, Γαλλία, Βρετανία) συνέβαλαν με τις αποφάσεις τους στην κλιμάκωση. Η κρίση του 1914 προέκυψε από ένα περίπλοκο δίκτυο συμμαχιών, πιέσεων, φόβων και εσφαλμένων αναγνώσεων των κινήσεων των άλλων.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ενήργησαν προχωρώντας προς την καταστροφή χωρίς να αντιλαμβάνονται τον γκρεμό. Εξ ου και «υπνοβάτες». Η αυστριακή άκαμπτη στάση προς τη Σερβία, η ρωσική κινητοποίηση, η γερμανική λευκή επιταγή, η γαλλική ενθάρρυνση της Ρωσίας, η βρετανική ασάφεια είναι, για τον Clark οι ενέργειες που κατά κύριο λόγο έδεσαν τα χέρια όλων οδηγώντας την Ευρώπη στον πόλεμο.
Aς μεταφέρουμε αυτήν την αντιπαράθεση στην Ευρώπη σήμερα, και στη θέση της Γερμανίας ας βάλουμε τη Ρωσία. Ο τρόπος με τον οποίον οι ευρωπαϊκές ελίτ στην πλειοψηφία τους διαβάζουν την κατάσταση μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αποτελεί μετενσάρκωση της βερολινέζικης σχολής του «μοναδικού ενόχου». Ο ένοχος μόνο έχει αλλάξει και από το Βερολίνο μετακόμισε στη Μόσχα. Αυτό όμως δεν είναι ουδέτερο. Ούτε αξιολογικά, ούτε πολιτικά. Αντιθέτως, καθιστά τον πόλεμο πιθανότερο…
Λοιπόν, κανένας πόλεμος δεν είναι αναπάντεχος. Τίποτε δεν είναι εξ ολοκλήρου ιστορικό ατύχημα. Ούτε ο Α΄, ούτε ο Β΄ Παγκόσμιος ούτε τα γκρίζα σύννεφα που ολοένα και μαυρίζουν σήμερα. Τίποτε όμως δεν είναι και αναπόφευκτο. Η ιστορία δεν επιβάλλει τις ιδέες, τις υποβάλλει. Για το υπόλοιπο ευθύνεται η βούληση των ανθρώπων και η τύχη. Στο πόλεμο δεν πάμε επειδή ο ένας το θέλει, αλλά επειδή πολλοί το καθιστούν δυνατό. Ο Clark έχει δίκιο.
Παραείναι απλό, βολικό σίγουρα, να τα ρίξουμε όλα σε έναν. Η δυτική δημοκρατία σήμερα δεν απειλείται με κατάρρευση επειδή ένας «κακός» την ανατινάζει. Βάλτε στο «κακός» όποιο όνομα θέλετε: Τραμπ, Πούτιν κλπ. Η δυτική δημοκρατία σπαράσσεται επειδή πολλοί το επιτρέψαν. Και φυσικά δεν αναφέρομαι στους πολέμιούς της, διότι από τον Πούτιν δεν προσδοκά κανείς να προφυλάξει τη δημοκρατία μας. Αναφέρομαι στους υποτιθέμενους θεματοφύλακές της, που την αφυδάτωσαν σε τέτοιο βαθμό ώστε σήμερα πλέον –στεγνή κι ανέραστη– να είναι όσο γίνεται πιο εύκολη λεία για τους πολεμίους της.
Σήμερα υπνοβατούμε εκ νέου. Η οικονομία του πολέμου έχει βάλει μπροστά τις μηχανές της, τροφοδοτώντας εν είδει αυτεκπληρούμενης προφητείας το ενδεχόμενο της ανάφλεξης. Η Ρωσία είναι το μεγάλο πρόβλημα, όμως ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά η ΕΕ απέναντί της είναι επίσης πρόβλημα. Αυτή είναι η συνθήκη μας. Δυστυχώς. Όπως ακριβώς η Γερμανία ήταν το μεγάλο πρόβλημα το 1914, όχι όμως το μόνο.
Από την πλευρά της, η Ρωσία βυθίζεται στην απολυταρχία του μεγαλοϊδεατισμού της. Κάνει πλέον ό,τι μπορεί για να τροφοδοτήσει την παθολογική ρωσοφοβία που κυριαρχεί σε όλα τα νοτιοδυτικά της σύνορα από την Γεωργία ως την Ουκρανία και την Πολωνία ως τις Βαλτικές. Σαν να φωνάζει «αν το ζητάτε, μπορώ να γίνω ακόμη χειρότερη από αυτό που βλέπετε». Και τα καταφέρνει εντείνοντας τη αβεβαιότητά μας ενώπιον του ενδεχομένου μιας γενικής πολεμικής ανάφλεξης.
Μπορεί η Ευρώπη να διαβάσει τη συγκυρία με τα μάτια του Clark και όχι του Fischer; Αυτό είναι το ζωτικό πολιτικό επίδικο σήμερα. Στοίχημα επιβίωσης. Να το κάνει όμως για να προλάβει τον πόλεμο. Διότι εκ των υστέρων, το πιθανότερο είναι ότι θα το καταφέρει.
YΓ 1. Προ καιρού ήμουν στη Βαρσοβία και συζητούσαμε σχετικά με μια Πολωνή πανεπιστημιακό τοποθετείται στα αριστερά του πολιτικού φάσματος της πατρίδας της. Μου είπε ότι έχω point, όμως είναι αυθαίρετο ότι κάνω το συνειρμό με τον Α΄ και όχι με τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον οποίο τα πράγματα είναι απολύτως ξεκάθαρα για την αποκλειστική ευθύνη της Γερμανίας. Η συνάδελφος μου μετέφερε την κυρίαρχη στην Πολωνία (και όχι μόνο) προσομοίωση του Πούτιν με τον Χίτλερ και την ακόμη πιο διαδεδομένη ανάγκη «να δράσουμε απέναντι στον Πούτιν όχι με τον κατευνασμό του Τσάμπερλεν αλλά την πυγμή του Τσώρτσιλ». Το ότι όμως θεωρούμε τον Β΄ Παγκόσμιο υπόθεση ναζιστικών κινήτρων δεν σημαίνει ότι ξεχνάμε τη σημασία που είχε η ταπείνωση που επιβλήθηκε στη Γερμανία από τη Συνθήκη των Βερσαλλιών. Και, σε τελευταία ανάλυση, έκτοτε έχουμε συμφωνήσει ότι «κακά υπάρχουν, αλλά σαν τον ναζισμό κανένα». Για το λόγο αυτό, συγκρίσεις με τον Χίτλερ και τον Β’ Παγκόσμιο είναι εξ ορισμού αδόκιμες. Από αυτές ο ναζισμός βγαίνει πάντα κερδισμένος, καθώς η απαξία του συμψηφίζεται και σχετικοποιείται.
ΥΓ 2. Δυστυχώς, στην Ελλάδα τα προηγούμενα είναι απολύτως ξένα για ένα μεγάλο, μάλλον το μεγαλύτερο, κομμάτι της ελληνικής κοινής γνώμης. Εδώ η εύλογη αγανάκτηση ενώπιον των Ισραηλινών εγκλημάτων υπονομεύεται ζωτικά όταν συνοδεύεται από σιωπή έναντι της ρωσικής επίθεσης ή ακόμη χειρότερα, την επιδοκιμασία της. Πολλοί συμπολίτες μας, με εγκληματική αφέλεια («αφέλεια» ίσως είναι ελαφριά λέξη) θεωρούν πως η Ρωσία τελεί εν δικαίω στον επιθετικό της πόλεμο. Ο Ζελένσκι λένε, είναι γελοίος, «ανδρείκελο» κλπ. Λες και αυτό είναι το κρίσιμο και όχι ότι ο Πούτιν του έκανε επίθεση. Και ο Μεταξάς δικτάτορας ήταν, αλλά αυτό δεν αίρει το γεγονός ότι η Ιταλία επιτέθηκε στην Ελλάδα το ’40. Αν λοιπόν αντιλαμβανόμαστε πως ο μονομερής στιγματισμός της Ρωσίας ως ο απόλυτος εχθρός της Ευρώπης εντείνει την απειλή, η ρωσοφιλία που δείχνει το μεγαλύτερο τμήμα της Άκρας Δεξιάς και της Αριστεράς (δυστυχώς στην Ελλάδα) δίνει τραγικό άλλοθι για τα χειρότερα, που έτσι γίνονται πιθανότερα.
Ο Δημήτρης Χριστόπουλος είναι καθηγητής Πολιτειολογίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου και Κοσμήτορας της Σχολής Πολιτικών Επιστημών από το 2021. Γεννήθηκε το 1969 στην Αθήνα με καταγωγή από την Πελασγία Φθιώτιδος. Με σπουδές νομικής, πολιτικών επιστημών και θεωρίας του δικαίου στην Ελλάδα (Κομοτηνή), τη Γαλλία (Στρασβούργο, Αμιένη) και το Βέλγιο (Βρυξέλλες) απέκτησε, από το 1992 ως το 1999, εργασιακή εμπειρία στο Συμβούλιο της Ευρώπης, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη στην Αλβανία και Βοσνία–Ερζεγοβίνη ως διευθύνων περιφερειακού γραφείου στο Brcko. Με την επιστροφή του στην Ελλάδα εργάστηκε ως ειδικός επιστήμονας στο Συνήγορο του Πολίτη (1999-2003) και στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (2000-2002). Από το 2000 διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου, όπου εκλέχτηκε λέκτορας το 2003 και επίκουρος καθηγητής το 2008 με γνωστικό αντικείμενο «Συγκριτική Πολιτική: Ευρώπη-Μειονότητες». Το 2012 εξελέγη στην βαθμίδα του αναπληρωτή καθηγητή και το 2018 έγινε τακτικός καθηγητής. Πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου από το 2003, και μέλος της Ένωσης από το 1996. Από το 2011 αντιπρόεδρος του συμβουλίου. To 2013 εξελέγη αντιπρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ως το 2016. Το 2016 εκλέχθηκε πρόεδρος της FIDH ως τον Οκτώβριο του 2019. Ιδρυτικό μέλος του Κέντρου Ερευνών Μειονοτικών Ομάδων, του πρώτου think tank που ασχολήθηκε με τα μειονοτικά στην Ελλάδα.
The National Interest
13 Δεκεμβρίου 2025
του Peter Suciu
Παρότι Έλληνες πολεμιστές πολέμησαν από την Αίγυπτο έως την Ινδία στα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου και αργότερα έλαβαν μέρος σε συγκρούσεις εναντίον των Αράβων ως τμήμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, η Ελλάδα έχει αποστείλει στρατεύματα για να πολεμήσουν σε μακρινή χώρα μόλις μία φορά στη σύγχρονη εποχή. Ορισμένα τμήματα των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων πολέμησαν στο πλευρό των Βρετανών στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ωστόσο η Αθήνα συνέβαλε άμεσα σε ξένη πολεμική σύγκρουση μόνο μία φορά, όταν υποστήριξε τον συνασπισμό του ΟΗΕ στον Πόλεμο της Κορέας.
Σήμερα, η Ελλάδα είναι αποφασισμένη να επιδείξει τη δέσμευσή της στο ΝΑΤΟ, αναπτύσσοντας την 25η Τεθωρακισμένη Ταξιαρχία της —η οποία επιχειρεί με γερμανικής κατασκευής άρματα μάχης Leopard 2A6 και τεθωρακισμένα οχήματα μάχης πεζικού Marder— στις στρατιωτικές ασκήσεις Orion 2026 που θα διεξαχθούν τον επόμενο μήνα στη βόρεια Γαλλία. Η άσκηση παρουσιάζεται ως μία από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις εκπαίδευσης χερσαίων δυνάμεων που έχουν προγραμματιστεί για το επόμενο έτος και θα δοκιμάσει τις δυνατότητες του ΝΑΤΟ σε συνθήκες σύγκρουσης υψηλής έντασης. Αναμένεται να συμμετάσχουν πολλά κράτη-μέλη της Συμμαχίας.
Η Αθήνα επιδιώκει τα τελευταία χρόνια να εδραιώσει στενότερους δεσμούς με το Παρίσι, οι οποίοι επισφραγίστηκαν και με τη στρατηγική αμυντική συμφωνία του 2021. Παράλληλα, οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις βρίσκονται σε διαδικασία απόκτησης γαλλικών φρεγατών τύπου FDI καθώς και μαχητικών αεροσκαφών πολλαπλού ρόλου Dassault Rafale.
Το επίπονο ταξίδι των αρμάτων —πάνω από 2.000 χιλιόμετρα από την Ελλάδα έως τη Γαλλία— βρίσκεται ήδη στο στάδιο του σχεδιασμού. Πρόκειται για ένα εγχείρημα μεγάλης κλίμακας για την Αθήνα, όχι ανόμοιο, σε συμβολικό επίπεδο, με τα σχέδια του Μεγάλου Αλεξάνδρου να μεταφέρει τον στρατό του στην καρδιά της Περσικής Αυτοκρατορίας.
Απροσδιόριστος αριθμός αρμάτων μάχης και τεθωρακισμένων οχημάτων πεζικού θα φορτωθεί σε αποβατικά πλοία, τα οποία θα πλεύσουν προς γαλλικό λιμάνι —πιθανότατα τη Χάβρη στη Νορμανδία. Στη συνέχεια, τα οχήματα θα κινηθούν οδικώς προς τον χώρο διεξαγωγής των ασκήσεων Orion 2026, κοντά στο πεδίο εκπαίδευσης Mailly-Champagne. Περίπου 300 στελέχη των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων θα μεταβούν επίσης στη Γαλλία —ευτυχώς αεροπορικώς.
Αντίστοιχη ανάπτυξη, αλλά αντίστροφης κατεύθυνσης, πραγματοποίησε ο γαλλικός στρατός το 2023, όταν απέστειλε 280 στρατιώτες και αριθμό αρμάτων Leclerc για κοινή εκπαίδευση με ελληνικές δυνάμεις στη βόρεια Ελλάδα.
Ασυνήθιστα για μια μικρή παράκτια χώρα, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους χρήστες αρμάτων μάχης στο ΝΑΤΟ, με περισσότερα από 1.300 να εκτιμάται ότι βρίσκονται σε υπηρεσία. Σε αυτά περιλαμβάνονται περίπου 170 σύγχρονα Leopard 2A6 HEL, μια παραλλαγή που κατασκευάστηκε εγχώρια από την Ελληνική Βιομηχανία Οχημάτων (ΕΛΒΟ), καθώς και 183 άρματα Leopard 2A4 που θα μπορούσαν να αναβαθμιστούν στο πρότυπο HEL. Η Αθήνα διαθέτει επίσης περίπου 500 γερμανικής κατασκευής Leopard 1A5/GR, που χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1970, καθώς και εκατοντάδες αμερικανικά M60, μεταξύ των οποίων περίπου 100 μοντέλα M60A3 TTS.
Πολλά από τα άρματα M60 της εποχής του Ψυχρού Πολέμου μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και παραμένουν σε αποθήκευση ως εφεδρεία. Τα τελευταία χρόνια έχει υπάρξει έντονη φημολογία ότι η Αθήνα θα μπορούσε να πουλήσει ή να αποσύρει τα M60, λόγω του ολοένα και πιο απαιτητικού κόστους συντήρησης και εκσυγχρονισμού τους, ενώ δεν αποκλείεται και η απόσυρση των παλαιότερων Leopard 1A5/GR. Πράγματι, η απογοητευτική απόδοση των απαρχαιωμένων ρωσικών αρμάτων στην Ουκρανία οδήγησε τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις στο συμπέρασμα ότι τέτοιου τύπου άρματα έχουν περιορισμένη αξία στο σύγχρονο πεδίο μάχης.
Η διατήρηση ενός τόσο μεγάλου αρματικού οπλοστασίου από την Ελλάδα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη διαχρονική αντιπαλότητά της με τη γειτονική Τουρκία. Παρότι και οι δύο χώρες είναι μέλη του ΝΑΤΟ, οι επίμονες εντάσεις μεταξύ τους έχουν οδηγήσει αμφότερες σε σημαντικές επενδύσεις στις ένοπλες δυνάμεις τους, ενόψει του ενδεχομένου ένοπλης σύγκρουσης μεταξύ τους.
«Η Ελλάδα και η Τουρκία μοιράζονται μια αρχαία εχθρότητα που εκτείνεται μέχρι τον 10ο αιώνα, όταν νομαδικές τουρκικές φυλές εισέβαλαν στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία», εξηγεί ο Σταύρος Ατλαμαζόγλου στο The National Interest. «Περισσότερα από χίλια χρόνια αργότερα, η εχθρότητα παραμένει ισχυρή και οι δύο χώρες έχουν συγκρουστεί, άμεσα ή έμμεσα, αρκετές φορές τα τελευταία 100 χρόνια. Η εύλογη ανησυχία απέναντι στην τουρκική επιθετικότητα έχει αναγκάσει την Ελλάδα να επενδύσει μαζικά σε άρματα μάχης».
Με βάση αυτά τα δεδομένα, τα άρματα M60 δεν πρόκειται να οδηγηθούν σύντομα για παλιοσίδερα. Ωστόσο, δεν πρόκειται να συμμετάσχουν ούτε στις επερχόμενες πολεμικές ασκήσεις.
Σχετικά με τον συγγραφέα: Peter Suciu
Ο Peter Suciu έχει υπογράψει περισσότερα από 3.200 δημοσιευμένα άρθρα σε πάνω από τέσσερις δεκάδες περιοδικά και ιστότοπους, σε μια δημοσιογραφική καριέρα 30 ετών. Αρθρογραφεί τακτικά για στρατιωτικό εξοπλισμό, την ιστορία των πυροβόλων όπλων, την κυβερνοασφάλεια, την πολιτική και τις διεθνείς σχέσεις. Είναι επίσης συνεργάτης του Forbes και του Clearance Jobs. Εδρεύει στο Μίσιγκαν. Μπορείτε να τον ακολουθήσετε στο Twitter: @PeterSuciu. Για επικοινωνία με τον συγγραφέα: [email protected].
Εικόνα: Shutterstock / Giannis Papanikos.
Η διαδικασία πώλησης του ομίλου GEDI, ενός από τους σημαντικότερους πυλώνες του ιταλικού μιντιακού τοπίου, εξελίσσεται σε μια από τις πιο φορτισμένες και πολιτικά ευαίσθητες επιχειρηματικές υποθέσεις των τελευταίων ετών στην Ιταλία. Στο επίκεντρο βρίσκεται η πρόταση εξαγοράς από τον ελληνικό όμιλο Antenna Group, συμφερόντων του επιχειρηματία Theodore Kyriakou, η οποία αποτιμάται –σύμφωνα με τα ιταλικά δημοσιεύματα– στα περίπου 140 εκατ. ευρώ.
Η υπόθεση δεν αφορά μόνο μια εταιρική συναλλαγή. Αγγίζει τον πυρήνα της δημόσιας συζήτησης για τον πλουραλισμό, την εκδοτική ανεξαρτησία και το μέλλον της δημοσιογραφίας σε μια χώρα όπου ιστορικοί τίτλοι, όπως η La Repubblica και η La Stampa, θεωρούνται μέρος του εθνικού πληροφοριακού οικοσυστήματος.
Η GEDI ελέγχεται από την Exor, το επενδυτικό όχημα της οικογένειας Έλκαν–Ανιέλι. Η διοίκηση του ομίλου, δια στόματος του προέδρου Πάολο Τσερέτι και του διευθύνοντος συμβούλου Γκαμπριέλε Κομούτσο, έχει καταστήσει σαφές ότι η απόφαση πώλησης συνδέεται με τη μακροχρόνια οικονομική πίεση που υφίσταται ο όμιλος. Παρά τα προγράμματα αναδιάρθρωσης, οι ετήσιες ζημίες της GEDI φέρονται να ξεπερνούν τα 30 εκατ. ευρώ.
Σύμφωνα με την εταιρεία, η προσφορά του Antenna Group θεωρείται η πιο «στέρεη από βιομηχανική άποψη», τόσο ως προς το τίμημα όσο και ως προς το επιχειρηματικό προφίλ του υποψήφιου αγοραστή. Αυτός είναι, κατά την ίδια γραμμή επιχειρηματολογίας, και ο λόγος για τον οποίο απορρίφθηκε εναλλακτική πρόταση που κατατέθηκε από τον Ιταλό επιχειρηματία Λεονάρντο Μαρία Ντελ Βέκιο.
Ο όμιλος Antenna δραστηριοποιείται σε περισσότερες από 20 χώρες, με παρουσία στην τηλεόραση, το ραδιόφωνο, τα ψηφιακά μέσα και τον κινηματογράφο. Πηγές προσκείμενες στον όμιλο τονίζουν ότι έχει επιδείξει, σε άλλες αγορές, σεβασμό στην εκδοτική ανεξαρτησία και μακροπρόθεσμη στρατηγική ανάπτυξης.
Η GEDI, σε επίσημη ανακοίνωσή της, υπογράμμισε ότι έχει «πάντοτε εγγυηθεί τον πλουραλισμό στο ιταλικό ενημερωτικό οικοσύστημα» και ότι στο ίδιο πνεύμα επέλεξε να εμβαθύνει τις διαπραγματεύσεις με το Antenna Group. Ιταλικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν, ωστόσο, ότι εξετάζεται και το ενδεχόμενο το Antenna να ενδιαφέρεται, μεσοπρόθεσμα, για περαιτέρω επέκταση στην ιταλική τηλεοπτική αγορά.
Η πολιτική διάσταση της υπόθεσης αναδείχθηκε έντονα με την παρέμβαση του υφυπουργού
παρά τω Πρωθυπουργώ, αρμόδιου για την ενημέρωση, Alberto Barachini. Ο Ιταλός αξιωματούχος ζήτησε επίσημη ενημέρωση για τυχόν συμφωνίες μεταβίβασης, επιμένοντας ότι σε αυτές πρέπει να ενσωματωθούν ρήτρες προστασίας των θέσεων εργασίας και εγγυήσεις για την εκδοτική ανεξαρτησία των τίτλων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στο ζήτημα της μετοχικής διαφάνειας, με αναφορές σε ενδεχόμενες συμμετοχές εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό, ο Barachini άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο ενεργοποίησης των μηχανισμών κρατικής εποπτείας, γνωστών ως “golden power”, που επιτρέπουν στο ιταλικό κράτος να παρεμβαίνει σε στρατηγικούς τομείς.
Διεθνή μέσα, όπως το Reuters, επισημαίνουν πάντως ότι οι συγκεκριμένες εξουσίες δεν μπορούν από μόνες τους να εγγυηθούν τη διατήρηση όλων των θέσεων εργασίας, αλλά λειτουργούν κυρίως ως εργαλείο ελέγχου της ιδιοκτησιακής δομής και της εθνικής ασφάλειας στον τομέα της πληροφόρησης.
Παρά τις διαβεβαιώσεις της GEDI και του Antenna Group, οι συντακτικές ενώσεις των La Repubblica και La Stampa έχουν εκφράσει έντονη ανησυχία. Οι εργαζόμενοι ζητούν σαφείς και δεσμευτικές εγγυήσεις τόσο για την απασχόληση όσο και για τη διατήρηση της εκδοτικής ταυτότητας των μέσων.
Ιδιαίτερα έντονος είναι ο προβληματισμός στη La Stampa, καθώς ιταλικά ρεπορτάζ αναφέρουν ότι το Antenna Group δεν αποκλείει τη μεταπώληση του τίτλου σε δεύτερο χρόνο. Πιθανός αγοραστής εμφανίζεται ο όμιλος NEM (Nord Est Multimedia), γεγονός που ενισχύει τους φόβους για «τεμαχισμό» της GEDI μετά την εξαγορά.
Σε ένδειξη συμπαράστασης, και το συντακτικό συμβούλιο της Corriere della Sera εξέφρασε δημόσια αλληλεγγύη προς τους εργαζομένους των δύο εφημερίδων, επισημαίνοντας ότι το ζήτημα αφορά συνολικά το μέλλον της ιταλικής δημοσιογραφίας.
Η υπόθεση GEDI αντικατοπτρίζει τις βαθύτερες μεταβολές στον ευρωπαϊκό μιντιακό χώρο: την κρίση του έντυπου Τύπου, την ανάγκη ψηφιακού μετασχηματισμού και τη συγκέντρωση ιδιοκτησίας. Τα διεθνή μέσα αντιμετωπίζουν την πιθανή εξαγορά όχι μόνο ως μια ελληνοϊταλική επιχειρηματική συναλλαγή, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης τάσης αναδιάταξης των media στην Ευρώπη.
Το αν η συμφωνία θα ολοκληρωθεί ως ενιαίο πακέτο ή αν θα οδηγήσει σε μελλοντική διάσπαση των τίτλων παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Το ίδιο ισχύει και για το κατά πόσο οι κυβερνητικές εγγυήσεις και οι δεσμεύσεις του υποψήφιου αγοραστή θα αρκέσουν για να κατευνάσουν τις ανησυχίες των δημοσιογράφων.
Σε κάθε περίπτωση, η εξέλιξη της υπόθεσης θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για το πώς αντιμετωπίζονται, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι εξαγορές μέσων ενημέρωσης που συνδυάζουν οικονομικό βάρος, πολιτική σημασία και ισχυρό συμβολικό φορτίο.
Gedi, πώληση υπό υψηλή ένταση: για την εταιρεία η ελληνική προσφορά είναι η καλύτερη, οι εργαζόμενοι ζητούν «εγγυήσεις για εργασία και διαφάνεια»
του Andrea Ducci
Η διαδικασία πώλησης της Gedi συνεχίζεται μέσα σε κλίμα έντασης, ανάμεσα στις διαβεβαιώσεις του Antenna Group —που προτίθεται να προχωρήσει στην εξαγορά—, στις πολυάριθμες εκδηλώσεις πολιτικής και συνδικαλιστικής αλληλεγγύης προς τις εφημερίδες La Repubblica και La Stampa, και στις απαιτήσεις του υφυπουργού παρά τω Πρωθυπουργώ, αρμόδιου για την ενημέρωση, Αλμπέρτο Μπαρακίνι, ο οποίος ζητά πλήρη ορατότητα ως προς τις δεσμεύσεις για τη διασφάλιση των επιπέδων απασχόλησης και τη διαφάνεια της μετοχικής σύνθεσης των αγοραστών.
Τα μέσα που πωλούνται
Το χρονικό μιας μακράς ημέρας ξεκινά με τη συνάντηση της διοίκησης της Gedi με τον υφυπουργό αρμόδιο για τον εκδοτικό τομέα. Εκεί, ο πρόεδρος Πάολο Τσερέτι και ο διευθύνων σύμβουλος Γκαμπριέλε Κομούτσο του ομίλου που ελέγχεται από την Exor επανέλαβαν ότι, παρά την πορεία αναδιάρθρωσης, οι ζημίες της Gedi ξεπερνούν πλέον τα 30 εκατ. ευρώ ετησίως. Από εκεί προκύπτει —όπως λένε— η απόφαση για πώληση και η διαπίστωση ότι στην Ιταλία δεν βρέθηκε κανένας αγοραστής πρόθυμος να καταθέσει συγκεκριμένη πρόταση. Πέρα από τη Repubblica και τη Stampa, προς πώληση είναι και οι Radio Deejay, Radio Capital, M2o και One Podcast.
Στο πλαίσιο αυτό, τους προηγούμενους μήνες εμφανίστηκε ο όμιλος Antenna Group, που ελέγχεται από τον Έλληνα επιχειρηματία Θεόδωρο Κυριακού, με προσφορά περίπου 140 εκατ. ευρώ, έναντι αποτίμησης 118 εκατ. ευρώ στον ισολογισμό της Exor. Σύμφωνα με την εξήγηση των Τσερέτι και Κομούτσο, πρόκειται για την πιο ισχυρή πρόταση από βιομηχανικής άποψης, γεγονός που —όπως υποστηρίζουν— εξηγεί την απόρριψη από την Exor της πρότασης που είχε καταθέσει λίγες ημέρες νωρίτερα ο Λεονάρντο Μαρία Ντελ Βέκιο.
Ο Μπαρακίνι ζήτησε ενημέρωση για «τυχόν συμφωνίες μεταβίβασης και τη δέσμευση να ενταχθεί σε αυτές η προστασία των επιπέδων απασχόλησης και η εγγύηση της εκδοτικής ανεξαρτησίας μέσων που αποτελούν περιουσιακό στοιχείο του εθνικού πληροφοριακού οικοσυστήματος». Το δεύτερο αίτημα του υφυπουργού είναι —όπως έχει ήδη αναφερθεί— να ενημερωθεί για «ενδεχόμενες εξωευρωπαϊκές συμμετοχές της εταιρείας που ενδιαφέρεται για την εξαγορά», δηλώνοντας έτοιμος να ασκήσει τις αρμοδιότητες εποπτείας που διαθέτει.
Η ιδιοκτησία ευνοϊκή προς τον όμιλο Antenna
Η Gedi, σε ανακοίνωσή της, επισημαίνει ότι «έχει πάντοτε εγγυηθεί τον πλουραλισμό στο ιταλικό ενημερωτικό οικοσύστημα. Ως εκ τούτου, η ιδιοκτησία αποφάσισε να εμβαθύνει τις διαπραγματεύσεις με τον όμιλο Antenna, ο οποίος δραστηριοποιείται σε 22 χώρες και διαθέτει στο χαρτοφυλάκιό του πολυτομεακά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων της τηλεόρασης, των ψηφιακών μέσων, του κινηματογράφου και του ραδιοφώνου». Μάλιστα, σύμφωνα με φήμες, καταγράφεται ενδιαφέρον του ομίλου και για τηλεοπτικό κανάλι στην Ιταλία. Από την πλευρά τους, πηγές κοντά στους Έλληνες αναφέρουν ότι ο όμιλος Antenna «έχει πάντοτε επιδείξει σεβασμό στην ανεξαρτησία της δημοσιογραφίας και στον πλουραλισμό, καθώς και μακροπρόθεσμη δέσμευση στη βιώσιμη ανάπτυξη των δομών στις οποίες δραστηριοποιείται».
Οι διαβεβαιώσεις αυτές κρίνονται ανεπαρκείς από τα συντακτικά συμβούλια (cdr) των δύο εφημερίδων που έγιναν δεκτά χθες από τον Μπαρακίνι. Οι περισσότερο ανήσυχοι είναι οι δημοσιογράφοι της Stampa, καθώς ο όμιλος Antenna δεν κρύβει την πρόθεσή του να μεταπωλήσει το τορινέζικο φύλλο. Πιθανός αγοραστής θα μπορούσε να είναι ο όμιλος Nem (Nord Est Multimedia). Παράλληλα, και το συντακτικό συμβούλιο της Corriere della Sera εξέφρασε «αλληλεγγύη στις συναδέλφισσες και στους συναδέλφους που βρίσκονται σε κατάσταση κινητοποίησης».
της Angela Mauro
Για πρώτη φορά μετά τη σύλληψή του (Δεκέμβριος ’22) μιλά ο σύζυγος της πρώην αντιπροέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Εύας Καϊλή.
«Τα είδαμε όλα: απόκρυψη δικογραφικών εγγράφων, εκβιασμό για την απόσπαση δηλώσεων, παραβίαση της κοινοβουλευτικής ασυλίας, μεροληψία του δικαστή, κατάχρηση της προφυλάκισης – και τίποτα δεν ήταν τυχαίο».
«Ακόμη και η ΕΕ έχασε την αξιοπρέπειά της».
Η δραματική αφήγηση ενός κατηγορουμένου, συζύγου και πατέρα, μέσα σε μια αλλόκοτη έρευνα.
14 Δεκεμβρίου 2025, 14:16
Το Qatargate είναι μια έρευνα με «στόχους και αφήγημα προκαθορισμένα εξαρχής. Ό,τι ακολούθησε ήταν η προσπάθεια να εξαναγκαστεί η πραγματικότητα να προσαρμοστεί σε μια ιστορία ήδη γραμμένη». Έτσι μιλά ο Francesco Giorgi σε αυτή τη συνέντευξη στο HuffPost, την πρώτη από τότε που ξέσπασε η έρευνα για την υποτιθέμενη διαφθορά στην ΕΕ, στο πλαίσιο της οποίας συνελήφθη μαζί με τη σύζυγό του, τότε αντιπρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Εύα Καϊλή, και τον πρώην ευρωβουλευτή του οποίου ήταν συνεργάτης, Αντόνιο Παντσέρι.
Τώρα που αποκαλύφθηκε η ύπαρξη και δεύτερου δικαστικού φακέλου, ο οποίος θέτει υπό κατηγορία ορισμένους ανακριτές του Qatargate για παραβίαση του ανακριτικού απορρήτου, ο Giorgi ξεσπά με «οργή» και καταγγέλλει την αδιαφάνεια του σκανδάλου που ξέσπασε πριν από τρία χρόνια, με κατηγορούμενους που ακόμη δεν έχουν συγκεκριμένες κατηγορίες και χωρίς να έχει διεξαχθεί δίκη.
Τις ημέρες αυτές, στις Βρυξέλλες, συνεδρίασε το Τμήμα Κατηγορίας (Chambre d’accusation), το οποίο έως τον Φεβρουάριο θα πρέπει να αποφασίσει αν οι έρευνες διεξήχθησαν ορθά, αν μπορεί να ανοίξει η δίκη ή αν η υπόθεση πρέπει να τεθεί στο αρχείο, όπως ζητά ο Giorgi και οι λοιποί κατηγορούμενοι.
«Οι διαρροές πληροφοριών υπάρχουν παντού», υπογραμμίζει. «Όμως στη δική μας περίπτωση δεν ήταν μεμονωμένες: ήταν συστηματικές, διαστρεβλωμένες και χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλείο για να οικοδομηθεί εξαρχής τεκμήριο ενοχής», ενώ «το τεκμήριο αθωότητας κατεδαφίστηκε και ζωές τέθηκαν σε κίνδυνο – συμπεριλαμβανομένων αυτών της οικογένειάς μου και της κόρης μου».
Εσείς και η Εύα Καϊλή καταγγείλατε τις φερόμενες παραβιάσεις του ανακριτικού απορρήτου. Τι σας έπεισε, το 2023, να κάνετε αυτό το βήμα;
Οι διαρροές πληροφοριών υπάρχουν παντού. Όμως στη δική μας περίπτωση δεν ήταν μεμονωμένες: ήταν συστηματικές, διαστρεβλωμένες και χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλείο για να οικοδομηθεί εξαρχής μια τεκμήριο ενοχής. Οι τίτλοι, οι στόχοι και το αφήγημα ήταν ξεκάθαρα προκαθορισμένα.
«Ό,τι ακολούθησε ήταν η προσπάθεια να εξαναγκαστεί η πραγματικότητα να προσαρμοστεί σε μια ήδη γραμμένη ιστορία. Δεν φανταζόμουν ότι η καταγγελία μας θα έφερνε στο φως μια πραγματική “ενδιάμεση ζώνη” – τη λεγόμενη ομάδα Medusa – όπου, όπως παραδέχθηκαν οι ίδιοι οι ανακριτές, ο εισαγγελέας θα είχε ρόλο συντονισμού ανάμεσα στην δικαστική αστυνομία, τις υπηρεσίες πληροφοριών και δημοσιογράφους, εκτός κάθε νόμιμου νομικού πλαισίου.
Πώς βιώσατε την αποκάλυψη της ύπαρξης μιας ομάδας στο Signal, με την ονομασία “KnackSoirQatar”, σε άμεση επαφή με τους ανακριτές;
Με βαθιά αηδία και οργή. Αυτές οι διαρροές δεν ήταν αποτέλεσμα αμέλειας, αλλά προϊόν εσκεμμένης συμπεριφοράς. Το τεκμήριο αθωότητας κατεδαφίστηκε και ζωές τέθηκαν σε κίνδυνο – συμπεριλαμβανομένων αυτών της οικογένειάς μου και της κόρης μου. Οι δημοσιογράφοι Louis Colart, Joël Matriche και Kristof Clerix εγκατέλειψαν τη δημοσιογραφική δεοντολογία, ενεργώντας στην πράξη ως προέκταση της κατηγορούσας αρχής. Υπάρχει παγιωμένη νομολογία για τέτοιου είδους συμπεριφορές· εναπόκειται στη Δικαιοσύνη να αποδώσει τις ευθύνες.
Όταν διαβάσατε ότι προσχέδια άρθρων με λεπτομέρειες για τις εφόδους κυκλοφορούσαν πριν από τις επιχειρήσεις, ποια ήταν η εντύπωσή σας;
Καμία έκπληξη. Ήταν προφανές ότι οι ίδιοι οι αστυνομικοί που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις παρείχαν τις πληροφορίες. Τα χρήματα παρουσιάστηκαν δημόσια ως “διαφθορά” πριν ακόμη πραγματοποιηθούν οι έρευνες. Η ιστορία είχε ήδη γραφτεί· οι έρευνες ακολούθησαν. Στα αγγλικά αυτό ονομάζεται reverse engineering. Ο ίδιος έμαθα τον λόγο της σύλληψής μου όχι από δικαστικό έγγραφο, αλλά από άρθρο που δημοσιεύθηκε στη Le Soir.
Κατά τη γνώμη σας, ποιες επιπτώσεις είχαν αυτές οι διαρροές στην πορεία της κύριας έρευνας;
Είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς για “κύρια έρευνα”, διότι από νομική άποψη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως τέτοια. Ολόκληρη η δικογραφία βασίζεται σε μια έκθεση 14 σελίδων των βελγικών μυστικών υπηρεσιών, συνταγμένη με τη συμβολή άλλων τεσσάρων μη κατονομαζόμενων υπηρεσιών πληροφοριών, στην οποία δηλώνεται ρητά ότι η σύζυγός μου δεν ανήκει σε καμία εγκληματική οργάνωση και ότι δεν υπάρχει καμία απόδειξη πως εγώ διέφθειρα ή κατέβαλα μίζες.
Πιστεύετε ότι αυτή η “προνομιακή” σχέση μεταξύ ορισμένων δημοσιογράφων και της εισαγγελίας αποδεικνύει μια πρόθεση περισσότερο επικοινωνιακή παρά δικαστική;
Απολύτως. Ελλείψει αποδείξεων, οι ανακριτές επέλεξαν τον δρόμο της προκαταβολικής δημόσιας καταδίκης, ακόμη και μέσω εικόνων και φωτογραφιών σκηνοθετημένων, με χρήματα που παρουσιάστηκαν ως αποδείξεις διαφθοράς. Οι διαρροές χρησιμοποιήθηκαν για να κατασκευαστεί η ενοχή, να καθοδηγηθεί η κοινή γνώμη και να εξουδετερωθεί κάθε ουσιαστικός δικαστικός έλεγχος. Πρόκειται για μια δομική κατάχρηση.
Σήμερα συζητείται το ενδεχόμενο αρχειοθέτησης του Qatargate λόγω δικονομικών παρατυπιών. Ποιες ήταν, κατά τη γνώμη σας, οι σοβαρότερες παραβιάσεις;
Σε αυτή τη δικογραφία υπήρξαν τα πάντα: απόκρυψη εγγράφων, εκβιασμός για την απόσπαση δηλώσεων, παραβίαση της κοινοβουλευτικής ασυλίας, μεροληψία του δικαστή, κατάχρηση της προφυλάκισης και συλλήψεις με καθαρά ανακριτικούς σκοπούς. Για να αναφέρω μόνο μερικά. Όμως το πιο σοβαρό στοιχείο είναι ότι τίποτα από όλα αυτά δεν ήταν τυχαίο. Οι παραβιάσεις ήταν σκόπιμες και μόλυναν ανεπανόρθωτα ολόκληρη τη διαδικασία, καθιστώντας αδύνατη οποιαδήποτε δίκαιη δίκη.»
«Γι’ αυτό τίθεται σήμερα και ζήτημα ποινικών ευθυνών. Το ενδεχόμενο εμπλοκής κορυφαίων προσώπων όπως οι Hugues Tasiaux και Bruno Arnold τι αποκαλύπτει για τη λειτουργία της OCRC και της εισαγγελίας;
Αποκαλύπτει ότι το πρόβλημα ενδέχεται να είναι δομικό. Ήμουν και παραμένω εγγυητής εκ πεποιθήσεως. Όμως, αν οι συμπεριφορές αυτές επιβεβαιωθούν, θα αποδεικνύουν απόλυτη περιφρόνηση προς τη νομιμότητα και προς την αρχή της αναλογικότητας που οφείλει να καθοδηγεί την ανακριτική δράση.
Ποια εικόνα σχηματίσατε για τη σχέση μεταξύ μυστικών υπηρεσιών και Δικαιοσύνης στον φάκελο Qatargate;
Στην Ιταλία μια τέτοια σχέση θα ήταν παράνομη. Πρόκειται για ένα βαθιά ανησυχητικό γεγονός για μια χώρα που φιλοξενεί τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και επισκέπτεται καθημερινά από εκατοντάδες ευρωβουλευτές και χιλιάδες αξιωματούχους, οι οποίοι θα έπρεπε να μπορούν να ασκούν την εντολή τους χωρίς τον φόβο αυθαίρετων διώξεων.
Αν η διαδικασία ακυρωθεί λόγω δικονομικών ελαττωμάτων, θα πρόκειται για νίκη της Δικαιοσύνης ή για ήττα της αλήθειας;
Η αλήθεια έχει ήδη αναδειχθεί: διαφθορά δεν υπήρξε ποτέ. Όπως έχει ήδη γραφτεί από άλλους, μια απλή παράλειψη δήλωσης εισοδήματος από τον λομπίστα Παντσέρι μετατράπηκε τεχνητά στο μεγαλύτερο σκάνδαλο διαφθοράς της ΕΕ. Τα έγγραφα της δικογραφίας και οι υποκλοπές το αποδεικνύουν ξεκάθαρα. Η ακύρωση δεν θα ήταν ήττα, αλλά αναγνώριση μιας θεμελιώδους αρχής: δεν μπορεί να υπάρξει δίκη χωρίς έρευνα, ούτε έρευνα χωρίς αποδείξεις. Τότε θα πρέπει να ανοίξει το κεφάλαιο των ευθυνών όσων έπαιξαν γεωπολιτικά παιχνίδια με τις ζωές μας.
Νιώσατε ποτέ ότι εργαλειοποιηθήκατε για να τροφοδοτηθεί μια πολιτική αφήγηση γύρω από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα;
Πιστεύω ότι ο πραγματικός στόχος ήταν η σύζυγός μου, τότε αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Συμμερίζομαι όσα έγραψε ο Jean Quatremer στη Libération, ο οποίος από την αρχή μίλησε για “Belgiangate”: η Εύα αντιπροσώπευε το τέλειο τρόπαιο για την αποκατάσταση της εικόνας του Βελγίου μετά τις επιθέσεις στις Βρυξέλλες και στο Παρίσι.
Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών έχετε αναλάβει ορισμένες ευθύνες. Σήμερα τι διεκδικείτε και τι αμφισβητείτε ανοιχτά σε σχέση με τη δικαστική και μιντιακή αναπαράσταση;
Έχω πει ότι θα αναλάμβανα οποιαδήποτε ευθύνη θα ήθελαν να μου αποδώσουν — οποιαδήποτε — με την προϋπόθεση να απελευθερωθεί η μητέρα της κόρης μου. Ήταν μια επιλογή οικογενειακής επιβίωσης. Ως πατέρας, θα έκανα ακριβώς την ίδια επιλογή.
Με ποιον τρόπο οι παρατυπίες επηρέασαν τη δυνατότητά σας να εξηγήσετε τη δική σας εκδοχή των γεγονότων;
Δεν ήταν τόσο οι παρατυπίες, όσο η απόφαση των δικαστών να μας απαγορεύσουν για πάνω από έναν χρόνο να μιλήσουμε στον Τύπο, υπό την απειλή σύλληψης. Αυτό μας εμπόδισε να εξηγήσουμε τα γεγονότα με αντικειμενικό τρόπο. Γι’ αυτό ζητήσαμε δημόσιες ακροάσεις. Η εισαγγελία και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αντιτάχθηκαν. Και μετά μιλούν για διαφάνεια.
Πώς βιώσατε τις συνθήκες κράτησης που χαρακτηρίστηκαν “απάνθρωπες”;
Το Βέλγιο καταδικάζεται τακτικά για τις συνθήκες κράτησής του. Τώρα καταλαβαίνω το γιατί. Ο Βολταίρος έλεγε ότι ο βαθμός πολιτισμού ενός έθνους μετριέται από το πώς μεταχειρίζεται τους κρατουμένους. Είχε δίκιο.
Θεωρείτε ότι η σκληρότητα της μεταχείρισης είχε στόχο την απόσπαση ομολογιών;
Το πιστεύω, και θα ήταν συνεπές με ένα ανακριτικό σύστημα όπως το βελγικό: συλλαμβάνεις με βάση υποθέσεις και μετά αναζητάς τις αποδείξεις. Αν σε αυτό προστεθεί η απουσία χρονικών ορίων για τις έρευνες και για την προφυλάκιση, μαζί με απάνθρωπες συνθήκες κράτησης, πολλοί καταλήγουν να ομολογούν εγκλήματα που δεν διέπραξαν ποτέ, απλώς για να βγουν.
Πώς επηρέασαν αυτά τα τρία χρόνια τη ζωή σας;
Ήταν μια αληθινή δοκιμασία αντοχής. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τιμώρησε και με απέλυσε με βάση αποκλειστικά διαρροές. Το δικαστικό σύστημα προσπάθησε να μας συνθλίψει και συνεχίζει να το κάνει. Πρόσφατα ζητήθηκε η κατάσχεση του αυτοκινήτου μου χωρίς καμία αιτιολόγηση. Άνθρωποι κοντά μας παρενοχλούνται. Αυτή η διαρκής εκφοβιστική πίεση έχει σχεδιαστεί για να μας εξαντλήσει, να μας απομονώσει και να μας φιμώσει. Όμως μου έμαθε επίσης ποιοι είναι οι αληθινοί φίλοι και πόσο θεμελιώδης είναι η στήριξη της οικογένειας.
Τον Φεβρουάριο αναμένεται η απόφαση της Chambre d’accusation. Τι περιμένετε;
Η ύπαρξη δικαστών όπως ο Olivier Anciaux, ο οποίος διεξήγαγε μια έρευνα κόντρα στο δικαστικό κατεστημένο, μου επιτρέπει ακόμη να έχω εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη και σε μια αμερόληπτη και αντικειμενική απόφαση.
Ποιες μεταρρυθμίσεις είναι αναγκαίες για να αποφευχθούν αδιαφανείς έρευνες σαν κι αυτή;
Σε πρόσφατη συνέντευξή του, ο ανακριτής Michel Claise, που αναγκάστηκε να παραιτηθεί λόγω σύγκρουσης οικογενειακών συμφερόντων, δήλωσε ότι το βελγικό δικαστικό σύστημα πέρασε από τον Μεσαίωνα στην Προϊστορία. Ίσως αυτή η ερώτηση θα έπρεπε να απευθυνθεί απευθείας σε εκείνον.
Τι χάνει η ΕΕ αν το Qatargate αρχειοθετηθεί; Και τι χάνει αν οδηγηθεί σε δίκη όπως είναι σήμερα;
Ανεξαρτήτως της έκβασης, η Ευρωπαϊκή Ένωση — και ιδίως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — έχει ήδη χάσει την αξιοπρέπειά της. Υποτασσόμενο στη δικαστική εξουσία, το Κοινοβούλιο δεν κατάφερε να υπερασπιστεί τον εαυτό του, υπονομεύοντας την ακεραιότητα του θεσμού και δημιουργώντας ένα εξαιρετικά επικίνδυνο προηγούμενο.
Υπάρχει κάτι που δεν σας ρώτησε ποτέ κανείς αλλά θεωρείτε θεμελιώδες;»
«Ναι. Θα ήθελα να μάθω ποιος ήταν ο πραγματικός στόχος όλης αυτής της επιχείρησης. Αν μπορούσα να γυρίσω πίσω στον Δεκέμβριο του 2022, τι θα έκανα διαφορετικά; Δεν θα επέτρεπα ποτέ στον Παντσέρι (που συνελήφθη και στη συνέχεια έγινε συνεργάτης της Δικαιοσύνης, σ.σ.) να εκμεταλλευτεί εμένα και ανθρώπους που πίστευαν ότι ενεργούσαν για έναν καλό σκοπό και στη συνέχεια διαστρέβλωσε την αλήθεια για να σώσει τον εαυτό του. Αυτή η αδυναμία του καταγράφεται στις τηλεφωνικές υποκλοπές και αναγνωρίζεται ακόμη και από τον ίδιο τον δικηγόρο του. Γι’ αυτόν τον λόγο τον έχουμε καταγγείλει για συκοφαντική δυσφήμηση με επιβαρυντικές περιστάσεις στο Πρωτοδικείο του Μιλάνου.
Σήμερα, τι θα θέλατε να αναδειχθεί επιτέλους από αυτή την ιστορία;
Το τέλος του στερεοτύπου που παρουσιάζει τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης ως ενάρετες και εκείνες του Νότου ως αναξιόπιστες. Από προσωπική εμπειρία μπορώ να πω ότι, ακόμη και στον δικαστικό τομέα, η χώρα μας βρίσκεται έτη φωτός μπροστά από άλλες. Και θα έπρεπε να είμαστε περήφανοι γι’ αυτό.»
Τρία χρόνια μετά την έναρξη της υπόθεσης διαφθοράς, το Εφετείο των Βρυξελλών εξετάζει τις προσβολές του κράτους δικαίου κατά τη διάρκεια της έρευνας. Σύμφωνα με στοιχεία της δικογραφίας που συμβουλεύτηκε η Libé, η ανάκριση φέρεται να διεξήχθη «με προαποφασισμένη ενοχή».
Libération: Τρία χρόνια ακριβώς μετά τη θεαματική αστυνομική επιχείρηση στις Βρυξέλλες, η οποία υποτίθεται ότι θα αποκάλυπτε ένα πρωτοφανές σκάνδαλο διαφθοράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το δικαστικό μέλλον αυτής της δικογραφίας, γνωστής ως «Qatargate», δεν έμοιαζε ποτέ τόσο εύθραυστο. Τι να συγκρατήσει κανείς από εκείνη την 9η Δεκεμβρίου 2022, όταν στην ευρωπαϊκή πρωτεύουσα συλλήψεις σε ζωντανή μετάδοση έθεσαν στο στόχαστρο, μεταξύ άλλων, τον πρώην Ιταλό σοσιαλιστή ευρωβουλευτή Pier Antonio Panzeri, τον πρώην συνεργάτη του Francesco Giorgi, σύντροφο της Ελληνίδας ευρωβουλευτή Εύας Καϊλή, μέλους της ομάδας των Σοσιαλδημοκρατών και μίας εκ των αντιπροέδρων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου;
Τι έχει απομείνει από εκείνο το «μπλιτς-κρίγκ» που υποσχόταν να αποκαλύψει μια άνευ προηγουμένου επιχείρηση άσκησης επιρροής στο εσωτερικό των ευρωπαϊκών θεσμών, προς όφελος του Κατάρ, του Μαρόκου ή της Μαυριτανίας; Ένα χτισμένο στην άμμο κάστρο, ένα «μπαλόνι», μια υπερβολή που δείχνει να μετατρέπεται σε «BelgianGate», τόσο πολύ έχουν αστοχήσει οι δικαστικές και αστυνομικές αρχές; Η συνέχεια της δικαστικής διαδικασίας θα το δείξει.
Όμως, ενώ η Επιτροπή Προσαγωγών σε Δίκη (chambre des mises en accusation) του Εφετείου των Βρυξελλών συζητά αυτή την εβδομάδα τη νομιμότητα της έρευνας, η Libération αποκαλύπτει στοιχεία της δικογραφίας, στην οποία είχε πρόσβαση, τουλάχιστον άκρως ανησυχητικά. Ας γυρίσουμε πίσω.
Το καφέ Caberdouche, στην πλατεία της Ελευθερίας (place de la Liberté) στις Βρυξέλλες, φιλοξενεί τον Οκτώβριο του 2022, στο βάθος της αίθουσας, μια διακριτική συνάντηση υψηλόβαθμων αστυνομικών στελεχών και Βέλγων δημοσιογράφων.
Από την πλευρά της αστυνομίας: ο Hugues Tasiaux, επικεφαλής του Κεντρικού Γραφείου για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς (Office central pour la répression de la corruption – OCRC), μιας αστυνομικής μονάδας 70 ερευνητών, συνοδευόμενος από τον υφιστάμενό του, επιθεωρητή Bruno Arnold, καθώς και ο Philippe Noppe, φίλος του Tasiaux και επικεφαλής του Κεντρικού Γραφείου Καταπολέμησης της Οργανωμένης Οικονομικής και Χρηματοοικονομικής Εγκληματικότητας (Office central de la lutte contre la délinquance économique et financière organisée – OCDEFO).
Από την πλευρά των δημοσιογράφων: ένας εξαιρετικά έμπειρος γνώστης των μυστικών υπηρεσιών και της βελγικής αστυνομίας, ο Kristof Clerix, από το ολλανδόφωνο εβδομαδιαίο Knack, καθώς και οι Joël Matriche και Louis Colart, αμφότεροι αρμόδιοι για θέματα αστυνομίας και δικαιοσύνης στη γαλλόφωνη καθημερινή εφημερίδα Le Soir.
Όλοι αυτοί γνωρίζονται πολύ καλά και διατηρούν εξαιρετικές σχέσεις: ο Tasiaux και ο Arnold δεν διστάζουν να αποκαλούν τον Matriche «φίλο», ενώ ο επικεφαλής του OCRC ανταλλάσσει μαζί του ακόμη και φωτογραφίες από διακοπές.
«Το σχέδιο μάχης μας άλλαξε»
«Η συζήτηση είχε ως στόχο να μη δημοσιευτεί τίποτα πριν από οποιαδήποτε ενέργεια του OCRC» στην υπόθεση «Mezzo», την κωδική ονομασία εκείνου που θα γίνει το «Qatargate», εξηγεί ο Philippe Noppe.
Πράγματι, περίπου είκοσι ερευνητές εργάζονται από τις 12 Ιουλίου υπό την ευθύνη του Frédéric Van Leeuw, ομοσπονδιακού εισαγγελέα, και κυρίως του Raphaël Malagnini, αναπληρωτή του — κάτι που οι δημοσιογράφοι ήδη γνωρίζουν. Μια συνάντηση που εγκρίθηκε από την εισαγγελία, σύμφωνα με τον επικεφαλής του OCDEFO· ωστόσο, ποτέ δεν συντάχθηκε κανένα πρακτικό αυτών των επαφών, παρότι ήταν υποχρεωτικό, εκτός αν «χάθηκαν».
«Δεδομένου ότι πρόκειται για πολύ σοβαρούς δημοσιογράφους, κράτησαν τον λόγο τους», λέει ικανοποιημένος ο Noppe. Πράγματι, τα πρώτα άρθρα, στη Le Soir και στο Knack, δημοσιεύονται μόλις στις 9 Δεκεμβρίου, στις αντίστοιχες ιστοσελίδες τους, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη περίπου δεκαπέντε έρευνες, οι οποίες θα οδηγήσουν στην κατάσχεση άνω του 1,5 εκατ. ευρώ σε μετρητά — ποσό που υποτίθεται ότι προερχόταν, ως επί το πλείστον, από το Κατάρ και το Μαρόκο.
Μια «εγκληματική οργάνωση» που είχε στόχο να δωροδοκήσει ευρωβουλευτές και να επηρεάσει την πολιτική της ΕΕ: το σοκ είναι τεράστιο.
Θα ακολουθήσουν και άλλες συναντήσεις με τους δημοσιογράφους, αυτή τη φορά όμως χωρίς τον επικεφαλής του OCDEFO: στις 28 Νοεμβρίου, ο Tasiaux ενημερώνει τον Arnold μέσω Signal ότι έχει προγραμματιστεί συνάντηση στα γραφεία της Le Soir την 1η Δεκεμβρίου, επειδή «το σχέδιο μάχης μας άλλαξε». Του ζητά να φέρει τον Paul Carton, μέλος της Υπηρεσίας Κρατικής Ασφάλειας (Sûreté de l’Etat) — δηλαδή των βελγικών μυστικών υπηρεσιών, με επίσημο ακρωνύμιο VSSE.
Την ίδια ημέρα, ο Tasiaux στέλνει μήνυμα και στον Malagnini: «Μπορούμε να συναντηθούμε Πέμπτη ή Παρασκευή για την επικοινωνιακή διαχείριση που θα ακολουθήσει την επιχείρηση Mezzo;». Στις 8 Δεκεμβρίου, και πάλι μέσω Signal, σε ομάδα με την ονομασία «KnackSoirQatar», οι δημοσιογράφοι της Le Soir και του Knack — κατά παράβαση των επαγγελματικών δεοντολογικών κανόνων — αποστέλλουν το άρθρο που πρόκειται να δημοσιευθεί την επόμενη ημέρα, ημέρα κατά την οποία έχουν προγραμματιστεί οι έρευνες.
«Ορίστε το άρθρο του Knack για αύριο το πρωί – μετά την επιβεβαίωση αύριο από τον Van Duyse [Eric Van Duyse, εκπρόσωπος της ομοσπονδιακής εισαγγελίας, σ.σ.] των στοιχείων με κόκκινο. Όλες (sic) οι παρατηρήσεις σας είναι ευπρόσδεκτες», γράφει ο Clerix. Στη συνέχεια ο Colart προσθέτει: «Η εκδοχή της Le Soir έρχεται σε λίγα λεπτά (πάντα καθυστερημένοι αυτοί οι γαλλόφωνοι)».
Τα προσχέδια των άρθρων δείχνουν ότι οι δημοσιογράφοι γνωρίζουν εκ των προτέρων τον αριθμό των ερευνών και των προσώπων που θα συλληφθούν, τις ταυτότητές τους, καθώς και την ύπαρξη μετρητών που έχουν εντοπιστεί, χωρίς ωστόσο να αναφέρεται ακόμη το ακριβές ποσό (τρία Χ στη θέση του αριθμού, εν αναμονή του τελικού στοιχείου).
Σειρά συλλήψεων
Την επόμενη ημέρα, 9 Δεκεμβρίου, στις 11:45, η Le Soir και το Knack ανακοινώνουν σε παγκόσμια αποκλειστικότητα ότι 14 έρευνες, οι οποίες μόλις έχουν ολοκληρωθεί, πραγματοποιήθηκαν από την αστυνομία υπό την εποπτεία του ανακριτή Michel Claise, για «φερόμενα αδικήματα σύστασης εγκληματικής οργάνωσης, διαφθοράς και νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες».
Μεταξύ των συλληφθέντων συγκαταλέγεται ο Ιταλός Pier Antonio Panzeri, πρόεδρος της ΜΚΟ υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων Fight Impunity («Καταπολέμηση της Ατιμωρησίας») και, κυρίως, πρώην σοσιαλιστής ευρωβουλευτής την περίοδο 2004–2019, στην κατοικία του οποίου η αστυνομία φέρεται να εντόπισε «500.000 ευρώ» σε μετρητά.
Συλλαμβάνονται επίσης ο Ιταλός Francesco Giorgi, επί δεκαπέντε χρόνια κοινοβουλευτικός του συνεργάτης, ο οποίος πλέον εργάζεται για άλλον Ιταλό ευρωβουλευτή, τον σοσιαλιστή Andrea Cozzolino· ο νέος γενικός γραμματέας της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Συνδικάτων, ο Ιταλός Luca Visentini· καθώς και ένας ακόμη Ιταλός, ο Niccolò Figa-Talamanca, διευθυντής ΜΚΟ υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Στις 18:30, ενώ οι έρευνες βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, νέα άρθρα του Knack και της Le Soir αποκαλύπτουν ότι η αστυνομία ερευνά την κατοικία της Ελληνίδας Εύας Καϊλή, μίας εκ των 14 αντιπροέδρων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και συντρόφου του Francesco Giorgi.
Ο πατέρας της συνελήφθη αφού, φεύγοντας από το σπίτι της και κατευθυνόμενος στο ξενοδοχείο του, εντοπίστηκε να μεταφέρει μία βαλίτσα που περιείχε πάνω από 600.000 ευρώ σε μετρητά, ποσό στο οποίο προστέθηκαν ακόμη 150.000 ευρώ από θυρίδα στο διαμέρισμα της ευρωβουλευτού. Ιδιαίτερα ακριβή ποσά, τα οποία προκαλούν ερωτήματα στον Patrick Ludinant, επικεφαλής της «Κεντρικής Διεύθυνσης Καταπολέμησης της Σοβαρής και Οργανωμένης Εγκληματικότητας της Ομοσπονδιακής Αστυνομίας» (DJSOC), από την οποία υπάγεται και το OCRC:
«Εξεπλάγην […] δεδομένου ότι τα κατασχεθέντα χρήματα δεν καταμετρήθηκαν επιτόπου, αλλά μεταφέρθηκαν, με όλες τις απαιτούμενες προφυλάξεις, στα γραφεία μας για να περάσουν από το εργαστήριο λήψης αποτυπωμάτων και στη συνέχεια να καταμετρηθούν στην Εθνική Τράπεζα. Μόνο τότε πληροφορηθήκαμε το ακριβές ποσό, δηλαδή αρκετά μετά τη δημοσίευση στον Τύπο».
Επικοινωνήσαμε με το Knack και τη Le Soir, ωστόσο αρνήθηκαν να σχολιάσουν.
Η «φωτογραφία-σοκ»
Σε αυτή τη σειρά εξαιρετικά ενημερωμένων άρθρων μαθαίνουμε επίσης ότι πραγματοποιήθηκε έρευνα στην κατοικία του Βέλγου σοσιαλιστή ευρωβουλευτή Marc Tarabella και ότι οι Panzeri, Kaili, Giorgi και Figa-Talamanca τέθηκαν σε προσωρινή κράτηση. Οι τρεις πρώτοι παρέμειναν προφυλακισμένοι επί τέσσερις μήνες (και στη συνέχεια για δύο μήνες με ηλεκτρονικό βραχιολάκι), κάτι πρωτοφανές στο Βέλγιο για οικονομική υπόθεση.
Η βελγική ομοσπονδιακή εισαγγελία, δια του αναπληρωτή εισαγγελέα Raphaël Malagnini, γνωστοποιεί ότι υποψιάζεται «χώρα του Κόλπου να επιχειρεί να επηρεάσει τις οικονομικές και πολιτικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου». Η Le Soir και το Knack αναφέρουν ότι πρόκειται για το Κατάρ — χώρα όπου διεξάγεται εκείνη την περίοδο ένα εξαιρετικά αμφιλεγόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου, λόγω των παραβιάσεων στοιχειωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του καταστροφικού κλιματικού αποτυπώματος και, κυρίως, των υποψιών διαφθοράς που βαραίνουν την πετρελαιομοναρχία.
Τη Δευτέρα 12 Δεκεμβρίου, στο πρωτοσέλιδο της Le Soir, δεσπόζει μια φωτογραφία-σοκ: όλα τα χαρτονομίσματα που βρέθηκαν είναι τακτοποιημένα σε σειρές, δίπλα στο έμβλημα του OCRC. Το «στήσιμο» αυτό — καθώς οι φωτογραφίες των χρημάτων μέσα στις σακούλες, τραβηγμένες από τους αστυνομικούς, δεν ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακές — πραγματοποιήθηκε κατόπιν αιτήματος του Hugues Tasiaux.
«Για τα μετρητά, το εργαστήριο θα ετοιμάσει ένα μοντάζ με το σήμα της υπηρεσίας για αύριο στις 10. Είναι δυνατόν να δοθεί κατά προτεραιότητα στους δημοσιογράφους που τήρησαν τη συμφωνία;» ρωτά μέσω WhatsApp τον εκπρόσωπο της εισαγγελίας, Eric Van Duyse.
Το απόγευμα της 13ης Δεκεμβρίου, ο τελευταίος δηλώνει ικανοποιημένος: «Ορίστε φωτογραφίες που κάνουν τον γύρο του κόσμου».
Η υπόθεση έχει πλέον ξεκινήσει και προκαλεί αμέσως τεράστιο αντίκτυπο: η βελγική δικαιοσύνη και αστυνομία φέρονται να έχουν αποκαλύψει ένα εκτεταμένο δίκτυο διαφθοράς ευρωβουλευτών προς όφελος του Κατάρ, οργανωμένο από τον Panzeri. Μεταξύ των φερόμενων ως διεφθαρμένων: δύο Ιταλοί ευρωβουλευτές (ο ήδη αναφερθείς Cozzolino και η Lara Comi, της οποίας το όνομα αναφέρεται αλλά δεν θα κληθεί ποτέ να καταθέσει), μία Ελληνίδα και δύο Βέλγοι ιταλικής καταγωγής, ο Marc Tarabella και η Marie Arena, εξέχουσα φυσιογνωμία των Βέλγων σοσιαλιστών.
Η «ετυμηγορία» παγιώνεται ταχύτατα, καθώς επί δύο χρόνια πλήθος στοιχείων της δικογραφίας (ιδίως πρακτικά καταθέσεων), σχεδόν όλα επιβαρυντικά, διαρρέουν στον βελγικό Τύπο, τροφοδοτώντας αυτή την αφήγηση. Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο προβληματική αν ληφθεί υπόψη ότι οι ευρωπαϊκές εκλογές είναι προγραμματισμένες για την άνοιξη του 2024 και ότι η υπόθεση προσφέρει ιδανικό έδαφος στους επικριτές των ευρωπαϊκών θεσμών και στους ευρωσκεπτικιστές.
«Εσωτερικών Υποθέσεων»
Όλες αυτές οι ανταλλαγές μεταξύ αστυνομίας, δικαιοσύνης και Τύπου αποκαλύφθηκαν από τον ανακριτή Olivier Anciaux, ο οποίος το 2023 άνοιξε έρευνα, ανατεθειμένη στη «Γενική Επιθεώρηση της Ομοσπονδιακής Αστυνομίας» — τα λεγόμενα «bœufs-carottes» του Βελγίου — σχετικά με την προέλευση των διαρροών, για παραβίαση του ανακριτικού απορρήτου και του τεκμηρίου αθωότητας.
Ο δικαστής πραγματοποίησε σειρά ερευνών σε βάρος αστυνομικών που χειρίζονταν την υπόθεση και, τον Φεβρουάριο του 2025, προχώρησε ακόμη και στη σύλληψη και υπαγωγή σε δικαστικό έλεγχο του Hugues Tasiaux, επικεφαλής του OCRC. Ο υφιστάμενός του, Bruno Arnold, επικεφαλής της έρευνας Qatargate, τέθηκε επίσης υπό κράτηση και ανακρίθηκε δύο φορές, χωρίς όμως να του απαγγελθούν κατηγορίες. Ο Raphaël Malagnini, αναπληρωτής εισαγγελέας κατά την περίοδο των διαρροών, εξετάστηκε και αυτός ως μάρτυρας.
Οι καταθέσεις αυτές σκιαγραφούν μια συνεννόηση μεταξύ της Κρατικής Ασφάλειας — από την οποία ξεκίνησε η υπόθεση — της αστυνομίας, της εισαγγελίας και ορισμένων δημοσιογράφων, με στόχο να δοθεί στο Qatargate η μέγιστη δυνατή δημοσιότητα. Η Libération είχε πρόσβαση σε στοιχεία της δικογραφίας αυτής της έρευνας, η οποία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Ωστόσο, ο δικαστής Anciaux έκρινε ότι τα συγκεντρωθέντα στοιχεία έπρεπε να τεθούν υπόψη της «Chambre des mises en accusation» του Εφετείου των Βρυξελλών, η οποία εξετάζει αυτή την εβδομάδα τη νομιμότητα της έρευνας. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενική απαλλαγή (non-lieu), καθώς η διεξαγωγή μιας «δίκαιης δίκης» φαίνεται να έχει καταστεί προβληματική λόγω μιας ανάκρισης αποκλειστικά ενοχοποιητικής, της οποίας ο προφανής στόχος ήταν να επιβεβαιώσει τη θέση της εισαγγελίας περί ύπαρξης δικτύου διαφθοράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Διότι, τρία χρόνια μετά, η υπόθεση βρίσκεται ακριβώς στο ίδιο σημείο όπως στις 11 Δεκεμβρίου 2022. Τα μόνα εμπλεκόμενα πρόσωπα παραμένουν εκείνα που είχαν στοχοποιηθεί από την αρχή της έρευνας. Ακόμη χειρότερα, παρά τα μέσα που διατέθηκαν, οι ανακριτές δεν έχουν, σύμφωνα με τις πληροφορίες μας, καταφέρει να αποδείξουν την ύπαρξη «εγκληματικής οργάνωσης» με σκοπό τη δωροδοκία ευρωβουλευτών: Η Καϊλή, ο Giorgi, ο Tarabella ή ο Figa-Talamanca δεν έλαβαν χρήματα από τον Panzeri (με εξαίρεση ένα δάνειο προς τον Giorgi, αποδεδειγμένο και επιστραφέν — πρόκειται για τα 150.000 ευρώ που βρέθηκαν στην κατοικία του). Οι δικογραφίες που άνοιξαν για μαροκινές και καταριανές προσωπικότητες, οι οποίες φέρονταν να έχουν παραδώσει χρήματα στον Panzeri, τέθηκαν στο αρχείο. Η προέλευση των χρημάτων παραμένει ακαθόριστη. Και ακόμη, οι δικαστικές αρχές τόσο της Ελλάδας όσο και της Ιταλίας αρχειοθέτησαν τις διώξεις που είχαν ασκηθεί κατά υπηκόων τους, λόγω έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων που να έχουν παρασχεθεί από το Βέλγιο.
Παραδόξως, όλοι οι δικαστικοί παράγοντες που εκκίνησαν το Qatargate υπηρετούν πλέον αλλού: ο δικαστής Claise αναγκάστηκε να αυτοεξαιρεθεί τον Ιούνιο του 2023, επειδή είχε αποκρύψει ότι ο γιος του ήταν συνέταιρος με τον γιο της Marie Arena, ο οποίος εμπλεκόταν σε υπόθεση διακίνησης ναρκωτικών. Η διάδοχός του, Aurélie Dejaiffe, διορίστηκε στο Εφετείο των Βρυξελλών τον Ιανουάριο του 2025. Ο αναπληρωτής εισαγγελέας Malagnini ανέλαβε την ηγεσία του Εργατικού Εισαγγελέα της Λιέγης τον Μάιο του 2024, ενώ ο προϊστάμενός του, ο ομοσπονδιακός εισαγγελέας Frédéric Van Leeuw, έγινε γενικός εισαγγελέας Βρυξελλών τον Απρίλιο του 2024. Μετακινήσεις που μοιάζουν με μια περίεργη γενικευμένη «φυγή προς τα εμπρός» γύρω από αυτό που υποτίθεται ότι ήταν «η δικογραφία του αιώνα».
Διαρροές σε όλα τα επίπεδα
Κατά τις καταθέσεις τους, οι αστυνομικοί αναγνώρισαν ότι οι διαρροές αυτές ήταν ανώμαλες: «Πριν από το 2017 (ημερομηνία ανάληψης καθηκόντων του Tasiaux, σ.σ.), δεν υπήρχε τίποτα στον Τύπο, ενώ από τότε και μετά έγινε σχεδόν συστηματικό. Στην υπόθεση Qatargate, μάλιστα, σοκαρίστηκα όταν είδα ότι σε δημοσίευμα υπήρχε ολόκληρο πρακτικό κατάθεσης (PV)», αγανακτεί ο Philippe Noppe, επικεφαλής του Γραφείου Καταπολέμησης Οικονομικού Εγκλήματος. «Καταστροφή. Γελούσαμε πικρά από το πόσο διέρρεε. Κάποιες φορές, οι δημοσιογράφοι γνώριζαν ακόμη και πριν από εμάς».
«Διαπιστώνω ότι, μετά τα πρόσφατα προβλήματα του Tasiaux, είναι πάντα (ο Joël Matriche της Le Soir) που δημοσιεύει, σαν να έρχεται να τον διασώσει», προσθέτει, υπονοώντας την ευθύνη του συναδέλφου και φίλου του για αυτές τις διαρροές.
Όμως η αστυνομία δεν ήταν η μόνη που κρατούσε τα ηνία: όλοι οι εμπλεκόμενοι απέδωσαν ευθύνες και στην εισαγγελία. Έτσι, στο ερώτημα «Γιατί αυτοί οι δημοσιογράφοι (εσείς) θα είχαν στείλει (τα άρθρα τους στις 8 Δεκεμβρίου) αν είχαν λάβει τις πληροφορίες από άλλη πηγή;», ο Hugues Tasiaux απαντά: «Ρωτήστε τον γενικό εισαγγελέα που ήταν αρμόδιος τότε και που έγινε γενικός ελεγκτής», δηλαδή τον Raphaël Malagnini. Στο ερώτημα «Πώς (οι δημοσιογράφοι) γνώριζαν το ποσό των χρημάτων που βρέθηκαν επιτόπου;», η απάντηση είναι: «Ρωτήστε τον εισαγγελέα». Και ο Tasiaux συνεχίζει: «Ήμασταν μια διεπαφή της εισαγγελίας για να μπορέσουμε να διώξουμε αυτά τα πρόσωπα. Άρα υπήρξε ένα είδος συμφωνίας».
Ο ερευνητής της Γενικής Επιθεώρησης επιχειρεί την ίδια προσέγγιση με τον Bruno Arnold: «Ο μόνος κοινός παρονομαστής (των διαρροών) είναι το OCRC». «Όχι», απαντά εκείνος, «υπήρχε και η ομοσπονδιακή εισαγγελία που ήταν ενήμερη». Καθώς και ο ανακριτής Michel Claise, ο οποίος άφηνε τα πρακτικά καταθέσεων (PV) πάνω στο γραφείο του «για μία εβδομάδα», όπως υπογραμμίζει.
Ερωτηθείσα, η Ομοσπονδιακή Εισαγγελία δεν ανταποκρίθηκε στα αιτήματά μας. «Θα έπρεπε πολύ γρήγορα να ερευνήσουμε την απαρχή των διαρροών», δηλώνει ο Patrick Ludinant, επικεφαλής της «Κεντρικής Διεύθυνσης Καταπολέμησης της Σοβαρής και Οργανωμένης Εγκληματικότητας της Ομοσπονδιακής Αστυνομίας» — και άρα προϊστάμενος του Tasiaux. «Είχα υποβάλει αυτό το αίτημα στον ομοσπονδιακό εισαγγελέα, αλλά μου απάντησαν ότι ήταν χάσιμο χρόνου. Έτσι, το θέμα έμεινε εκεί».
Ο Bruno Arnold καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα, αλλά θέτει και τον προϊστάμενό του υπό αμφισβήτηση: «Συντάχθηκαν αρκετά αρχικά πρακτικά, αλλά κάποια στιγμή τα παρατήσαμε, επειδή υπήρχαν πάρα πολλές διαρροές και προτιμήσαμε να εργαστούμε πάνω στη δικογραφία μας. Δεν ελήφθη κανένα μέτρο από τη διεύθυνση της DJSOC για να σταματήσουν αυτές οι διαρροές».
Στο στόχαστρο τίθεται και η Κρατική Ασφάλεια, καθώς — σύμφωνα με τον Arnold — οι δημοσιογράφοι άρχισαν να θέτουν ερωτήματα πολύ πριν η εισαγγελία επιληφθεί της υπόθεσης, τον Ιούνιο του 2023: «Η διαρροή, κατά τη γνώμη μου, δεν μπορούσε παρά να προέρχεται από τη VSSE».
Γιατί οι μυστικές υπηρεσίες; Επειδή ήταν εκείνες που, αφού ειδοποιήθηκαν από ξένες υπηρεσίες (οι οποίες ακόμη δεν έχουν κατονομαστεί), ξεκίνησαν να ερευνούν τον Panzeri και τους άλλους ευρωβουλευτές που ενεπλάκησαν. Το υπόμνημά τους των 15 σελίδων αποτέλεσε τον πυροκροτητή της υπόθεσης. Ωστόσο, είναι τουλάχιστον συνοπτικό, καθώς παρέχει ελάχιστα συγκεκριμένα στοιχεία, πέραν των χρημάτων που κατείχε ο Panzeri (και για τα οποία ερευνήθηκε το διαμέρισμά του). Το μοναδικό στοιχείο στο οποίο θα στηριχθεί η υπεράσπιση:η VSSE δηλώνει ότι η Εύα Καϊλή δεν εμπλέκεται απολύτως σε καμία περίπτωση στην υπόθεση.
Δικονομικές πλημμέλειες
Οι διαρροές αυτές δεν είναι τα μόνα στοιχεία που γεννούν σοβαρές αμφιβολίες για την αμεροληψία της έρευνας. Ο δικηγόρος Marc Uyttendael ζήτησε ήδη από τις 14 Δεκεμβρίου 2022 την ακύρωση του εντάλματος σύλληψης του πελάτη του, Pier Antonio Panzeri, διότι στερήθηκε τη συνδρομή συνηγόρου, με τον επιθεωρητή Alvarez να μην διστάζει να του πει ψέματα σχετικά με την ώρα έναρξης της ανάκρισης, προκειμένου να τον κρατήσει μακριά. Πλήρως αποπροσανατολισμένος και πιεσμένος να τελειώσει το συντομότερο δυνατό, ο πρώην ευρωβουλευτής, ο οποίος μιλά μόνο ιταλικά, κατέληξε να παραιτηθεί από το δικαίωμα νομικής συνδρομής.
Κατά την πρώτη του ανάκριση, στις 9 Δεκεμβρίου στις 16:00, δεν αφηγείται σε καμία περίπτωση την ιστορία που θα αναπαραχθεί αργότερα από τα μέσα ενημέρωσης. Περιγράφει, αντιθέτως, μια αρκετά κλασική δραστηριότητα lobbying στις Βρυξέλλες. Εξηγεί ότι παρείχε πληροφορίες —σε καμία περίπτωση απόρρητες— για τις εργασίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Κατάρ (αναφέρει τους υπουργούς Εργασίας και Εξωτερικών, χωρίς ωστόσο να μπορεί να θυμηθεί τα ονόματά τους). Εκείνοι προτίμησαν να λειτουργούν «μαύρα», κάτι που, όπως υποστηρίζει, δεν ζήτησε ο ίδιος, και του κατέβαλλαν ποσά σε μετρητά: 17.000 ευρώ τον μήνα επί τρία χρόνια, δηλαδή συνολικά 612.000 ευρώ, το ποσό που βρέθηκε στο σπίτι του. Ο πρώην βοηθός του, Francesco Giorgi, ο οποίος μιλά αγγλικά και γαλλικά, δεχόταν να λειτουργεί ως μεσάζων μεταξύ όσων του παρέδιδαν φακέλους και του Panzeri. Πρόκειται για αδήλωτα ποσά που φυλάσσονταν στο σπίτι του ίδιου και του Giorgi. Στην καλύτερη περίπτωση, πρόκειται για φοροδιαφυγή, την οποία ο Panzeri παραδέχεται, αλλά και για ξέπλυμα χρήματος, καθώς η προέλευση των κεφαλαίων παραμένει αδιευκρίνιστη. «Όμως δεν δωροδόκησα κανέναν», επιμένει. «Είναι η μοναδική στιγμή που είπε την αλήθεια», εμπιστεύεται δικηγόρος της υπεράσπισης.
Κατά τη δεύτερη ανάκρισή του, την επόμενη ημέρα, η αστυνομία του ανακοινώνει ότι η σύζυγος και η κόρη του συνελήφθησαν στην Ιταλία. Του αφήνει τότε να εννοηθεί ότι μπορούν να αφεθούν ελεύθερες και ότι ο ίδιος μπορεί να τύχει ελαφριάς ποινής έξι μηνών, εφόσον συνεργαστεί — ιδίως αν ενοχοποιήσει τον Marc Tarabella και τη Marie Arena. Υποχωρεί και, αμέσως μετά, εμπλέκει τον Giorgi και την Καϊλή, προστατεύοντας ωστόσο την Arena, με την οποία διατηρεί στενή σχέση. Θα του αποδοθεί μάλιστα άμεσα το καθεστώς του «μετανοημένου», παρότι θα μπορούσε να θεωρηθεί ο βασικός οργανωτής της απάτης — καθεστώς που δεν επικυρώθηκε ποτέ από τη Δικαιοσύνη. Κατά τη διάρκεια των ανακρίσεων θα αφηγηθεί όσα οι ανακριτές θέλουν να ακούσουν σχετικά με την ύπαρξη ενός εκτεταμένου δικτύου διαφθοράς, του οποίου φαινόταν να είναι ο ιθύνων νους. Το γεγονός ότι κατονόμαζε αποκλειστικά Ιταλούς σοσιαλιστές —δηλαδή πρόσωπα του στενού του κύκλου, περιθωριακά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο— δεν προκάλεσε καμία απορία στους ανακριτές, ούτε και το ότι τα ποσά που υποτίθεται ότι τους είχε καταβάλει δεν βρέθηκαν ποτέ.
Άλλο μνημειώδες φιάσκο: ο Panzeri και ο Giorgi βρέθηκαν, αμέσως μετά τη σύλληψή τους, επί τρεις ημέρες στο ίδιο κελί, παρότι η προφυλάκιση αποσκοπεί ακριβώς στην αποτροπή επικοινωνίας μεταξύ των κατηγορουμένων. Η χειραγώγηση αποκαλύπτεται πλήρως τον Μάιο του 2023, όταν ο Giorgi ηχογραφεί στο σπίτι του συνομιλία με τον επιθεωρητή Alvarez, ο οποίος έχει πλέον την ευθύνη της έρευνας: «Δεν πιστεύουμε τίποτα από όσα λέει (ο Panzeri), ξέρουμε πολύ καλά ότι μας κοροϊδεύει», δηλώνει, και προσθέτει: «θα κάνουμε ό,τι χρειαστεί για να μη περάσει ο “μετανοημένος”». Πιο κάτω ξεσπά: «Ξέρω ότι η κόρη του (του Panzeri, δικηγόρος στην Ιταλία, σ.σ.), αυτή είναι που του απομυζά τα λεφτά». Και απευθυνόμενος στον Giorgi: «Όλες οι απαντήσεις που μας δώσατε έχουν ελεγχθεί, είναι σωστές». Με φιλοσοφική διάθεση, συμπληρώνει: «Πρέπει να είσαι τρελός για να έχεις εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη […] Θα έχω εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη την ημέρα που οι δικαστές και οι εισαγγελείς δεν θα διορίζονται πολιτικά».
Η συνομιλία αυτή δεν οδήγησε σε επαναπροσανατολισμό της διαδικασίας, αλλά είχε ως αποτέλεσμα την επιβολή διοικητικής κύρωσης στον Alvarez: περικοπή 10% του μισθού του για δύο μήνες. Τόσο ο Francesco Giorgi όσο και η Εύα Καϊλή δεν επιθυμούν, σε αυτό το στάδιο, να απαντήσουν στα ερωτήματά μας.
Όποια κι αν είναι η απόφαση της βελγικής Δικαιοσύνης, γεννάται το ερώτημα γιατί επιστρατεύτηκαν τόσο εκτεταμένα μέσα για να επιβεβαιωθεί η θεωρία ενός δικτύου που εξαρχής έμοιαζε εύθραυστο. Ίσως για να αποκατασταθεί το κύρος της βελγικής ομοσπονδιακής εισαγγελίας, η αρμοδιότητα της οποίας είχε αμφισβητηθεί μετά τις ισλαμιστικές επιθέσεις στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες το 2015 και το 2016, προβάλλοντας ότι «καθαρίζει» τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Ίσως όμως και για λόγους πιο πεζούς και ανθρώπινους: ο Tasiaux ήταν απλώς προσωρινός επικεφαλής της υπηρεσίας κατά της διαφθοράς. Όπως εξήγησε ο Stephan Van Humbeeck, στέλεχος της Κεντρικής Διεύθυνσης Καταπολέμησης της Σοβαρής και Οργανωμένης Εγκληματικότητας της Ομοσπονδιακής Αστυνομίας (DJSOC), στους επιθεωρητές της Γενικής Επιθεώρησης, η υπόθεση αυτή «έδωσε ορατότητα στο OCRC και, κατ’ επέκταση, στον προσωρινό επικεφαλής του, ο οποίος θεωρούσε ότι έπρεπε να είχε γίνει ανώτερος αξιωματικός και μόνιμος επικεφαλής της υπηρεσίας» — κάτι που ο προϊστάμενός του, Ludinant, του αρνούνταν διαχρονικά, κρίνοντάς τον ανεπαρκή: «Δεν είχα άλλη επιλογή» από το να τον διατηρήσω στη θέση του.
Το Εφετείο των Βρυξελλών αναμένεται να εκδώσει την απόφασή του πιθανότατα την άνοιξη. Τότε θα φανεί αν το «Qatargate» θα μετατραπεί τελικά σε «BelgianGate».
Του Rogé Karma
Εικονογράφηση ενός μπλε-πράσινου συμβόλου του δολαρίου φτιαγμένου από pixels
Εικονογράφηση: The Atlantic. Πηγή: Getty.
10 Δεκεμβρίου 2025
Ενημερώθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2025, στις 10:15 π.μ. (ET)
Καθόλου άσχημα για μια πρώην εταιρεία εξόρυξης κρυπτονομισμάτων που μετατράπηκε σε διαχειριστή data centers, με μηδενικά κέρδη και δισεκατομμύρια δολάρια χρέους στους ισολογισμούς της.
Το επιχειρηματικό μοντέλο της CoreWeave συνίσταται στην αγορά μεγάλων ποσοτήτων προηγμένων υπολογιστικών chips και στην κατασκευή ή ενοικίαση κέντρων δεδομένων για τη φιλοξενία τους. Στη συνέχεια ενοικιάζει αυτά τα περιουσιακά στοιχεία σε εταιρείες ΤΝ που χρειάζονται υπολογιστική ισχύ, αλλά προτιμούν να μην επωμιστούν οι ίδιες το τεράστιο αρχικό κόστος.
Αν αυτό ακούγεται απλό, η χρηματοοικονομική κατάσταση της εταιρείας κάθε άλλο παρά τέτοια είναι. Η CoreWeave αναμένει έσοδα 5 δισ. δολαρίων φέτος, ενώ θα δαπανήσει περίπου 20 δισ. δολάρια. Για να καλύψει αυτή τη διαφορά, έχει αναλάβει χρέος 14 δισ. δολαρίων, σχεδόν το ένα τρίτο του οποίου λήγει μέσα στον επόμενο χρόνο. Πολλά από αυτά τα δάνεια έχουν χορηγηθεί από εταιρείες private equity με υψηλά επιτόκια και αρκετά βασίζονται σε σύνθετες μορφές χρηματοοικονομικής μηχανικής, όπως η διοχέτευση των κεφαλαίων σε νεοσύστατες νομικές οντότητες που δημιουργήθηκαν αποκλειστικά για να δανείζονται εξ ονόματος της CoreWeave. Παράλληλα, η εταιρεία αντιμετωπίζει και 34 δισ. δολάρια σε προγραμματισμένες πληρωμές μισθωμάτων, οι οποίες θα αρχίσουν να «τρέχουν» από τώρα έως το 2028.
Τα έσοδα που αποκομίζει η CoreWeave προέρχονται, στο μεταξύ, από ελάχιστες και στενά συνδεδεμένες πηγές. Ένας και μόνο πελάτης, η Microsoft, ευθύνεται για έως και το 70% των εσόδων της. Οι επόμενοι μεγαλύτεροι πελάτες της, η Nvidia και η OpenAI, ενδέχεται να καλύπτουν άλλο ένα 20%, αν και τα ακριβή στοιχεία είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Η Nvidia είναι επίσης ο προμηθευτής των chips της CoreWeave και ένας από τους βασικούς επενδυτές της, πράγμα που σημαίνει ότι η CoreWeave χρησιμοποιεί τα χρήματα της Nvidia για να αγοράζει chips της Nvidia και στη συνέχεια τα νοικιάζει πίσω στην ίδια τη Nvidia. Η OpenAI είναι επίσης σημαντικός επενδυτής της CoreWeave και διατηρεί στενές χρηματοοικονομικές συνεργασίες τόσο με τη Nvidia όσο και με τη Microsoft.
Όλα αυτά καθιστούν την CoreWeave ίσως την πιο «καθαρή» συμπύκνωση μιας τάσης που σαρώνει τον κλάδο της ΤΝ. Τους τελευταίους μήνες, τεχνολογικοί κολοσσοί όπως η Amazon, η Google, η Meta, η Microsoft και η Oracle πραγματοποιούν γιγαντιαίες επενδύσεις σε νέα κέντρα δεδομένων, δένουν τις τύχες τους μέσω κυκλικών χρηματοδοτικών συμφωνιών και συσσωρεύουν τεράστια χρέη από ελαφρά ρυθμιζόμενους δανειστές. Οι εταιρείες και οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές τους υποστηρίζουν ότι αυτές οι συμφωνίες θα τους επιτρέψουν να αποκομίσουν τα απεριόριστα κέρδη της επερχόμενης επανάστασης της ΤΝ.
Όμως την τελευταία φορά που η οικονομία είδε τόσο πλούτο δεμένο σε τόσο αδιαφανείς και αλληλοεπικαλυπτόμενες διευθετήσεις ήταν λίγο πριν από την κρίση του 2008. Αν η επανάσταση της ΤΝ δεν υλοποιηθεί στην κλίμακα ή στο χρονοδιάγραμμα που αναμένει ο κλάδος, οι οικονομικές συνέπειες θα μπορούσαν να είναι εξαιρετικά άσχημες.
Η ακραία χρηματοοικονομικοποίηση του τομέα της ΤΝ αντικατοπτρίζει μια απλή πραγματικότητα: οι υποδομές που απαιτούνται για την εκπαίδευση και τη λειτουργία συστημάτων ΤΝ είναι τόσο ακριβές, ώστε ούτε καν οι μεγαλύτερες εταιρείες δεν διαθέτουν επαρκή ρευστότητα για να τις χρηματοδοτήσουν εξ ολοκλήρου. Οι δαπάνες για data centers εκτιμάται συντηρητικά ότι θα ξεπεράσουν τα 400 δισ. δολάρια φέτος — περίπου όσο το μέγεθος της οικονομίας της Δανίας — ενώ η McKinsey υπολογίζει ότι θα φτάσουν σχεδόν τα 7 τρισ. δολάρια έως το 2030. Δημιουργικές λύσεις είναι αναγκαίες για να πληρωθεί όλο αυτό το επενδυτικό κύμα.
Στο επίκεντρο όλων αυτών βρίσκεται η Nvidia, η πολυτιμότερη εταιρεία στον κόσμο. Οι εταιρείες που εκπαιδεύουν και λειτουργούν συστήματα ΤΝ, όπως η Anthropic και η OpenAI, χρειάζονται τα chips της Nvidia, αλλά δεν διαθέτουν τα μετρητά για να τα πληρώσουν. Η Nvidia, από την άλλη, έχει άφθονα μετρητά, αλλά χρειάζεται πελάτες που να συνεχίζουν να αγοράζουν τα προϊόντα της. Έτσι, τα εμπλεκόμενα μέρη έχουν συνάψει μια σειρά συμφωνιών στις οποίες οι εταιρείες ΤΝ ουσιαστικά πληρώνουν τη Nvidia παραχωρώντας μερίδιο από τα μελλοντικά τους κέρδη υπό τη μορφή μετοχικού κεφαλαίου. Ο κατασκευαστής chips έχει συνάψει πάνω από 50 τέτοιες συμφωνίες φέτος, μεταξύ των οποίων επένδυση 100 δισ. δολαρίων στην OpenAI και (μαζί με τη Microsoft) επένδυση 15 δισ. δολαρίων στην Anthropic. Τυπικά, αυτές οι συναλλαγές δεν υποχρεώνουν τις εταιρείες ΤΝ να δαπανήσουν χρήματα για chips της Nvidia — εκπρόσωπος της εταιρείας δήλωσε στο Bloomberg ότι η Nvidia «δεν απαιτεί από καμία από τις εταιρείες στις οποίες επενδύουμε να χρησιμοποιεί τεχνολογία της Nvidia» — στην πράξη όμως, εκεί καταλήγουν τα χρήματα.
Η OpenAI έχει συνάψει και η ίδια μια σειρά από συμφωνίες, μεταξύ των οποίων συμβάσεις για την αγορά υπολογιστικής ισχύος ύψους 300 δισ. δολαρίων από την Oracle, 38 δισ. δολαρίων από την Amazon και 22 δισ. δολαρίων από την CoreWeave. Οι πάροχοι cloud, με τη σειρά τους, αποτελούν σημαντική αγορά για τα chips της Nvidia. Η OpenAI έχει επίσης επενδύσει σε αρκετές μικρότερες start-ups Τεχνητής Νοημοσύνης, οι οποίες σε αντάλλαγμα έχουν συμφωνήσει να πληρώνουν για εταιρικούς λογαριασμούς ChatGPT. Ακόμη και όταν αποτυπώνεται οπτικά, το προκύπτον πλέγμα αλληλοσυνδεόμενων σχέσεων είναι σχεδόν αδύνατο να παρακολουθηθεί.
Συνολικά, αυτές οι διευθετήσεις ισοδυναμούν με έναν ολόκληρο κλάδο που παίζει «διπλό ή τίποτα» πάνω σε ένα προϊόν που απέχει πολύ από το να είναι κερδοφόρο. Μια και μόνο εταιρεία, η OpenAI, αποτελεί ταυτόχρονα σημαντική πηγή εσόδων και επενδύσεων για πολλές εταιρείες cloud και κατασκευαστές chips· στενό χρηματοοικονομικό εταίρο της Microsoft, της Oracle και της Amazon· σημαντικό πελάτη της Nvidia· και κορυφαίο επενδυτή σε start-ups ΤΝ. Κι όμως, η εταιρεία προβλέπεται να αποφέρει μόλις 10 δισ. δολάρια έσοδα φέτος — λιγότερο από το ένα πέμπτο όσων χρειάζεται ετησίως μόνο για να χρηματοδοτήσει τη συμφωνία της με την Oracle. Οδεύει προς ζημίες τουλάχιστον 15 δισ. δολαρίων μέσα στη χρονιά και δεν αναμένει να γίνει κερδοφόρα πριν από το 2029. Σύμφωνα με μία εκτίμηση, οι εταιρείες ΤΝ συνολικά θα παράγουν φέτος έσοδα 60 δισ. δολαρίων έναντι δαπανών 400 δισ. δολαρίων. Η μοναδική εταιρεία που κερδίζει πολλά χρήματα από την άνθηση της ΤΝ, η Nvidia, το κάνει μόνο επειδή όλοι οι υπόλοιποι αγοράζουν τα chips της ελπίζοντας σε μελλοντικά κέρδη.
Οι εταιρείες ΤΝ και οι υποστηρικτές τους θεωρούν ότι πρόκειται για ένα ρίσκο που αξίζει να παρθεί. Η ζήτηση για υπηρεσίες ΤΝ, επισημαίνουν, αυξάνεται με εκθετικό ρυθμό. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Azeem Azhar, ενός αναλυτή του κλάδου της ΤΝ που συχνά επικαλείται η αγορά, τα άμεσα έσοδα από υπηρεσίες ΤΝ έχουν αυξηθεί σχεδόν εννιαπλάσια τα τελευταία δύο χρόνια. Αν αυτός ο ρυθμός συνεχιστεί, τότε είναι απλώς θέμα χρόνου μέχρι οι εταιρείες ΤΝ να αρχίσουν να καταγράφουν κέρδη-ρεκόρ. «Νομίζω ότι όσοι εστιάζουν υπερβολικά στο πώς ακριβώς χρηματοδοτούνται αυτές οι επενδύσεις είναι εγκλωβισμένοι σε έναν παρωχημένο τρόπο σκέψης», μου είπε ο Azhar. «Όλοι υποθέτουν ότι αυτή η τεχνολογία θα βελτιώνεται με γραμμικό ρυθμό. Όμως η ΤΝ είναι μια εκθετική τεχνολογία. Πρόκειται για ένα εντελώς διαφορετικό παράδειγμα».
Αν όμως η ΤΝ δεν αποφέρει τα βραχυπρόθεσμα κέρδη που οραματίζονται οι υποστηρικτές της — αν οι τεχνικές της εξελίξεις επιβραδυνθούν και οι επιπτώσεις της στην παραγωγικότητα αποδειχθούν απογοητευτικές, όπως υποδηλώνει ένα ολοένα αυξανόμενο σώμα ενδείξεων — τότε οι χρηματοοικονομικοί δεσμοί που συγκρατούν τον κλάδο ενωμένο θα μπορούσαν να εξελιχθούν στη συλλογική του καταστροφή. Η ακραία συγκέντρωση χρηματιστηριακού πλούτου σε μια χούφτα τεχνολογικών εταιρειών με βαθιές χρηματοοικονομικές διασυνδέσεις μεταξύ τους θα μπορούσε να καταστήσει μια κατάρρευση της ΤΝ ακόμη πιο οδυνηρή από το κραχ των dot-com της δεκαετίας του 2000.
Και μια διόρθωση στο χρηματιστήριο ίσως να είναι το μικρότερο από τα προβλήματα της Αμερικής. Όταν οι επενδύσεις σε μετοχές πηγαίνουν άσχημα, οι επενδυτές μπορεί να χάσουν τα πάντα, αλλά η ζημιά στην πραγματική οικονομία συνήθως παραμένει περιορισμένη. (Η κατάρρευση των dot-com, για παράδειγμα, δεν προκάλεσε μαζική ανεργία.) Όμως η οικοδόμηση των υποδομών ΤΝ είναι τόσο δαπανηρή που δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί μόνο με επενδύσεις σε μετοχικό κεφάλαιο. Για να καλύψουν τις επενδύσεις τους, οι εταιρείες ΤΝ έχουν αναλάβει χρέη εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων — ποσό που, σύμφωνα με τη Morgan Stanley, αναμένεται να αυξηθεί στα 1,5 τρισ. δολάρια έως το 2028. Όταν ένας μεγάλος αριθμός υπερμοχλευμένων δανείων «σκάει» ταυτόχρονα, οι επιπτώσεις μπορούν να διαχυθούν σε ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα και να πυροδοτήσουν μια μεγάλη ύφεση.
Το χρέος του κλάδου της ΤΝ, φυσικά, δεν είναι δεδομένο ότι θα εξελιχθεί σε προβληματικό. Ωστόσο, ο πολύπλοκος τρόπος με τον οποίο έχει διαρθρωθεί και «πακεταριστεί» δεν εμπνέει εμπιστοσύνη. Για παράδειγμα, νωρίτερα φέτος η Meta αποφάσισε να κατασκευάσει ένα νέο κέντρο δεδομένων στη Λουιζιάνα, κόστους 27 δισ. δολαρίων. Αντί να αιτηθεί δάνειο από έναν παραδοσιακό δανειστή, συνεργάστηκε με την Blue Owl Capital, μια εταιρεία private equity, για να δημιουργήσει μια ξεχωριστή νομική οντότητα, γνωστή ως όχημα ειδικού σκοπού (special-purpose vehicle – SPV), η οποία θα δανειστεί τα χρήματα εξ ονόματος της Meta, θα κατασκευάσει το data center σύμφωνα με τις οδηγίες της και στη συνέχεια θα το εκμισθώσει πίσω στη Meta. Επειδή η Blue Owl είναι τυπικά ο πλειοψηφικός ιδιοκτήτης του έργου, αυτή η διάρθρωση κρατά το χρέος εκτός του ισολογισμού της Meta, επιτρέποντας στην εταιρεία να συνεχίσει να δανείζεται με χαμηλά επιτόκια χωρίς να ανησυχεί για πλήγμα στην πιστοληπτική της αξιολόγηση. Άλλες εταιρείες, όπως η xAI, η CoreWeave και η Google, έχουν δανειστεί ή σκοπεύουν να δανειστούν τεράστια ποσά μέσω παρόμοιων μηχανισμών.
Η Meta έχει περιγράψει τη συμφωνία της με την Blue Owl ως μια «καινοτόμο συνεργασία» που είναι «σχεδιασμένη να υποστηρίζει την ταχύτητα και την ευελιξία που απαιτούν τα έργα data centers της Meta». Όμως ο λόγος ύπαρξης του συστήματος πιστοληπτικής αξιολόγησης είναι ακριβώς να παρέχει σε δανειστές και επενδυτές μια σαφή εικόνα του ρίσκου που αναλαμβάνουν όταν χορηγούν ένα δάνειο. Υπάρχει μακρά ιστορία εταιρειών που προσπαθούν να παρακάμψουν αυτό το σύστημα. Στην περίοδο πριν από την οικονομική κρίση του 2008, αρκετά μεγάλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα χρησιμοποίησαν SPVs για να κρατήσουν δισεκατομμύρια δολάρια σε χρέη νοικοκυριών εκτός των ισολογισμών τους. Η Enron, η ενεργειακή εταιρεία που κατέρρευσε το 2001 έπειτα από ένα τεράστιο λογιστικό σκάνδαλο, χρησιμοποίησε επίσης SPVs για να καλύψει αμφιλεγόμενες λογιστικές πρακτικές. «Όταν βλέπω τέτοιου είδους διευθετήσεις, είναι τεράστιο καμπανάκι κινδύνου», μου είπε ο Paul Kedrosky, διαχειριστικός εταίρος της SK Ventures και ερευνητικός συνεργάτης στο MIT, ο οποίος έχει γράψει εκτενώς για τεχνικές χρηματοοικονομικής μηχανικής. «Στέλνουν το μήνυμα ότι αυτές οι εταιρείες πραγματικά δεν θέλουν οι οίκοι αξιολόγησης να εξετάσουν πολύ προσεκτικά τις δαπάνες τους».
Τα SPVs δεν είναι το μοναδικό χρηματοδοτικό εργαλείο της εποχής πριν από το 2008 που κάνει την επανεμφάνισή του. Χρέος κέντρων δεδομένων ύψους δισεκατομμυρίων δολαρίων τεμαχίζεται σε «τίτλους με εξασφάλιση περιουσιακών στοιχείων» (asset-backed securities), οι οποίοι στη συνέχεια ομαδοποιούνται και πωλούνται σε επενδυτές. Αυτός δεν είναι από τη φύση του προβληματικός τρόπος χρηματοδότησης του δανεισμού των εταιρειών. Όμως, όπως υποστηρίζει ο Kedrosky, σε περιόδους έντονης κερδοσκοπίας αυτά τα οχήματα μετατρέπουν το χρέος σε χρηματοοικονομικό προϊόν, η αξία του οποίου αποσυνδέεται από την αξία του υποκείμενου περιουσιακού στοιχείου που εκπροσωπεί — κάτι που μπορεί να ενθαρρύνει απερίσκεπτη συμπεριφορά. «Οι επενδυτές βλέπουν αυτά τα σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα και λένε: δεν με νοιάζει τι συμβαίνει στο εσωτερικό — με νοιάζει μόνο ότι έχει υψηλή αξιολόγηση και υπόσχεται μεγάλη απόδοση», είπε ο Kedrosky. «Αυτό συνέβη το 2008. Και μόλις αυτός ο τρόπος σκέψης πάρει φόρα, γίνεται πραγματικά επικίνδυνος».
Υπάρχουν επίσης τα λεγόμενα δάνεια με εξασφάλιση GPUs. Αρκετοί κατασκευαστές κέντρων δεδομένων και πάροχοι cloud, μεταξύ των οποίων και η CoreWeave, έχουν εξασφαλίσει δάνεια πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων για την αγορά chips, θέτοντας ως ενέχυρο τα ήδη υπάρχοντα chips τους — όπως ακριβώς πολλοί ιδιοκτήτες κατοικιών χρησιμοποίησαν τα σπίτια τους ως εγγύηση για να λάβουν δάνεια για δεύτερες και τρίτες κατοικίες τη δεκαετία του 2000. Όμως, όπως σημειώνει ο Advait Arun, αναλυτής στο Center for Public Enterprise, σε πρόσφατη έκθεσή του για τα οικονομικά του κλάδου της ΤΝ, το κατά πόσο αυτή η εξασφάλιση θα διατηρήσει την αξία της μόνο βέβαιο δεν είναι. Όταν κυκλοφορούν νέα μοντέλα chips, η αξία των παλαιότερων τείνει να μειώνεται. Σύμφωνα με τον Arun, αν η κατάρρευση των τιμών των chips ήταν αρκετά απότομη, θα μπορούσε να προκύψει ένας φαύλος κύκλος. Καθώς τα παλαιότερα chips χάνουν αξία, κάθε δάνειο που τα χρησιμοποιεί ως ενέχυρο καθίσταται ξαφνικά επισφαλές. Οι δανειστές ενδέχεται να αντιδράσουν ζητώντας πρόωρη αποπληρωμή, πριν οι εταιρείες αποκτήσουν τα έσοδα για να τους αποπληρώσουν. Σε εκείνο το σημείο, ο δανειστής μπορεί να προσπαθήσει να πουλήσει τα chips για να ανακτήσει την επένδυσή του, αλλά αυτό θα πλημμυρίσει την αγορά με ακόμη περισσότερα chips, πιέζοντας περαιτέρω τις τιμές, οδηγώντας και άλλους δανειστές να απαιτήσουν πρόωρη αποπληρωμή, και ούτω καθεξής. «Πριν από μερικούς μήνες θα σας έλεγα ότι όλο αυτό οδηγεί σε μια επανάληψη του κραχ των dot-com», μου είπε ο Mark Zandi, επικεφαλής οικονομολόγος της Moody’s Analytics. «Όμως όλο αυτό το χρέος και η χρηματοοικονομική μηχανική με κάνουν όλο και πιο ανήσυχο για ένα σενάριο τύπου 2008».
Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αντέδρασε στην κρίση του 2008 περιορίζοντας τη δυνατότητα των παραδοσιακών τραπεζών να αναλαμβάνουν μεγάλα και επικίνδυνα δάνεια. Έκτοτε, όμως, οι εταιρείες private equity, οι οποίες δεν υπόκεινται στον ίδιο βαθμό ρυθμιστικού ελέγχου με τις τράπεζες, έχουν εμπλακεί πολύ πιο ενεργά στη δανειοδοτική δραστηριότητα. Στις αρχές της φετινής χρονιάς, οι εταιρείες αυτές είχαν χορηγήσει περίπου 450 δισ. δολάρια σε λεγόμενη «ιδιωτική πίστωση» προς τον τεχνολογικό κλάδο, χρηματοδοτώντας και αρκετές από τις συμφωνίες που αναφέρθηκαν παραπάνω. Και, σύμφωνα με μία εκτίμηση, πρόκειται να δανείσουν άλλα 800 δισ. δολάρια μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. «Αν η φούσκα της ΤΝ σκάσει, αυτοί θα είναι που θα μείνουν να κρατούν τον λογαριασμό», μου είπε ο Arun.
Μια κατάρρευση της ιδιωτικής πίστωσης είναι σχεδόν σίγουρα προτιμότερη από μια τραπεζική κατάρρευση. Σε αντίθεση με τις τράπεζες, οι εταιρείες private equity δεν έχουν απλούς καταθέτες. Θεωρητικά, αν τα δάνειά τους αποτύχουν, εκείνοι που θα πληγούν περισσότερο θα είναι θεσμικοί επενδυτές, όπως συνταξιοδοτικά ταμεία, πανεπιστημιακά κληροδοτήματα και hedge funds, περιορίζοντας τη ζημιά στην ευρύτερη οικονομία. Το πρόβλημα είναι ότι κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα αν αυτό ισχύει. Η ιδιωτική πίστωση λειτουργεί ουσιαστικά ως «μαύρο κουτί». Σε αντίθεση με τις τράπεζες, αυτές οι οντότητες δεν υποχρεούνται να αποκαλύπτουν από πού αντλούν τα κεφάλαιά τους, πόσα δανείζουν, πόσα ίδια κεφάλαια διαθέτουν ή πώς εξελίσσεται η απόδοση των δανείων τους. Αυτό καθιστά αδύνατο για τις ρυθμιστικές αρχές να γνωρίζουν ποιοι κίνδυνοι υπάρχουν στο σύστημα ή πόσο στενά συνδέονται με την πραγματική οικονομία.
Τα στοιχεία που δείχνουν ότι οι δεσμοί μεταξύ της ιδιωτικής πίστωσης και του υπόλοιπου χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι ισχυρότεροι απ’ ό,τι πιστευόταν μέχρι πρόσφατα πληθαίνουν. Προσεκτικές μελέτες της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ εκτιμούν ότι έως και το ένα τέταρτο των τραπεζικών δανείων προς μη τραπεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα κατευθύνεται πλέον σε εταιρείες ιδιωτικής πίστωσης (από μόλις 1% το 2013) και ότι μεγάλες ασφαλιστικές εταιρείες ζωής έχουν σχεδόν 1 τρισ. δολάρια δεσμευμένα στην ιδιωτική πίστωση. Αυτές οι διασυνδέσεις δημιουργούν το ενδεχόμενο μια μεγάλη κατάρρευση της ΤΝ να οδηγήσει σε κύμα αποτυχιών στην ιδιωτική πίστωση, που με τη σειρά τους θα μπορούσαν να συμπαρασύρουν μεγάλες τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρείες, μου είπε η Natasha Sarin, καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του Yale και ειδική στη χρηματοπιστωτική ρύθμιση. «Δυστυχώς, συνήθως μόνο μετά από μια κρίση συνειδητοποιούμε πόσο αλληλοσυνδεδεμένα ήταν εξαρχής τα διαφορετικά κομμάτια του χρηματοπιστωτικού συστήματος», είπε.
Μια χρηματοπιστωτική καταστροφή που θα προκληθεί από την ΤΝ δεν είναι αναπόφευκτη. Ωστόσο, με δεδομένα τα προειδοποιητικά σημάδια, θα περίμενε κανείς η ομοσπονδιακή κυβέρνηση να κάνει ό,τι μπορεί για να μειώσει τον κίνδυνο μιας κρίσης. Αντ’ αυτού, η κυβέρνηση Τραμπ κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Τον Αύγουστο, ο πρόεδρος υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα που δίνει εντολή στις ομοσπονδιακές υπηρεσίες να χαλαρώσουν τους κανονισμούς, ώστε οι απλοί κάτοχοι λογαριασμών 401(k) να μπορούν να επενδύουν απευθείας σε «εναλλακτικά περιουσιακά στοιχεία», όπως — ναι — η ιδιωτική πίστωση, μια αλλαγή που θα μπορούσε να εκθέσει πολύ ευρύτερα στρώματα του κοινού στις συνέπειες αν τα δάνεια της ΤΝ αποδειχθούν προβληματικά. Ίσως αυτή να είναι η βασική διαφορά ανάμεσα στο 2008 και το 2025. Τότε, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αιφνιδιάστηκε από την κατάρρευση· αυτή τη φορά, φαίνεται να τη φλερτάρει.
Το άρθρο αυτό αρχικά ανέφερε λανθασμένα το ύψος του χρέους που λήγει για την CoreWeave τον επόμενο χρόνο.
Η υποστήριξη για αυτά τα ρεπορτάζ παρασχέθηκε εν μέρει από το William and Flora Hewlett Foundation. Το The Atlantic διατηρεί πλήρη συντακτικό έλεγχο του περιεχομένου του.
Σχετικά με τον συγγραφέα
Rogé Karma
Ο Rogé Karma είναι συντάκτης (staff writer) στο The Atlantic.
Τα αιτήματα: Η Πανελλαδική Επιτροπή Μπλόκων δημοσιοποίησε τα αιτήματα των αγροτών προς την κυβέρνηση, με βασικούς άξονες τη μείωση του κόστους παραγωγής και την άμεση καταβολή όλων των οφειλόμενων ποσών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις αποζημιώσεις στην κτηνοτροφία, καθώς και στο ζήτημα του ΟΠΕΚΕΠΕ, με τους αγρότες να ζητούν επιστροφή των χρημάτων στους πραγματικούς δικαιούχους και απόδοση πολιτικών και ποινικών ευθυνών.
Τι λένε οι αγρότες στο «Β»: «Δεν υποχωρούμε μέχρι να δικαιωθούν τα κύρια αιτήματά μας» λέει ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Αγροτικών Συλλόγων Αρτας Βαγγέλης Μπέτσας, ενώ ένας νέος αγρότης στα Φάρσαλα τονίζει πως «δεν αξίζει να καλλιεργήσουμε πια γιατί δεν βγαίνουμε». Από την πλευρά του, ο Γιώργος Σηφάκης, κτηνοτρόφος από την Κρήτη, υπογραμμίζει πως «μας λένε ότι είναι ανοιχτοί στη συζήτηση, όμως μας απειλούν με δικογραφίες». Ο Απόστολος Κωστόπουλος, μέλος της Ενωτικής Ομοσπονδίας Αγροτικών Συλλόγων Καρδίτσας προσθέτει με τη σειρά του πως «δεν είμαστε υπέρ των επεισοδίων, θα πρέπει να κάνουμε ό,τι κάνουμε ειρηνικά».
Τι συμβαίνει στην Ευρώπη; Χιλιάδες αγρότες αναμένεται να διαδηλώσουν με τρακτέρ στις Βρυξέλλες κατά τη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ στις 18-19 Δεκεμβρίου, υπό τον συντονισμό της Copa-Cogeca. Τα βασικά αιτήματά τους αφορούν την εμπορική συμφωνία ΕΕ–Mercosur, που θεωρούν ότι εντείνει τον αθέμιτο ανταγωνισμό, και τη νέα ΚΑΠ, η οποία προβλέπει μείωση πόρων κατά 87 δισ. ευρώ. Οι αγρότες επισημαίνουν ότι το αυξημένο κόστος παραγωγής λόγω του πολέμου στην Ουκρανία και η μετατόπιση κονδυλίων προς την άμυνα επιδεινώνουν περαιτέρω τη θέση του πρωτογενούς τομέα.
Εσπασε τα κοντέρ της τηλεθέασης
Ρεκόρ προβολών πληροφορούμαι ότι κατέγραψε η κατάθεση του Ξυλούρη στην Εξεταστική Επιτροπή, μια διαδικασία που χαρακτηρίστηκε από την προσβλητική και προκλητική στάση του μάρτυρα και τους ατέρμονους καβγάδες και τις φωνές της Ζωής Κωνσταντοπούλου. Πάνω από 590.000 live προβολές μέσω της ιστοσελίδας της Βουλής μέτρησε η επεισοδιακή συνεδρίαση.
Και σε αυτές δεν υπολογίζονται οι αναρίθμητες προβολές μέσω της αναπαραγωγής από άλλες ιστοσελίδες ή τα social media. Ετσι μάλλον εξηγείται και η σπουδή όσων συνεισφέρουν στην όξυνση και την πόλωση που συχνά ξεπερνά τα όρια. Εχουν εξασφαλισμένη τηλεθέαση.
Κρίσιμη Δευτέρα για την Ουκρανία
Χωρίς λευκό καπνό: Για περίπου πέντε ώρες συζητούσαν οι αντιπροσωπείες της Ουκρανίας και των ΗΠΑ για το ειρηνευτικό σχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ. Οι εμπλεκόμενες πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις επαφές τους σήμερα.
Τα τρία σκέλη: Σύμφωνα με όσα μεταδίδουν Μέσα από το εξωτερικό, ΗΠΑ και Ουκρανία συζητούν πάνω σε τρία βασικά θέματα. Το ένα είναι το γενικότερο πλαίσιο της συμφωνίας, το άλλο οι εγγυήσεις ασφάλειας που ζητά το Κίεβο και τέλος, οι λεπτομέρειες για την μεταπολεμική ανοικοδόμηση.
Η αιχμή του Πιστόριους: «Σίγουρα απέχει πολύ από το να είναι μια ιδανική για τέτοιες διαπραγματεύσεις. Όπως λένε όμως, μπορείς να χορέψεις μόνο με τους ανθρώπους που βρίσκονται στην πίστα», δήλωσε ο κ. Πιστόριους στο ARD μιλώντας για τη σύνθεση των διαπραγματευτικών ομάδων.
ΤΟ ΒΗΜΑ
