Του Νικηφόρου Βαρονέτου

Μετά την ανακοίνωση της μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου ήταν φυσικό, λόγω της σπουδαιότητας του θέματος, να υπάρξουν πολλά άρθρα και συνεντεύξεις που επιχείρησαν να αναλύσουν τη Συμφωνία, επισημαίνοντας τα θετικά και αρνητικά σημεία της. Το λυπηρό είναι ότι πάρα πολλοί από αυτούς τους αναλυτές έχουν ελλιπείς γνώσεις για το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας ή θεωρούν ότι το θέμα προσφέρεται για σκληρή κριτική κατά της κυβέρνησης ακόμα κι αν τα επιχειρήματά τους είναι σαθρά. Θεωρούν ότι σ’ ένα τόσο εξειδικευμένο θέμα λίγοι έχουν τις απαραίτητες γνώσεις, ενώ οι πολλοί εύκολα εντυπωσιάζονται και υιοθετούν τις κάθε είδους υπερβολές.

Από την πλευρά μας λίγη ώρα μετά την ανακοίνωση της Συμφωνίας (Πέμπτη 6-8-20 5μ.μ.) ολοκληρώσαμε, με τα μέχρι τότε στοιχεία, ένα άρθρο με τίτλο «Άνοιξε ο Ασκός του Αιόλου» που αναρτήθηκε την επομένη το πρωί στην ιστοσελίδα της «Ελληνικής Αντίστασης».

Η  ΙΤΑΛΙΑ

Μετά την οριοθέτηση της ΑΟΖ με την Ιταλία, πριν αυτής με την Αίγυπτο, είχαν ειπωθεί από διάφορους αναλυτές ότι :

1. Πρέπει πρώτα να ανακηρύξουμε ΑΟΖ, να την οριοθετήσουμε μονομερώς και να στείλουμε τις συντεταγμένες της στον ΟΗΕ!
2. Πριν την οριοθέτηση πρέπει να υπάρξει κλείσιμο των κόλπων και χάραξη ευθειών γραμμών βάσης.
3. Είναι απαραίτητο να προηγηθεί η επέκταση των χωρικών υδάτων από τα 6 στα 12 ν.μ. που θα υποκαταστήσει σε μεγάλο βαθμό το όφελος από την ΑΟΖ!

Όλα αυτά αποδείχτηκαν στην πράξη έωλα.

Η  ΑΙΓΥΠΤΟΣ

Μετά τη μερική οριοθέτηση με την Αίγυπτο οι ίδιοι περίπου αναλυτές υποστήριξαν ότι :

1. Με την οριοθέτηση που έγινε, αποδίδεται στην Τουρκία όλη η ΑΟΖ ανατολικά του 28^ου Μεσημβρινού και καταργούνται τα κυριαρχικά δικαιώματα των ανατολικών ακτών της Ρόδου και του Καστελόριζου. Από πού προκύπτει αυτό; Μέχρι σήμερα αυτή η περιοχή διεκδικείται ετσιθελικά από την Τουρκία και η Ελλάδα, ελλείψει ΑΟΖ, προβάλει τα κυριαρχικά δικαιώματα της επί της υφαλοκρηπίδας της Ρόδου και του Καστελόριζου; Η κινητοποίηση του στόλου, στο τέλος Ιουλίου, έγινε για την αποτροπή των σεισμικών ερευνών του Oruc Reis στην υφαλοκρηπίδα του Καστελόριζου, πολύ νότια, εκεί που συναντάει τις ΑΟΖ Κύπρου και Αιγύπτου. Γιατί αυτό αλλάζει με την οριοθέτηση ΑΟΖ δυτικά του 28^ου Μεσημβρινού;
2. Η μερική οριοθέτηση μείωσε την ΑΟΖ της Κρήτης στα 80 ν.μ. και της Καρπάθου στα 40 ν.μ. ή το 40% και 20% αντίστοιχα των 200 ν.μ. που είναι το μέγιστο εξωτερικό όριο, ενώ οι ανατολικές ακτές της Ρόδου και το Καστελόριζο έχουν μηδενική ΑΟΖ. Αυτό όμως συμβαίνει γιατί η οριοθέτηση είναι μερική και δεν επεκτείνεται πέραν του 28^ου Μεσημβρινού στα Ανατολικά. Από πού προκύπτει ότι τα νησιά αυτά δε διαθέτουν εν δυνάμει ΑΟΖ που μένει να οριοθετηθεί; Μέχρι την υπογραφή της συμφωνίας με την Αίγυπτο όλα τα νησιά δεν είχαν ΑΟΖ αλλά δικαίωμα δημιουργίας ΑΟΖ. Αυτό το δικαίωμα το διατηρούν και σήμερα. Η αλήθεια είναι ότι η μερική οριοθέτηση, μεταξύ 26^ου και 28^ου Μεσημβρινού, δεν έγινε με βάση τη μέση γραμμή, αλλά, απ’ ότι φαίνεται με αναλογία 55% για την Αίγυπτο και 45% για την Ελλάδα. Έτσι η Κρήτη και τα νότια νησιά των Δωδεκανήσων έχουν μειωμένη επήρεια κατά 10% περίπου. Είναι το κόστος που πληρώνει η χώρα μας σε κυριαρχικά δικαιώματα (όχι εθνική κυριαρχία), για να αποδεχτεί η Αίγυπτος να υπογράψει την οριοθέτηση. Όσοι θεωρούν αυτό το κόστος μειοδοσία, θα πρέπει να μας πουν αν προτιμούν η Άγκυρα, με βάση το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο, να επιχειρεί έρευνες και γεωτρήσεις 7 ν.μ. έξω από τις ακτές της Κρήτης ή των Δωδεκανήσων;
3. Η Ελλάδα έπρεπε να επιμείνει πιέζοντας τον πρόεδρο της Αιγύπτου Αλ Σίσι για οριοθέτηση με βάση τη μέση γραμμή (50% -50%) ώστε όλα τα ελληνικά νησιά να έχουν πλήρη επήρεια. Πώς θα γινόταν αυτό; Ο Αλ Σίσι είχε περισσότερο ανάγκη τη συμφωνία από τον Κ. Μητσοτάκη ή συνέβαινε ακριβώς το αντίθετο;
4. Παραδίδεται η Κύπρος στην Τουρκία και αφήνεται μόνη της να διαπραγματευτεί την οριοθέτηση της ΑΟΖ της με την Άγκυρα. Κατ’ αρχήν η Τουρκία δεν πρόκειται ποτέ να διαπραγματευτεί με την Κυπριακή Δημοκρατία, γιατί απλά δεν την αναγνωρίζει, τη θεωρεί «εκλιπούσα». Αντίθετα αναγνωρίζει, μόνη αυτή, τη λεγόμενη «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» με την οποία, από το 2011, έχει οριοθετήσει υφαλοκρηπίδα. Η συμφωνία με την Αίγυπτο δεν απαγορεύει την οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, η οποία θα έπρεπε να είχε γίνει τουλάχιστον από το 2011, αν όχι πολύ νωρίτερα. Αν δε γίνει αυτό θα οφείλεται σε άλλους παράγοντες (κατευναστική πολιτική, φοβικό σύνδρομο, επέμβαση κάποιων μεγάλων δυνάμεων κλπ). Το ίδιο ισχύει και για την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ.

Ας μην έχουμε ψευδαισθήσεις. Μετά από χρόνια αδιαφορίας και εγκληματικών παραλείψεων από όλες τις προηγούμενες κυβερνήσεις, μετά τον αιφνιδιασμό της κυβέρνησης του Κ. Μητσοτάκη από το τουρκολιβυκό μνημόνιο το Νοέμβριο του 2019, η Ελλάδα βρισκόταν μπροστά σ’ ένα δίλημμα : Μερική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο ή καμιά οριοθέτηση. Η απάντηση δόθηκε πληρώνοντας το κόστος ετών αβελτηρίας  του κυρίαρχου πολιτικού συστήματος.

Τώρα πρέπει να δούμε τη συνέχεια. Τίποτα δεν έχει τελειώσει. Όλοι οι δρώντες στην Ανατολική Μεσόγειο παίρνουν νέες θέσεις για να συνεχίσουν την αναμέτρηση. Τι θα κάνει η κυβέρνηση; Θα επαναπαυθεί στις «δάφνες» της, ότι ακύρωσε το τουρκολιβυκό μνημόνιο ή έστω την τελευταία στιγμή θα αρχίσει να προετοιμάζει τον Ελληνισμό για την αναπόφευκτη σύγκρουση με τους Νεοθωμανούς;

Δυστυχώς όλες οι ενδείξεις είναι απογοητευτικές. Κλείνουν τα λιγνιτικά εργοστάσια, πουλάνε τις αμυντικές βιομηχανίες, επιδοτούν τα εισαγόμενα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μοιράζουν τα λεφτά δεξιά και αριστερά και έτσι δεν περισσεύουν ούτε ψίχουλα για την επείγουσα ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεων.

Δυστυχώς. Γιατί όλα θα κριθούν, όχι από το Διεθνές Δίκαιο ή τη Χάγη, αλλά, από την αποφασιστικότητα και ιδίως το συσχετισμό ισχύος στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Πηγή :  www.ellinikiantistasi.gr

Γιάννης Μήτσιος, *

Η Τουρκία το αποφάσισε λοιπόν, πάμε σε πολεμική αναμέτρηση. Ο Ερντογάν και οι σύμβουλοί του μεθυσμένοι από την αλαζονεία και την εξάπλωσή τους σε όλα τα μέτωπα αποφάσισαν, ότι ήρθε η ώρα να τελειώνουν με τη Ελλάδα και να «σπάσουν»» τα δεσμά της Τουρκίας και να δώσουν τέλος στον «αιώνα της άμυνας», όπως γράφουν, προδικάζοντας για τον Αύγουστο ότι είναι ο μήνας της νίκης και ότι η δύναμη καθορίζει τα πάντα στη Μεσόγειο.

Η αλήθεια είναι ότι η Τουρκία χωρίς μεγάλες αντιστάσεις έκανε μια μεγάλη παρουσία σε πολλές χώρες και μέτωπα, στην ευρύτερη περιοχή,  χωρίς όμως τη σιγουριά της νίκης και της ασφαλούς διαχείρισης όλων αυτών, έως τώρα.

Με την έξοδο του ερευνητικού Orus Reis, και του συνόλου του στόλου της, η Τουρκία  επιδιώκει με την επίδειξη δύναμης να εκβιάσει την Ελλάδα και να την  καθίσει στο τραπέζι του διαλόγου, δημιουργώντας τετελεσμένα χωρίς να ρίξει ούτε μια σφαίρα.

Έτσι σχεδίαζε και ο Μουσολίνι το΄40 που στο τέλος «έφαγε τα μούτρα του» στα βουνά της Πίνδου. Μια πολεμική αναμέτρηση με την Ελλάδα δεν θα είναι περίπατος για την Τουρκία και θα είναι η αρχή του τέλους του Ερντογάν. Αλλιώς να χρησιμοποιείς ξένους μισθοφόρους, να μάχεσαι με αντάρτες και αλλιώς να αντιμετωπίσεις έναν οργανωμένο στρατό με πλοία, αεροπλάνα και χερσαίες δυνάμεις. Ο «τσαμπουκάς»  των θρασύδειλων γυρνάει μπούμεραγκ. Από μια πολεμική αναμέτρηση με την Ελλάδα, μια χώρα της ΕΕ και σύμμαχο του ΝΑΤΟ, θα εκτεθεί πολλαπλώς ενώ θα δυσκολευτεί να αντέξει την παρουσία της στη Λιβυή και στη Μ. Ανατολή.

Ποιος θα στηρίξει την Τουρκία εν μέσω πολεμικής σύγκρουσης με την Ελλάδα; το Κατάρ; η Ιταλία; η Μάλτα ή οι ΗΠΑ, η Αγγλία, η Γερμανία και η Ρωσία; Ακόμη και ουδέτεροι να μείνουν στην αρχική φάση στο τέλος θα διαπιστώσουν ότι η πολιτική του μεγαλοϊδεατισμού και της τουρκικής αλαζονείας δεν θα συμφέρει κανέναν στην περιοχή αφού το γεωπολιτικό τοπίο θα γίνει περισσότερο απρόβλεπτο και επικίνδυνο για όλους.

Τα γεωπολιτικά ρήγματα που θα προκαλέσει θα είναι πολύ δύσκολα να καλυφθούν. Ποια θα είναι πχ η επόμενη μέρα για την ατλαντική συμμαχία (ΝΑΤΟ); Ποιες θα είναι οι ευρωτουρκικές σχέσεις μετά από μια πολεμική σύγκρουση με χώρα μέλους της ΕΕ; Πως θα διακινηθούν τα αγαθά της προς τον έξω κόσμο κλείνοντας την Εγνατία πχ; Στην Αμερική τι θα ζυγίσει περισσότερο τα δολάρια του Ερντογάν ή οι ψήφοι των ελληνομερικανών;

Με ανεργία στο 14% και τη λίρα πάνω από  8,7 με το ευρώ, με μειωμένα συναλλαγματικά αποθέματα (μόλις 46 δις δολ), πως θα «ταΐσει» τους πολίτες ο Ερντογάν; Με την μετατροπή της Αγιάς Σοφιάς σε τζαμί δε γεμίζουν τα στομάχια των πολιτών. Η αμφισβήτηση και  οι εσωτερικές πιέσεις θα ενταθούν καθιστώντας το όραμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» ανέφικτο και την Τουρκία εκτεθειμένη σε νέες περιπέτειες.

Όσο για εμάς, απαιτείται πίστη, εθνική ομοψυχία, ενότητα και αποφασιστικότητα, διότι όποτε το κάναμε πράξη νικήσαμε.

* πολιτικός- επιστήμων, διεθνολόγος, ΜΑ Παν/μιου Northeasten Βοστώνης, Μέλος της ΔΕ της «Ελεύθερης Πατρίδας»

Επιλογή μας είναι οι χαμηλοί και προσεκτικοί τόνοι. Αλλά κάποιες επισημάνσεις κοινής λογικής.
Μέχρι στιγμής:
-Η Τουρκία παραβιάζει την ελληνική υφαλοκρηπίδα.
-Η ελληνική πλευρά παραδέχεται ότι το τουρκικό σκάφος βρίσκεται στην ελληνική υφαλοκρηπίδα.
-Διάφοροι προσπαθούν να μας πείσουν ότι μπορεί να βρίσκεται στην ελληνική υφαλοκρηπίδα το τουρκικό σκάφος αλλά δεν υπάρχει παραβίαση κυριαρχικού δικαιώματος προς το παρόν (αφού δεν μπορεί ή δεν κάνει έρευνες). Και πως κάπου εκεί βρίσκεται και ο ελληνικός στόλος ο οποίος αν χρειαστεί θα παρέμβει.
-Αυτήν την κόκκινη γραμμή του αν χρειαστεί δεν έχουμε καταλάβει.
-Η αίσθηση στην κοινή γνώμη είναι πως ο Ερντογάν κάνει ό,τι θέλει και πως όσα μας έλεγε η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία ήταν λόγια του αέρα.
-ΗΠΑ, Ρωσία, Ε.Ε. είναι απούσες. Μόνο λόγια όπως αναμέναμε. Η ανάσχεση αν γίνει θα γίνει απο την Ελλάδα.
-Ο κίνδυνος για την Τουρκία να χάσει είναι σοβαρότερος στα μέτωπα της Συρίας και της Λιβύης.
-Η Τουρκία εκβιάζει να μην κυρωθεί στη βουλή η συμφωνία με την Αίγυπτο και ουσιαστικά επιδιώκει να αμφισβητήσει κυριαρχία και κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας. Δεν ενδιαφέρεται να κάνει έρευνες.
-Θα ήταν τραγικό λάθος οποιαδήποτε διαμεσολάβηση που θα οδηγούσε σε συνομιλίες Ελλάδος- Τουρκίας εφ όλης της ύλης και υπο το κράτος πιέσεων. Στο πρώτο αδιέξοδο θα ξαναβγεί ο τουρκικός στόλος.
-Υπενθυμίζω στον κ. Μητσοτάκη, διότι στο Χάρβαρντ μπορεί να μην τα διδάχθηκαν πως για να υπογραφεί η Συνθήκη της Λωζάννης χρειάστηκε ο Στρατός του Έβρου. Μια μεγάλη στρατιωτική κινητοπίηση που απειλούσε συνέχιση του πολέμου.
-Απο την παρούσα κρίση θα φανεί η αναγκαιότητα ύπαρξης στρατιωτικής ισχύος. Αν για άλλη μια φορά αποδειχθεί πως είτε διαθέτουμε ένοπλες δυνάμεις είτε δεν διαθέτουμε είναι το ίδιο πρέπει να ξανασκεφτούμε τον ρόλο τους. Δεν υπονοώ τις ίδιες τις Ένοπλες Δυνάμεις αλλά την πολιτική βούληση να χρησιμοποιηθούν στις διπλωματικές προσπάθειες.

euro2day.gr

Η οριοθέτηση των ΑΟΖ Ελλάδας-Αιγύπτου προκάλεσε την οργή της Τουρκίας. Η Άγκυρα απειλεί να αντιδράσει με στρατιωτικά μέτρα. Συνέντευξη στην DW του γερμανού ειδικού για θέματα Μέσης Ανατολή Στέφαν Ρολ.

Η υπογραφή της ελληνοαιγυπτιακής σύμβασης πριν λίγες ημέρες για την οριοθέτηση των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών (ΑΟΖ) των δύο χωρών στην Ανατολική Μεσόγειο προκάλεσε νέα ένταση με την Τουρκία. Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και άλλοι τούρκοι αξιωματούχοι αντέδρασαν έντονα επειδή οι ΑΟΖ των δύο χωρών επικαλύπτουν περιοχές της ΑΟΖ που έχει συμφωνήσει τον περασμένο Νοέμβριο η Τουρκία με τη λιβυκή κυβέρνηση στην Τρίπολη. Η Άγκυρα προειδοποίησε πως σε περίπτωση που απειληθούν οι διεκδικήσεις της θα κάνει χρήση όπλων. Σε συνέντευξη στο πρόγραμμα μας, ο Στέφαν Ρολ, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας Εγγύς και Μέσης Ανατολής της δεξαμενής σκέψης Ίδρυμα Επιστήμης και Πολιτικής του Βερολίνου, αναλύει την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί.

Φραγμός στη Τουρκία

Επικίνδυνο σταυροδρόμι – ΑΟΖ Ελλάδας-Αιγύπτου και ΑΟΖ Τουρκίας-Λιβύης

Ο γερμανός ειδήμονας παραδέχεται πως η σύναψη της ελληνοαιγυπτιακής σύμβασης τον αιφνιδίασε. Για σχεδόν 15 χρόνια οι δύο χώρες διαπραγματευόταν την οριοθέτηση της ΑΟΖ και ξαφνικά την Πέμπτη οι υπουργοί Εξωτερικών των δύο χωρών υπέγραψαν τη σύμβαση στο Κάιρο. Η βιασύνη σχετίζεται σύμφωνα με τον Στέφαν Ρολ άμεσα με τη σύμβαση για την οριοθέτηση των ΑΟΖ που υπέγραψαν η Τουρκία και η Λιβύη το Νοέμβριο του 2019. Η Ελλάδα και η Αίγυπτος τη θεώρησαν ως σοβαρή απειλή των συμφερόντων τους. «Το ζητούμενο ήταν να τεθεί ένας φραγμός στην Τουρκία.» Ο κ.Ρολ διερωτάται όμως εάν με τις εσπευσμένες διαδικασίες που ακολουθήθηκαν, η Αθήνα και το Κάιρο κατάφεραν να διαπραγματευτούν τη σύμβαση «στην εντέλεια». Γεγονός είναι πάντως ότι συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις για την οριοθέτηση των ΑΟΖ των δύο χωρών από την περιοχή ανατολικά της Ρόδου ως το Καστελόριζο. Όπως όμως τονίζει, «πρωταρχική σημασία είχε να σταλεί στην Άγκυρα το μήνυμα ότι δεν αποδέχονται η Τουρκία να καθορίζει τα θαλάσσια σύνορα.»

Αναφερόμενος στην ένταση που επικρατεί στις σχέσεις της Τουρκίας με την Αίγυπτο ο Σ.Ρολ επισημαίνει πως δεν είναι πρόσφατη. «Πρώτα απ’ όλα αφορά σίγουρα τα αποθέματα φυσικού αερίου. Η εκμετάλλευση τους είναι σημαντική για την Αίγυπτο. Η αιγυπτιακή ενεργειακή στρατηγική στοχεύει στις εξαγωγές φυσικού αερίου σε μεγάλη κλίμακα. Τελικά ωστόσο η αντιπαράθεση με την Τουρκία έχει μεγαλύτερες διαστάσεις.» Αφετηρία της είναι το στρατιωτικό πραξικόπημα ενάντια στην κυβέρνηση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας το 2013. Το Κάιρο υποπτεύεται πως η Τουρκία εξακολουθεί να την υποστηρίζει. Πολλά στελέχη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας βρίσκονται εξόριστα στην Τουρκία. «Η αιγυπτιακή ηγεσία αισθάνεται ότι απειλείται σοβαρά από την Τουρκία, την κατηγορούν ότι σχεδιάζει αντιπραξικόπημα.» Η υπάρχουσα αντιπαράθεση κλιμακώθηκε το τελευταίο διάστημα και λόγω της εμπλοκής της Τουρκίας στη Λιβύη: «Για το Κάιρο είναι πολύ απειλητικό ότι η Άγκυρα ξαφνικά ανακατεύεται στα εσωτερικά της.»

Κίνδυνος ένοπλης σύγκρουσης

Ενδεχομένως η Αίγυπτος θα στείλει στρατεύματα στη Λιβύη αλλά όχι για να κατακτήσει την Τρίπολη

Παρά το γεγονός ότι οι ΑΟΖ Ελλάδας-Αιγύπτου και Τουρκίας- Λιβύης εν μέρει αλληλοεπικαλυπτόμενες, ο Στέφαν Ρολ δεν θεωρεί αναπόφευκτη την ένοπλη αντιπαράθεση: «Ούτε η Τουρκία ούτε η Ελλάδα και σίγουρα όχι η Αίγυπτος αναζητούν την ένοπλη σύγκρουση – προπαντός επειδή το αποτέλεσμα θα ήταν αβέβαιο.» «Όμως» επισημαίνεις ο Στέφαν Ρολ, «ποτέ δεν ξέρεις τι μπορεί να προκύψει σε αυτή περιοχή.» «Ξαφνικά, κάπου πέφτουν μερικοί πυροβολισμοί και απότομα αυτό το περιστατικό αναπτύσσει τη δική του δυναμική.» Επί της αρχής όμως «κανείς δεν ενδιαφέρεται στα σοβαρά για μια τέτοια τροπή.»

Πάρα ταύτα, γεγονός είναι ότι το αιγυπτιακό κοινοβούλιο έδωσε πράσινο φως στον πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ ελ Σίσι για μια στρατιωτική επέμβαση στη Λιβύη. Ο κίνδυνος μιας άμεσης ένοπλης εμπλοκής στη Λιβύη με δυνάμεις που υποστηρίζονται από την Τουρκία είναι ορατός. Ο Στέφαν Ρολ δέχεται την ένσταση. «Οπωσδήποτε, αυτό πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη. Το θεωρώ πάντως ρεαλιστικό η Αίγυπτος να παρέμβει στη Λιβύη με στρατεύματα της. Στόχος τους θα είναι να υπερασπισθούν τα υπάρχοντα μέτωπα. Δεν πρόκειται για μια επεκτατική στρατηγική. Πρόθεση δεν θα είναι η προέλαση ως την Τρίπολη ρισκάροντας μια άμεση σύγκρουση με την Τουρκία. Η Αίγυπτος θέλει να υποστηρίξει τους συμμάχους της, τις δυνάμεις γύρω από τον στρατηγό Χαφτάρ.»

Ποιος θα μπορούσε να αναλάβει ρόλο μεσολαβητή;

Η Διάσκεψη για τη Λιβύη τον Ιανουάριο στο Βερολίνο δεν επέφερε κανένα απτό αποτέλεσμα

Ποιοι εξωτερικοί παράγοντες θα μπορούσαν να παρέμβουν προκειμένου να αποκλιμακωθεί η ένταση που έχει δημιουργηθεί μετά τις πρόσφατες οριοθετήσεις των ΑΟΖ; Παλιότερα αυτό το ρόλο τον αναλάμβαναν κυρίως οι ΗΠΑ. Μέχρι στιγμής όμως η Ουάσιγκτον δεν έχει αποφασίσει εάν και ποια πλευρά θα υποστηρίξει: την Τουρκία ενάντια στην Αίγυπτο και τη Ρωσία ή αντίστροφα, εκτιμά ο γερμανός αναλυτής. «Πέραν αυτού, υπάρχει μια νέα εξέλιξη. Οι σχέσεις ΗΠΑ-Αιγύπτου δεν είναι τόσο καλές όσο παλιά. Έχουν δημιουργηθεί ρήγματα. Η Αίγυπτος συμπεριφέρεται σε πολλά με παρόμοιο τρόπο όπως η Τουρκία. Αντίθετα με τη βούληση των ΗΠΑ, το Κάιρο αγόρασε όπως και η Άγκυρα, ρωσικά οπλικά συστήματα. Ο καθένας παίζει το δικό του παιχνίδι και δεν λαμβάνει υπόψη τις παραδοσιακές δομές συμμαχίας.»

Αλλά και η ΕΕ φαίνεται να αποτυγχάνει ως μεσολαβητής. Της λείπει μια ενιαία στάση έναντι της Τουρκίας. Η Γαλλία, για παράδειγμα, έχει σαφώς τοποθετηθεί ενάντια στην Άγκυρα, άλλα κράτη μέλη τηρούν διαφορετική στάση. Κατά πόσο θα μπορούσε η Γερμανία να αναλάβει διαμεσολαβητικό ρόλο; Θα ήταν αποδεκτό από όλους τους εμπλεκόμενους; «Αποδεκτό ναι, γιατί οι Γερμανοί σαφώς δεν έχουν κανένα συμφέρον», πιστεύει ο Στέφαν Ρολ. «Το ερώτημα ωστόσο είναι εάν η Γερμανία διαθέτει αρκετό κύρος για να επιφέρει αποτελέσματα σε αυτήν την περιοχή. Έχω σίγουρα αμφιβολίες για αυτό.»  Η «Διαδικασία του Βερολίνου», μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε η Γερμανία για την επίλυση της εμφύλιου πολέμου στη Λιβύη δεν επέφερε μέχρι στιγμής απτά αποτελέσματα. Οι μάχες συνεχίζονται, το εμπάργκο όπλων δεν τηρείται. «Η Γερμανία δεν είναι αρκετά ισχυρή. Προς το παρόν μπορεί να βοηθήσει μόνο βραχυπρόθεσμα σε μια οξεία κατάσταση.» Ο Στέφαν Ρολ αναφέρει ως παράδειγμα το τηλεφώνημα μεταξύ της καγκελάριου Μέρκελ και του Τούρκου προέδρου Ερντογάν πριν από λίγες εβδομάδες που βοήθησε να αποτρέψει μια ένοπλη σύγκρουση μεταξύ τουρκικών και ελληνικών πολεμικών πλοίων στο Αιγαίο.

Αραβικός κόσμος και Ισραήλ

Στέφαν Ρολ

Αναφερόμενος στο ρόλο των αραβικών κρατών ο Στέφαν Ρολ διαπιστώνει ότι όσοι δεν είναι άμεσοι γείτονες δεν ενδιαφέρονται και τόσο για το ζήτημα των ΑΟΖ. Η στάση τους καθορίζεται από μια γενικότερη αντιπαράθεση. Το Κατάρ είναι στο πλευρό της Τουρκίας, στο έδαφος της λειτουργεί τουρκική βάση και στηρίζει τη Μουσουλμανική Αδελφότητα. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα βρίσκονται στο πλευρό της Αιγύπτου και στέκονται αρνητικά απέναντι στην Τουρκία. «Τα κράτη της Βόρειας Αφρικής, από την άλλη πλευρά» επισημαίνει ο Στέφαν Ρολ, «παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ουδέτερα, δεν παίρνουν άμεση θέση και τελικά προσπαθούν να διατηρήσουν καλές σχέσεις και με τις δύο πλευρές.»

Εντύπωση προκαλεί η σιωπή του Ισραήλ σε ό,τι αφορά την αντιπαράθεση για τις ΑΟΖ – παρότι έχει άμεσα συμφέροντα. Έχει συνάψει συμφωνία ΑΟΖ με την Κύπρο και προφανώς κατέληξε σε άτυπη συνεννόηση με το Λίβανο και την Αίγυπτο για το ποιος δικαιούται ποιες θαλάσσιες περιοχές. Εκτός αυτού, εδώ και χρόνια το Τελ Αβίβ βρίσκεται στο στόχαστρο της κριτικής της Άγκυρας. Γιατί δεν αναμειγνύεται στην τρέχουσα αντιπαράθεση; Προφανώς επειδή η ισραηλινή κυβέρνηση αντιμετωπίζει μεγάλα εσωτερικά προβλήματα, τονίζει ο κ. Ρολ. Έπειτα οι σχέσεις με την Αίγυπτο είναι διφορούμενες. Ναι μεν βελτιώθηκαν αλλά «μακροπρόθεσμα επικρατεί πλήρης ασάφεια για το πώς θα εξελιχθεί η Αίγυπτος. Επίσης, οι Ισραηλινοί ανησυχούν για την αγορά ρωσικών μαχητικών αεροσκαφών από το Κάιρο πριν από λίγες εβδομάδες.» Η πιο ενδιαφέρουσα χώρα για το Ισραήλ στην περιοχή είναι σύμφωνα με τον Στέφαν Ρολ, «σίγουρα η Τουρκία. Οικονομικά έχει να προσφέρει περισσότερα και επομένως είναι πολύ πιο σημαντική για την ισραηλινή οικονομία. Στην πραγματικότητα, το Ισραήλ δεν έχει κανένα συμφέρον να χειροτερεύσουν οι σχέσεις του με την Τουρκία.»

Παναγιώτης Κουπαράνης, Βερολίνο

DW

Του Δημήτρη Τσαϊλά*

Μολονότι τα αποθέματα φυσικού αερίου της Μεσογείου, θεωρούνται σημαντικά όσον αφορά τη μείωση της εξάρτησης από το εξωτερικό στις εγχώριες καταναλώσεις, η προοπτική περιφερειακής συνεργασίας και εξαγωγής με μη παράκτιες χώρες, ειδικά στην ΕΕ, έγινε όλο και πιο σημαντική. Για τους λόγους αυτούς, τα παράκτια κράτη της Ανατολικής Μεσογείου, που είναι πιο επιρρεπή σε συγκρούσεις παρά στη συμφιλίωση και ανταλλαγή, έχουν αρχίσει να υπογράφουν συμφωνίες για τη θαλάσσια δικαιοδοσία (οριοθέτηση) της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης (ΑΟΖ). Με αυτόν τον τρόπο, συνειδητοποίησαν ότι η αποφυγή πιθανών συγκρούσεων και δαπανηρών δραστηριοτήτων στην ανοιχτή θάλασσα, αναπτύσσοντας μια περιφερειακή προοπτική, έχει πολλά οφέλη.

Η ανάπτυξη νέων πεδίων φυσικού αερίου μεταφέρθηκε σε μεγάλο βαθμό σε ιδιωτικές εταιρείες. Αλλά τα κράτη εκτελούν τις αποφάσεις, διαχειριζόμενα τον κύριο ρόλο. Το θέμα της μεταφοράς τεχνολογίας, της διανομής, της εθνικής κατανομής και εξαγωγής, της δημιουργίας νέων μονάδων παραγωγής ηλεκτρισμού, καθιστώντας τα, πιο εμπορεύσιμα και με την κοινή χρήση τους δημιούργησαν νέους τομείς συζήτησης. Τα θέματα μεταφοράς με υποθαλασσίους αγωγούς βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη. Επιπλέον, εμφανίστηκαν οι λεπτομέρειες της ανάπτυξης κοινών στάσεων σχετικά με τη συμμόρφωση των μονάδων μετατροπής με τα τοπικά θέματα ασφάλειας και περιβάλλοντος. Εν τω μεταξύ, οι υποχρεώσεις προστασίας των πεδίων φυσικού αερίου, των συστημάτων μεταφοράς και των σταθμών παραγωγής ενέργειας από τρομοκρατικές επιθέσεις, πρέπει σίγουρα να συμπεριληφθούν στους υπολογισμούς.

Η αδιάλειπτη παραγωγή και η σταθερότητα της περιοχής, είναι ένα γεωστρατηγικό και γεωπολιτικό γεγονός. Η γεώτρηση, η εξόρυξη, η αποθήκευση και ειδικά τα προβλήματα μεταφοράς αγωγών δεν έχουν ακόμη επιλυθεί πλήρως καθώς δεν έχουν καθορισθεί και όλες οι ΑΟΖ. Εν τούτοις, το πνεύμα συνεργασίας και αλληλεγγύης μεταξύ Ελλάδας, Ισραήλ, Κύπρου και Αιγύπτου έχει προσελκύσει την Ιταλία, ακόμη και το Κατάρ, τις ΗΠΑ, την Γαλλία και άλλες χώρες. Αντίθετα, η Τουρκία και η Λιβύη, προσθέτουν μια νέα διάσταση στη σύγκρουση και την αστάθεια όχι μόνο με τον Ελληνισμό αλλά και μεταξύ Ισραήλ και Αιγύπτου.

Η Ανατολική Μεσόγειος ήταν πάντα μια περιοχή υψηλής έντασης. Μια ένταση εντός και εκτός των εθνικών συνόρων που αντανακλάται τώρα στον πλούτο που βρίσκεται ή αναμένεται να βρεθεί στο βυθό της θάλασσας. Παρόλο που υπάρχει ελπίδα για την περιοχή με διμερείς συμφωνίες για τα θαλάσσια σύνορα, υφίστανται σημαντικές διαφωνίες τις οποίες εγείρει, κυρίως  η Τουρκία, μάλιστα μετά την παράνομη συμφωνία με τη Λιβύη.

Η Άγκυρα θέλει ο υπόλοιπος κόσμος να πιστεύει ότι έχει έναν ειδικό ρόλο και ένα σύνολο δικαιωμάτων στη Μεσόγειο θάλασσα, ενώ πάρα πολλοί Δυτικοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής το αντιμετωπίζουν σχεδόν αδιάφορα ή τηρώντας ίσες αποστάσεις. Στην πραγματικότητα, η πολιτική, οικονομική ασφάλεια και ανάπτυξη της περιοχής είναι από μόνη της σημαντική και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Η ώθηση της Τουρκίας στη Μεσόγειο θάλασσα χρονολογείται από την Οθωμανική εποχή. Κατά τη διάρκεια της οποίας, όλα τα παράκτια εδάφη ήταν μέρος είτε της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είτε των συμμάχων του Σουλτάνου. Τώρα η Τουρκία αδιαφορώντας για τις πρόνοιες του Διεθνούς Δικαίου προς τα νησιά, επιδιώκει με ανατολίτικη νομική αξίωση θαλάσσιες ζώνες καταπατώντας τα κυριαρχικά δικαιώματα του Ελληνισμού.

Η Τουρκία προσπαθεί να εκφοβίσει τον Ελληνισμό και ανακοίνωσε ότι δικαιούται να λάβει μερίδιο του λέοντος από τη συνεργασία μεταξύ του Ισραήλ-Ελλάδας-Κύπρου. Η αντιπαράθεση αυτή είχε ως αποτέλεσμα να κάνει την υπάρχουσα συμμαχία της Ανατολικής Μεσογείου πιο πολύτιμη στα μάτια του κόσμου, ενώ οι σύμμαχοι της Ανατολικής Μεσογείου άρχισαν να σπαταλούν πόρους μέσω κοινών ναυτικών ασκήσεων. Ωστόσο, μια πιο θετική προσέγγιση στα χωρικά ύδατα του Λιβάνου-Ισραήλ-Κύπρου και Τουρκίας (αποδεχόμενοι τις πρόνοιες του Διεθνούς Δικαίου) μπορεί ακόμη και να είναι μια βελτιωμένη λύση στη διαμάχη, που θα μπορούσε να μεταμορφώσει τις δημιουργούμενες ευκαιρίες ευεργετικές για τις επιχειρήσεις.

Τα υπόλοιπα παράκτια κράτη, επιδιώκουν τη δική τους οικονομική ανάπτυξη και ασφάλεια. Αυτές οι χώρες είναι δημοκρατίες οι οποίες χρειάζεται  να ενισχύσουν τους δημοκρατικούς θεσμούς, την ανάπτυξη, την ενεργειακή ασφάλεια και να βελτιώσουν τη συνδεσιμότητα. Αντί να αποδέχονται την ατζέντα της Τουρκίας και την προκλητική συμπεριφορά που προωθεί, τα κράτη της περιοχής και οι δυτικοί εταίροι θα πρέπει να επικεντρωθούν στην οικοδόμηση του μέλλοντος που είναι ακριβώς μπροστά τους.

Εκτιμάται λοιπόν ότι πέντε βήματα απαιτούνται να γίνουν με σκοπό την ανάπτυξη και ασφάλεια στην περιοχή:

Ο πρώτος πυλώνας της δυτικής πολιτικής πρέπει να υποστηρίζει τη δημοκρατία. Η ανάπτυξη της ζώνης σταθερής, πολιτειακής ελευθερίας που διέπεται από το νόμο στην Ευρώπη είναι στρατηγικό συμφέρον. Η επιτυχής ανάπτυξη στις παράκτιες χώρες θα στέλνει επίσης ένα μήνυμα στον τουρκικό λαό για το κόστος της κακής συμπεριφοράς.

Δεύτερον είναι η οικονομική ανάπτυξη. Η κληρονομιά της Αραβικής Άνοιξης είναι αναποτελεσματική και συχνά ελεγχόμενη από το κράτος. Οι βιομηχανίες, οι κακές υποδομές, η υποβάθμιση του περιβάλλοντος, η ύφεση και οι βαριές συχνά παράλογες κανονιστικές ρυθμίσεις, δημιουργούν ένα κέντρο εστίας διαφθοράς. Όταν οι χώρες της περιοχής γίνουν ισχυρές, αυξανόμενοι συνδεδεμένοι συμμετέχοντες στη διατλαντική ασφάλεια και παγκόσμια οικονομία, όλοι ωφελούνται στην περιοχή και αλλού.

Τρίτον είναι η συνδεσιμότητα. Η αύξηση της δέσμευσης της περιοχής με τον υπόλοιπο κόσμο είναι ζωτικής σημασίας για την αύξηση της ευημερίας. Ενισχύει την εθνική κυριαρχία και ανεξαρτησία και χτίζει ισχυρότερους περιφερειακούς δεσμούς. Οι αεροπορικές, οδικές, σιδηροδρομικές, και θαλάσσιες συνδέσεις σε όλη και γύρω από τη Μεσόγειο Θάλασσα υστερούν σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Τους περασμένους αιώνες, οι θαλάσσιες διαδρομές ήταν ο ακρογωνιαίος λίθος του διεθνούς εμπορίου. Από αυτήν την άποψη, η Μεσόγειος Θάλασσα πρέπει τώρα να θεωρηθεί ως συνδετήρας με τους λιμένες βατήρες και όχι ως εμπόδιο.

Τέταρτον είναι η ανεξαρτησία, η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα. Η ευημερία απαιτεί ειρήνη και η ειρήνη απαιτεί αμοιβαίο σεβασμό. Κάθε χώρα στην περιοχή έχει δικαίωμα στη δική της επικράτεια, στο πεπρωμένο  και στις συμμαχίες της. Η κατοχή της Τουρκίας σε τμήματα της Κύπρου, της Συρίας και της Λιβύης έχει σχεδιαστεί για να εμποδίσει αυτές τις χώρες να ασκήσουν κυρίαρχες επιλογές. Ούτε αυτές οι χώρες, ούτε η Δύση, πρέπει να αποδεχθούν αυτήν την τουρκική επιβολή.

Το πέμπτο είναι η περιφερειακή ασφάλεια. Πρόκειται για επέκταση του δικαίου, μιας αρχής υπεράσπισης συστημάτων που προστατεύουν την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα, και τη χρηστή διακυβέρνηση και τα οικονομικά οφέλη για την κοινωνία. Δεν στρέφεται εναντίον της Τουρκίας ή οποιουδήποτε άλλου κράτους. Όμως η ευημερία, η σταθερή δημοκρατική ανάπτυξη, η οικονομική αξιοπιστία και η περιφερειακή ανάπτυξη βασίζονται στην ασφάλεια και τη σταθερότητα.

Συμπεράσματα

Η συνεργασία από την ανακάλυψη του φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου θα μπορούσε να είναι μια πρώτη ευκαιρία συγκλίσεων. Καθώς η Κύπρος έχει ήδη, τρυπήσει και βρίσκεται στη διαδικασία να εξαγάγει, κατάφερε να δημιουργήσει έδαφος αλληλεγγύης στην περιοχή με τα υπόλοιπα παράκτια κράτη. Ωστόσο, η Τουρκία, δεν αποδέχεται την νομική και ηθική επιταγή, αυξάνοντας επίσης τους κινδύνους ανάφλεξης εντάσεων. Δυστυχώς, οι ευκαιρίες συναίνεσης δεν φαίνονται να επιτευχθούν, καθώς εξακολουθούν να χάνονται. Ωστόσο, η αύξηση των συγκρούσεων στην περιοχή αποτελεί μείζονα κίνδυνο για αστάθεια. Επομένως, εάν μια προσφορά συνομιλιών με το Ισραήλ την Κύπρο και την Ελλάδα έρχεται τώρα θα είναι σημαντικό να το δούμε ως ευκαιρία, με την προϋπόθεση ότι η Τουρκία θα εγκαταλείψει την πρακτική του εκφοβισμού και των εκβιασμών.

Εν κατακλείδι, η Τουρκία πρέπει να αντιληφθεί ότι χρειάζεται μια ισχυρή συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο. Όχι να βρίσκεται σε συνεχή σύγκρουση. Ωστόσο προτιμά να χρησιμοποιήσει τη σκληρή ισχύ της αμέσως. Δεν προσπαθεί να συνδυάσει τις δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογία και η γεωστρατηγική και να αναζητήσει λύσεις. Μέχρι σήμερα, τις όποιες υποσχέσεις για διάλογο δεν μπορούμε να τις εμπιστευτούμε λόγω των συγκρούσεων στις οποίες συμμετέχει. Μόνο όταν ακολουθήσει βήματα ως αξιόπιστου και δίκαιου παίκτη και ειδικά τώρα που δεν παρουσιάζεται  ισορροπία των προσδοκιών της με τις προοπτικές της Γαλλίας και της Ρωσίας στη Λιβύη, είναι καλύτερο να σταθμίσει τις επιδιώξεις της. Θα πρέπει επίσης να αποφασίσει εάν προτιμά να συνδυάσει το εθνικό της συμφέρον με το συμφέρον συνεργασίας στα ανατολικά της Ανατολικής Μεσογείου.

*Ο Υποναύαρχος ε.α. Δημήτριος Τσαϊλάς είναι Senior Researcher  of Strategy International και Member of Institute for National and international Security,

“Μακεδονία”

της Ευμορφίας Δημητρακοπούλου

Οι τεκτονικές πλάκες των διεθνών σχέσεων κινούνται επικίνδυνα. Είναι κρίσιμο να αντιληφθούμε τι συμβαίνει στον κόσμο, γιατί συμβαίνει, και πως θα επηρεάσει τις ζωές μας. Ζούμε μια στιγμή που γίνεται ιστορία, παρ’ ότι δεν το συνειδητοποιoύμε γιατί είναι απλώς η καθημερινότητά μας. Στο μέλλον θα αποτιμήσουμε το παρόν. Είναι ίσως η πρώτη φορά που σηματοδοτείται με ακρίβεια το τέλος μιας εποχής. Κάποιοι υποστήριζαν ότι αυτό συνέβη το 1989. Τώρα η ανατροπή είναι παγκόσμια υγειονομική, οικονομική, πολιτική, περιβαλλοντική, κοινωνική, πνευματική, εκπαιδευτική, πολιτισμική.

Με ιδεολογικά ευαγγέλια υπό μάλης, “φανατικοί, ριζοσπαστικοί, αντισυμβατικοί, επαναστάτες”, εκμεταλλεύονται την κρίση, προκειμένου να προκαλέσουν χάος. Με  φυλετικά και θρησκευτικά προτάγματα πετούν ευφυολογήματα περί κοινωνικής δικαιοσύνης, θυμίζοντας το «all we need is love». Ωραίο κήρυγμα για το τι μπορούν να καταφέρουν τα ανθρώπινα όντα, αν δεν είναι ανθρώπινα. Οι ιδεολογίες απευθύνονται σε προθύμους, που νομίζουν ότι γυρίζουν τον τροχό της ιστορίας. Δεν τίθεται ζήτημα καπιταλιστικού, σοσιαλιστικού- κομμουνιστικού συστήματος, λευκής ή έγχρωμης υπεροχής, χριστιανικής ή ισλαμικής αντίληψης. Είναι μόνο θέμα εξουσίας. Σε μηδενικό χρόνο οι ΗΠΑ έγιναν το επίκεντρο της μεγαλύτερης κρίσης. Για όσους πιστεύουν στην τύχη “ο από μηχανής θεός”, επενέβη για να διδάξει τι σημαίνει ύβρις. Διαφορετικά η επέμβαση είναι ανθρώπινη. Η κρατική οντότητα που θα αναδιατάξει τις οικονομικές της δυνάμεις άμεσα, διότι δεν υπολογίζει το ανθρώπινο κόστος έχει κάθε συμφέρον από αυτήν την υπόθεση.

Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται στις λεπτομέρειές της, αλλά προσφέρει μοντέλα συμπεριφοράς. Τα κράτη δεν αλλάζουν στόχους και τρόπους. Στις 4 Ιουλίου 1821, εκατό ημέρες μετά την ελληνική επανάσταση, ο αμερικανός πρόεδρος John Q.Adams είπε πως «η Αμερική δεν πηγαίνει στο εξωτερικό αναζητώντας να καταστρέψει τέρατα». Τον επόμενο αιώνα οι ΗΠΑ νίκησαν τρεις φορές τις αυτοκρατορίες του κακού, όπως έγραψε ο Fareed Zakaria. Το 1919, το 1945 και το 1989. Σήμερα το πεδίο της σύγκρουσης μετατοπίστηκε ανατολικότερα, περνώντας από τον ίδιο άξονα. Η ανατολή εκδράμει  στην δύση. 2.500 έτη διδάσκουν ότι η Κίνα δεν άλλαξε τον πολιτισμό ή την φύση της. Από την εποχή του Κομφούκιου τον 5ο π.Χ. αι., για τους Κινέζους «ο κόσμος είχε μόνο έναν παράδεισο  και έναν κυβερνήτη – τον αυτοκράτορα [ή ΓΓ. Του ΚΚΚ]. Όλοι οι μη Κινέζοι  “βάρβαροι” πρέπει να αναγνωρίσουν την Κινέζικη υπεροχή». Η προσπάθεια της προηγούμενης αμερικανικής ηγεσίας να μετεξελιχθεί η Κίνα σε πιο φιλελεύθερο  διεθνή παίκτη απέτυχε. Προφανώς παρέλειψαν να διαβάσουν γιατί ο καπιταλισμός  δεν θα φέρει την δημοκρατία στην Κίνα, του James Mann. Κινέζος, πρώην  αξιωματούχος του υπουργείου εξωτερικών κόμπαζε πρόσφατα στο CGTN ότι η Κίνα έχει τον μεγαλύτερο πληθυσμό παγκόσμια και ουδείς μπορεί να την σταματήσει από το να καταστεί σύντομα η πρώτη οικονομική δύναμη. Η χροιά της φωνής του είχε τον  τόνο της απειλής. Σύντομα θα πρέπει να αποφασίσουμε ποιους θα αφήσουμε και με  ποιους θα πάμε. Θα επικρατήσει η Αρχή της Πρόληψης; Δηλαδή ο κανόνας που λέει:  «προτού συνταχθείς με κάτι πρέπει να καταλάβεις εάν το αποτέλεσμα προκαλεί περισσότερο καλό από κακό»;

Ευμορφία Δημητρακοπούλου

“Μακεδονία”