Το Ισλάμ δεν έχει χάρτη. Δεν περιορίζεται από σύνορα ούτε μπορεί να μονοπωληθεί από ένα μόνο χρώμα, φυλή ή γλώσσα.
Όταν ένα άτομο επιβεβαιώνει την ύπαρξη και την ενότητα του Θεού με τη Σαχάντα (διακήρυξη πίστης) και αποδέχεται την προφητεία του Προφήτη Μωάμεθ (ειρήνη σε αυτόν), αυτή η καρδιά γίνεται μέρος της Ούμμα (μουσουλμανικής κοινότητας).
Αυτό το αίσθημα του ανήκειν είναι ανεξάρτητο από τη γεωγραφία. Είναι μια κατάσταση συνείδησης που αψηφά τον χρόνο.
Ωστόσο, η ιστορία μαρτυρά επίσης πώς οι αγνές αλήθειες μπορούν να διαστρεβλωθούν και να παραμορφωθούν από την επιθυμία για εξουσία.
Το Ισλάμ έχει έρθει σε επαφή με διαφορετικά κλίματα σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές ανά τους αιώνες.
Άλλοτε έχει διαμορφωθεί από τη σοφία, άλλοτε από την πολιτική. Αλλά σε ορισμένες περιόδους, η επιθυμία για απόκτηση εξουσίας, η οποία δεν έχει θέση στο Κοράνι και τη Σούννα, έχει μετατρέψει τη θρησκεία σε εργαλείο νομιμότητας. Η πίστη έχει διαβρωθεί στη σκιά της εξουσίας.
Σήμερα, το ISIS, η Μπόκο Χαράμ και παρόμοιες σκοτεινές οργανώσεις που παρουσιάζονται στο όνομα του Ισλάμ δεν είναι σχηματισμοί που γεννήθηκαν από την ουσία του Ισλάμ.
Ενώ το Κοράνι καθιστά την αναζήτηση της γνώσης υποχρεωτική τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες, αυτές οι οργανώσεις έχουν δοξάσει την άγνοια, έχουν αποξενώσει τις γυναίκες από τη γνώση και έχουν καταπνίξει τη συμπόνια με τη βία.
Η πραγματική τραγωδία είναι η εξής: η πεποίθηση ότι αυτές οι δομές προέρχονται από το Ισλάμ είναι μια σοβαρή παρανόηση.
Συχνά πρόκειται για έργα που παράγονται στα σκοτεινά εργαστήρια της βιομηχανίας της ισλαμοφοβίας. Η παγκόσμια νοημοσύνη που επιδιώκει να μετατρέψει το Ισλάμ σε αντικείμενο φόβου έχει δημιουργήσει, καλλιεργήσει και αναπτύξει αυτές τις δομές, μόνο και μόνο για να τις απορρίψει όταν ήρθε η ώρα.
Αυτό που απομένει είναι καμένες πόλεις, διαλυμένες κοινωνίες και μια μολυσμένη αντίληψη για τη θρησκεία.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο, η αλήθεια που ονομάζουμε «Τουρκικό Ισλάμ» ή «Βαλκανικό Ισλάμ» αναδύεται ως μια σιωπηλή αλλά ισχυρή αντίρρηση.
Ο Ακαδημαϊκός από τα Σκόπια
Πράγματι, ο καθηγητής Δρ. Νουμάν Αρούτς, ένας ακαδημαϊκός από τα Σκόπια που συνεχίζει τις σπουδές του στον τομέα του Τουρκο-Ισλαμικού Πολιτισμού και Φιλοσοφίας στο MANU – την Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών στη Βόρεια Μακεδονία, εκφράζει αυτή την αλήθεια με τα εξής λόγια:
«Βλέπουμε τη σωτηρία της Ούμμα στο τουρκικό Ισλάμ. Όταν το λέμε αυτό, κάποιοι νομίζουν ότι εμπλεκόμαστε σε τουρκικό εθνικισμό ή ρατσισμό. Ωστόσο, αυτό που εννοούμε με αυτή την έκφραση είναι ένα όραμα πολιτισμού στο οποίο το παγκόσμιο έλεος και δικαιοσύνη του Ισλάμ, το πνεύμα του Κορανίου και η ηθική του Προφήτη Μωάμεθ (ειρήνη σε αυτόν) αναβιώνουν πλήρως».
Αυτή η προσέγγιση δεν αποτελεί ισχυρισμό εθνικής ανωτερότητας. είναι το όνομα μιας εμπειρίας που μπόρεσε να εκπροσωπήσει τις παγκόσμιες αξίες του Ισλάμ με δικαιοσύνη σε όλη την ιστορία.
Στα Βαλκάνια, ο όρος «Τούρκος» αναφέρεται συχνά στο Ισλάμ και όχι σε μια εθνική ταυτότητα. Βόσνιοι, Αλβανοί, Πομάκοι, Ρομά… όλοι όσοι είναι Μουσουλμάνοι έχουν συχνά αποκαλεστεί «Τούρκοι» από μη Μουσουλμάνους.
Αν και αυτός ο όρος έχει μερικές φορές χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο ταπείνωσης και αποξένωσης από την αντίπαλη πλευρά, οι Μουσουλμάνοι των Βαλκανίων δεν έχουν ενοχληθεί από το να αποκαλούνται «Τούρκοι».
Αυτό συμβαίνει επειδή ο υποκείμενος λόγος για αυτόν τον χαρακτηρισμό είναι η αλήθεια ότι η συνάντησή τους με το Ισλάμ και η μεταστροφή τους στο Ισλάμ διευκολύνθηκαν σε μεγάλο βαθμό από τους Τούρκους.
Αφού ασπάστηκαν το Ισλάμ μετά τη Μάχη του Τάλας το 751, οι Τούρκοι συνέβαλαν σημαντικά στην άνθηση αυτής της θρησκείας.
Εμπνευσμένοι από το Κοράνι και τον Προφήτη Μωάμεθ (ειρήνη σε αυτόν), έχτισαν έναν πολιτισμό επικεντρωμένο στη συμπόνια, το έλεος και τη δικαιοσύνη.
Σε όλη την ιστορία, αφήνοντας στην άκρη ορισμένες πολιτικές αποκλίσεις και αγώνες εξουσίας, είναι γενικά φανερό ότι οι Τούρκοι μετέφεραν την παγκόσμια συνείδηση του Ισλάμ στον κόσμο.
Ένα από τα πιο ζωντανά παραδείγματα αυτού είναι ο ισλαμικός πολιτισμός στα Βαλκάνια.
Για όσους επιθυμούν να δουν ένα ζωντανό Ισλάμ, τα Βαλκάνια παραμένουν ένας ζωντανός καθρέφτης.
Μία από τις πιο εξέχουσες αντανακλάσεις σε αυτόν τον καθρέφτη είναι η Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Παρά τα τεράστια βάσανα, τις σφαγές και τις γενοκτονίες, αυτές οι χώρες στέκονται όρθιες, συνεχίζοντας να στηρίζουν το πνεύμα της αγάπης, της συμπόνιας, του ελέους και της συγχώρεσης του Ισλάμ με βαθιά σοφία.
Φανταστείτε ένα έθνος που έχει υποστεί μια φρικτή γενοκτονία. Κι όμως, ο ηγέτης του, ο Αλίγια Ιζετμπέγκοβιτς, ενστάλαξε στην κοινωνία του όχι μίσος και εχθρότητα, αλλά δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια:
«Δεν θα ξεχάσετε την αδικία που σας έγινε. Θα είστε δυνατοί, αλλά δεν θα ζήσετε με μίσος. Μην αφήσετε τις βρώμικες ζωές των εχθρών σας να μολύνουν τις ζωές σας».
Αυτή η στάση είναι μια εκδήλωση μιας κατανόησης του Ισλάμ που τροφοδοτείται άμεσα από το Κοράνι και την ηθική του Προφήτη Μωάμεθ.
Στα Βαλκάνια, το Ισλάμ προόδευσε μέσα από τα λόγια πριν από το σπαθί, μέσα από τη σοφία πριν από τον καταναγκασμό.
Η παράδοση Χαναφιστών-Ματουριδιτών που κληρονόμησε από τους Οθωμανούς καλλιέργησε μια κατανόηση που δεν απέκλειε τη λογική, έθετε τη γνώση στο επίκεντρό της και έθρεψε την πίστη με συμπόνια.
Σε αυτήν την περιοχή, το Ισλάμ έγινε πηγή καταφυγίου, όχι φόβου· μια ανάσα αγκαλιάς, όχι αποκλεισμού.
Τα μεντρεσέδες που στέκουν εδώ και αιώνες στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη είναι ζωντανοί μάρτυρες αυτής της μνήμης.
Για πεντακόσια χρόνια, η μάθηση δεν έχει σταματήσει ποτέ. Η πένα βάδιζε μπροστά στο σπαθί. Οι σκιές των τζαμιών, των εκκλησιών και των συναγωγών έχουν ακουμπήσει η μία την άλλη στον ίδιο δρόμο. Διαφορετικές θρησκείες έχουν δοκιμαστεί η μία από την ύπαρξη της άλλης. Τα Βαλκάνια είναι μια από τις σπάνιες περιοχές που έχουν διδάξει στην ανθρωπότητα ότι η συνύπαρξη είναι δύσκολη αλλά εφικτή.
Ωστόσο, αυτή η αρχαία ισορροπία έχει διαταραχθεί από τις βάναυσες παρεμβάσεις κακόβουλων δυνάμεων.
Γείτονες έχουν στραφεί ο ένας εναντίον του άλλου, αδέρφια εναντίον αδελφών, και η συνείδηση της ανθρωπότητας έχει δοκιμαστεί με αιματοχυσία.
Οι τραγωδίες στα Βαλκάνια δεν είναι έργο του Ισλάμ, αλλά των δυνάμεων που εκμεταλλεύονται το Ισλάμ.
Το Βαλκανικό Ισλάμ είναι μια στάση που εξηγεί αντί να φωνάζει, ανοικοδομεί αντί να καταστρέφει και δίνει ελπίδα αντί να ενσταλάζει φόβο.
Είναι ένα κίνημα απαλλαγμένο από δεισιδαιμονίες, τρεφόμενο από τη γνώση και τελειοποιημένο από την ηθική. Αυτό ακριβώς χρειάζεται περισσότερο η ανθρωπότητα σήμερα.
Ίσως γι’ αυτό τα Βαλκάνια εξακολουθούν να μιλάνε.
Σιωπηλά…
αλλά με βαθιά σοφία.
Με χαιρετισμούς και προσευχές…
_Μ. Τεβφίκ Γιουτσεσόι_
Φεβρουάριος 2026 / Κωνσταντινούπολη
—
