Η προχθεσινή επίθεση στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της Aramco συνιστά μια κλιμάκωση που όμοια της δεν έχει υπάρξει για πολλά χρόνια στην περιοχή. Αν και η φιλοϊρανική πολιτοφυλακή των Χούθι από τη βόρεια Υεμένη ανέλαβε αμέσως την ευθύνη, είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν έχει τη δυνατότητα να προβεί σε ένα τόσο καλά οργανωμένο χτύπημα. Είναι αναμενόμενο οι υποψίες να στρέφονται στο Ιράν, αφού έχει εξαπολύσει έναν υβριδικό πόλεμο εναντίον της Σαουδικής Αραβίας και των συμμάχων της. Υπάρχουν αρκετοί λόγοι για την ιρανική επιθετική συμπεριφορά. Η Τεχεράνη κατηγορεί τους Σαουδάραβες ότι υποστηρίζουν σουνιτικές τρομοκρατικές οργανώσεις στο εσωτερικό του Ιράν. Ταυτόχρονα, οι δύο πλευρές έχουν εμπλακεί σε έναν «πόλεμο δια αντιπροσώπων» στη Συρία, όπου φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές πολεμούν για λογαριασμό του Προέδρου Άσαντ εναντίον αντικαθεστωτικών δυνάμεων που χρηματοδοτούνται από τη Σαουδική Αραβία.
Δεν θα είναι εύκολο βέβαια να αποδειχθεί, πέραν πάσης αμφιβολίας, η ιρανική ανάμειξη στην επίθεση. Η χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) επιτρέπει στην επιτιθέμενη πλευρά να αιφνιδιάσει και να κρύψει τα ίχνη της. Είναι αρκετά πιθανόν, για λόγους παραπλάνησης, αυτά να ξεκίνησαν την πτήση τους από το νότιο Ιράκ που δραστηριοποιούνται φιλοϊρανικές σιιτικές οργανώσεις. Επίσης, υπάρχει η πιθανότητα η επίθεση να ξεκίνησε από σαουδαραβικό έδαφος. Η ανατολική επαρχία της χώρας κατοικείται από σιιτικούς πληθυσμούς που έχουν υποστεί συστηματικές διώξεις από το σουνιτικό καθεστώς του Ριάντ.
Αν και είναι πολύ νωρίς για να εξάγει κανείς ασφαλή συμπεράσματα, η ιρανική ανάμειξη θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Πριν τρεις μήνες, η Ουάσιγκτον κατηγόρησε με πειστικές αποδείξεις την Τεχεράνη για τις επιθέσεις εναντίον δύο δεξαμενόπλοιων στον Κόλπο του Ομάν. Παρά τα αντιθέτως λεγόμενα, όμως, το Ιράν δεν είναι ένας ενιαίος δρώντας. Από την μία πλευρά βρίσκονται οι μεταρρυθμιστικές δυνάμεις που συσπειρώνονται γύρω από τον εκλεγμένο Πρόεδρο Χασάν Ρουχάνι και θέλουν την εξομάλυνση των σχέσεων με τις ΗΠΑ. Από την άλλη πλευρά, σε συνεννόηση με τον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη Αλί Χαμεϊνί, οι σκληροπυρηνικοί Φρουροί της Επανάστασης μάχονται ανελέητα εναντίον των αμερικανικών συμφερόντων στην περιοχή. Αυτή η εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση συχνά εξηγεί τις αντιφάσεις που υπάρχουν στην ιρανική εξωτερική πολιτική.
Η επίθεση στις σαουδαραβικές εγκαταστάσεις δεν μπορεί να αγνοηθεί από την κυβέρνηση των ΗΠΑ, διότι είναι πολύ μεγάλης κλίμακας. Εξάλλου, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει οικοδομήσει μια προσωπική σχέση με τον Οίκο των Σαούντ που του αφήνει μικρά περιθώρια ελιγμών. Η Αμερική είχε ήδη εισέλθει σε προεκλογική περίοδο και ο πειρασμός για μια δυναμική απάντηση στις ιρανικές προκλήσεις θα μεγαλώσει τις επόμενες εβδομάδες. Ωστόσο, μια πολεμική αναμέτρηση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν θα έχει μεγάλο αντίκτυπο στην παγκόσμια οικονομία. Πάνω από 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού μεταφέρονται μέσω του Κόλπου στις διεθνείς αγορές, ενώ στην περιοχή βρίσκονται τουλάχιστον το 50 τοις εκατό των παγκοσμίων αποθεμάτων πετρελαίου.
Πρέπει να σημειωθεί, ότι ένα μεγάλο μέρος της μεταφοράς πετρελαίου γίνεται με ελληνόκτητα δεξαμενόπλοια. Επίσης, μεγάλες ελληνικές εταιρείες δραστηριοποιούνται στις χώρες της περιοχής (π.χ. Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα) που φιλοξενούν χιλιάδες Έλληνες εργαζόμενους. Αν και διακυβεύονται ζωτικά ελληνικά συμφέροντα, η Αθήνα έχει αποστασιοποιηθεί από την περιοχή εδώ και πολλά χρόνια. Το αποτέλεσμα είναι να υπάρχει έλλειψη πρωτογενούς πληροφόρησης για τα περιφερειακά τεκταινόμενα. Εντούτοις, ο Περσικός Κόλπος δεν είναι τόσο μακριά όσο η Λατινική Αμερική, η οποία προσελκύει σχεδόν ανεξήγητα τα τελευταία χρόνια το ελληνικό ενδιαφέρον. Υπάρχουν μεγάλα διακυβεύματα στην περιοχή που δεν μπορούν πλέον να αγνοηθούν από την Αθήνα.
* Ο κ. Μάνος Καραγιάννης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Αμυντικών Σπουδών του King’s College London και στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.
Η φαινομενική «ισχύς» του Ερντογάν είναι θεατρική, προπαγανδιστική για αυτούς που τον τρέμουν στην Τουρκία και στην Ελλάδα. Στην πραγματικότητα δεν απηχεί παρά την πολιτική του φθορά στην μακροχρόνια εξουσία του, έχοντας συγκεντρώσει διαχρονικά, με τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις που έκανε τα τελευταία χρόνια, όλες τις εξουσίες στα χέρια του. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Metropoll, το 60% των ερωτηθέντων Τούρκων λένε «ότι αντιτίθενται στο σύστημα υπερ-προεδρίας ειδικά σχεδιασμένο για τον Ερντογάν, ο οποίος κατέχει τώρα όλη τη εξουσία, ήτοι : πρόεδρος της «δημοκρατίας», αρχηγός της κυβέρνησης (δεν υπάρχει πια πρωθυπουργός στην Τουρκία), αρχηγός του ισλαμο-συντηριτικού κόμματός του ΑΚΠ, Αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων, αρμόδιος για την Νομισματική Πολιτική (την οποία θέλει να προσαρμόσει στο μεταφυσικό κοράνι που δεν αποδέχεται τους τόκους και τα επιτόκια !) της Τουρκίας. Ενώ ο ρόλος του τουρκικού Κοινοβουλίου είναι διακοσμητικός ή ασήμαντος. Αυτά αναφέρονται περίπου στο άρθρο της MarieJégo, ανταποκρίτριας στην Κωνσταντινούπολη του ηλεκτρονικού Le Monde, στις 14-9-20019, με τίτλο : «Τουρκία : συνεχόμενες ανατροπές στο κόμμα του Ερντογάν» (Turquie : défections en série dans le parti d’Erdogan).
Αποδυναμωμένο από την ήττα του στις πρόσφατες δημοτικές εκλογές, τα κακά οικονομικά αποτελέσματακαι τον αυξανόμενο αυταρχισμό του αρχηγού του, τον Ερντογάν, το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKΠ), ξαφνικά αντιμετωπίζει ένα κύμα παραιτήσεων που υπονομεύουν την ηγεμονία του. Και δεν έχουν παραιτηθεί ήδη μόνο οι πρώην Λοχαγοί του Ερντογάν : ο Αχμέτ Νταβούτογλου, πρώην πρωθυπουργός (2014-2016), ο Αλί Μπαμπατζάν, πρώην υπουργός οικονομικών, ο Αμπτουλάχ Γκιούλ, πρώην πρόεδρος της Τουρκίας, ο ΙμπραήμΤουρχάν, πρώην αναπληρωτής κυβερνήτης της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας ο οποίος δήλωσε ότι εγκαταλείπει το ΑΚΠ, χαρακτηρίζοντάς το ως «οικογενειακή επιχείρηση». Σύμφωνα με την ίδια δημοσιογραφική πηγή, η FatmaYavuz, πρώην υψηλόβαθμο κομματικό στέλεχος του ΑΚΠ στην Κωνσταντινούπολη, που εγκατέλειψε πρόσφατα το κόμμα, ανέφερε ότι 800.000 μέλη επέστρεψαν τις κομματικές κάρτες τους από το 2018. Οι μισοί από τους αποχωρήσαντες έχουν φύγει τους τελευταίους μήνες. Η ήττα στις 31 Μαρτίου 2019 στις δημοτικές εκλογές επιτάχυνε την αιμορραγία. Η Άγκυρα, η Κωνσταντινούπολη, αλλά και η Μερσίνα, τα Άδανα, η Αττάλεια, πόλεις με ισχυρό οικονομικό δυναμικό στις ακτές της Μεσογείου, κερδήθηκαν από την αντιπολίτευση. Οι ισλαμο-συντηρητικοί παραμένουν κυρίαρχοι στην ύπαιθρο και στις πόλεις μεσαίου μεγέθους, αλλά η μεσαία τάξη, η αστική, η ενεργή και μορφωμένη τάξη, γύρισαν την πλάτη στον Ερντογάν. Ο τελευταίος δεν φαίνεται να έχει λάβει πλήρως υπόψη του το μήνυμα της δυσαρέσκειας. Η «εξάλειψη των προδοτών» είναι η καραμέλα του Ερντογάν, ο οποίος φαίνεται ότι δεν έχει νέες ιδέες για το πώς θα διορθώσει την αμαυρωμένη εικόνα του κόμματός του. Με μεγάλο ενθουσιασμό από τα μεγάλα τμήματα της κοινωνίας των πολιτών είχε γίνει αποδεκτό, όταν ανέλαβε την εξουσία το 2002, το AKΠ δεν είναι παρά η ίδια η σκιά του σήμερα. Αμφισβητείται για τα κακά οικονομικά του αποτελέσματα, την τυχοδιωκτική πολιτική του στη Συρία (που παράγει Σύριους πρόσφυγες και μετά λέει ότι δεν μπορεί πλέον μόνη της η Τουρκία να τους «φιλοξενήσει»), την περιφρόνησή του για το κράτος δικαίου.
Ισχυριζόμενος την άφιξη στην Τουρκία ενός νέου κύματος Σύριων προσφύγων από την επαρχία της Idlib, τελευταίο προπύργιο της συριακής εξέγερσης, ο Ερντογάν δεν έχει σταματήσει τις τελευταίες ημέρες να επαναλαμβάνει τις απειλές του να «ανοίξει τις πόρτες» στους μετανάστες, προκειμένου να τους αφήσει να πάνε στην Ευρώπη. «Θα αναλάβουμε μόνοι μας αυτό το βάρος;», αναρωτήθηκε με παιδική «αθωότητα». «Αν δεν λάβουμε την απαραίτητη υποστήριξη για να μοιραστούμε το βάρος των προσφύγων, με την ΕΕ και τον υπόλοιπο κόσμο, θα ανοίξουμε τα σύνορά μας», δήλωσε με τον συνήθη απειλητικό του τρόπο ο σουλτάνος κατά τη διάρκεια ομιλίας προς τα μέλη του κόμματός του την Κυριακή, 8 Σεπτεμβρίου στο Εσκισεχίρ. Ήδη τα έχει ανοίξει,σε βάρος της Ελλάδας(στη Λέσβο, στη Χίο, την Κω και Έβρο κυρίως) καιπροςόφελος όλης της τουρκικής παραοικονομίας των διακινητών και της βιοτεχνίας σκαφών και σωσιβίων μιας χρήσεως από τους πρόσφυγες που πληρώνουν αδρά και σε σκληρό συνάλλαγμα δολαρίου για να φτάσουν στην Ελλάδα ή και αλλού.
Ο γράφων παρακολούθησε πριν περίπου 15 μέρες στο γαλλο-γερμανικό κανάλι ARTE πεντάλεπτο ρεπορτάζ που έδειξε : πώς παρακινεί η Τουρκία αφρικανούς οικονομικούς μετανάστες να φτάνουν εκεί με πολύ φτηνό αεροπορικό εισιτήριο και στη συνέχεια να τους κατευθύνει να πετάξουν στα κατεχόμενα της Κύπρου κι από εκεί οι διακινητές τους περνάνε στην κυπριακή δημοκρατία. Το εν λόγω ρεπορτάζ μιλούσε για διακίνηση 15.000 αφρικανών που είναι ήδη πάρα πολλοί για μια μικρή χώρα που στερείται σχετικών υποδομών φιλοξενίας και πολιτικής κοινωνικής ενσωμάτωσης.
Το θέμα των προσφύγων και μεταναστών έχει γίνει ένας μεγάλος πονοκέφαλος για τον εκβιαστή Ερντογάν και το κόμμα του. Σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση του Ινστιτούτου Metropoll, το 75% των ερωτηθέντων αποδοκιμάζει την πολιτική της κυβέρνησης απέναντι στους Σύριους πρόσφυγες, ενώ το 34% θέλει να επιστρέψουν στα σπίτια τους οι Σύριοι, έστω και αν συνεχίζεται ο πόλεμος στη Συρία. Η έρευνα, η οποία διεξήχθη σε 1.085 άτομα, δείχνει ακόμη ότι το 41% των υποστηρικτών του κόμματος του Ερντογάν διαφωνούν με τη συριακή πολιτική της Άγκυρας. Αυτά τα στοιχεία αναφέρονται στο άρθρο της MarieJégo, στον ηλεκτρονικό Le Monde, στις 13-9-20019, με τίτλο : «Τουρκία : ο Ερντογάν απειλεί και πάλι να ανοίξει την πόρτα της Ευρώπης στους Σύριους πρόσφυγες» (Turquie : Erdogan menace à nouveau d’« ouvrir la porte » de l’Europe aux réfugiés syriens).
Η προκληθείσα λαϊκή δυσαρέσκεια από την παρουσία πολλών Σύριων προσφύγων στην τουρκική επικράτεια έχει φτάσει στην κορύφωσή της φέτος, βάζοντας σε δυσχέρεια τον Ερντογάν. Αποδυναμωμένος στην εγχώρια πολιτική σκηνή, προσπαθεί να αντιμετωπίσει με ανειλικρίνεια το πρόβλημα των προσφύγων, πιέζοντας και τις Ηνωμένες Πολιτείες να του παραχωρήσουν μια «ζώνη ασφαλείας» στα βορειοανατολικά της Συρίας για να εκδιώξει από εκεί τους Κούρδους της Συρίας.
Καθώς η οικονομία της Τουρκίας βρίσκεται σε αποσύνθεση, και να ήθελε (που δεν θέλει), δεν έχει πια την οικονομική δυνατότητα να χρηματοδοτήσει αυτό το έργο, ο νταής Ερντογάν. Γιατί ακολουθεί μια ανορθόδοξη μη βιώσιμη πολυδάπανη οικονομική πολιτική που σύντομα θα την ρίξει έξω. Εξ και διεκδικεί να λάβει κι άλλη διεθνή οικονομική υποστήριξη για την δημιουργία αυτών των οικισμών των προσφύγων ανατολικά του Ευφράτη από τον οποίο ορέγεται να απομακρυνθούν οι Συριακές Κουρδικές δυνάμεις των Μονάδων Προστασίας του Λαού, συμμάχων με τον διεθνή συνασπισμό υπό την ηγεσία της Ουάσινγκτον στον αγώνα κατά της ισλαμικής κρατικής οργάνωσης.
Δηλαδή ο Ερντογάν θέλει και διεθνή παρά και βοήθεια για την εκδίωξη των Κούρδων από τον Ευφράτη.
A Yemeni rebel group aligned with Iran took credit for a drone attack against Saudi Arabia’s main oil refinery this weekend. The range, payload and accuracy of the attack, as well as the sophistication of the operation, suggest that the Houthis had a lot of help from their patron nation.
The Houthis are a Yemeni faction aligned with Iran. Indeed, Iran’s support runs deep. Last month, the ambassador the Houthis sent to Iran was accredited as a formal ambassador – rare for someone representing a faction outside the country’s formal government. It signaled that Iran regards the Houthis as a nation distinct from Yemen or that Iran recognizes the Houthis as the legitimate government of Yemen. Diplomacy aside, Iran is close to the Houthis, has the capability of fielding the kinds of drones used in the Saudi attack and providing targeting information, and has the motive to act in this way.
Understanding its motivation is critical. Iran is a country under tremendous pressure. It has built a sphere of influence that stretches through Iraq, parts of Syria, Lebanon and parts of Yemen. From Iran’s point of view, it has been constantly on the defensive, constrained as it is by its geography. It will never forget the 10-year war it waged against Iraq in the 1980s that cost Iran about a million casualties. It was a defining moment in Iranian history. The strategy Tehran formed in response to this moment has been to build a coalition of Shiite factions to serve as the foundation of its sphere of influence and to use those factions to shape events to its west. The struggle between Iraq and Iran goes back to the Biblical confrontation between Babylon and Persia. This is an old struggle now being played out in the context of Islamic factionalism.
The Iranians’ sphere of influence may be large, but it is also vulnerable. Their control over Iraq is far from absolute. Their position in Syria is under attack by Israel, with uncertain relations with Russia and Turkey. Their hold on Lebanon through Hezbollah is their strongest, but it’s still based on the power of one faction against others. The same factional influence exists in Yemen.
Iran does not rule its sphere of influence. It has a degree of authority as the center of Shiite Islam. It derives some control from supporting Shiite factions in these countries in their own struggles for power, but it is constantly playing balancing games. At the same time, it is imperative for Iran not to let a Sunni power or coalition of powers form on its western frontier. The farther west it pushes its influence, the more secure its western border and the more distant the threat of war becomes. Its strategy is forced on it by geopolitics, but its ability to fully execute this strategy is limited.
Iran’s problems are compounded by the United States, which has been hostile to the Islamic Republic from its founding with the overthrow of the shah. The American interest in the region, as opposed to the visceral dislike on both sides, is to prevent any single power from dominating the region. The historical reason used to be oil. That reason is still there but no longer defining. The geography of oil production has changed radically since the mid-1980s. The United States has an interest in limiting the power of Islamist groups prepared to attack U.S. interests. In the 1980s, multiple attacks on U.S. troops in Lebanon caused substantial casualties and were organized by Shiite Hezbollah. After 9/11 the threat was from Sunni jihadists. The invasion of Iraq, followed by failed attempts at pacification, drove home the complexity of the problems to the Americans.
This has led the U.S. into something very dangerous in the region: a complex foreign policy, the kind that the region usually imposes on powerful outsiders. At the moment, the main concern of the United States is Iranian expansion. It is not alone. The Sunni world and Israel are in intense opposition to Iran. Turkey and Russia are wary of Iran but at the moment are content to see the U.S. struggle with the problem, while they fish in troubled waters. An extraordinary coalition has emerged with the support of the U.S., bringing together Israel, Saudi Arabia and other Sunni states under one tenuous banner.
This coalition is a threat to Iranian interests. The Israelis are attacking Iranian forces in Syria and exchanging mutual threats with Hezbollah. The Saudis and the United Arab Emirates are supporting anti-Iran forces in Yemen and conducting an air campaign. Iraq is under limited outside pressure but is itself so fractious that it is difficult to define what Iranian control or influence is. In other words, the Iranian sphere of influence continues to exist but is coming under extreme pressure. And Iran is aware that if this sphere collapses, its western border becomes once again exposed.
U.S. strategy has moved away from large scale American military involvement, which defined its strategy since 9/11. It has shifted to a dual strategy of using smaller, targeted operations against anti-U.S. groups in the Sunni world and economic warfare against Iran. This anti-Iran strategy follows from a broader shift in U.S. strategy away from the use of military power toward the use of economic power in places like China, Russia and Iran. The U.S. drive to end the Iran nuclear deal was less about fear of Iranian nuclear power and more about imposing a massive sanctions regime on the Iranian economy.
The sanctions strategy has badly hurt the Iranians. For a while, it seemed to threaten political unrest on a large scale, but that threat seems to have subsided somewhat. But the pain from sanctions constantly tightening and shifting, with unpredictable targets and methods of enforcement, has undermined the Iranian economy, particularly its ability to export oil. This, combined with the pressure it is facing from the anti-Iran collation the U.S. supports, has placed Iran in a difficult position.
It has already responded in the Persian Gulf, seizing tankers in the hopes of creating panic in the industrialized world. But this is not 1973, and the significance of a tanker war like the one that raged in the 1980s was not enough to spike oil prices or create pressure from Europe, Japan and others against the United States and its allies to release the pressure on Iran.
Iran now has two imperatives. It must weaken the anti-Iran coalition, protecting its allies in the region, and it must generate pressure on the United States to ease U.S. pressure on the Iranian economy. The weak link in the coalition is Saudi Arabia. Its government is under internal pressure, and it holds together its social system with money gained from oil sales. It is the part that is both vital to the coalition yet vulnerable to events. And nowhere is it more vulnerable than in Saudi oil revenue.
The strike at the Saudi oil refinery was well thought out on all levels. Not only did it demonstrate that the Saudi oil industry was vulnerable to Iranian attack but the attack significantly reduced Saudi oil production, inflicting real pain. It is not clear how long it might take to bring production back online, but even if it is done quickly, the memory will not fade, and if it takes time, the financial impact will hurt. It has imposed a price on the Saudis that others will note.
It is also intended to remind the Saudis and others that while in the past the U.S. had an overwhelming interest in protecting the flow of Middle Eastern oil, this is not a major interest of the United States any longer. Between massive American shale oil production and its reserves, the U.S. is not nearly as vulnerable as it once was to oil disruption. This also reminds U.S. allies in Europe and Asia that a dramatic shift has occurred. Where once all were obsessed with doing nothing to threaten oil supplies, now the United States is in a position to take risks that its allies can’t afford to take. The Iranians hope that with this attack they can split the American alliance over the oil issue.
That oil issue is also Iran’s problem. The U.S. has blocked sales of a substantial proportion of Iranian oil production as part of its economic war on Iran. In creating alarm over global oil supplies, the Iranians want to force U.S. allies to be more assertive in defying U.S. wishes on not only oil but other matters as well. The U.S. assurances of ample supplies played into the Iranians’ hands, causing major importers to start thinking about the U.S. position.
The attack on the refinery was both operationally skillful and strategically sound. It made the Saudis’ vulnerability and their weakest point manifest. It imposed a price on the Saudis for their alliance structure that, if it continues, they cannot pay. The attack also drove home to U.S. allies that their interest and the United States’ interest on oil diverge. Finally, and importantly, it will benefit other oil producers, particularly Russia, by potentially raising prices. And in American politics, anything that benefits Russia right now can be made explosive.
The United States cannot ignore the attack. As the greatest military power in the anti-Iran coalition, it is the de facto security guarantor. But if it strikes, it invites a response from the Iranians and resistance from its allies. If it does not strike, it weakens the foundations of the anti-Iran alliance and strengthens Iran. U.S. Secretary of State Mike Pompeo has recently alluded to the possibility that the U.S. was open to negotiations. The Iranians may have seen this attack as an important negotiating point.
It is difficult to see how the U.S. can respond without risking more attacks on Saudi Arabia. It is likewise difficult to see how the U.S. can avoid striking without losing the alliance’s confidence. Part of this will depend on how bad the damage to the refinery actually is. Part of it will have to do with the effectiveness of U.S. counterstrikes against drones in Yemen.
What is clear is that the Iranians are playing a weak hand as well as they can. But they are also playing a hand that could blow up in their face. The geopolitics of this clear. The intelligence capability of each side in follow-on attacks is the question – as is how lucky all the players feel they are.
Μπορεί να περισσεύουν στον τόπο μας οι μετά Χριστόν προφήτες, ωστόσο όταν τα περισπούδαστα συμπεράσματα στα οποία καταλήγουν, αρκούνται στο να παραθέτουν απλώς τα αυτονόητα…
Και όταν ο καημός εκείνων που παραδίδονται στην κρυφή γοητεία της ανύπαρκτης πλέον παντοδυναμίας των Αμερικανών, επιχειρείται να επαναπροβληθεί ως το καινούριο βαρύγδουπο στοιχείο των εξελίξεων, τότε είναι βέβαιο πως και οι ίδιες οι «αναλύσεις» αδυνατούν να δραπετεύσουν από τον φαύλο κύκλο της φαιδρότητας, κι αυτό έχει πολλαπλές επιπτώσεις στο «δια ταύτα». Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή…
Το χτύπημα των ανταρτών Χούθις στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της ARAMCO, υπήρξε συντριπτικό. Η μείωση επομένως της παραγωγής κατά 50% μετά από το χτύπημα, είναι αυτονόητο πως θα οδηγούσε σε εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου και στα συνακόλουθα γεωοικονομικά παιχνίδια που έπονται σε περιστάσεις αντίστοιχες.
Επομένως η εκτίναξη του μπρέντ στα 71,95 δολάρια το βαρέλι και του Αμερικανικού αργού στα 63,64 αντίστοιχα, υπήρξε αναμενόμενη… Είναι το αυτονόητο που θα μπορούσε να συμβεί… Και ως εκ τούτου ΔΕΝ συνιστά την «καρδιά» της ειδησεογραφίας της επόμενης μέρας.
Η πραγματική είδηση, είναι η πραγματική επιχειρησιακή δυνατότητα των ανταρτών Χούθις, στην οποία δικαίως ή αδίκως έχουν πιστωθεί πολλαπλά καταστροφικά πλήγματα την τελευταία περίοδο στον Κόλπο, και αυτό μάλλον με κρύο ιδρώτα ισοδυναμείγια τους Αμερικανούς,παρά για παράπλευρη στρατηγική δυνατότητα που σε αυτήν την φάση μπορεί να αξιοποιήσει στο πλαίσιο μιας συνολικής στρατηγικής που διαθέτει σχέδιο και απαντήσεις.
Η ARAMCO προφανώς είναι συνώνυμο της Σαουδικής Αραβίας ως κορυφαίος ενεργειακός κολοσσός με απολύτως καθαρή οικονομική θέση και με σχεδόν ανύπαρκτες δανειακές ή άλλες υποχρεώσεις. Η Σαουδική Αραβία προφανώς και επιδιώκει να αναβαθμίσει τον ρόλο της στον διεθνή οικονομικό της σχεδιασμό και αυτό φυσικά δεν είναι καινούριο στοιχείο. Δυο πράγματα έχουν την σημασία τους και αξίζει τον κόπο να τα επισημάνει κανείς:
Με την μέθοδο των κατά λάθος ή των σκοπούμενων διαρροών, τόσο ο Fitch όσο και ο Bloomberg, απέκτησαν πρόσβαση αλλά και δέος μπροστά στα πραγματικά οικονομικά στοιχεία της εταιρείας εν όψει εξελίξεων…
Εν όψει επίσης εξελίξεων η Σαουδική Αραβία ήδη από το 2017 μείωσε τον φόρο εισοδήματος που καταβάλει η ARAMCO, από το 85% στο 50%, καθιστώντας έτσι την κερδοφορία της ακόμη μεγαλύτερη και το προφίλ της ακόμη πιο δελεαστικό στην χρηματιστηριακή αγορά.
Η Σαουδική Αραβία προφανώς και επιδιώκει να διασφαλίσει πιο ισορροπημένα δημοσιονομικά, και στο επίπεδο της διαπίστωσης, γνωρίζει πως αυτό το στοίχημα μπορεί να περπατήσει μόνο στο βαθμό που καταφέρει να διευρύνει την οικονομική της βάση, πέρα από την ασταθή και με πολλά σκαμπανεβάσματα πετρελαϊκή αγορά.
Μόνο που αυτή η διαπίστωση από μόνη της δεν αρκεί, αφού χρειάζεται να συνοδεύεται και από ολοκληρωμένο σχεδιασμό για τα καινούρια περιβάλλοντα διεθνούς και εσωτερικής οικονομικής στόχευσης. Υπάρχει αυτός ο σχεδιασμός;;;
Κατασκευές, τουριστικές επενδύσεις ή κάτι άλλο, προφανώς δεν είναι αποσαφηνισμένο σε ότι αφορά στους Σαουδαραβικούς επενδυτικού σχεδιασμούς. Η ίδια η ARAMCO πάντως, επιμένει να στοχεύει στην πετροχημική βιομηχανία και εξ αυτού του λόγου, αντιμετωπίζει ως φιλέτο την αγορά πλειοψηφικού πακέτου, του ομίλου SABIC.
Ας επιστρέψουμε όμως στα γεγονότα…
Ο Αμερικανός πρόεδρος αμέσως μετά το χτύπημα, έσπευσε κατά την προσφιλή του συνήθεια να στοχοποιήσει και πάλι το Ιράν. Ω τι πρωτότυπο…
Οι εμμονικοί υποστηρικτές των Αμερικανών, που επιμένουν να βαυκαλίζονται με το όνειρο της Αμερικανικής παντοδυναμίας, σπεύδουν με την σειρά τους να πανηγυρίσουν διότι ο Αμερικανός πρόεδρος (λένε) στριμώχνει έτσι το Ιράν και θα το υποχρεώσει σε διαπραγματεύσεις πλήρως αποδυναμωμένο. Ω τι πρωτότυπο ΚΑΙ αυτό…
Είναι το έργο που ξαναζήσαμε… Με τα πέντε βαπόρια στον Περσικό… Με το γνωστό Adrian Darya 1 που το μάξιμουμ της αμερικανικής μαγκιάς εξαντλήθηκε στον κατεξευτελισμό της Ελλάδας… Με τα αμερικανικά προεδρικά τσαλίμια στους G7 και με την πρωτοβουλία Μακρόν σχετικά με την παρουσία του Ιρανού ΥΠΕΞ Τζαβάντ Ζαρίφ… Μέχρι και με τις φήμες που κυκλοφορούν τα τελευταία 24ωρα περί επικείμενης συνάντησης του κ. Τραμπ με τον Ιρανό ηγέτη Χασάν Ρουχανί.
Και ενώ οι επιδόσεις στην… πρωτοτυπία ξεπερνούν κάθε προηγούμενο, τα μοναδικά πραγματικά δεδομένα μετά και από την συγκεκριμένη εξέλιξη έχουν ως εξής:
Προσωρινό κερδοσκοπικό delirium με τις τιμές του αργού. Φυσικά οι Αμερικανικές εταιρείες του κλάδου έχουν κάθε λόγο να είναι ευχαριστημένες με τον πρόεδρό τους. Ομοίως έχουν κάθε λόγο να κάνουν την καρδιά τους πέτρα και οι υπόλοιποι του βιομηχανικού κλάδου αφού…
Το κακό το έκαναν οι Χούθις…
Και ο καλός πρόεδρος αποδέσμευσε ποσότητα από τα αποθέματα για να περιορίσει το εύρος της ζημιάς στην τιμή…
Συντριπτικό παράπλευρο πλήγμα στην οικονομία της Σαουδικής Αραβίας αναφορικά με την νέα αποτίμηση της ARAMCO, το οποίο φαίνεται εξ επαγωγής να ευνοεί τους Αμερικανούς. Η σχέση όμως της Σ. Αραβίας με την Αμερικανική διοίκηση ως προς αυτήν την εξέλιξη, θα κριθεί στο χρηματιστηριακό παρασκήνιο.
Να θυμίσουμε ωστόσο (μιας και πολλοί σκόπιμα το ξεχνούν), ότι η γεωπολιτική εκκρεμότητα που ακούει στο όνομα Τζαμάλ Κασόγκι, παραμένει ως τέτοια, και σε ένα περιβάλλον συνολικότερων ανατροπών ουδείς μπορεί να αποκλείσει την εμφάνιση απρόβλεπτων τάσεων ακόμη και στην βασιλική οικογένεια της Σαουδικής Αραβίας.
Όσοι πάντως σπεύδουν να πανηγυρίσουν ντοπαρισμένοι από την Αμερικανική αντίδραση, καλό θα είναι να κρατήσουν μικρό καλάθι, διότι το όποιο αποτέλεσμα έχει πάψει πλέον από καιρό να κρίνεται στο επίπεδο των λεονταρισμών, και αυτό το στοίχημα η Αμερικανική υπερδύναμη, φαίνεται πως το έχει χάσει πλέον οριστικά και αμετάκλητα.
Οι Χούθις βγαίνουν πολλαπλά αναβαθμισμένοι ταπεινώνοντας την Σαουδική Αραβία ΚΑΙ στην Υεμένη αλλά ΚΑΙ εντός της ίδιας της επικράτειάς της…
Η αφελής παρέμβαση του Αμερικανού προέδρου, αναβαθμίζει πολλαπλά και την επιχειρησιακή ικανότητα του Ιράν,ταπεινώνει για μία ακόμη φορά τις ΗΠΑ, και ταυτόχρονα πιστοποιεί ότι ένας φοβικός Αμερικανός πρόεδρος, ιδιαίτερα τώρα δεν πρόκειται να αποτολμήσει οτιδήποτε σε βάρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Κατά τα λοιπά αναμένονται εξελίξεις που δεν χωρούν εύκολα στο μυαλό των “αναλυτών”. Θα επανέλθουμε…
Προκαλώ το Μητσοτάκη να με πάει στο Ειδικό Δικαστήριο είπε ο Τσίπρας στη Θεσσαλονίκη αναφερόμενος στο ενδεχόμενο παραπομπής του λόγω της υπόθεσης Novartis.
Το ίδιο και διάφορα σχόλια στα ΜΜΕ αναρωτιούνται αν έναν πρώην πρωθυπουργό τον πηγαίνεις στο Ειδικό Δικαστήριο.
Επαναλαμβάνεται, δηλαδή, το ερώτημα που τέθηκε με τον Ανδρέα Παπανδρέου επί πατρός Μητσοτάκη.
Δεν είναι η λεβεντιά των πολιτικών που τους κάνει θρασείς στο θέμα της απονομής δικαιοσύνης. Αλλά το ότι είναι σίγουροι πως δεν θα παραπεμφθούν γιατί αν παραπεμφθούν θα εισπράξουν τα φιλεύσπλαχνα αισθήματα των Ελλήνων, ακόμη και αν διέπραξαν σοβαρά αδικήματα. Θα συσπειρώσουν τους δικούς τους και θα βρούν ανταπόκριση και στους άλλους.
Δεν έχουμε οι Έλληνες και καλή σχέση με το δίκαιο και την απονομή του.
Γιατί οι πολιτικοί να έχουν ειδικό καθεστώς στην περίπτωση τέλεσης ενός αδικήματος;
Που είναι η βασική αρχή του Συντάγματος και των νόμων, και ουσιαστική αρχή συγκρότησης των Δυτικών κοινωνιών ότι όλοι είμαστε ίσοι απέναντι στο νόμο;
Όχι, δεν είμαστε ίσοι. Ας μην γελιόμαστε. Η ελληνική κοινωνία πάσχει σε πολλά απο το να είναι μια ευρωπαϊκή κοινωνία.
Ο κ.Τσίπρας και οποιοσδήποτε πολιτικός έπρεπε να προσαχθούν σε δίκη, αν διέπραξαν κάποιο αδίκημα, όπως κάθε Έλληνας πολίτης. Τα υπόλοιπα είναι λόγια για να καλυφθούν σκοπιμότητες.
Τώρα, αν πεις ότι το αδίκημα του Τσίπρα είναι ότι ξευτέλισε και απαξίωσε την ελληνική δικαιοσύνη, πολλοί θα γελούν. Και τι έγινε, θα πουν. Στο αν θα παραπεμφθεί θα κολλήσουν; Αυτό είναι εντελώς επουσιώδες σε μια κοινωνία που θέλει οι δικαστικές υποθέσεις της να τελειώνουν στους προθαλάμους των βουλευτικών γραφείων.
File Photo: Πλοία του Πολεμικού Ναυτικού. ΑΠΕ-ΜΠΕ, ΓΕΝ, STR
SEPTEMBER 16, 2019
Με την πρώτη του συνέντευξη Τύπου στην ΔΕΘ, ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας έριξε μια βόμβα στυλ Βαρουφάκη. Συγκεκριμένα δήλωσε: «Για τους υδρογονάνθρακες στην Κρήτη έπρεπε να γίνει η έρευνα ώστε να γνωρίζουμε τα κοιτάσματα και τον εθνικό μας πλούτο. Η αξιοποίηση είναι προς συζήτηση. Πρέπει να μας απασχολεί πάρα πολύ σοβαρά η πιθανότητα μόλυνσης μιας περιοχής.»
Έγινε ξαφνικά οπαδός του Γιάνη Βαρουφάκη ο οποίος είχε γράψει πριν τις εθνικές εκλογές: «Το μόνο ελληνικό κόμμα που τολμά να πει ΟΙ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ ΝΑ ΜΕΙΝΟΥΝ ΠΑΝΤΟΤΙΝΑ ΣΤΑ ΕΓΚΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ είναι το ΜέΡΑ25. Τιμή μας το μένος των εκπροσώπων της ολιγαρχίας που τρέχουν τα σάλια τους με την ιδέα των εξορύξεων».
Ο Βαρουφάκης υπήρξε ένας από τους ελάχιστους Έλληνες, μαζί με τον Μίκη Θεοδωράκη, που ζητούσε συνεκμετάλλευση με τους Τούρκους αλλά μετά εξαπέλυσε μια νέα βαρουφακειάδα προτείνοντας να σταματήσουν για πάντα οι έρευνες για την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων μας.
Η δήλωση Τσίπρα στην Θεσσαλονίκη αναφέρει ακριβώς το ίδιο πράγμα. Αλλά δεν έμεινε εκεί. Προχώρησε και ένα βήμα παρακάτω λέγοντας ότι εάν γίνει εξόρυξη υδρογονανθράκων νοτιοανατολικά της Κρήτης θα υπάρξει μια πολύ σοβαρή μόλυνση της περιοχής.
Η νέα ελληνική κυβέρνηση βρίσκεται στην εξουσία για δυο μήνες τώρα και ασχολείται με την ΔΕΗ, με το Ελληνικό, με το Προσφυγικό που είναι πράγματι σοβαρά θέματα αλλά για την ΑΟΖ και τους υδρογονάνθρακες επικρατεί μια απόλυτη σιγή.
Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι μόνο ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Τάσσος Παπαδόπουλος σήκωσε το ανάστημά του δηλώνοντας ουσιαστικά «εμείς ομιλούμε για ΑΟΖ και τίποτε άλλο», χωρίς ο Ερντογάν να αντιληφθεί τη σημασία της ιδιοφυούς κίνησης της Κύπρου το 2004.
Έχει επίσης μεγάλη αξία το γεγονός ότι όλα τα κράτη του κόσμου, εκτός της Τουρκίας, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Κίνας, έχουν αναγνωρίσει την ΑΟΖ της Κύπρου. Μέχρι σήμερα, 138 χώρες έχουν ανακηρύξει ΑΟΖ 200 ν.μ. μιλίων ή έχουν δημιουργήσει μια Αποκλειστική Αλιευτική Ζώνη (ΑΑΖ) 200 ν.μ. Μόνο δύο κράτη παραβιάζουν την ΑΟΖ άλλων κρατών: η Κίνα και η Τουρκία!
Η Κύπρος, βέβαια, αντιμετωπίζει ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα, διότι όταν ένα κράτος οριοθετεί την ΑΟΖ του, πρέπει να προβλέπει και τις παρενέργειες που μπορεί να προκληθούν και να είναι έτοιμο να την υπερασπιστεί με όλα τα νόμιμα μέσα Η νέα εθνική στρατηγική μας θα πρέπει να περιλαμβάνει και την ανατολική Μεσόγειο. Εκεί θα επικεντρωθεί η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση τα επόμενα χρόνια και εκεί διαπιστώνονται σοβαρές ελλείψεις. Ο Ερντογάν μιλά για οριοθετήσεις της χώρας του με τη Συρία, τον Λίβανο, το Ισραήλ, την Αίγυπτο και τη Λιβύη. Η στάση αυτή αρχίζει να εκδηλώνεται από το 2003-4, που υπεγράφη η συμφωνία οριοθετήσεως Κύπρου-Αιγύπτου. Οι Τούρκοι ισχυρίσθηκαν ότι έχουν θαλάσσια σύνορα με την Αίγυπτο και αμφισβήτησαν όλη τη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Κρήτη και την Κύπρο. Η πρώτης σοβαρή κίνηση από την Ελλάδα πραγματοποιήθηκε το 2011 με την παρουσίαση του παρακάτω χάρτη.
Ο ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΝΙΑΤΗ ΤΟΥ 2011
Πηγή: Υπουργείο Ενέργειας και Περιβάλλοντος
Όταν δημοσιεύτηκε αυτός ο Χάρτης, ελάχιστοι κατανόησαν την αξία του. Η ρύθμιση που έκανε ο τότε Υφυπουργός Ενέργειας Γιάννης Μανιάτης, ήταν μια ιδιοφυής κίνηση, διότι ο νόμος 4001/2011, ορίζει ότι: «ελλείψει συμφωνίας οριοθέτησης με γειτονικά κράτη … το εξωτερικό όριο της υφαλοκρηπίδας και της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης (αφ’ ης κηρυχθεί) είναι η μέση γραμμή…». Έτσι, με βάση αυτό το νόμο, η Ελλάδα οριοθέτησε, με μονομερή ενέργεια, τα θαλάσσια σύνορά της με την Αλβανία, την Ιταλία και την Λιβύη! Το πιο σημαντικό είναι ότι τον νόμο Μανιάτη αποδέχτηκαν η Αμερικανική ExxonMobil, η Γαλλική TOTAL και η Ελληνική ΕΛΠΕ που ζήτησαν και έλαβαν την παραχώρηση δύο οικοπέδων για έρευνες που βρίσκονται μέσα στον Χάρτη Μανιάτη.
Φαίνεται ότι το ενδιαφέρον των δυο κολοσσών (μαζί με τα ΕΛΠΕ) εστιάζεται σε μια περιοχή δυτικά της Γαύδου. Αναμφίβολα, οι εταιρείες είναι πεπεισμένες ότι η περιοχή αυτή ανήκει στην ΑΟΖ/Υφαλοκρηπίδα της Ελλάδας και, σίγουρα, υπομειδιούν, όταν ακούν ότι η θάλασσα της Γαύδου ανήκει ….στην Τουρκία! Έτσι τώρα, έστω και καθυστερημένα, στρέφουμε το ενδιαφέρον μας στην Κρήτη, όπου από τις τελευταίες έρευνες Αμερικανών, Νορβηγών, Γάλλων και Ιταλών διαφαίνεται ότι τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων νότια της νήσου είναι τα μεγαλύτερα της Ανατολικής Μεσογείου.
Τώρα βέβαια έρχεται ο Αλέξης Τσίπρας και προκαλεί με μια ψευδό αριστερή προσέγγιση ότι εάν γίνει εξόρυξη υδρογονανθράκων νοτιοανατολικά της Κρήτης θα υπάρξει μια πολύ σοβαρή μόλυνση της περιοχής. Την αποστομωτική απάντηση, ο Αλέξης και ο Γιάνης, την έχουν ήδη πάρει από καιρό από τον καθηγητή Αντώνη Φώσκολο αλλά συνεχίζουν να την αγνοούν: «Να σημειώσουμε εδώ ότι το φυσικό αέριο επικάθεται στο θαλασσινό νερό για 4.000.000 χρόνια. Το γεγονός αυτό δείχνει, για όσους φοβούνται τυχόν μόλυνση του περιβάλλοντος, ότι το φυσικό αέριο είναι δυσδιάλυτο στο νερό, άρα κατά την άντλησή του μία πιθανή αστοχία δεν πρόκειται ποτέ να προκαλέσει περιβαλλοντικό πρόβλημα.»
Σήμερα η εικόνα για τον θαλάσσιο ορυκτό μας πλούτο έχει αλλάξει ριζικά και η πιθανότητα σε μια δεκαετία να βρισκόμαστε στην ευχάριστη θέση να μιλάμε για το θαύμα των υδρογονανθράκων δεν αποτελεί πλέον όνειρο θερινής νυκτός, αρκεί βέβαια να κάνουμε σωστή και σοβαρή δουλειά, κάτι για το οποίο δεν φημιζόμαστε. Παρακολουθώντας την ειδησεογραφία τα τελευταία τέσσερα χρόνια, είναι δύσκολο να μην ενθουσιάζεται κανείς με τους αριθμούς που κυκλοφορούν και αναφέρουν ότι ο θαλάσσιος ορυκτός πλούτος της Ελλάδας ανέρχεται σε δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, και σε τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου. Ιδιαίτερα μια χώρα που στενάζει από μια οικονομική καταστροφή, είναι εύκολο να ονειρεύεται τα δισεκατομμύρια δολάρια, που θα εισρεύσουν από τα προσδοκώμενα κέρδη της εξόρυξης του ορυκτού πλούτου.
Ο χρόνος θα δείξει, και όπως λένε οι ειδικοί θα χρειαστούν «δυο τρυπάνια» για να μιλάμε με βεβαιότητα για τον πλούτο των ωραίων θαλασσών μας. Ελάχιστοι Έλληνες γνώριζαν τι κρύβουν οι θάλασσές μας, αλλά οι Αμερικανοί και οι Γάλλοι, δεκαετίες νωρίτερα, είχαν μία καλή εικόνα για τους θησαυρούς μας.
Έχει χυθεί πολύ μελάνι γύρω από τις πιθανές ποσότητες υδρογονανθράκων στην Ελλάδα και ως συνήθως οι Έλληνες έχουν γίνει γεωλόγοι και γεωφυσικοί με γνώμη και για την ποσότητα των υδρογονανθράκων που βρίσκονται στον βυθό των ελληνικών θαλασσών. Μια μερίδα από αυτούς πιστεύει ότι υπάρχουν τεράστια κοιτάσματα, προβάλλοντας αστρονομικούς αριθμούς και μια άλλη πιστεύει ότι υπάρχουν κάποιες σταγόνες υδρογονανθράκων αλλά χωρίς ενδείξεις έστω και μικρών κοιτασμάτων στις θάλασσές μας.
Αναμφίβολα τα επιστημονικά δεδομένα που έχουν δημοσιοποιηθεί την τελευταία πενταετία στηρίζουν περισσότερο την πρώτη θέση και την εκτίμηση ότι την επόμενη δεκαετία η Ελλάδα θα γίνει ένα σοβαρό ενεργειακό κέντρο στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων.
Για όλα αυτά βέβαια ο Γιάνης και ο Αλέξης, θα μας έλεγαν, σε άπταιστα αγγλικά: «All these are irrelevant. Priority has the planet Earth!” Εύχομαι να προλάβουμε να βγάλουμε λίγο φυσικό αέριο και πετρέλαιο πριν επανέλθουν στην εξουσία. Αλλά η επάνοδός τους εξαρτάται από τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Καλό είναι να παίζει τένις με τον Τσιτσιπά αλλά θα είναι χρήσιμο να στριμώξει και τον Ερντογάν στην Νέα Υόρκη και να του ζητήσει χωρίς περιστροφές να πάνε στην Χάγη για να οριοθετήσουν τις ΑΟΖ των δύο κρατών. Εάν δεν το κάνει, ο Ερντογάν θα επιστρέψει στην Άγκυρα και όπως είναι τόσο στριμωγμένος θα επιχειρήσει την οριοθέτηση των ΑΟΖ Τουρκίας-Λιβύης και ο Κυριάκος θα τρέχει και δεν θα προλαβαίνει.
Πολλή γκρίνια -κυρίως στην Ελλάδα- για τον τίτλο του χαρτοφυλακίου του Μαργαρίτη Σχοινά στην Κομισιόν. Κάποιοι φαίνεται ότι αρνούνται ότι υπάρχει απειλή κατά του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής και ανάγκη προστασίας του, άλλοι αρνούνται ακόμα και την ύπαρξή του. Ομως και τα δύο -και ο τρόπος ζωής μας και η απειλή εναντίον του- υπάρχουν.
Από την ώρα που ανακοινώθηκε το χαρτοφυλάκιο του Μαργαρίτη Σχοινά ως αντιπροέδρου της Κομισιόν, άρχισε μια ασυνήθιστη πολεμική: τι σημαίνει «προστασία του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής»; Αρκετοί ευρωβουλευτές διαμαρτυρήθηκαν ότι ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής δεν χρειάζεται προστασία και σίγουρα όχι από τους μετανάστες όπως υποδηλοί το πλέγμα αρμοδιοτήτων του έλληνα επιτρόπου.
Πολλοί άλλοι παράγοντες της δημόσιας σφαίρας όμως, ενοχλήθηκαν με αυτήν καθ’ αυτήν αναφορά σε ευρωπαϊκό τρόπο ζωής, ως κάτι το ανύπαρκτο ή κατασκευασμένο. Κάποιοι, για παράδειγμα, θυμήθηκαν ότι η Ευρώπη έχει πολλούς αστέγους και πολλά εκατομμύρια φτωχούς και έριξαν ένα ακόμη διαδικτυακό ανάθεμα στον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής, τον οποίο η φράου Ούρσουλα θέλει να υπερασπιστούμε με αιχμή του δόρατος τον έλληνα επίτροπο.
Φοβερή ανακάλυψη και αυτή. Υπάρχουν φτωχοί και άστεγοι και άρα σιγά την κοινωνία που πρέπει να προστατεύσουμε.
Για να μην το κουράζουμε λοιπόν: Ευρωπαϊκός τρόπος ζωής είναι μια ένωση κρατών όπου βασικός στόχος είναι η μείωση της φτώχειας και η αύξηση της ευημερίας και όλα αυτά μέσα, δυστυχώς, σε έναν υπερσυνδεδεμένο κόσμο ο οποίος τείνει να αυξάνει δραματικά την ανισότητα των εισοδημάτων.
Ευρωπαϊκός τρόπος ζωής είναι η ελεύθερη διακίνηση των ιδεών, της γνώσης, και βεβαίως των πολιτών χωρίς περιορισμούς φύλου και χρώματος.
Ευρωπαϊκός τρόπος ζωής είναι να μπορείς να κάνεις τη βόλτα σου στη Λα Ράμπλα της Βαρκελώνης ή σε μια χριστουγεννιάτικη αγορά του Βερολίνου, χωρίς να φοβάσαι ότι ένας φανατικός ισλαμιστής θα σε ισοπεδώσει με ένα φορτηγάκι.
Ευρωπαϊκός τρόπος ζωής είναι να μπορείς να πηγαίνεις σε συναυλία στο Παρίσι ή στο Μάντσεστερ και να μη φοβάσαι ότι θα μπει ένας τύπος με το ΑΚ-47 στα χέρια και το «Αλλάχ ακμπάρ» στο στόμα για να σε θερίσει.
Οσοι επιμένουν να μη συνδέουν τις τρομοκρατικές ενέργειες με την αυξημένη παρουσία των ριζοσπαστών μουσουλμάνων στην Ευρώπη και τη διαχείριση του Μεταναστευτικού, δυστυχώς εθελοτυφλούν. Μακάρι να ήταν διαφορετικά αλλά δεν είναι. Αλλά ας μην μείνουμε στα τρομολαγνικά:
Ευρωπαϊκός τρόπος ζωής είναι αυτός που επιτρέπει σε μια γυναίκα να μη φοράει μαντήλα και να μπορεί να φοράει παντελόνια, όπως διάβασα κάπου στο Διαδίκτυο. Και σε αντίθεση με κάτι ελληνίδες πασιονάριες των δικαιωμάτων που έσπευδαν στην Τεχεράνη να δηλώσουν τα σέβη τους σε θεοκρατικά-ανδροκρατούμενα καθεστώτα φορώντας μαντήλα, η «δεξιά» Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ήταν εκείνη που είχε αρνηθεί να υποταχθεί στον φαλλοκρατικό κόσμο των σαουδαράβων βασιλιάδων όταν επισκέφθηκε το Ριάντ φορώντας ένα ταγέρ με παντελόνι.
Ευρωπαϊκός τρόπος ζωής είναι η προστασία του περιβάλλοντος για την οποία ξοδεύει τόσο πολιτικό κεφάλαιο ο Μακρόν. Ευρωπαϊκός τρόπος ζωής είναι να μην υπάρχει οπλοκατοχή —σε αντιδιαστολή με τον περίφημο αμερικανικό τρόπο ζωής, για την προστασία του οποίου ακούμε τόσα και δεν διαμαρτυρόμαστε. Ευρωπαϊκός τρόπος ζωής είναι η ανοχή στη σάτιρα, η ανεξιθρησκεία, η δημοκρατία με τον σεβασμό στις αδύναμες μειοψηφίες, τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ, η εξάλειψη του αναλφαβητισμού, το Erasmus, η προστασία των καταναλωτών και των εργαζομένων και τόσα τόσα άλλα.
Ευρωπαϊκός τρόπος ζωής είναι αυτός και όσοι ζουν μέσα στα όρια της Ευρωπαϊκής Ενωσης τουλάχιστον πρέπει να αποδέχονται τους κανόνες του. Εκτός και αν δεν θέλουμε κανόνες, κάτι που είναι μια άλλη συζήτηση.
Οι επικριτές του τίτλου του χαρτοφυλακίου του κ. Σχοινά στέκονται στο γεγονός ότι περιλαμβάνει το Μεταναστευτικό και ότι συνδέεται έτσι ο πρόσφυγας με μια απειλή. Επεσαν προφανώς από τα σύννεφα. Αν δεν ήταν το Μεταναστευτικό-Προσφυγικό μια παράμετρος, αν όχι ένα πρόβλημα, συνοχής και ταυτότητας της ΕΕ, προς τι όλη αυτή η φασαρία για την προ τριετίας συμφωνία με τον Ερντογάν να κλείσει τα σύνορα;
Υποκρισία. Διότι το πρόβλημα δεν φαίνεται να είναι τελικά η υποδήλωση του Προσφυγικού ως απειλή, αλλά ότι με αυτόν τον τρόπο ανοίγει μια χρήσιμη —αλλά δύσκολη κυρίως για την Αριστερά που έχει τις δικές της αγκυλώσεις και ήττες— συζήτηση για το τι είναι Ευρώπη.
Στα γερμανικά άλλωστε ο τίτλος του χαρτοφυλακίου του κ. Σχοινά είναι Schützen, was Europa ausmacht που σημαίνει «Προστασία Οσων Συνιστούν την Ευρώπη».
Αυτός ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής —της ασφάλειας, της επιδίωξης της ευημερίας, της ανοχής στη διαφορετικότητα, της ισότητας των φύλων, της προστασίας του περιβάλλοντος— που χλευάζεται τόσο αβασάνιστα λες και είναι κάτι επίπλαστο και τεχνητό, δεν ήταν δεδομένος πριν από λίγες δεκαετίες (και δυστυχώς δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένος ούτε και τώρα).
Πριν από μόλις έναν αιώνα, η Ευρώπη ήταν το χειρότερο μέρος του κόσμου για να γεννηθεί κανείς. Η Ευρώπη ήταν το πιο φονικό μέρος του πλανήτη για το πρώτο μισό του 20ου αιώνα — και έγινε το πιο ειρηνικό στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Αυτή η κατάκτηση έγινε ύστερα από τρομακτικές θυσίες και μέσα από μια χωρίς προηγούμενο στην ιστορία του ανθρώπου συνειδητοποίηση των ευρωπαϊκών λαών και των φωτισμένων ηγεσιών τους ότι ακόμα και προαιώνιοι εχθροί πρέπει επιτέλους να έρθουν σε μια συνεννόηση, αν όχι σε φιλία, για να χτιστεί ένας νέος, καλύτερος κόσμος. Εχει αυτός ο νέος κόσμος ατέλειες και προβλήματα; Ασφαλώς και έχει. Αλλά δεν παύει να είναι ένας κόσμος για τον οποίο πρέπει να παλέψει κανείς.
Στη δεκαετία του 1920, κατά τη διάρκεια του λεγόμενου πολέμου της ανεξαρτησίας της, η Τουρκία, απολάμβανε σημαντική πολιτική, οικονομική και στρατιωτική στήριξη από τη τότε νεοσυσταθείσα Σοβιετική Ένωση. Η σύγχρονη Τουρκία δημιούργησε φιλικές σχέσεις με τη Δύση τη δεκαετία του 1930. Στην μεταπολεμική περίοδο, που αντιμετώπιζε τη σοβιετική απειλή, η Τουρκία έγινε μέλος του ΝΑΤΟ και βελτίωσε τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δύση. Καθώς οι σχέσεις της με τη Δύση έγιναν συγκρουσιακές το 1963 με το Κυπριακό ζήτημα, η Τουρκία άρχισε να αναπτύσσει δεσμούς πάλι με τη Σοβιετική Ένωση, και κατάφερε το 1974 μετά από πολλαπλά λάθη του ελληνισμού και σκοτεινούς συμβιβασμούς της Δύσης, ως εγγυήτρια δύναμη την εισβολή στην Κύπρο και έκτοτε την κατοχή του βορείου τμήματος και διχοτόμηση της νήσου. Στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η Τουρκία ωθήθηκε περαιτέρω προς τη Ρωσία. Παρά το σοβαρό περιστατικό κατάρριψης του ρωσικού αεροσκάφους Su-24 το 2015, η Τουρκία και η Ρωσία μπόρεσαν να διορθώσουν τις σχέσεις τους, σε εξαιρετικά σύντομο χρονικό διάστημα, με πολλά και σημαντικά οικονομικά ανταλλάγματα.
Η κατάσταση των αμερικανικοτουρκικών διμερών σχέσεων, σήμερα, είναι τόσο χαοτική και εύθραυστη όσο και μετά το επεισόδιο της 1ης Μαρτίου 2003, όταν η τουρκική Βουλή αρνήθηκε τη χρήση του τουρκικού εδάφους στις ΗΠΑ για την επίθεση κατά του Ιράκ. Ο πρόεδρος Ερντογάν, ο οποίος ήταν πρόθυμος να διαδραματίσει το ρόλο ενός «έντιμου μεσίτη» στην περιοχή, από το 2009 εγκατέλειψε αυτό το ρόλο και έγινε μέρος του προβλήματος στις περιφερειακές συγκρούσεις. Μάλιστα τελευταία η τουρκική εξωτερική πολιτική έχει γίνει επέκταση της εσωτερικής πολιτικής.
Η κρίση στη Συρία, οι ανεξέλεγκτες ροές προσφύγων στο Αιγαίο και η αναζήτηση υδρογονανθράκων στην ανατολική Μεσόγειο, έχουν καταστεί το τελικό ζητούμενο όπου δοκιμάζεται η ταλαντούμενη εξωτερική πολιτική της Τουρκίας, με μεγάλο αντίκτυπο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Ο αμερικανός Πρόεδρος Τράμπ, έχει δείξει με αυτοσχεδιασμούς έναν τρόπο άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας στην εξωτερική πολιτική. Η ξαφνική «απόφαση» του να αποχωρήσουν τα αμερικανικά στρατεύματα από τη Συρία οδήγησε σε μια πιο άμεση συμμετοχή του Κογκρέσου των ΗΠΑ στην εξωτερική πολιτική. Ο Ρώσος Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν έχει σχετικά μεγαλύτερη ελευθερία λήψης αποφάσεων και δράσης από τους άλλους δύο προέδρους. Είναι γενικά αποδεκτό ότι η Ρωσία έχει παίξει όλα τα χαρτιά της στη Συρία. Η διένεξη για την απόκτηση του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 και η λεγόμενη συζήτηση για την «ασφαλή ζώνη» που συνδέεται με την αμερικανική υποστήριξη προς τους κούρδους της Συρίας είναι η κορωνίδα της τρέχουσας κατάστασης στο τρίγωνο Ρωσίας-ΗΠΑ-Τουρκίας.
Η Τουρκία απαιτεί πλήρη έλεγχο σε ζώνη ασφαλείας 30-40 χιλιομέτρων κατά μήκος των συνόρων. Οι αμερικανοί αντιτίθενται σε μια τόσο μεγάλη τουρκική ζώνη και προσφέρουν μια αμερικανική ζώνη σε βάθος 5-10 χιλιομέτρων με συμβολική τουρκική παρουσία. Μετά τη συζήτηση, η Τουρκία και οι ΗΠΑ δεν κατάφεραν να επιλύσουν τις διαφορές τους σχετικά με την «ασφαλή ζώνη» και ο Πρόεδρος Ερντογάν εξακολουθεί να απειλεί για μονομερή εισβολή στη βορειοανατολική Συρία, ανατολικά του Ευφράτη. Από την άλλη πλευρά, η συμφωνία του «Σότσι» για το Ιμπλίμπ έχει καταρρεύσει. Δεδομένου ότι οι ΗΠΑ παραμένουν στη Συρία, μια μονομερής τουρκική επιχείρηση είναι σίγουρο ότι θα αντιμετωπίσει πολύ σοβαρούς κινδύνους αποτυχίας, αφού ο συριακός στρατός, με πλήρη ρωσική υποστήριξη, συνεχίζει την πρόοδό των επιχειρήσεων στο Ιμπλίμπ, διακινδυνεύοντας μια άμεση αντιπαράθεση και μάλιστα μια στρατιωτική σύγκρουση με την Τουρκία.
Η Τουρκία δεν κατάφερε μέχρι σήμερα να διαμορφώσει μια συνεκτική πολιτική που να εξυπηρετεί τα εθνικά της συμφέροντα, καθώς επιδιώκει με νοοτροπία ανατολίτικου παζαριού να ανακτήσει ένα ρόλο που παραπέμπει σε έναν υπολανθάνον Οθωμανισμό. Η σημερινή πολιτική της, εκτιμάται ό, τι έχει ελάχιστες πιθανότητες να επιτύχει και να οδηγήσει σε μια βιώσιμη τελική κατάσταση στην «Ευρύτερη Μέση Ανατολή». Επίσης η έλλειψη του κοινοβουλευτικού ελέγχου, μακροπρόθεσμα θα αποτελέσει βασικό πρόβλημα στην πορεία της εξωτερικής πολιτικής της. Οι καλές σχέσεις μεταξύ των ηγετών, σε βάρος των θεσμικών παραγόντων, έχουν αποδειχθεί ιστορικά, ότι ελάχιστες πιθανότητες έχουν για την επίτευξη των εθνικών συμφερόντων με συνεκτικό τρόπο.
Φαίνεται, ότι οι ΗΠΑ έχουν επιλέξει και δίδουν προτεραιότητα δημιουργίας μιας Κουρδικής Δημοκρατικής Ομοσπονδίας της Βόρειας Συρίας, που το βλέπουν ως «περιφερειακή σταθερότητα», στις σχέσεις των Κούρδων με την Τουρκία. Για τη Ρωσία, η διασφάλιση της επιβίωσης του Άσαντ και της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας αποτελεί ζωτικό συμφέρον εθνικής ασφάλειας. Έτσι η Τουρκία βρίσκεται στα όρια της, θέτοντας ως κύριο σκοπό της εξωτερικής πολιτικής την «εξαφάνιση των κούρδων από το υπογάστριό της». Προσπάθησε να υποβάλει τις θέσεις της στην αμερικανική στρατηγική της «ζώνης ασφαλείας», και όταν είδε ότι δεν έχει αυτή τη δυνατότητα, διέκοψε τον «έλεγχο» της ζώνης και προσπάθησε να κατευνάσει τη Ρωσία με ασαφείς υποσχέσεις.
Ενώ οι ρωσικές και αμερικανικές θέσεις παραμένουν αμετάβλητες, και ο συριακός στρατός εκτιμάται ότι θα συνεχίσει τις δραστηριότητές του στο Ιμπλίμπ, η τουρκική πολιτική αντιμετωπίζοντας τόσα διλήμματα ασφαλείας ταυτοχρόνως, φαίνεται ότι το διπλωματικό παιχνίδι της να έχει φτάσει στα όρια του. Αυτά τα πολλαπλά διλήμματα πιθανότατα θα επιλυθούν με έναν ευρύτερο συμβιβασμό ΗΠΑ-Ρωσίας για τη μελλοντική Συρία. Αυτές οι τρέχουσες καταστάσεις εκθέτουν την Τουρκία σε πιέσεις. Έτσι ο Ερντογάν άρχισε τους εκβιασμούς, για εκτόνωση των προβλημάτων του, με άτακτες ροές προσφύγων και μεταναστών από τα παράλια της Τουρκίας προς το Αιγαίο και τα ελληνικά νησιά, ζωντανεύοντας τους εφιαλτικές εικόνες του 2015 στη Δύση, αθετώντας τη συμφωνία με την ΕΕ. Τα μεγάλα κύματα μετανάστευσης δεν έχουν έρθει ακόμη. Μέτρα όπως η Συμφωνία της Τουρκίας και το κλείσιμο της Βαλκανικής Οδού δεν εξασφαλίζουν μείωση, αφού οι αιτίες της κρίσης των προσφύγων δεν έχουν αλλάξει, ούτε στο ελάχιστο. Οι δυνάμεις που ξεριζώνουν ολοένα και περισσότερους ανθρώπους από τα σπίτια τους, όπως αδύναμα και κατεστραμμένα κράτη, μεγάλες καταστροφές στον ισλαμικό κόσμο, και κυρίως ένα διαιρεμένο διεθνές σύστημα δεν είναι πιθανό να τις δούμε να εξυγιαίνονται σύντομα.
Συμπεράσματα
Η τρέχουσα τουρκική πολιτική δεν είναι βιώσιμη και καταγράφει μια πορεία ιδιαίτερα για την τουρκική εξωτερική πολιτική που είναι θεμελιωδώς ο Νεοθωμανισμός. Από την άλλη, η επιλογή της «πολύτιμης μοναξιάς» της τουρκικής κυβέρνησης, ως απότοκο του «επιτήδειου ουδέτερου» του παρελθόντος, μετατρέπεται πλέον σε επικίνδυνη απομόνωση. Η εθνική της ασφάλεια απειλείται σοβαρά από τις εξελίξεις στη Συρία. Οι ρωσικές και αμερικανικές θέσεις παραμένουν αμετάβλητες και ο συριακός στρατός συνεχίζει τις επιχειρήσεις στο Ιμπλίμπ. Στην άκρη του διλήμματος, το παιχνίδι λατρείας της Τουρκίας έχει φτάσει στα όριά του.
Κατά τη διαμόρφωση του νέου γεωπολιτικού τοπίου, η Τουρκία αν επιθυμεί να βρει μια ισορροπία που θα εξυπηρετούσε καλύτερα τα συμφέροντα των όλων των παικτών της περιοχής για την ασφάλεια, πρέπει να ενεργήσει με συνεκτικό τρόπο, κάτι το οποίο φαίνεται δύσκολο, στην παρούσα φάση. Από τη δική μας πλευρά απαιτείται να επιδείξουμε εθνική συναίνεση και αποφασιστικότητα, βασισμένα στη διαβούλευση, τη συμμετοχή και το διάλογο για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, με προϋποθέσεις, όπως άρση του casus belli. Η Τουρκία, θα πρέπει να πιεστεί δραστικά με σκοπό να σταματήσει το παιχνίδι του τζόγου, να διαχωρίσει την εξωτερική από την εσωτερική πολιτική, να αναπτύξει μια μη παραβατική συμπεριφορά, με κοσμική εξωτερική πολιτική πορεία, και τέλος να σέβεται το διεθνές δίκαιο.
Λαμβάνοντας υπόψη την πραγματικότητα του επιχειρησιακού περιβάλλοντος, οι σχέσεις της Τουρκίας με τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, είναι πιθανό να παραμείνουν αντιφατικές, αν όχι να χειροτερεύσουν. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αξιοποιηθεί από τον ελληνισμό με ουσιαστικά και αποφασιστικά βήματα από τις κυβερνήσεις Ελλάδος-Κύπρου.
Καθώς η Τουρκία καταλήγει τελικά στα όρια της ισχύος της και συνειδητοποιεί ότι δεν έχει κανέναν έλεγχο στο μέλλον της Συρίας, πόσο μάλλον της Μέσης Ανατολής στο σύνολό της, έθεσε τον εκβιασμό, στην ημερήσια διάταξή της για την εξωτερική πολιτική, με το ζήτημα ροής των προσφύγων-μεταναστών. Το ότι είμαστε πολύ αδύναμοι στην πρόληψη ανθρωπιστικών κρίσεων δεν είναι λόγος να αγνοήσουμε την ηθική πλευρά της εξωτερικής πολιτικής. Η πρόληψη των μαζικών μεταναστεύσεων αποτελεί βασικό συμφέρον εθνικής ασφάλειας και βασική ηθική ευθύνη της ΕΕ. Πρέπει να αναζητήσουμε τουλάχιστον στον εν λόγω τομέα ανθρωπιστικής μέριμνας την ενότητα της ηθικής ευθύνης και του συμφέροντος της εθνικής ασφάλειας με μια πολιτική πρόληψης, πιέζοντας διεθνώς τη Τουρκία.
Όπως και οι υπόλοιποι σημαντικοί παράγοντες, τόσο η Ρωσία όσο και οι ΗΠΑ έχουν επίγνωση του γεγονότος ότι ο χρόνος του Ερντογάν αρχίζει την αντίστροφη μέτρηση. Προσπαθώντας να απολαμβάνουν την τουρκική «υποστήριξη» στα αντίστοιχα πολιτικά τους σχέδια, αμφότεροι αξιοποιούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το «χρονοδιάγραμμα» που είναι διαθέσιμα για να εδραιώσουν τα κέρδη τους στη Συρία.
Τέλος, ακόμα κι αν η τουρκική εξωτερική πολιτική παύσει να αποτελεί μείζονα απειλή για τον Ελληνισμό, η εκκαθάριση του σημερινού χάους είναι δύσκολος δρόμος ενώ θα αντιμετωπίσουμε σοβαρούς κινδύνους, έτσι θα πάρει πολύ χρόνο και μεγάλη προσπάθεια.
*Ο Δημήτρης Τσαϊλάς είναι υποναύαρχος ΠΝ ε.α.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στη “Μακεδονία” της Κυριακής 15 Σεπτεμβρίου 2019.
Η χρυσή ευκαιρία για επενδύσεις που έχει ανάγκη η Ευρώπη και γιατί το Βερολίνο… δεν θα την αδράξει. Τι δεν είπαν οι πολιτικοί στους γερμανούς ψηφοφόρους και γιατί δεν αρκεί η ΕΚΤ για να αλλάξει πορεία η Ευρ. Ενωση.
Δημοσιεύθηκε: 15 Σεπτεμβρίου 2019 – 08:20
Την περασμένη εβδομάδα ευρωπαίοι πολιτικοί συγκεντρώθηκαν στις ακτές της λίμνης Κόμο για το φόρουμ Ambrosetti. Ακουσα τρία πράγματα. Η κάμψη στην οικονομία της ευρωζώνης δείχνει ως πρελούδιο ύφεσης. Η χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής από την ΕΚΤ θα λειτουργήσει ως ζωτικής σημασίας, αλλά ανεπαρκές διορθωτικό μέτρο. Και η Γερμανία θα περιμένει μέχρι να είναι πολύ αργά πριν προσφέρει μετρήσιμη δημοσιονομική τόνωση. Το Brexit είναι δευτερεύον θέμα, παρ’ όλα αυτά ανεπιθύμητο δεδομένων των σύννεφων πάνω από την οικονομία.
Ο Μάριο Ντράγκι, ο απερχόμενος πρόεδρος της ΕΚΤ, έχει ήδη κερδίσει τη θέση του στο Πάνθεον των μεγάλων ευρωπαίων. Η πρόθεσή του να επαναδιατυπώσει τους νομισματικούς κανόνες έσωσε το ευρώ μετά την συντριβή του 2008. Αν είχε καταρρεύσει η νομισματική ένωση, μεγάλο μέρος από την αρχιτεκτονική της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης θα είχε καταρρεύσει μαζί της. Οι πολιτικοί, παγωμένοι από τους προβολείς της κρίσης, έχουν πολλά για τα οποία πρέπει να τον ευχαριστήσουν.
Η στρατηγική του ήταν ενσωματωμένη σε μια μόνο πρόταση κατά το καλοκαίρι του 2012. «Εντός της εντολής μας, η ΕΚΤ είναι έτοιμη να κάνει ότι χρειαστεί για να προστατεύσει το ευρώ. Και πιστέψτε με, θα είναι αρκετό». Η ατσάλινη αποφασιστικότητα του Μ. Ντράγκι αποδείχτηκε πράγματι αρκετή.
Υπάρχουν, ωστόσο, όρια, στο που μπορεί να φτάσει ακόμα και ένας θαρραλέος κεντρικός τραπεζίτης. Η ΕΚΤ, όπως και στον τελευταίο καταιγισμό επεκτατικών μέτρων, μπορεί να αντιδράσει στις αποπληθωριστικές πιέσεις. Εξαιτίας της γερμανικής επιμονής, όμως, το ευρώ παραμένει ένα ημιτελές πρότζεκτ. Η δημοσιονομική πολιτική παραμένει αυστηρά στα χέρια των εθνικών κυβερνήσεων. Ο προϋπολογισμός της ευρωζώνης, εγκεκριμένος από το Βερολίνο, μετά την πίεση του Παρισιού, είναι πολύ μικρός, σαν να είναι αόρατος.
Ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, ο απερχόμενος πρόεδρος της Κομισιόν, πιστώνεται την παρατήρηση για τους ευρωπαίους πολιτικούς ηγέτες: «Ολοι ξέρουμε τι να κάνουμε, απλά δεν ξέρουμε πώς να ξαναεκλεγούμε αφότου το κάνουμε».
Μιλώντας όταν ήταν ακόμα πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου, ο κος Γιούνκερ μιλούσε για δομικές μεταρρυθμίσεις -συχνά περιορίζοντας παραδοσιακά εργασιακά δικαιώματα- προκειμένου να βελτιωθεί η παραγωγικότητα. Η υστέρηση σε τέτοια πολιτικά επώδυνα μέτρα και το υψηλότερο επίπεδο διαβίωσης συχνά ξεπερνούν τον εκλογικό κύκλο.
Το απόφθεγμα, ωστόσο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τους πολιτικούς στα κράτη-πιστωτές της ευρωζώνης. Ο πρώην καγκελάριος Χ. Κολ υποστήριξε το ενιαίο νόμισμα ως ένα δίκαιο τίμημα για την επανένωση και ως ένα μηχανισμό για να διορθώσει τη νέα Γερμανία μέσα στην Ευρώπη. Το ευρώ θα σηματοδοτούσε την πορεία προς μια ευρωπαϊκή Γερμανία και θα αποτελούσε ένα εμπόδιο ενάντια στην γερμανική Ευρώπη.
Το προπατορικό αμάρτημα του Κολ στο ξεκίνημα του ενιαίου νομίσματος ήταν ότι απέφυγε να πει στους γερμανούς ψηφοφόρους το αναπόφευκτο νόημα της συμφωνίας. Ακόμα δεν έχει ειπωθεί.
Εν ολίγοις, η Γερμανία είναι ο μεγαλύτερος ωφελημένος από την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Η ΕΕ παρέχει τη δημοκρατική σταθερότητα και την οικονομική βεβαιότητα στην οποία χτίστηκε η ευημερία της. Καμιά χώρα δεν έχει να χάσει περισσότερα από ένα διαζύγιο. Εύλογα, αυτά τα οφέλη έχουν και ένα τίμημα. Ως η ισχυρότερη οικονομία της Ευρώπης, η Γερμανία φέρει την ανάλογη ευθύνη για την σταθερότητα του εγχειρήματος.
Το μότο στο Βερολίνο συνεχίζει να μπερδεύει. Η Γερμανία, λέει, δεν θα δεχτεί ποτέ μια «ένωση μεταφοράς» (transfer union). Στην πραγματική ζωή, φυσικά, ο κύβος ερρίφθη. Η πραγματική επιλογή είναι μεταξύ μιας σκιώδους «ένωσης μεταφοράς» αντιπροσωπούμενης από ένα βουνό υποχρεώσεων των εθνικών κεντρικών τραπεζών που χτίστηκε στην ΕΚΤ (οι λεγόμενες Target balances) και της δημιουργίας μιας οικονομικής ένωσης που παραδέχεται το ρόλο της δημοσιονομικής πολιτικής στην διαχείριση της οικονομικής ζήτησης.
Το παράδοξο είναι ότι αυτοί που έχουν περιθώριο να λειτουργήσουν τους δημοσιονομικούς μοχλούς (η Γερμανία και άλλοι βόρειοι γείτονες) αρνούνται να το κάνουν. Αυτοί που πιέζουν για πιο επεκτατική στάση (ηγείται η Γαλλία) στερούνται δημοσιονομικού χώρου.
Μεταξύ των Γερμανών φίλων μου, η πιο συχνή εύστοχη απάντηση είναι ο «ηθικός κίνδυνος». Η ευρωζώνη χρειάζεται ισχυρά κίνητρα ώστε οι πολιτικοί σε χρεωμένες χώρες να πάρουν τα μη δημοφιλή μέτρα που απαιτούνται για να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα. Η λανθασμένη υπόθεση είναι ότι υπάρχει μια ευθεία επιλογή «αυτό ή το άλλο». Γιατί όχι δομικός εκσυγχρονισμός και δημοσιονομική στήριξη για επενδύσεις που βελτιώνουν την ανάπτυξη;
Σπάνια υπήρξε καλύτερη στιγμή για να επενδύσει η Ευρώπη στο μέλλον της. Ο πληθωρισμός έχει εξαφανιστεί. Η Γερμανία είναι πλημμυρισμένη από δημοσιονομικά πλεονάσματα, ομοσπονδιακά, κρατικά και δημοτικά. Το κόστος δανεισμού είναι μηδέν. Στη Γαλλία του Εμμανουέλ Μακρόν το Βερολίνο έχει έναν εταίρο που έχει δείξει ότι θα πάρει σκληρές αποφάσεις από την πλευρά της προσφοράς.
Η δημοσιονομική στήριξη της ευρωπαϊκής οικονομίας δεν αφορά το να σκάβεις τρύπες και μετά να τις σκεπάζεις, παρότι ακόμα και αυτό θα ήταν καλύτερο από το να μην κάνεις τίποτα. Η ήπειρος αντιμετωπίζει ένα τεράστιο επενδυτικό κενό. Το δίκτυο τηλεπικοινωνιών χρειάζεται αντικατάσταση (δείτε την ταχύτητα του WiFi ή τη σύνδεση του κινητού τηλεφώνου στη Γερμανία). Η απανθρακοποίηση που χρειάζεται για να καλυφθούν οι στόχοι για το κλίμα απαιτεί ανασχεδιασμό της οικονομίας της ηπείρου. Η Ευρώπη είναι πολύ πίσω από τις ΗΠΑ και την Κίνα στην προηγμένη υπολογιστική και τη μηχανική μάθηση.
Οι Γερμανοί ηγέτες τα ξέρουν αυτά όσο ο καθένας. Κι’ όμως φοβούνται να πουν οτιδήποτε μπορεί να βάλει σε συναγερμό τους καλούς αστούς σε Μόναχο, Αμβούργο και Φρανκφούρτη. Σε τέτοιες συγκυρίες η πολιτική θα ήταν πολύ πιο εύκολα διαχειρίσιμη. Μην περιμένετε όμως η Γερμανία να στείλει την πυροσβεστική πριν οι φωτιές έχουν ανάψει για τα καλά.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και η Πρώτη Κυρία Μελάνια Τραμπ εισέρχονται στο Λευκό Οίκο. Official White House Photo by Andrea Hanks
SEPTEMBER 15, 2019
Όταν κάνουμε λόγο για λύση, είτε είναι μακροπρόθεσμη, είτε άμεση, τότε αναπόφευκτα μιλάμε για πρόβλημα. Η Τουρκία είναι πρόβλημα για τις Ηνωμένες Πολιτείες και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Το οτι η Τουρκία έχει μετεξελιχθεί σε κράτος-ταραξία, μας κάνει σίγουρα να περιμένουμε πολλά περισσότερα από τους συμμάχους μας, όμως η αρχή έχει γίνει και έτσι πλέον, χρειάζεται να μελετήσουμε την αμερικανική οπτική γωνία και να δούμε όσο γίνεται τις εξελίξεις και πώς αυτές θα επηρεάσουν αυτούς που μας ενδιαφέρουν, δηλαδή την Ελλάδα και την Κύπρο.
Θα χρειαστεί να δούμε ορισμένους πολύ σημαντικούς παράγοντες που καθορίζουν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων των ΗΠΑ σχετικά με την Τουρκία.
Στις αρχές καλοκαιριού, ο δήμαρχος Ιμάμογλου ήταν ο πρώτος που ράγισε το 16ετές απολυταρχικό καθεστώς του Ταγίπ Ερντογάν. Ο ίδιος ο Ιμάμογλου συνιστά άθελά του, έναν σύμμαχο για τις ΗΠΑ. Ιμάμογλου και ΗΠΑ, για διαφορετικούς λόγους δεν επιθυμούν τον Ταγίπ Ερντογάν στην εξουσία.
Δεύτερον, ο Νταβούτογλου φαίνεται να σηκώνει ”μπαϊράκι” και να προσπαθεί να φθείρει το ΑΚΡ, αν όχι να το διχάσει. Ήδη ο Σουλτάνος έχει αρχίσει να βλέπει το φάντασμα του Γκιουλέν παντού. Και όχι γιατί γνωρίζουμε οτι βρίσκεται το ίδρυμα FETO πίσω από αυτά που αποτελούν απλά συμπτώματα παρακμής της πολιτείας που εγκαθίδρυσε ο Ερντογάν. Η Τουρκία του ΑΚΡ δαιμονοποιεί του πάντες.
Ο Νταβούτογλου ωστόσο, ανησυχεί πολύ περισσότερο τον Ερντογάν. Ουδείς αμφισβήτησε το ταλέντο του αυταρχικού ηγέτη. Όμως παραμένει ένας ελλιποβαρής ηγέτης αναφορικά με τον αλφαβητισμό του. Του έλλιπε η ακαδημαϊκή κολώνα πάνω στην οποία θα έχτιζε το αφήγημα του νεοθωμανισμού. Αυτή η κολώνα, ήταν ο Νταβούτογλου. Ο πάλαι ποτέ αχώριστος συνεργάτης του Σουλτάνου, γνωρίζει πρόσωπα, πράγματα και καταστάσεις του σαθρού οικοδομήματος που έφτιαξε ο Ερντογάν ο οποίος αφού ισοπέδωσε το ”κεμαλικό” παρακράτος, δημιούργησε πάνω στα ερείπιά του, το δικό του. Ο Νταβούτογλου είναι άλλο ένα μεγάλο πλεονέκτημα των ΗΠΑ στη διένεξη με την Τουρκία.
Τρίτος παράγοντας που επηρεάζει επί τα χείρω τις αμερικανο-τουρκικές σχέσεις οι οποίες συνιστούν από μόνες τους έναν ειδικό συντελεστή για τις σχέσεις του Ελληνισμού με την υπερδύναμη, αποτελεί το ζήτημα των S-400.
Ο τέταρτος παράγοντας, αφορά τα αντίθετα συμφέροντα Ουάσινγκτον και Άγκυρας σχετικά με τους Κούρδους και την ”μεγάλη μοιρασιά’ της Συρίας.
Όλοι οι παραπάνω παράγοντες έχουν μια κοινή συνισταμένη. Η Τουρκία οδηγείται όλο και πιο κοντά στην Ρωσία. Η ρωσοτουρκική συνεννόηση, ξεκίνησε ως τακτική συνύπαρξη μεταξύ δύο χωρών που έχουν πολλά ανταγωνιστικά συμφέροντα. Η Ρωσία κέρδιζε χρόνο για την Ουκρανία και τη Συρία και η Τουρκία, κέρδιζε αξία από τη Δύση, απειλώντας την οτι σε περίπτωση που δεν ικανοποιηθούν τα συμφερόντά της, θα γινόταν εταίρος της Μόσχας και αυτομάτως, το ΝΑΤΟ θα αποκτούσε υπαρξιακά.
Να μην ξεχνάμε πως σε επίπεδο λήψης απόφασης, ο κύριος οδηγός του Τούρκου ηγέτη, είναι ψυχολογικός. Θεωρεί οτι οι ΗΠΑ συνδιοργάνωσαν το πραξικόπημα της 16ης Ιουλίου του 2016. Πιστεύει ακράδαντα πως η πολιτική του ύπαρξη απειλήθηκε και απειλείται από τις ΗΠΑ που στο μυαλό του, μηχανορραφούν μαζί με τον Γκιουλέν για να τον καταστρέψουν.
Όσο ο Τούρκος πρόεδρος βλέπει το καθεστώς του να αποκτά κάποιον δημοκρατικό σφυγμό, (δηλαδή αντιτιθέμενους όπως Ιμάμογλου και Νταβούτογλου) τόσο θα πείθεται οτι όλοι αυτοί συντονίζονται από το FETO και άρα από την στήριξη των ΗΠΑ που δεν εκδίδει στην Τουρκία τον Γκιουλέν.
Ο Αμερικανός πρόεδρος σίγουρα θα έχει γνώση όλων αυτών των ζητημάτων που αφορούν την Τουρκία, όπως θα γνωρίζει πολύ καλά οτι ο Μπόλτον, δεν είναι απλώς ένα πρόσωπο στις ΗΠΑ. Είναι ο αρχιτέκτονας μιας ολόκληρης κοσμοθεωρίας και συνδημιουργός του περιβόητου ”Άξονα του Κακού”. Με άλλα λόγια, ο Μπόλτον έφυγε, αλλά καλώς ή κακώς, οι ιδέες του απηχούν τόσο στο Κογκρέσο, όσο και σε μεγάλο μέρος της αμερικανικής κοινωνίας.
Στελέχη του ΑΚΡ θεωρούν οτι εντός επομένου τριμήνου, ο Ερντογάν θα κάνει ανασχηματισμό και ο γαμπρός του, Υπουργός Οικονομικών θα πληρώσει το μάρμαρο για την οικονομία. Μη μας κάνει εντύπωση πως η θέληση του Σουλτάνου για ανασχηματισμό, σχετίζεται μόνο και μόνο επειδή του έχουν μπει ψύλλοι στα αυτιά οτι κάποιοι υπουργοί του, αντιλαμβάνονται οτι η άσχημη ώρα πλησιάζει για την Τουρκία και διαλέγονται με Νταβούτογλου και Δύση.
Θα ρωτήσει κάποιος, πώς ο άνθρωπος που προέβη στην ”διπλωματία των γαμπρών” μπορεί να απομακρυνθεί; Η Τουρκία του Ερντογάν λειτουργεί σαν οικογενειακή επιχείρηση του Σουλτάνου και σίγουρα κάποιοι θα έχουν βρει πολλά πράγματα για πολλά ”μαύρα κεφάλαια” που διακινήθηκαν στην Τουρκία. Με αυτές τις εξελίξεις, δεν πρέπει να μας κάνει καθόλου εντύπωση πως ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών υπενθύμισε με στόμφο πως οι λογαριασμοί για τους S-400 δεν έχουν κλείσει με την Τουρκία.
Όλα αυτά, μετά την καρατόμηση του Μπόλτον και από έναν υπουργό που ο πρόεδρος Τραμπ είχε ευχαριστήσει που συμφωνούσε μαζί του για το θέμα της Τουρκίας (εννοώντας οτι δεν ξαναείπε σε σύσκεψη τη γνώμη του οτι η Τουρκία πρέπει να τιμωρηθεί). Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ φαίνεται πως έχουν πάρει απόφαση οτι η Τουρκία με αυτού του είδους την ηγεσία, δεν υπάρχει περίπτωση να βρει τον δρόμο του γυρισμού του ασώτου υιού. Γνωρίζουν οτι μπορούν να παγιδέψουν την Τουρκία κάνοντας χρήση των ίδιων των λαθών της Άγκυρας η οποία θα καταστεί τόσο προβληματική στην περιοχή, που ούτε ο Πούτιν θα μπορεί να αντέξει το κόστος αυτής της συμμαχίας που έχει με τον Ερντογάν.
Πολύ σημαντική ήταν και η στήριξη της Σαουδικής Αραβίας στην Κύπρο. Η Σαουδική Αραβία έχει πολύ σημαντικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ και αμυντικές και οικονομικές. Οι Σαουδάραβες ανησυχούν για το ρόλο που επιθυμούν να παίξουν οι Τούρκοι και κυρίως, στη στενή συνεργασία που διατηρούν με το Ιράν. Όλα δείχνουν οτι οι ΗΠΑ θα ακολουθήσουν μια στάση αναμονής αναφορικά με την Τουρκία.
Αυτό σημαίνει πως θα συνεχίσουν να ενισχύουν τις σχέσεις τους με χώρες όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, η Αίγυπτος, η Ιορδανία και το Ισραήλ. Θα κρατούν τη δαμόκλειο σπάθη των κυρώσεων να πλανάται πάνω από την Τουρκία. Θα αφήσουν τους νέους ”μεταρρυθμιστές” τύπου Νταβούτογλου να χτυπήσουν πολιτικά τον Ερντογάν και μόλις δοθεί η κατάλληλη ευκαιρία, οι οικονομικές κυρώσεις θα δημιουργήσουν μια κατάσταση όπου η ίδια η πολιτική αστάθεια θα δικαιολογεί.
Αγορές και πολιτική σταθερότητα είναι αλληλένδετες. Μην ξεχνάμε ποτέ πως καθεστώτα σαν αυτό της Τουρκίας, καταρρέουν από μέσα. Το μόνο βέβαιο είναι πως ακόμη και ο πρόεδρος Τραμπ γνωρίζει πως ο Τούρκος ομόλογός του, έχει για συμμάχους του τις εταιρείες υδρογονανθράκων της Τουρκίας και τις αντίστοιχες κατασκευαστικές οι οποίες ονειρεύονται δισεκατομμύρια σε ανατολική Μεσόγειο και σε ανοικοδόμηση Συρίας αντίστοιχα. Η οικονομία είναι αυτή που κρατά και που τελικά θα υποχρέωσει τον Ταγίπ Ερντογάν να ματαιώσει τα σχέδιά του.
(*) Διεθνολόγος–Συντονιστής Παρατηρητηρίου Ανατολικής Μεσογείου (Τομέας Ρωσίας-Ευρασίας και Ν/Α Ευρώπης) στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων.
Memphis, Tennessee, is known for lots of things: Elvis Presley and B. B. King, the blues and barbecue. All these things, and more. But not Grizzly bears.
I did not think much of this while on holiday from London when my wife and I escaped the city’s steaming, unbearable heat to look through the Memphis Grizzlies’ (gloriously air-conditioned) fan store. The Grizzlies are the city’s professional basketball team. Their mascot is Griz the Grizzly Bear. Their crest is a Grizzly bear. It’s all about the bear.
Puzzlingly, in one corner of the store were shirts and other merchandise for a team called the Vancouver Grizzlies—one whose name made much more sense. In fact, the two teams were the same franchise, which in 2001 relocated 1,900 miles, across an international border and three time zones. Vancouver had not been able to support a professional basketball team, so the Grizzlies left for Tennessee. This is not unique in American sports—even in Tennessee. In 1997, American football’s Houston Oilers moved to Nashville, where they played, incongruously, as the Tennessee Oilers before becoming the Tennessee Titans. The most absurd example remains the Jazz: a perfect name for a basketball team from New Orleans, where it was based; less so from Utah, where it now resides.
As we returned to Britain, the annual soccer-transfer frenzy was reaching its usual fever pitch. Would Neymar Jr., the Brazilian superstar, move back to Barcelona from Paris Saint-Germain? How much would he cost—$200 million? More? At the same time, two small but famous clubs in England, Bury F.C. and Bolton Wanderers, were—like the Vancouver Grizzlies—facing the end of the road. They were losing money and could not find a buyer. Yet this did not mean relocating to a different city, but the prospect of bankruptcy and ejection. The contrast between American and European professional sports could not be more stark. In the United States, teams live on, just in a new location, and failure offers the opportunity for a reprieve. In the brutal world of European soccer, strength and success are rewarded, weakness punished.
In sports, the U.S. and Europe are different worlds, each revealing wider truths about the societies in which they operate—though perhaps not the ones the casual observer might assume.
Europe is oft-seen, and derided, across the Atlantic as America’s technocratic mother continent where collectivism and do-goodery reign. Yet it has developed a soccer model that is a form of hyper-capitalism, in which the strongest teams are businesses that live and die on their ability to win. Those at the top grab enormous amounts of prize money, allowing them to secure the best players on the best wages. The three highest-earning sports stars in the world this year are all soccer players: Lional Messi, Cristiano Ronaldo, and Neymar, who each earn more than $100 million a year.
In European soccer, there is no salary cap or overall spending cap; players are traded as commodities—literally forming a part of the business’s balance sheet. You “buy” players in Europe; you do not trade them. Those clubs that spend too much go bankrupt. Those that fail competitively, finishing in the bottom few positions in the league, are relegated, removed entirely from the top tier and forced to play with another, lower echelon before they prove themselves worthy of returning. (This holds true for Europe’s elite too. If they do not perform well enough, even for just one season, they cannot compete in the Continent’s preeminent competition: the Champions League, a contest open only to the teams that finish near the top of their domestic league.)
The United States, by contrast, holds a reputation in large parts of Europe as the epitome of winner-takes-all capitalism, yet it operates variants of a proto-socialist model for all of its major sports. Success is hailed, yet curtailed, and failure rewarded: The worst-placed teams get the first pick in the following season’s draft of new players, allowing them to restock on talent, a form of redistribution rejected elsewhere in the American economy. There is no relegation for those who finish last. Salary caps ensure something of a level playing field each year, and rules are collectively agreed upon by the franchises. There is even, in some cases, a salary floor to ensure that clubs remain competitive.
If American and European sports leagues were politicians, Europe would be Donald Trump, and the U.S. would be Bernie Sanders.
American sports are not so because they like socialism—they are simply taking the best path to making money.
“In the U.S., they figured out earlier that a league is more profitable if people work together,” Gabriele Marcotti, a senior soccer writer at the sports broadcaster and news site ESPN, told me. “League owners are business partners.”
While American sports are collectivist in structure—competition controlled, talent and money redistributed—they remain deeply, exceptionally American. Basketball, football, and baseball were created in the United States, designed for the United States, and packaged for the United States. They cater to American sensibilities—for television and commercial breaks, cheerleaders and half-time shows, and are designed to be consumed, competing not with other leagues offering the same product, but with Hollywood and prime-time TV.
That they should want to make money is also less controversial in the United States. The Chicago White Sox, for example, signed a contract in 2006 to change the start time of their baseball games to 7:11 p.m. as part of a sponsorship deal with the convenience-store chain 7-Eleven. In Europe this would be sacrilege.
Fundamentally, U.S. sports reveal something that is as true in world affairs as anything else: American exceptionalism. The United States can—and does—do things in the world that others cannot. Its size, wealth, and geography simply make it so.
Look at how American sports were born. There were no other leagues to compete with—they were American sports, not global sports. This gave the organizers more control to shape the way the leagues were run than is the case in soccer, which is buffeted by worldwide, competitive forces. In sports, as in life, the U.S. is big enough and different enough to play its own games, by its own rules. The rest of the world cannot.
Soccer, Europe’s dominant sport, began in an amateur era and regards itself as more than entertainment: something communal, even tribal. Clubs were set up by churches or minority groups, to represent a class or interest, town or region, even political affiliation and religion. It’s not just about entertainment.
A quick visit to any country in Europe illustrates the point. In Glasgow, Scotland, the soccer club Celtic was founded by an Irish Catholic priest with the aim of raising money for a charity set up to alleviate poverty. Its city rivals, Rangers, founded by four brothers in the west end of the city, are traditionally Protestant. Today, Celtic remains the Catholic team—it plays in green and white, and the tricolor of Ireland, a Catholic country, is flown at its games. The Rangers play in blue, and U.K. flags are flown at their games. To wear one jersey or the other in Belfast, across the Irish Sea in Northern Ireland, is almost to indicate which sectarian tribe you belong to. One Catholic friend of mine who grew up in Belfast ruefully recalls the day when, as a child, playing with a Protestant friend, he was punched in the face outside a cinema by a boy in a Celtic top because he was wearing a Rangers tracksuit. His friend’s dad had given the boys the outfits—they were crazy about soccer and too young to care about the team colors.
Celtics fans brandish the team colors. (Jason Cairnduff / Reuters)
There are countless other examples: Lazio in Rome is infamous for links to fascism and Mussolini. Livorno, 150 miles up the coast, was where the Italian Communist Party was founded, and its supporters have celebrated Joseph Stalin’s birthday. Russia has teams whose roots go back to divisions in the Soviet era: the people (Spartak), the police (Dynamo), and the army (CSKA). In Spain, clubs represent separatism, monarchy, or class. FC Barcelona’s motto—emblazoned on its stadium, the Camp Nou—is “Més que un club,” or “More than a club.” Despite its globalized brand, FC Barcelona remains a club owned by its supporters and a potent symbol of Catalan identity. In the Basque Country, Athletic Club Bilbao employs only players from the Basque region. Real Madrid—Royal Madrid—is the king’s team, complete with a royal crest (and controversial government financial dealings).
Perhaps the most striking example is from Austria. In 1909, two Austrian Zionists, Fritz “Beda” Löhner and Ignaz Herman Körner, founded the club Hakoah Vienna to raise funds for Zionism. Hakoah—the name means “strength” in Hebrew—won the Austrian championship in 1925, before touring the U.S. the following year, drawing enormous crowds. In New York City, the club played in front of more than 40,000 fans—the biggest crowd for a soccer game in the U.S. for decades to come.
To some extent, the notion that soccer is more than just a sport is a myth Europe tells itself—one based in some truth, but not the whole story. In England, for instance, successful early clubs in Preston, Sunderland, and Birmingham all spent wildly to bring in the best players, the soccer writer Jonathan Wilson told me. Today, soccer clubs’ jerseys are emblazoned with sponsors’ logos, while the owners of one team, Liverpool, are even trying to trademark the city’s name.
Still, Wilson says, there is a difference between the sporting traditions on either side of the Atlantic. “The idea of sport as a moneymaking tool, a part of the entertainment business, has always underlined U.S. sport,” Wilson said. “Whereas in Europe, there’s a sense of sport as part of the greater good.”
Before Memphis, my wife and I spent time in Atlanta. In the Inman Park neighborhood where we stayed, east of the city center, the red-and-black flag of Atlanta United FC was flown at house after house, as often as the Stars and Stripes, and more so even than the flag of the Atlanta Falcons, the city’s American football team. Atlanta United’s average attendance—more than 50,000—puts it at No. 10 in the global-attendance rankings, above some of Europe’s aristocratic giants, such as Italy’s Juventus, Inter Milan, and AC Milan. And yet, Atlanta United did not exist until 2014.
There are few, if any, equivalent stories in European soccer. In 2004, Wimbledon FC, a team from south London, was relocated to Milton Keynes, a town built in the decades after World War II. The move sparked national headlines and condemnation, and while the club, renamed MK Dons, has since established itself in the third tier of English football, with an average attendance of 9,000, it’s not at all on the scale of Atlanta United.
Even when well-established but middle-rung teams experience a sudden run of success here, they are disparaged by their more aristocratic brethren. Fans of Liverpool, a dominant club with a decades-long history of success, taunt its upstart rival Manchester City, bought by an Emirati organization in 2008, as lacking the same pedigree. “You can’t buy class,” they shout.
Liverpool’s Adam Lallana with Manchester City’s Gael Clichy. (Andrew Yates / Reuters)
Of course, the United States is not averse to hierarchy and sporting birthright rooted in city and state, but this is reserved for college sports, another exclusively American concept, separate from—and, to some extent, more popular than—the pro leagues. In the American travel writer Paul Theroux’s book Deep South, he reflected on Alabama’s obsession with its dominant college football team, which plays its home games at the 101,821-person-capacity Bryant-Denny Stadium in Tuscaloosa—the eighth-largest sports field in the world and bigger than any soccer stadium in Europe. Game day in Alabama is a statewide event, Theroux wrote; cars carry the italicized A of the team on bumper stickers, and fans have the letter tattooed on their necks.
“That is a scenario where you have entrenched, historical superpowers,” Marcotti, the ESPN writer, told me of American college sports. “They are good every year, because they recruit the best players. They recruit the best players—and bear in mind they can’t pay them—because they throw other things at them: visibility and status and having great facilities and being in a great conference and being part of the tradition.”
In sports, the United States operates largely alone, unchallenged. Its sports, professional and amateur, reflect the society in which they have grown; largely separate, it can create its own rules and avoid competition from the rest of the world. Up to a point.
The U.S. is exceptional—but not entirely so. It may even be becoming less exceptional as the rest of the world becomes more American, and the U.S. becomes more like the rest of the world.
Take soccer. Hyper-capitalist competition, money, and commercialization have produced dynasties. The big five European soccer leagues—England, France, Germany, Spain, and Italy—are dominated by a small number of clubs, which are far richer than the rest. In Italy, Juventus has won the league eight times in a row. In Germany, Bayern the past seven. In France, Paris St. Germain has won six of the past seven.
But that is domestically. In the Champions League, no club has been able to dominate—Real Madrid is the only team ever to have won in successive years. In the past 15 years, the competition has been won by eight different teams.
And because simply participating in the Champions League is so lucrative, the giants of European soccer are now exploring ways to ensure that they cannot be easily eliminated from the competition by expanding it. “A step closer to the franchise model,” as Marcotti puts it. “The top 10 to 12 clubs, they aren’t professional clubs; they are playing a different sport. They are in the entertainment business.”
As with politics and culture, Europe is adapting to an American world, copying its successes and wealth. European soccer clubs are becoming American: franchises in a global entertainment industry, fueled by wealth pouring in from around the world. That makes European soccer a rival of its American competitors in the global entertainment market, with contracts to beam its product into the U.S. market.
American soccer, meanwhile, is still unable to compete with Europe—decades after its Major League Soccer championship was created, despite the wealth and growing popularity of soccer in the United States. Those struggles offer a lesson: The U.S. is exceptional in areas where it sets the rules, but less so elsewhere, when it must play by those devised by others. (Indeed, the MLS is showing signs of trying to adapt to the rest of the world, as Europe has adapted to the U.S.: The MLS’s salary cap now has a special loophole to allow American clubs to sign global superstars at much higher salaries.)
In Theroux’s book, he lamented the poverty and desperation of Alabama and Mississippi, Arkansas and South Carolina, likening them to the locales of his travels through sub-Saharan Africa and India. “Though America in its greatness is singular,” he wrote, “it resembles the rest of the world in its failures.”
Equally, the U.S. is singular in the sports it has created, but not in anyone else’s. Outside sports, for much of the past 30 years, the U.S. has been playing its own game—economically, militarily, and politically. But now, even in these realms, it is no longer purely an American game.
In sports, as in life, the world is becoming more American—and so America is becoming less exceptional.
Whether a Trump-dictated foreign policy is a good thing is anyone’s guess.
SEPTEMBER 13, 2019
It was only a matter of time. By all accounts, National Security Adviser John Bolton had long alienated many of the top power-brokers in the Trump White House. The flap over the Afghanistan peace agreement—with Secretary of State Mike Pompeo favoring a deal with the Taliban and Bolton opposing one—was just the final straw, leading to the latter’s abrupt dismissal on Monday night. But while personal antipathy—Bolton was widely reviled for his brash manner and self-serving ways—and discord over Afghanistan were the ultimate cause of Bolton’s ouster, it was a deeper rift over US foreign policy that doomed his tenure at the White House. However closely aligned they might have seemed on some issues, John Bolton and Donald Trump possess very different visions of America’s role in the world—and, with Bolton out of the picture, it is Trump’s worldview that will now prevail.
John Bolton, although considered an extremist by many for his staunch opposition to international agreements and fervent advocacy for the use of military force against perceived enemies, is nevertheless an unvarnished representative of the security-driven brand of politics that has dominated Republican policy-making since Ronald Reagan’s day. From this perspective, there still abides an “Evil Empire”—now under a Russian rather than a Soviet flag, but still governed by Moscow—and a constellation of anti-American states (Cuba, Iran, North Korea, Venezuela) that must be crushed, by any means necessary.
While serving as Trump’s security adviser and as director of the National Security Council (NSC), Bolton labored assiduously to promote these objectives. His first target was the nuclear deal with Iran, formally known as the Joint Comprehensive Plan of Action. Viewing the JCPOA as a boon to Iran’s clerical leadership, since it allowed that regime to remain in power—even if deprived of nuclear weapons—Bolton convinced Trump he could get a “better deal” by bringing Tehran to its knees through harsh economic sanctions. And when the Iranians failed to knuckle under but instead matched American taunts with provocations of their own—such as by shooting down an unarmed US drone over what they claimed was Iranian territory—Bolton advocated military action against Iran.
Bolton’s next target was the Intermediate-Range Nuclear Forces (INF) Treaty with Russia, a 1987 agreement that bans the possession of ground-launched missiles with a range of between 500 and 5,500 kilometers. This agreement, negotiated and signed by Reagan and Mikhail Gorbachev, was one of the last great achievements of Cold War détente but has come to be seen by Republican hard-liners as imposing a lamentable constraint on America’s ability to deploy missiles aimed at Russia’s and China’s critical military infrastructure. Bolton succeeded in winning Trump’s approval for a US withdrawal from the treaty, which became final in August.
Bolton’s traditional Republican views are also evident in his ongoing hostility toward Cuba and North Korea. For him and his conservative cohorts, the survival of those communist regimes represents unfinished business left over from the Cold War—and needs to be corrected as vigorously and expeditiously as possible. Hence the reversal of the Obama administration’s improved travel and economic ties with Cuba, and Bolton’s repeated threats to use force against North Korea if it continued its development of nuclear-armed intercontinental ballistic missiles (ICBMs).
But while Donald Trump went along with many of Bolton’s initiatives, he harbors a very different worldview than his former security adviser. Trump was never a member of the Republican Party’s foreign policy establishment; nor does he share its ingrained hostility toward Russia or readiness to employ military force. Rather, he has forged his own foreign policy outlook, one packed with grievances and priorities of its own.
To begin with the obvious, Trump seeks a world in which the Trump brand, the Trump Organization, and what’s now being called the Trump dynasty can flourish. This may seem trivial compared to other grand themes—“making the world safe for democracy” it’s not—but it’s probably foremost in the president’s mind. He clearly wants to be remembered as one of America’s greatest presidents, with giant statues and other monuments to his glory. He also seeks a global environment in which his progeny can build Trump towers virtually anywhere on the planet. This is not a world riven by perpetual military conflict, nor one made uninhabitable by thermonuclear devastation. Although Trump is unlikely to ever articulate a pacifistic message, his intense desire to promote the Trump brand abroad and ensure a legacy of personal greatness mitigates to some degree any inclination he may possess to engage in reckless military action against putative enemies.
In line with this outlook, Trump is open to grand bargains with erstwhile adversaries—if such agreements can be portrayed as burnishing his personal legacy of greatness. Yes, he characterized the JCPOA as a “bad deal” and pulled out of the INF because it was seen as unfairly advantaging Russia. But he is not opposed to deals with those countries, per se. If he can personally oversee an agreement that is seen as producing significant advantages for the United States, he’ll jump right on board.
There is, of course, another side to this coin: Trump prefers dealing with fellow autocrats who can join him in a private room with no one else but interpreters, and hammer out a deal. Trump’s affinity for foreign autocrats has long been noted, but will require further scrutiny in Bolton’s absence. Hard-line Republicans, with their abiding loyalty to Cold War precepts, continue to profess adherence to anti-communist shibboleths like freedom, liberty, and democracy. This naturally aligns them with the NATO countries against Russia, and with Japan and South Korea against China and North Korea. But Trump, for all his bluster, shares none of this; his core values are accumulating private wealth, promoting the Trump brand, ensuring the continued supremacy of white people, silencing detractors and journalists, and perpetuating the dominance of fossil fuels. Any foreign leaders who profess similar values are likely to be welcomed at the White House; those who don’t can expect a cold shoulder from Washington, whatever their historical ties to this country.
With Bolton gone, Trump is likely to reorganize the NSC staff in ways more to his liking. How this will play out in terms of specific issues cannot be foreseen, but it could ease the way for fresh talks with the Iranians and a new summit with Kim Jong-un of North Korea. Also possible is the convening of new arms control talks with the Russians, possibly increasing the odds for survival of the New Strategic Arms Reduction Treaty when it is due to expire in February 2021.
At the same time, we should expect increased US support for right-wing strongmen like President Andrzej Duda of Poland and Prime Minister Viktor Mihály Orbán of Hungary. Accompanying this trend will be growing support for anti-immigrant measures worldwide, a retreat from advocacy for LGBTQ rights abroad, intensified attacks on international efforts to curb the consumption of fossil fuels, and the accelerated use of trade sanctions to punish insufficiently servile enemies and allies. Whether these developments, in the end, will outweigh any benefits that might arise from Bolton’s departure remains to be seen, but it should be clear that it will be Trump’s agenda that will dominate US foreign policy from now on, not that of his subordinate.