Αρχική Blog Σελίδα 1810

Υπόθεση Χρυσοχόου: Ένας δρόμος στη Θεσσαλονίκη ξαναδιχάζει την πόλη 80 χρόνια μετά το τέλος της γερμανικής κατοχής

0

Φωτογραφία από τη Θεσσαλονίκη επί γερμανικής κατοχής / Συλλογή Μήτου
ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΡΟΥΣΤΑΛΛΗ

26/10/2022  11:59
Οδός Χρυσοχόου. Ο δρόμος στη Θεσσαλονίκη είχε τη δική του ιστορία αλλά δεν είναι μια από αυτές που θέλει να θυμάται μια πόλη, ακόμα και αν αποτυπώνει την πολυσχιδή ιστορία της. Ίσως, όμως, ακριβώς για αυτό, μια απόφαση του δημοτικού συμβουλίου το 2018 ξύπνησε τα κατοχικά και εμφυλιοπολεμικά φαντάσματα της πόλης 80 χρόνια μετά τα επίμαχα γεγονότα.

Αντίδικοι είναι μέλη της οικογένειας Χρυσοχόου και τρία στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ που κατηγορούνται για προσβολή μνήμης νεκρού. Πρόκειται για τα δύο παιδιά του Χρυσοχόου, Ελένη Σπανού, 90 ετών, και Ιωάννη Χρυσοχόου, 88 ετών, οι οποίοι εκπροσωπούνται από τον εγγονό του, δικηγόρο Θεσσαλονίκης Ηρακλή Σπανό.

Αυτοί κατέθεσαν αγωγή αποζημίωσης, η οποία εκδικάστηκε στις 10 Οκτωβρίου 2022, κατά των δικηγόρων Θεσσαλονίκης Αλέκου  Γρίμπα, 88 ετών, Σπύρου Σακέττα, 82 ετών, και Τριαντάφυλλου Μηταφίδη, 75 ετών. Δικηγόροι των τριών είναι η αναπληρώτρια καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου στο ΑΠΘ Ιφιγένεια Καμτσίδου, σύντροφος του πρώην υπουργού Δικαιοσύνης του ΣΥΡΙΖΑ Νίκου Παρασκευόπουλου, και ο Β. Τσιγαρίδας.

Πώς ξεκίνησε η υπόθεση
Η υπόθεση ξεκίνησε το 2018, όταν το δημοτικό συμβούλιο Θεσσαλονίκης ψήφισε τη μετονομασία της οδού Στρατηγού Αθανασίου Χρυσοχόου σε Αλμπέρτου Ναρ. Ο πρώτος ήταν ο κατοχικός Φρούραρχος Θεσσαλονίκης και ο δεύτερος ένας προοδευτικός διανοούμενος της πόλης, απόγονος επιζώντων του Ολοκαυτώματος. Παρά την εντύπωση που προκαλούν οι ιδιότητες των δύο τιμώμενων προσώπων, η απόφαση δεν ελήφθη ομόφωνα αλλά κατά πλειοψηφία.


Αθανάσιος Χρυσοχόου

Την εποχή που κατέβηκε η μία ταμπέλα από τον δρόμο και ανέβηκε η άλλη, ούτε ο Χρυσοχόου ούτε ο Ναρ ήταν στη ζωή.

Ο Χρυσοχόου, που καταγόταν από το χωριό Πράμαντα της Ηπείρου, απεβίωσε το 1967 στην Αθήνα, όταν ο Ναρ, γέννημα-θρέμμα της Θεσσαλονίκης, μόλις έκλεινε τα 20 χρόνια του. Αλλά το 2018 ήταν και εκείνος ήδη 13 χρόνια πεθαμένος.


H ταμπέλα με το όνομα Χρυσοχόου κατέβηκε, η ταμπέλα Ναρ ανέβηκε
Οι οικογένειές τους δεν ζήτησαν τέτοιες τιμές από τον Δήμο Θεσσαλονίκης. Τον Χρυσοχόου τον έκανε δρόμο το χουντικό δημοτικό συμβούλιο, το 1971, δίνοντας το όνομά του σε έναν ανώνυμο δρόμο απέναντι από τη Σχολή Τυφλών. Και ναι μεν ο δρόμος δεν είχε όνομα, η ευρύτερη γειτονιά όμως είχε ιστορία και μάλιστα βαριά, καθώς κάποτε ήταν αμιγώς εβραϊκή. Τον Ναρ, αντιστοίχως, το δημοτικό συμβούλιο Μπουτάρη, με τους συμβολισμούς να είναι κάτι παραπάνω από προφανείς.

Εκείνη την εποχή, η πόλη άρχισε να αναμετράται με περισσότερη ειλικρίνεια με την εξόντωση του 1/3 του πληθυσμού της. Ήταν μια ευνοϊκή στιγμή και πολιτικά πρόσφορη πρωτοβουλία για την Αριστερά να τιμηθεί ένας Εβραίος, ένας άνθρωπος του πνεύματος, και να περιπέσει στη λήθη «ένας στρατηγός που συνεργάστηκε με τους Γερμανούς», αντί να περάσει στην αντίσταση, όπως έκαναν τόσοι άλλοι. Και θα μπορούσε να είχε γίνει «αναίμακτα», αν κάποιοι δεν ήθελαν να πάρουν μια ιστορική ρεβάνς.

Η ιστορική ρεβάνς
Η πρόταση για τη μετονομασία της οδού υποστηρίχθηκε στο δημοτικό συμβούλιο από τους δικηγόρους Γρίμπα και Σακέττα, μέσω μιας επιστολής, την οποία ανάρτησε στο Facebook ο Τριαντάφυλλος Μηταφίδης. Και οι τρεις είναι παλαιά στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, πρώην δημοτικοί σύμβουλοι, και ο Μηταφίδης, ο οποίος κατέθεσε την αρχική πρόταση στην Επιτροπή Δημοτικού Συμβουλίου για την Ανάδειξη της Ιστορικής Μνήμης της πόλης,  είχε διατελέσει βουλευτής του κόμματος.

Η επιστολή ήταν ένα «κατηγορώ» κατά του Χρυσοχόου: Ότι υπήρξε δεξί χέρι του σφαγέα της πόλης Μαξ Μέρτεν, που εξολόθρευσε τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης στέλνοντάς τους στο Άουσβιτς, ενώ καταδίκασε και σε θάνατο από πείνα μεγάλο μέρος του πληθυσμού της πόλης. Ότι ήταν επίορκος αξιωματικός γιατί τέθηκε υπό τις διαταγές των κατοχικών κυβερνήσεων και των δημίων του Χίτλερ. Ότι προσπάθησε να αποτρέψει την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τις αντιστασιακές δυνάμεις, οπλίζοντας και κινητοποιώντας τους δωσίλογους των Ταγμάτων Ασφαλείας.

Το ύφος της επιστολής γίνεται κατανοητό από τις πρώτες προτάσεις της. «Είναι ιστορική βεβήλωση, άγος, ασέλγεια και τερατώδης απρέπεια να υπάρχουν ακόμα σε δρόμους της μαρτυρικής Θεσσαλονίκης τα ονόματα του κατοχικού φρούραρχου στρατηγού Αθ. Χρυσοχόου και του καθηγητή του Ρωμαϊκού Δικαίου ”φον” Βυζουκίδη, όπως τον αποκαλούσαν οι φοιτητές του».

Ο Γρίμπας υπέγραψε ως «πρώην δημοτικός σύμβουλος, πολιτικός εξόριστος την περίοδο της χούντας, γιος σιδηροδρομικού εκτελεσθέντος από τα στρατεύματα κατοχής». Την εποχή που η Χούντα τιμούσε τον Χρυσοχόου, εκείνος ήταν εξόριστος στη Γυάρο. Ο Σακέττας, ως «πρώην πολιτικός κρατούμενος της χούντας και δημοτικός σύμβουλος Θεσσαλονίκης, γιος του Ταγματάρχη Βασ. Σακέττα, αξιωματικού του ΕΛΑΣ».

Την ίδια ημέρα που έφτασε η παραπάνω επιστολή στο δημοτικό συμβούλιο, ο Μηταφίδης, ο οποίος είχε καταδικαστεί σε ισόβια για την αντιδικτατορική δράση του, είχε διατελέσει δημοτικός σύμβουλος και το 2105 εξελέγη βουλευτής Α’ Θεσσαλονίκης, την ανάρτησε στο Facebook. Για τον λόγο αυτόν συμπεριελήφθη στην αγωγή της οικογένειας Χρυσοχόου.

Η απόφαση του δημοτικού συμβουλίου οδηγήθηκε στα δικαστήρια, όπου η οικογένεια Χρυσοχόου δικαιώθηκε. Και σε λίγες ημέρες, στις 31 Οκτωβρίου, το δημοτικό συμβούλιο της Θεσσαλονίκης, με επικεφαλής έναν άλλον δήμαρχο, τον Κωνσταντίνο Ζέρβα, θα χρειαστεί να λύσει τους κόμπους της Ιστορίας, ενώ ο τοπικός ΣΥΡΙΖΑ ετοιμάζεται να δώσει «τη μάχη των μαχών» για να μην ονομαστεί ξανά η οδός από Ναρ Χρυσοχόου. Και δεν είναι βέβαιο ότι θα περάσει η συμβιβαστική πρόταση να δοθεί το όνομα του Ναρ σε άλλον δρόμο της πόλης.

Η σύγκρουση εκκρεμούσε από το 2016
Προτού εισαχθεί το συγκεκριμένο θέμα στο δημοτικό συμβούλιο της 26ης Μαρτίου 2018, είχε προηγηθεί μια διαδικασία δύο ετών. Το 2016, η Επιτροπή Δημοτικού Συμβουλίου για την Ανάδειξη της Ιστορικής Μνήμης της πόλης έκανε ομόφωνα αποδεκτή τη σχετική πρόταση του μέλους της Τριαντάφυλλου Μηταφίδη. Η απόφαση αυτή προωθήθηκε στην Ε’ Δημοτική Κοινότητα, η οποία την αποδέχθηκε κατά πλειοψηφία.

Στη συνέχεια, τον Ιούλιο του 2017, η απόφαση της Ε’ Δημοτικής Κοινότητας διαβιβάστηκε στην Επιτροπή για την Ονομασία και Μετονομασία Συνοικιών-Οδών και Πλατειών της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας-Θράκης, η οποία ζήτησε περισσότερα στοιχεία και ιστορικές αναφορές για την ανάγκη μετονομασίας της οδού. Τα συμπληρωματικά στοιχεία απεστάλησαν από το Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (ΚΙΘ), το οποία είχε κάνει την αρχική ιστορική μελέτη, στην Ε’ Δημοτική Κοινότητα, η οποία τα εξέτασε και, ξανά κατά πλειοψηφία, επέμεινε στην απόφασή της για τη μετονομασία του δρόμου.

Η συνεδρίαση του Συμβουλίου της Ε’ Κοινότητας πραγματοποιήθηκε στις 12 Ιανουαρίου 2018. Όπως προκύπτει από το σχετικό πρακτικό, ο Μηταφίδης στήριξε την πρότασή του, θεωρώντας την δείγμα σεβασμού στην ιστορία της πόλης, προσκομίζοντας επιπλέον ντοκουμέντα, ενώ ο εγγονός του Χρυσοχόου, Ηρακλής Σπανός, συμφώνησε ότι πρέπει να τιμηθεί ο Ναρ, χωρίς όμως να σπιλωθεί ο δικός του πρόγονος. Χαρακτήρισε μονομερές και μεροληπτικό το κείμενο του ΚΙΘ, παρουσίασε τα δικά του στοιχεία και ζήτησε να επανεξεταστεί το θέμα.

Ο Γιάννης Μπουτάρης τάχθηκε υπέρ της μετονομασίας δρόμων που άλλαξαν όνομα επί Χούντας και επισήμανε ότι η διαδικασία που ακολουθήθηκε ήταν πλήρης και νόμιμη, και ως εκ τούτου ο ίδιος δεν μπορούσε να παρέμβει.

Η παράταξη «Εντάξει» (ΝΔ) υποστήριξε το αίτημα αναβολής της απόφασης, προκειμένου να μελετηθούν λεπτομερέστερα τα νέα στοιχεία του ΚΙΘ, ενώ η «Λαϊκή Συσπείρωση» και η «Ανοιχτή Πόλη» (ΣΥΡΙΖΑ) τάχθηκαν υπέρ της μετονομασίας της οδού. Η «Ελληνική Αυγή για τη Θεσσαλονίκη» δήλωσε ότι θα καταψηφίσει το θέμα και ο επικεφαλής της, Αρτέμης Ματθαιόπουλος, αποχώρησε από τη συνεδρίαση πριν από την ψηφοφορία. Ο σημερινός δήμαρχος Κ. Ζέρβας δήλωσε «παρών».

Η πινακίδα στον δρόμο άλλαξε. Και ο Σπανός προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας κατά της απόφασης του δήμου, το οποίο δήλωσε αναρμόδιο για τη συγκεκριμένη υπόθεση και την παρέπεμψε στο Διοικητικό Εφετείο Θεσσαλονίκης.

Το δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση του δημοτικού συμβουλίου για τη μετονομασία του δρόμου, επειδή έκρινε ότι τα ιστορικά στοιχεία στα οποία βασίστηκε «δεν συνιστούν το στοιχείο του εξαιρετικού και της αναγκαιότητας για τη µετονοµασία, αφού οι ιστορικές αναφορές και πληροφορίες για το πρόσωπο και τη δράση του Στρατηγού Αθανασίου Χρυσοχόου είναι αντικρουόµενες και αντιφατικές».

Επίσης, στράφηκε δικαστικά κατά των Σακέττα, Γρίμπα και Μηταφίδη με αγωγή αποζημίωσης ύψους 200.000 από τον καθένα. Ο ΣΥΡΙΖΑ Θεσσαλονίκης και ο Σύλλογος Εξορισθέντων-Φυλακισθέντων Αντιστασιακών (ΣΦΕΑ) 1967-1974 ξεσηκώθηκαν για τις εξοντωτικές απαιτήσεις της οικογένειας Χρυσοχόου αλλά και επειδή, όπως δήλωσαν μέλη του, οι απόγονοι του στρατηγού δεν μπορούν να είναι τιμητές και να μηνύουν αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης.

«Η μνήμη είναι ζωντανή, η Ιστορία δεν δικάζεται» αναγράφει το πανό του συλλόγου ΣΦΕΑ, που ξεσηκώθηκε για τις εξοντωτικές απαιτήσεις της οικογένειας Χρυσοχόου.
Η ιδιόμορφη περίπτωση Χρυσοχόου
Για να καταλάβει κανένας γιατί προκλήθηκε αυτή η τόσο έντονη διαμάχη, είναι απαραίτητο να γνωρίζει το ιστορικό της υπόβαθρο.

Ο Αθανάσιος Χρυσοχόος ήταν ανώτατος αξιωματικός του ελληνικού στρατού. Μετείχε στους Βαλκανικούς πολέμους 1912-1913 και στο Μακεδονικό Μέτωπο το 1918, στη Μικρασιατική Εκστρατεία και στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο, ως επιτελάρχης του μετέπειτα κατοχικού πρωθυπουργού Τσολάκογλου.

Ο Χρυσοχόου δεν ήταν ούτε ο μόνος που είχε κρατική θέση στη διάρκεια της Κατοχής ούτε ο πιο σημαντικός. Γιατί λοιπόν γίνεται τόσος ντόρος για εκείνον;

Η πρώτη έκθεση που θα κατατόπιζε τις τοπικές αρχές για τη δράση του παραγγέλθηκε στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (ΚΙΘ), το οποίο συνδέεται με το δήμο Θεσσαλονίκης, και τη συνέταξε ο ιστορικός Θεοδόσης Τσιρώνης. Ο κ. Τσιρώνης, υποχρεώθηκε μετά από το αίτημα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης και τις διαμαρτυρίες του Σπανού να στείλει συμπληρωματικά στοιχεία στην έκθεση που κατέθεσε. Στη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου που έλαβε την τελική απόφαση για την μετονομασία της οδού, το 2018, η πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου Καλυψώ Γούλα, επισήμανε ότι τα συμπληρωματικά στοιχεία δεν προσθέτουν κάτι παραπάνω και ότι αποτελούν λεπτομερέστερη ανάλυση των αρχικών 32 σελίδων της έκθεσης του ΚΙΘ.

Οι δύο εκθέσεις του Κέντρου Ιστορίας Θεσσαλονίκης 
Όποιος διαβάσει τη συγκεκριμένη έκθεση αντιλαμβάνεται ότι δεν είναι ουδέτερη, χωρίς όμως να παραποιεί τα γεγονότα. Απλώς άλλα τα παραθέτει εκτενέστερα και άλλα τα προσπερνά με συντομία. Ο Τσιρώνης, ο οποίος βρίσκεται σε γονεϊκή άδεια ενός έτους και δεν μπορέσαμε να επικοινωνήσουμε μαζί του, δεν περιγράφει τη δράση ενός δοσίλογου, αλλά ενός σφοδρού αντικομμουνιστή, ο οποίος βρισκόταν σε σύγκρουση με το ΕΑΜ και το ΚΚΕ και ανεχόταν τους Γερμανούς που επίσης πολεμούσαν το ΕΑΜ.

Στην έκθεση αναφέρεται ότι στα τέλη Ιουλίου 1941, ο Χρυσοχόου διορίστηκε από την κατοχική κυβέρνηση Γενικός Επιθεωρητής Νομαρχιών Μακεδονίας, εν γνώση των γερμανικών Αρχών Κατοχής και πιθανόν με την έγκριση της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης. Στα επίσημα καθήκοντά του ήταν η δημόσια ασφάλεια και στα ανεπίσημα ο συντονισμός των δράσεων κατά της βουλγαρικής και, δευτερευόντως, της ρουμανικής προπαγάνδας. Όταν τον Σεπτέμβριο του 1941 άλλαξε ο Γενικός Διοικητής Μακεδονίας, ο Χρυσοχόου, σύμφωνα με τον Τσιρώνη, σχεδιάζοντας χωρίς την κάλυψη του ανωτέρου του, έστειλε τον Μάρτιο του 1942 μια εγκύκλιο στους νομάρχες και επάρχους της δικαιοδοσίας του, μέσω της οποίας απέκλειε κάθε ενδεχόμενο άσκησης βίας και επαινούσε την «φιλελληνική» στάση των Γερμανών, απέναντι στους οποίους προέτρεπε τον πληθυσμό να επιδεικνύει υπάκουη και νομιμόφρονα στάση. Αυτή η εγκύκλιος έγινε, μεταξύ άλλων, αιτία πολιτικής και δικαστικής αντιπαράθεσης, το 2021.

Στην έκθεση του ΚΙΘ αναφέρεται επίσης ότι ο Χρυσοχόου είχε καταγγελθεί από ΕΑΜ και το ΚΚΕ για τη δράση του ενάντια στο ΕΑΜικό αντιστασιακό κίνημα, που τον χαρακτήριζε «όργανο της Γκεστάπο». «Εντός αυτού του κλίματος, ο Χρυσοχόου εξελίχθηκε σε έναν από τους κορυφαίους ιδεολογικούς και πολιτικούς εχθρούς του ΚΚΕ και του ΕΑΜ στη Μακεδονία, στον οποίο αποδίδεται από την φιλικά προσκείμενη στην Αριστερά βιβλιογραφία, η υποκίνηση σχεδόν όλων των αντικομμουνιστικών κινήσεων στη Βόρεια Ελλάδα» (…) Σε όλη την περίοδο της Κατοχής, ο Χρυσοχόου ταυτίστηκε από το ΕΑΜ με το κατοχικό κράτος και τον δοσιλογισμό», σημειώνει η έκθεση του ΚΙΘ.

Στο ίδιο κείμενο, περιγράφεται η συμμετοχή του σε μη ΕΑΜικές αντιστασιακές οργανώσεις όπως η οργάνωση «Ζευς», των βρετανικών μυστικών υπηρεσιών, το ογκώδες αρχείο της οποίας  υπάρχει στο ΚΙΘ, μέσω της οποίας έστελνε πληροφορίες στην εξόριστη ελληνική κυβέρνηση. Επίσης, συμμετείχε και σε δύο ακόμα κατασκοπευτικές ομάδες της Θεσσαλονίκης, οι οποίες συνεργάζονταν με την μυστική υπηρεσία των ΗΠΑ OSS. Στη «Ζευς» ήταν ο «συνεργάτης υπ΄ αριθμόν 3», άρα θεωρούνταν σημαντικός πληροφοριοδότης.  Το φθινόπωρο του 1943 ζήτησε ο ίδιος να παραιτηθεί από τη θέση του Γενικού Επιθεωρητή Νομαρχιών, αλλά αντέδρασε τόσο η κατοχική κυβέρνηση Ράλλη όσο και οι Βρετανοί και στη συνέχεια ο Χρυσοχόου επανήλθε με νέο αίτημα στην κυβέρνηση της Αθήνας να του ανατεθεί στρατιωτικός ρόλος. Τον Φεβρουάριο του 1944 ανέλαβε καθήκοντα ως επικεφαλής της Στρατιωτικής Διοίκησης Θεσσαλονίκης (Φρούραρχος Θεσσαλονίκης).

Στις 2 Σεπτεμβρίου 1944 διορίστηκε Γενικός Διοικητής Μακεδονίας από την κυβέρνηση Ράλλη με την έγκριση των Γερμανικών Αρχών στη Θεσσαλονίκη, αλλά αποδέχθηκε τη θέση στις 7 Οκτωβρίου έπειτα από την ενημέρωση (αλλά όχι έγκριση) των Βρετανών και τις πιέσεις που δέχθηκε από το Εθνικό Κέντρο Μακεδονίας. «Η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση, απαντώντας σε σχετικό σήμα της οργάνωσης ”Ζευς” δεν ενέκρινε τον διορισμό Χρυσοχόου», γράφει η έκθεση του ΚΙΘ. «Σήμα σας τρία-εννέα. Παπανδρέου ο ίδιος δηλοί αδυνατεί συμφωνήσει ή εγκρίνει διορισμόν Χρυσοχόου παρά Ράλλη. Δέον υπακούσει διαταγάς κυβερνητικού εκπροσώπου. STOP», γράφει το τηλεγράφημα. Κατόπιν αυτού, συνεχίζει η έκθεση του ΚΙΘ, ο επικεφαλής της «Ζευς» του ζήτησε να παραιτηθεί, η απάντηση του Χρυσοχόου του φάνηκε προκλητική και τηλεγράφησε στο Συμμαχικό Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής ότι διακόπτουν κάθε επαφή μαζί του. Και τα δύο παραπάνω τηλεγραφήματα έφτασαν στο δικαστήριο το 2021.

Η σοβαρότερη κατηγορία για τον Χρυσοχόου ήταν ότι τον Φεβρουάριο του 1959 κατέθεσε ως μάρτυρας υπεράσπισης στη δίκη του Μαξ Μέρτεν, του κύριου υπεύθυνου για την εξόντωση της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης.

Ο Μέρτεν καταδικάστηκε από το Ειδικό Στρατοδικείο Εγκλημάτων Πολέμου, για την εξόντωση των Εβραίων, τη διαρπαγή των περιουσιών τους και την τυμβωρυχία του νεκροταφείου τους. Ως αποδεικτικά στοιχεία της μαρτυρίας Χρυσοχόου παρατίθενται δημοσιεύματα εφημερίδων της εποχής.

Μεταξύ των συμπληρωματικών στοιχείων που έστειλε ο Τσιρώνης, περιλαμβάνεται λεπτομερώς το βούλευμα του Ιουνίου 1945, του Εφετείου Θεσσαλονίκης (Δικαστήριο Δοσιλόγων), βάσει του οποίου απαλλάχθηκε ο Χρυσοχόου από τις βαριές κατηγορίες που του αποδόθηκαν για συνεργασία με τους Γερμανούς και καθοδήγηση των Ταγμάτων Ασφαλείας.

Το γεγονός ότι ο Τσιρώνης κατέθεσε συμπληρωματική έκθεση θεωρήθηκε από το Διοικητικό Εφετείο Θεσσαλονίκης ως δείγμα ότι ο ιστορικός του ΚΙΘ δεν στηρίχθηκε «σε ιστορικώς γενικά αποδεκτά στοιχεία».

Τι υποστηρίζει η πλευρά ΣΥΡΙΖΑ
Όμως και η άλλη πλευρά, των τριών στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ, στα γραπτά του Φλάισερ στηρίζει μέρος των επιχειρημάτων της. Συγκεκριμένα, στις σελίδες 11 και 303-304 του βιβλίου «Στέμμα και Σβάστικα. Η Ελλάδα της κατοχής και της Αντίστασης» (Εκδόσεις Παπαζήση), στις οποίες αναφέρει ότι ο Γενικός Επιθεωρητής Μακεδονίας Αθανάσιος Χρυσοχόου, διαμαρτυρήθηκε στη γερμανική διοίκηση ότι μόνο Έλληνες στέλνονταν για καταναγκαστική εργασία. Και ότι ύστερα από αυτή τη διαμαρτυρία ξεκίνησε η καταναγκαστική εργασία των Εβραίων που οδήγησε στην εξόντωσή τους.

Επίσης, σημειώνουν ότι την ίδια άποψη έχει η πλειονότητα των ιστορικών (Φρ. Αμπατζοπούλου, Μαρκ Μαζάουερ, Alfrend Knopf, Μ. Καβάλα, Hans Safrian, Λ. Σαλτιέλ, Άννα-Μαρία Δρουμπούκη κ.α.). Ακόμα, σχετικά με την κατάθεση του Χρυσοχόου ως μάρτυρα υπεράσπισης του Μέρτεν, δεν μένουν μόνο στο δημοσίευμα της εφημερίδας «Μακεδονία», το οποίο διέψευσε με επιστολή του ο ίδιος ο Χρυσοχόου εκείνη την εποχή και την επικαλείται ο Σπανός, αλλά παραθέτουν αντίστοιχα δημοσιεύματα και άλλων εφημερίδων, όπως της «Καθημερινής», της «Ελευθερίας», των «Νέων», της «Αυγής». Επικαλούνται το λήμμα «Αθανάσιος Χρυσοχόου» της Wikipedia, στο οποίο ο Χρυσοχόου αναφέρεται ως συνεργάτης των ναζί, όπως και δημοσίευμα σε ιστότοπους, μεταξύ των οποίων το left.gr, στην «Εφημερίδα των Συντακτών» και στην εκπομπή «Μηχανή του Χρόνου».

Η έκθεση Χεκίμογλου
Όταν εκδόθηκε η απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Θεσσαλονίκης, η δημοτική αρχή Ζέρβα ανέθεσε στον Ευάγγελο Χεκίμογλου, πρώην Έφορο του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, να συντάξει νέα έκθεση για τον Χρυσοχόου.

Η πλευρά του ΣΥΡΙΖΑ θεωρεί μεροληπτική την έκθεση αυτή, λέγοντας ότι παραγγέλθηκε σε έναν ιδιώτη, και ότι κατατέθηκε στην Ε’ Δημοτική Κοινότητα, 20 λεπτά πριν από τη συνεδρίαση, στην οποία αποφασίστηκε η συμμόρφωση με την απόφαση του δικαστηρίου.

Κατά τον Χεκίμογλου, ο Χρυσοχόου προκαλεί τέτοια αντιπαράθεση επειδή άφησε πίσω του επτά τόμους με τεκμήρια για την περίοδο της ξενικής κατοχής στη Μακεδονία, οπότε προκάλεσε το ενδιαφέρον των ιστοριογράφων.

«Αντίθετα, άλλα πρόσωπα που διαδραμάτισαν σοβαρότερο πολιτικό ρόλο στη Γενική Διοίκηση Μακεδονίας επί κατοχής, όπως οι γενικοί διοικητές Νικόλαος Ραγκαβής και Βασίλειος Σιμωνίδης, ή ο γενικός γραμματέας της Γενικής Διοίκησης Χρήστος Τέντζος, οι οποίοι ήταν ιεραρχικώς ανώτεροι του Α. Χρυσοχόου, έχουν προσελκύσει ελάχιστο ή μηδαμινό ενδιαφέρον».

Στην μελέτη του ο Χεκίμογλου επισημαίνει ότι το αίτημα της μετονομασίας της οδού Στρατηγού Αθανασίου Χρυσοχόου βασίστηκε στην ηθική και πολιτική απαξίωση  του τιμηθέντος, με βάση (α) επιλεκτική και αποσπασματική χρήση ιστορικών δεδομένων, (β) ανακρίβειες (γ) έννοιες και ορολογία που παραπέμπουν στις αντιπαλότητες της κατοχικής περιόδου».

Ο ίδιος επισημαίνει, επίσης, ότι μέχρι το 1974 κυριάρχησε στο πολιτικό σύστημα η αντικομμουνιστική προσέγγιση της κατοχικής περιόδου, ενώ μετά την μεταπολίτευση η φιλοΕΑΜική προσέγγιση,  ως πολιτικά πιο αποδοτική, δίνοντας την ευκαιρία στην Ακρα Δεξιά να οικειοποιηθεί την αντικομμουνιστική αφήγηση. «Την τελευταία εικοσαετία, μια νέα γενιά ιστοριογράφων έθεσε θέματα επανεξέτασης της κυρίαρχης ΕΑΜικής ερμηνείας της κατοχής», η οποία δεν ήταν μια ενιαία κατάσταση, περιλαμβάνει πολλά γεγονότα και αλλεπάλληλες μεταβολές.

Με τον δοσιλογισμό στην Ελλάδα ασχολήθηκε επισταμένως ο ιστορικός Στράτος Δαρδανάς, ο οποίος στα βιβλία του δεν περιέλαβε την περίπτωση Χρυσοχόου. Ο μόνος που ασχολήθηκε σε βάθος με τη δράση του κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής είναι ο ιστορικός Βάιος Καλογρηάς, και το έργο του αποτέλεσε τη βάση αναφοράς τόσο για τη μελέτη του Τσιρώνη όσο και του Χεκίμογλου.

Το βασικό συμπέρασμα του Καλογρηά ήταν ότι: «… η πολιτική του (Χρυσοχόου) δεν αποσκοπούσε στην εξυπηρέτηση γερμανικών συμφερόντων, αλλά στη διατήρηση του κρατικού μηχανισμού και στη διαφύλαξη του ελληνικού εθνικού χαρακτήρα της Μακεδονίας».

«Ο Α. Χρυσοχόου εντάχθηκε ενεργά σε μια από τις αντιμαχόμενες πλευρές της κατοχικής περιόδου. Έδρασε εναντίον του ΚΚΕ, το οποίο κατηγόρησε για πατριδοκαπηλία, συνεργασία με τους Βούλγαρους και σκευωρία κατά του έθνους.  Αντίστοιχα το ΚΚΕ τον κατηγόρησε για προδοσία και συνεργασία με τους Γερμανούς (…) Το προπολεμικό ελληνικό κράτος είχε ως θεμέλιο την καταπολέμηση του κομμουνισμού. Σε αυτό το πλαίσιο κινήθηκε ο Α. Χρυσοχόου. Εξέφρασε την οπτική της αστικής τάξης και της δημοσιοϋπαλληλίας του μακεδονικού χώρου απέναντι στη γερμανική κατοχή». Η οπτική αυτή ήταν η συνέχιση της λειτουργίας του ελληνικού κράτους και η αποτροπή απόσχισης τμημάτων της ελληνικής επικράτειας προς όφελος της Βουλγαρίας.

Εκείνη την εποχή, γράφει ο Χεκίμογλου,  η βουλγαρική προπαγάνδα θεωρήθηκε μεγαλύτερος κίνδυνος από την γερμανική κατοχή, η οποία αντιμετωπίστηκε ως προσωρινή κατάσταση. Για την απόκρουση της βουλγαρικής προπαγάνδας θεωρήθηκε ότι θα έπρεπε οι Έλληνες να τηρήσουν την νομιμότητα έναντι των γερμανικών αρχών, και ότι η ακούσια ανταρτοποίηση που ακολουθούσε ο ΕΛΑΣ, αναγκάζοντας χωρικούς να καταφεύγουν στις μονάδες του, έβλαπτε την πολιτική της «νόμιμης αντίστασης» και θα περιόριζε τις δυνατότητες άσκησης αντιβουλγαρικής προπαγάνδας.

Για τον λόγο αυτόν ο Α. Χρυσοχόου ήλθε σε διάσταση με την αποτελούμενη κυρίως από αξιωματικούς οργάνωση «Υπερασπισταί Βορείου Ελλάδας», που το 1942 μετονομάστηκε «Πανελλήνιος Απελευθερωτική Οργάνωσις» (ΠΑΟ), όταν αυτή επιχείρησε να βγάλει ένοπλες ομάδες στην ύπαιθρο.

Σχετικά με τις κατηγορίες για δωσιλογισμό,  το 1945 και το 1946 εκδόθηκαν τρία απαλλακτικά βουλεύματα για τον Χρυσοχόου, από το Συμβούλιο Εφετών με πρόεδρο τον εφέτη Εμμανουήλ Μανωλεδάκη. Στο πρώτο από αυτά αναφέρεται το πιστοποιητικό της 31ης Μαίου 1945, του Γενικού Στρατηγείου Δυνάμεων Μέσης Ανατολής, το οποίο βεβαιώνει ότι ο Χρυσοχόου υπηρέτησε «μετά πίστεως και αφοσιώσεως την συμμαχική υπόθεση κατά το χρονικόν διάστημα από του Δεκεμβρίου 1942 μέχρις Οκτωβρίου 1944 και διά των υπηρεσιών τούτων συνεισέφερεν εις την απελευθέρωσιν της Ευρώπης». Εκείνη την εποχή δεν εκδόθηκε καμία καταδικαστική απόφαση κατά του Χρυσοχόου.

Ο Χεκίμογλου σημειώνει επίσης ότι ο Χρυσοχόου δεν είχε σχέση με την υποχρεωτική εργασία των εβραίων το 1943. Η κατηγορία αυτή στηρίζεται σε ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Χάγκεν Φλάισερ «Στέμμα και σβάστικα», που απέδωσε εκ παραδρομής στον Χρυσοχόου την πρωτοβουλία για τον εξαναγκασμό του εβραϊκού πληθυσμού της Θεσσαλονίκης σε υποχρεωτική εργασία.

Στο βιβλίο του ο Φλάισερ δημοσιεύει και το γερμανικό έγγραφο, και αυτό δεν αναφέρει τον Χρυσοχόου ούτε ονομαστικά ούτε με την ιδιότητά του (γενικός επιθεωρητής νομαρχιών).

Αντίθετα, αναφέρει συμφωνία με τον «Έλληνα γενικό διοικητή Μακεδονίας», που ήταν ο Βασίλειος Σιμωνίδης. «Δυστυχώς, την λανθασμένη πληροφορία του κ. Φλάισερ έχουν επαναλάβει πολλοί νεότεροι ιστοριογράφοι, με εξαίρεση τον Μαρκ Μαζάουερ», σημειώνει ο Χεκίμογλου.

Επιπλέον, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν υπάρχουν στοιχεία ότι ο Χρυσοχόου είχε σχέση με τον καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου και με τον εκτοπισμό των εβραίων Θεσσαλονικέων στην Πολωνία. Ο Χρυσοχόου κατέθεσε ως μάρτυρας το 1959 στο ειδικό στρατοδικείο εγκληματιών πολέμου, στη δίκη εναντίον του Μαξιμιλιανού Μέρτεν, Γερμανού αξιωματούχου.

«Ο Τύπος της εποχή εξέλαβε την κατάθεση του ως θετική για τον κατηγορούμενο, και τον μεταχειρίστηκε ως συνεργάτη του, ενώ από τα πρακτικά της δίκης φαίνεται ότι ήταν μάρτυρας κατηγορίας και όχι υπεράσπισης του Μέρτεν», παρατηρεί ο Χεκίμογλου.

Το συμπέρασμα του Χεκίμογλου είναι ότι ο Χρυσοχόου «έπραξε το, κατά την αντίληψή του, καθήκον στην περίοδο της Κατοχής, με παρότρυνση και αποδοχή του αστικού κόσμου (Εκκλησίας, πολιτικών, φορέων). Η δράση του δημιούργησε πολιτικούς αντιπάλους, κυρίως από την ΕΑΜική πλευρά, που τον κατηγόρησαν για συνεργασία με τους Γερμανούς. Παραπέμφθηκε στη δικαιοσύνη, η οποία τον δικαίωσε. Στη συνέχεια το κράτος τον τίμησε με προαγωγή στον βαθμό του υποστράτηγου, με επίσημη ανάθεση διενέργειας αντικομουνιστικής προπαγάνδας από τον κρατικό ραδιοσταθμό και με τον διορισμό στη θέση του αντιπροέδρου του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού. … Η συντηρητική παράταξη τον τίμησε ορίζοντάς τον ως υποψήφιο στις κοινοβουλευτικές εκλογές του 1951 (Λαϊκό Κόμμα) και του 1958 (ΕΡΕ). Με δυο λόγια είχε υψηλό βαθμό αποδοχής από τον κοινωνικό και πολιτικό χώρο τον οποίο υπηρέτησε».

«Μνημοκτόνοι» εναντίον «αναθεωρητών» στο δημοτικό συμβούλιο
Η σύγχρονη δίκη του Χρυσοχόου, όσο ιστορικά παράδοξη και αν φαίνεται, θα γίνει στο τέλος του μήνα, αν δεν αναβληθεί για επόμενη συνεδρίαση, και μάλιστα από ένα αναρμόδιο σώμα: το δημοτικό συμβούλιο Θεσσαλονίκης.

Μέλη της παράταξης «Ανοιχτή πόλη» επιμένουν ότι ακόμα και αν πρόκειται για αμφιλεγόμενη προσωπικότητα δεν υπάρχει κανένας λόγος να συνεχίσει να τον τιμά η πόλη, ο Μηταφίδης θεωρεί την απόφαση του δικαστηρίου «κατάπτυστη», ο ΣΥΡΙΖΑ Θεσσαλονίκης μιλά για «μνημοκτονία» και για αποφάσεις που «”ξεπλένουν” την εθνικά επιλήψιμη δράση του Αθ. Χρυσοχόου.

Και ο πρώην δήμαρχος Γιάννης Μπουτάρης δηλώνει ότι «η ιστορία της πόλης έχει καταδικάσει τον Χρυσοχόου ως συνεργάτη των Γερμανών», ό,τι και αν λένε τα δικαστήρια.

Οι υπόλοιποι αποφεύγουν να μιλήσουν για το θέμα, επωνύμως τουλάχιστον, αν και στο δημοτικό συμβούλιο αναγκαστικά θα τοποθετηθούν δημοσίως όλες οι πλευρές και έχει μεγάλο ενδιαφέρον τι θα πουν.

iefimerida.gr

Άρθρο του Χρ. Ροζάκη στην «Κ»: Η Λωζάννη, η Λιβύη και η διέξοδος

6

Το ελληνικό νομικό οπλοστάσιο για την αποστρατιωτικοποίηση και τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις εξελίσσονται αρνητικά και επικίνδυνα. Οι τελευταίες ενδείξεις δεν αφήνουν περιθώρια αισιοδοξίας, καθώς τόσο η νέα επιστολή της Τουρκίας προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, όσο και οι νέες συμφωνίες με τη Λιβύη επιβαρύνουν περαιτέρω το εξαιρετικά δυστοπικό τοπίο στις σχέσεις των δύο χωρών.

Η επιστολή της Τουρκίας, μέσω του μόνιμου αντιπροσώπου της στον ΟΗΕ, Φεριντούν Σινιρλίογλου (ο οποίος είναι από τους καλύτερους και πιο διαλλακτικούς διπλωμάτες της γειτονικής μας χώρας, και ο οποίος είχε διατελέσει συνομιλητής με τον Ελληνα ομόλογό του κατά τη διάρκεια του προηγούμενου κύκλου των διερευνητικών επαφών), περιέχει μια σειρά από διαπιστώσεις που εύκολα ανατρέπονται από την ελληνική πλευρά.

Άρθρο του Χρ. Ροζάκη στην «Κ»: Η Λωζάννη, η Λιβύη και η διέξοδος-1

Για τη συνθήκη του 1923

Ο μόνιμος αντιπρόσωπος ισχυρίζεται ότι ο κύριος στόχος της Συνθήκης Ειρήνης της Λωζάννης του 1923, και της Συνθήκης Ειρήνης των Παρισίων του 1947 δεν είναι να καθιερώσει, όπως η Ελλάδα ισχυρίζεται, «μόνιμα σύνορα και εδαφικούς νομικούς τίτλους των αναφερομένων κρατών (σ.σ. της Ελλάδας και της Τουρκίας)», αλλά να τερματίσει την κατάσταση πολέμου και να καθιερώσει γενική ειρήνη και φιλικές σχέσεις ανάμεσα στους εμπολέμους. Συνεπώς ο σκοπός αυτός μετέβαλε την ισορροπία της Συνθήκης, δίνοντας βαρύτητα στην αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου.

Η Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάννης, όμως, όπως και κάθε συνθήκη ειρήνης που διαμορφώνει εδαφικό καθεστώς, ασχολείται με την αποκατάσταση της ειρήνης δευτερευόντως, αφού το κύριο μέλημά της είναι να καθορίσει νέα σύνορα ανάμεσα στους πρώην αντιμαχόμενους και να αποδώσει εδάφη σε αυτούς. Με τον τρόπο αυτόν λύεται και το πρόβλημα της αποκατάστασης της ειρήνης οριστικά. Κι εξάλλου για τον λόγο αυτόν περιβάλλεται τον χαρακτήρα μιας αντικειμενικής συμφωνίας, που έχει ως πρώτιστο χαρακτηριστικό ότι έχει erga omnes αποτελέσματα, δηλαδή μπορεί να γίνει αντικείμενο επίκλησης και από κράτη που δεν μετέχουν σε αυτήν και να δεσμεύει τρίτα κράτη. Το ίδιο συμβαίνει και με τη Συνθήκη των Παρισίων, που έχει τα ίδια χαρακτηριστικά με αυτά της Συνθήκης Ειρήνης της Λωζάννης.

Στη συνέχεια ο Τούρκος μόνιμος αντιπρόσωπος αναφέρεται στο ελληνικό επιχείρημα ότι οι συνθήκες αυτές υπακούουν στην αρχή της σταθερότητας και της τελικότητας (finality) των συνοριακών ρυθμίσεων, που ενυπάρχουν ανεξάρτητα αν οι συνθήκες αυτές εξαφανιστούν. Και διερωτάται κατά πόσον η αποστρατιωτικοποίηση που επίσης προβλέπεται από τις εν λόγω συνθήκες δεν έχει την ίδια τύχη με τα συνοριακά καθεστώτα.

Εχουμε επανειλημμένως τονίσει ότι η αποστρατιωτικοποίηση είναι, από τη φύση της, ένα προσωρινό καθεστώς, το οποίο καθιερώνεται, για χάρη της ειρήνης και της ασφάλειας, σε περίπτωση τερματισμού των εχθροπραξιών, είτε και στους δύο πρώην εμπολέμους είτε σε ένα εξ αυτών, με την προοπτική να αποτραπεί η επανέναρξη των εχθροπραξιών. Και ότι η ισχύς των εν λόγω διατάξεων παύει να υφίσταται με την επικράτηση ενός φιλικού κλίματος των πρώην εμπολέμων. Στην περίπτωση της Ελλάδας και της Τουρκίας αυτή η αλλαγή κλίματος επισυμβαίνει στη δεκαετία του ’30 του περασμένου αιώνα, όταν με τη Συμφωνία Ελ. Βενιζέλου – Μουσταφά Κεμάλ (1930) εξομαλύνθηκαν πλήρως οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και, συνεπώς, απομακρύνθηκε ο φόβος για ενδεχόμενη επανάληψη των εχθροπραξιών.

Αναφορικά, τώρα, με τη Σύμβαση της Λωζάννης για τα Στενά, που αποστρατιωτικοποιούσε τις ακτές των Δαρδανελλίων, ομού με τα τουρκικά νησιά της Ιμβρου, Τενέδου και των Λαγουσών, ενώ από την ελληνική πλευρά αποστρατιωτικοποιούσε τα νησιά Λήμνο και Σαμοθράκη, θα πρέπει να αναφέρουμε ότι η σύμβαση αυτή αντικαταστάθηκε συνολικά από τη Συνθήκη του Μοντρέ το 1936, συμπαρασύροντας όλες τις διατάξεις της Σύμβασης της Λωζάννης. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει διάταξη στη Συνθήκη για κατάργηση της αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών, ενώ υπάρχει αντίστοιχα για τα τουρκικά, είναι μικρής σημασίας, καθώς μια καταργημένη συμφωνία δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα. Κάτι που και οι Τούρκοι είχαν δεχτεί τη δεκαετία του ’30.

Για το δικαίωμα άμυνας

Ο μόνιμος αντιπρόσωπος ισχυρίζεται εν συνεχεία ότι η παραχώρηση των νησιωτικών εδαφών στην Ελλάδα έγινε με τον όρο της αποστρατιωτικοποίησής τους. Αυτό είναι απολύτως ανακριβές. Η εδαφική κυριαρχία δεν υπόκειται σε όρους, παρά μόνον όταν αυτοί είναι σαφώς προσδιορισμένοι και προκύπτουν από μια ρητή αναφορά της δέσμευσης που εγκλείει. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει στις παραπάνω αναφερόμενες συνθήκες ειρήνης.

Aν το νέο μνημόνιο τεθεί σε εφαρμογή, μπορεί να αφορά περιοχές που είτε συμπίπτουν με την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία είτε βρίσκονται στις υπό ελληνική διεκδίκηση περιοχές.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι η ελληνική επιχειρηματολογία ότι η στρατιωτικοποίηση των νησιών αποτελεί προληπτική άμυνα (preemptive self defence, anticipatory self defence), δεν ανταποκρίνεται πλήρως στη λειτουργικότητα του όρου. Ο όρος έχει χρησιμοποιηθεί για να δικαιολογήσει ένοπλη επέμβαση από κράτος εις βάρος τρίτου κράτους πριν από την επίθεση από το τελευταίο. Δεδομένου ότι το Αρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ προβλέπει ότι το δικαίωμα της άμυνας προκύπτει από τη στιγμή που ένα κράτος δεχτεί επίθεση από ένα άλλο. Στην περίπτωση της Ελλάδας, η πραγματικότητα είναι πως υπάρχουν προπαρασκευαστικές ενέργειες, με δεδομένο την ύπαρξη της 4ης Στρατιάς στην άλλη πλευρά του Αιγαίου, με αποβατικές δυνατότητες, που φαίνεται ότι θα ενισχυθούν περαιτέρω. Δεν πρόκειται, πάντως, για προληπτική άμυνα, αλλά για ενέργειες που κατατείνουν στην οχύρωση των νησιών, για να αντιμετωπίσουν μια ενδεχόμενη επίθεση από τον γείτονα.

Τέλος, ο κ. Σινιρλίογλου αναφέρεται στην ανάγκη μιας συνολικής επίλυσης των προβλημάτων μεταξύ των δύο χωρών, σύμφωνα με το Αρθρο 33 του Καταστατικού του ΟΗΕ. Και προτείνει στην Ελλάδα να σταματήσει εχθρική πολιτική ρητορεία και να καθίσει στο τραπέζι του διαλόγου για να λυθούν τα προβλήματα. Εσκεμμένως θέλει να αγνοεί ότι η εμπρηστική ρητορεία του προϊσταμένου κ. Ερντογάν και των παρακείμενων του αναγκάζει την Ελλάδα σε μετριοπαθείς απαντήσεις, που καμία σχέση δεν έχουν με το μένος που διακρίνει τις τουρκικές δηλώσεις.

Για το νέο μνημόνιο

Ερχομαι τώρα στη δεύτερη έκφραση της αυξανόμενης προκλητικότητας της Τουρκίας. Μόλις την περασμένη Τρίτη (4/10) έγινε γνωστό πως οι δύο χώρες, Τουρκία και Λιβύη, υπέγραψαν μνημόνιο με συνοδευτικά πρωτόκολλα, σε εκτέλεση του τουρκολιβυκού μνημονίου, αναφορικά με γεωτρήσεις και άλλες τεχνικές ενέργειες. Αλλά το ακριβές περιεχόμενο δεν έχει γίνει γνωστό.

Το νέο μνημόνιο κινητοποίησε την Αθήνα, γιατί ήταν μια πρώτη ένδειξη ότι το μνημόνιο είναι ζωντανό, και ότι σύντομα θα παραγάγει αποτελέσματα. Κάτι που η Αθήνα δεν είχε υπολογίσει, δεδομένης της μακράς χρονικής σιγής, όπου το μνημόνιο παρέμενε ανενεργό. Και οι ΗΠΑ αντέδρασαν, επισημαίνοντας προς τη Λιβύη τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις διατάξεις του οδικού Χάρτη για τον Πολιτικό Διάλογο στη Λιβύη (LPDF), που ορίζει ότι η παραπάνω χώρα δεν πρέπει να εξετάζει τη σύναψη συμφωνιών που βλάπτουν τη σταθερότητα των εξωτερικών της σχέσεων ή επιβάλλουν μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις. Με δεδομένο την προσωρινότητα της κυβέρνησης, της οποίας η θητεία έχει προ πολλού λήξει, και την αντίθεσή της με τη λιβυκή Βουλή, η οποία έχει πάρει ριζικά αντίθετες θέσεις με το πρωτογενές μνημόνιο Τουρκίας – Λιβύης.

Το πρωτογενές τουρκολιβυκό μνημόνιο θεωρείται από την Αθήνα παράνομο και ανυπόστατο, καθώς αφορά και περιοχή που βρίσκεται μέσα στη δυνητική ελληνική υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ. Παρά ταύτα έχει πρωτοκολληθεί από τον ΟΗΕ, και λειτουργεί, τουλάχιστον ανάμεσα στα συμβαλλόμενα μέρη, απολύτως έγκυρα. Σε ορισμένα τοπικά σημεία του συγχέεται με την Ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία, αλλά λόγω του γεγονότος ότι και οι δύο συμφωνίες έχουν μεν νομικά οριστικοποιηθεί, αλλά δεν έχουν τεθεί σε εφαρμογή στην πράξη (με ενέργειες εξερεύνησης ή εκμετάλλευσης των πλουτοπαραγωγικών πηγών της περιοχής), δεν υπήρξε, έως σήμερα, πρόβλημα πραγματικής σύγκρουσης. Για πρώτη φορά, λοιπόν, με το νέο μνημόνιο μεταξύ Τουρκίας – Λιβύης δημιουργούνται οι προϋποθέσεις μιας σύγκρουσης στις κοινές περιοχές των δύο συμφωνιών, όπως επίσης και η έμπρακτη αμφισβήτηση της διεκδικούμενης ελληνικής υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ. Γιατί αν το νέο μνημόνιο τεθεί σε εφαρμογή, μπορεί να αφορά περιοχές που είτε συμπίπτουν με την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία είτε βρίσκονται στις υπό ελληνική διεκδίκηση περιοχές. Πράγμα που σημαίνει αύξηση των εντάσεων ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Τουρκία.

Για μια αλλαγή πλεύσης

Είναι καιρός νομίζω να υπάρξει μια αλλαγή πλεύσης στα ελληνοτουρκικά. Και στη θέση της αυξανόμενης καθημερινά έντασης να δοθεί χώρος για μια ειρηνική επίλυση των διαφορών και των πολλαπλών προβλημάτων. Γιατί αν η ένταση αυτή συνεχιστεί, με καθημερινές προκλήσεις, το ένοπλο επεισόδιο δεν μπορεί να αποκλειστεί. Η μόνη λύση είναι ο εποικοδομητικός διάλογος ανάμεσα στις δύο χώρες. Κι αν αυτός δεν αποδώσει, η από κοινού παραπομπή των διαφορών στο Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης, το μόνο αρμόδιο να δίνει δεσμευτικές και οριστικές λύσεις σε τέτοιου είδους διαφορές. Και όσον αφορά το ποιες διαφορές θα αποσταλούν στο Δικαστήριο, αυτές θα πρέπει, οπωσδήποτε, να είναι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και στην υπόλοιπη Ανατολική Μεσόγειο, που αποτελεί το μήλον της Εριδος ανάμεσα στις δύο χώρες. Αν αυτή η διαφορά επιλυθεί, τότε πιστεύω ότι το κλίμα θα βελτιωθεί ουσιαστικά και θα δώσει την ευκαιρία στις δύο χώρες πολύ πιο εύκολα να εξετάσουν τα υπόλοιπα προβλήματα. Τα οποία δεν είναι ανυπέρβλητα κι έχουν σχετικά εύκολες λύσεις για κράτη που μπορεί να τα δουν με ψυχραιμία και καλή πίστη.

* Ο κ. Χρήστος Ροζάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Καθημερινή

ΤΙ ΝΑ ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΟΛΤΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ;

1

Σε αντίθεση με το παρελθόν, δε φαίνεται να υπάρχει σκιά πάνω από την επίσκεψη του Γερμανού καγκελαρίου Όλαφ Σολτς στην Αθήνα. Σχολιάζει ο Ρόναλντ Μαϊνάρντους.

    Κυριάκος Μητσοτάκης και Όλαφ Σολτς στη Θεσσαλονίκη (Ιούνιος 2022)

Η τελευταία επίσκεψη Γερμανού καγκελαρίου – τότε ήταν η καγκελάριος  Άνγκελα Μέρκελ – πραγματοποιήθηκε ακριβώς πριν από ένα χρόνο. Σήμερα, ο Όλαφ Σολτς είναι ο πιο ισχυρός πολιτικός στη Γερμανία. Αυτό αποτελεί μόνο μία από τις πολλές αλλαγές που σημειώθηκαν τους τελευταίους δώδεκα μήνες. Το δρομολόγιο της επίσκεψης έχει επίσης αλλάξει: Παλαιά ήταν σχεδόν ρουτίνα να συνδυάζεται η παραμονή στην Ελλάδα με μια επακόλουθη επίσκεψη στην Τουρκία. Το γεγονός ότι είναι διαφορετικό αυτή τη φορά έχει μια συμβολική, αλλά και ουσιαστική πολιτική διάσταση. Στο παρελθόν διαμεσολαβήσεις μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας αποτελούσαν συχνά  μέρος των αποστολών των Γερμανών ηγετών στην περιοχή. Σήμερα, δεν υπάρχει καμία γερμανική διαμεσολάβηση στον ορίζοντα, κάτι που  οφείλεται κυρίως στην Τουρκία. Οι Τούρκοι δεν έχουν καταφέρει να οικοδομήσουν μια σχέση εμπιστοσύνης με την κυβέρνηση Σολτς. Η Άγκυρα κατηγορεί το Βερολίνο για μεροληψία στα ελληνοτουρκικά. Σε σχετικές δηλώσεις του υπουργού των Εξωτερικών μια νοσταλγία για την κυρία Μέρκελ είναι εμφανής.

Δεν υπάρχει συνάντηση του Έλληνα πρωθυπουργού με ξένο ηγέτη, στην οποία η Τουρκία να μην παίζει σημαντικό ρόλο. Αυτή τη φορά οι δύο πλευρές επιθυμούν να υποβαθμίσουν το ζήτημα της Τουρκίας. Εδώ παρατηρούμε έναν παραλληλισμό στην επικοινωνία του Έλληνα πρωθυπουργού και του Γερμανού καγκελάριου. Ο εκπρόσωπος του Σολτς  συνόψισε την επικοινωνιακή  τακτική αυτή ως εξής. “Πάντα καθιστούμε σαφές ότι δεν θεωρούμε σωστές απειλές και μη φιλικές δηλώσεις απέναντι σε γείτονες, αλλά ταυτόχρονα – και αυτό συνιστά  το κεντρικό μήνυμα της ήπιας αντιμετώπισης των προκλήσεων  – “δεν πρέπει να συζητούμε πολύ για κάθε φράση που λέγεται”.

Σαφής η θέση του Βερολίνου υπέρ της ελληνικής κυριαρχίας στο αν. Αιγαίο

Ρόναλντ Μαϊνάρντους, ΕΛΙΑΜΕΠ, DW, Ο Ρόναλντ Μαϊνάρντους

Φυσικά, το Βερολίνο διαπιστώνει τη ρητορική κλιμάκωση της Άγκυρας κατά της Ελλάδας – και δεν είναι καθόλου  ικανοποιημένο. Η κυβέρνηση Σολτς έχει επανειλημμένα εκφράσει τη δυσαρέσκειά της σε διάφορες περιπτώσεις, και – σε κάθε περίπτωση – συχνότερα από ό,τι στο παρελθόν. Η στάση του Βερολίνου υπέρ της ελληνικής κυριαρχίας στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, την οποία η Άγκυρα αμφισβητεί ανοιχτά, είναι σαφής. Η αποδοκιμασία του τουρκο-λιβυκού μνημονίου, με το οποίο η Άγκυρα επιτίθεται στα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα σε μεγάλα τμήματα του ανατολικού Αιγαίου, είναι επίσης σαφής.

Η  στρατηγική του Βερολίνου στα επίμαχα ελληνοτουρκικά θέματα  μπορεί να χαρακτηριστεί ως δυναμική και προσαρμόσιμη.  Ο Γερμανός πρέσβης στην Αθήνα περιέγραψε αυτή την προσαρμοστικότητα ως εξής: “Οσο πιο απειλητική είναι η ρητορική εξ Ανατολών και όσο πιο ανοιχτά η τουρκική ηγεσία αμφισβητεί το διεθνές δίκαιο και την ελληνική κυριαρχία, τόσο πιο σαφής είναι η δημόσια απόρριψη των θέσεων αυτών εκ μέρους του Βερολίνου.”

Τέτοιες παραινέσεις της Γερμανίας προς τον Ερντογάν γίνονται δεκτές με ικανοποίηση στην Ελλάδα. Σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρόνια, δεν φαίνεται να υπάρχει καμία σκιά πάνω από την επικείμενη επίσκεψη του Όλαφ Σολτς στην Αθήνα. Αντιθέτως, σύμφωνα με σχόλιο ελληνικής εφημερίδας, ένας νέος άνεμος φυσάει στις ελληνογερμανικές σχέσεις. Ο ίδιος ο Έλληνας πρωθυπουργός δήλωσε ότι οι δύσκολες σχέσεις με τη Γερμανία ανήκουν πια στο παρελθόν. Ακούγοντας αυτά θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι βρισκόμαστε σε ένα σημείο καμπής και στις διμερείς σχέσεις, μιας ρήξης με το παρελθόν, όπως ο Σολτς την είχε ανακοινώσει για την αμυντική πολιτική της χώρας μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.

Δεν αναμένεται διαφοροποίηση Σολτς από την Αναλένα Μπέρμποκ

Αλλά ας παραμείνουμε ρεαλιστές. Η επιδιωκόμενη αρμονία δεν μπορεί να κρύψει ότι υπάρχουν – για να το θέσουμε διπλωματικά – σοβαρές εκκρεμότητες στις διμερείς σχέσεις. Τις έθεσε στο τραπέζι μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας στα τέλη Ιουλίου κατά την επίσκεψη της Γερμανίδας υπουργού Εξωτερικών Αναλένας Μπέρμποκ: Πρόκειται για το θέμα των γερμανικών αποζημιώσεων για τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και επίσης για την προμήθεια σύγχρονων γερμανικών υποβρυχίων στην Τουρκία, την οποία η Αθήνα θέλει να εμποδίσει.

Θα ήταν έκπληξη αν ο Όλαφ Σολτς αντιμετώπιζε τα θέματα αυτά διαφορετικά από ό,τι είχε κάνει η κυρία Μπέρμποκ πριν από τρεις μήνες απορρίπτοντας τα ελληνικά αιτήματα. Θα ήταν επίσης έκπληξη αν ο Έλληνας οικοδεσπότης χάλαγε την εικόνα της αρμονίας μεταξύ Βερολίνου και Αθήνας επιμένοντας δημοσίως στις γνωστές ελληνικές θέσεις. Και οι δύο πλευρές ενδιαφέρονται για μια επιτυχημένη επίσκεψη. Για τον Μητσοτάκη, η επιτυχής εξωτερική πολιτική αποτελεί εδώ και καιρό σημαντικό επιχείρημα στην εξελισσόμενη προεκλογική εκστρατεία. Ο Σολτς επιδιώκει την αρμονία με τον Μητσοτάκη για να αποσπάσει την προσοχή από την κριτική ότι το Βερολίνο είναι απομονωμένο στην Ευρώπη. Στο τέλος, όλοι θέλουν – και μπορούν – να μείνουν ικανοποιημένοι. Για τις ταλαιπωρημένες ελληνογερμανικές σχέσεις, αυτό είναι ένα σημαντικό βήμα – ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.

*Ο Δρ Ρόναλντ Μαινάρντους είναι πολιτικός αναλυτής και σχολιαστής και Κύριος Ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Στα μεσα της δεκαετίας του 1990 διετέλεσε διευθυντής της Ελληνικής σύνταξης της Deutsche Welle.

DEUTSCHE WELLE

ΤΟ ΑΙΝΙΓΜΑ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ

2
  • Του Πάρι Θασίτη

ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΗΓΕΜΟΝΙΑΣ*

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

Στο παρόν άρθρο θα ασχοληθούμε με το φαινόμενο της Κίνας και ειδικότερα θα αναλύσουμε ορισμένες πλευρές του κινέζικου Δρόμου προς την επίτευξη της ηγεμονίας και θα επιχειρήσουμε να δώσουμε μερικές εξηγήσεις του πώς μια υπανάπτυκτη χώρα-ημιαποικία κατά τον 19ο και 20ο αιώνα κατάφερε στις μέρες μας να αμφισβητήσει ρηξικέλευθα την ευρωατλαντική ηγεμονία. Το όλο ζήτημα δεν έχει λυθεί, παραμένει ανοιχτό, ενώ κρίσιμες πλευρές της κινεζικής ανεξαρτησίας και της εθνογένεσης παραμένουν αρκετά θολές στα περισσότερα δυτικά κράτη. Για λόγους συντομίας θα παραλείψουμε κάποια κρίσιμα γεγονότα του 19ου αιώνα, όπως την Επανάσταση των Τάιπιγκ ή αργότερα την Επανάσταση των Μπόξερ καθώς επίσης και το μέγα θέμα του κορονοϊού, κρίνουμε πως ειδικά το τελευταίο παραμένει υπερβολικά συγκεχυμένο για να επιχειρήσουμε να δώσουμε σαφείς απαντήσεις που ενδεχομένως το κοινό να αναζητά…

Α) Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΟΚΛΙΣΗ[1]: Η ΚΙΝΑ ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΤΑΙ ΣΕ ΑΠΟΙΚΙΑ

1) Η Κίνα μεταξύ του Μεσαίωνα και της ανόδου του καπιταλισμού

Τις περισσότερες φορές, όταν αναφερόμαστε στο προνεωτερικό (περίοδος ευρωπαϊκού μεσαίωνα κυρίως) παρελθόν της Κίνας, μας έρχεται στο μυαλό η εικόνα της αποσύνθεσης, της απόλυτης καθυστέρησης της κινέζικης κοινωνίας, της υποτέλειας των υπηκόων απέναντι στην εξουσία και γενικότερα μιας κατάστασης που περιγράφηκε εύγλωττα από τους φιλοσόφους του Διαφωτισμού ως «Ανατολικός Δεσποτισμός». Η πραγματικότητα όμως ήταν αρκετά διαφορετική.

Η Ανατολική Ασία (με επίκεντρο τη Κίνα) οργανώθηκε περίπου την ίδια περίοδο με τη Δυτική Ευρώπη, σε ένα διακριτό (με πολλές ομοιότητες όμως) διακρατικό σύστημα κατά τη περίοδο 1350-1650. Μεταξύ των χωρών που συμμετείχαν στα συστήματα αυτά, εντοπίζουμε κοινές πολιτιστικές παραδόσεις, κοινή εμπορική πολιτική, χαλαρούς ελέγχους στο διασυνοριακό εμπόριο καθώς και διάχυση τεχνολογιών[2]. Αν η Δυτική Ευρώπη, οργανώθηκε γύρω από δύο κέντρα (Βατικανό και Άαχεν-Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους), η Ανατολική Ασία οργανώθηκε με επίκεντρο τη Κίνα και περιφερειακές χώρες την Ιαπωνία και το Βιετνάμ (κυρίως).

Ωστόσο βρίσκουμε και διαφορές. Το Ανατολικό παράδειγμα, υπήρξε πολύ μεγαλύτερο γεωγραφικά απ’ ότι το δυτικοευρωπαϊκό, με πολύ ισχυρότερη και συγκεντρωτική διακυβέρνηση σε σχέση με αυτό της δυτικής Ευρώπης. Επιπλέον, οι υπερπόντιοι πειραματισμοί του Ανατολικού κέντρου, ήταν πολύ περιορισμένοι, με πολύ μικρή εξωστρέφεια στο εμπόριο και ελάχιστη διάθεση για κατακτήσεις και πολέμους. Αντίθετα το δυτικοευρωπαϊκό διακρατικό μοντέλο, εξήγαγε τις ανισορροπίες του στον υπόλοιπο πλανήτη με τη μορφή πολέμων και κατακτήσεων και ήταν αυτό που εγκαινίασε τα υπερπόντια μακράς διάρκειας ταξίδια. Το εμπόριο έφερε έσοδα, η απόσπαση πρώτων υλών από την Αφρική και την Ασία τροφοδότησε την ανάπτυξη της βιοτεχνίας και βιομηχανίας, ενώ οι πόλεμοι δημιούργησαν επιπλέον ζήτηση για τη βιομηχανία και νέα έσοδα στο κράτος[3]. Τα ακριβώς αντίθετα είδαμε στη Κίνα: επενδύσεις στις περιφέρειες και όχι απόσπαση αξίας από αυτές, δίκαιο εμπόριο μεταξύ των κρατών, επέκταση και συντήρηση του κρατικού μηχανισμού και της γραφειοκρατίας αντί ευελιξία και περιορισμός του, εσωστρεφές εμπόριο και όχι εξωστρεφές και ανοιχτό όπως στη Δύση.

Οι διαφορές όμως αυτές, δεν αρκούν για να ερμηνεύσουν την Μεγάλη Απόκλιση Ανατολής και Δύσης, ειδικά την περίοδο της ανόδου του καπιταλισμού (17ος αιώνας και ύστερα). Ο Αρρίγκι αξιοποιώντας την ερμηνεία του Μπρωντέλ  για τον ιστορικό καπιταλισμό, επισημαίνει ότι η ανωτερότητα της Δύσης έγινε δυνατή, επειδή ακριβώς το συσσωρευμένο χρήμα ως κεφάλαιο επενδύονταν με ευελιξία σε οποιοδήποτε προϊόν με μόνο στόχο την αύξηση της χρηματικής αξίας του κεφαλαίου κάποιου επενδυτή. Στη Κίνα αντίθετα και στην Ανατολή γενικότερα, ο καπιταλισμός και το χρήμα ήταν απλώς ένα μέσο για το μετασχηματισμό και την αγοροπωλησία εμπορευμάτων. Ακολούθως, για να καταστεί ο καπιταλισμός κυρίαρχος, χρειάζεται την διείσδυσή του και τη ταύτισή του με το κράτος, κάτι που έγινε στη Δύση αλλά δεν έγινε στη Κίνα.

Μία άλλη σημαντική διαφορά που εντοπίζουμε αργότερα στα μοντέλα που εξετάζουμε (της νεωτερικής περιόδου αυτή τη φορά) είναι η δομή της εργασίας. Ενώ στη Βρετανία π.χ, οι εργάτες είχαν αποστερηθεί της συμμετοχής τους στη διεύθυνσή της επιχείρησης και της ανάπτυξης των διαπροσωπικών δεξιοτήτων επικοινωνίας, κάτι αναγκαίο για την πολυειδίκευση, στη Κίνα ενθαρρύνονταν τόσο η συμμετοχή στην επιχείρηση όσο και η συνεργασία των μελών της παραγωγικής μονάδας και του νοικοκυριού, η ευελιξία, η προσαρμοστικότητα στις συνθήκες με τη ταυτόχρονη κατοχή διευθυντικών και τεχνικών δεξιοτήτων ήταν χαρακτηριστικά της παραγωγής στην Ανατολική Ασία[4]. Οι χώρες της Άπω Ανατολής επένδυαν διαχρονικά στη κινητοποίηση των πλατιών μαζών ανεξαρτήτως ηλικίας και φύλου, ενώ η Δύση επένδυε στις τεχνολογικές καινοτομίες εξοικονόμησης χρόνου εργασίας. Το αποτέλεσμα πάντως του Ασιατικού Μοντέλου (τη περίοδο 17ου-18ου αιώνα) ήταν η αρμονική αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος παράλληλα με τη δημογραφική αύξηση. Την ίδια περίοδο στη Δύση, είχανε μαζική εξαθλίωση και μεγάλα μεταναστευτικά κύματα της πλειοψηφίας των μαζών.

2) Η κρίση του Κινεζικού Μοντέλου, 19ος και 20ος αιώνας

 Παρά τις αδυναμίες του Ασιατικού Μοντέλου και τη σταδιακή παρακμή του από το 16ο αιώνα και έπειτα και παρά τη διείσδυση με την απειλή των κανονιοφόρων, των Βρετανικών προϊόντων στην κινεζική ενδοχώρα, οι κινεζικές βιοτεχνίες (οι οποίες πέρασαν μια ένδοξη Βιοτεχνική Επανάσταση την ώρα που η Ευρώπη περνούσε τη φάση της Βιομηχανικής) ανταγωνίζονταν με μεγάλη άνεση τα εισαγόμενα προϊόντα (κυρίως υφάσματα)…Χρειάστηκαν δύο πόλεμοι του Οπίου, βίαιο άνοιγμα των λιμανιών και της ενδοχώρας στον ανταγωνισμό της παγκόσμιας αγοράς, συνεχείς συνδυαστικές επεμβάσεις πολεμικού χαρακτήρα των Μεγάλων Δυνάμεων και της Ιαπωνίας, μια άνευ προηγουμένου παρακμή του κοινωνικού σχηματισμού της Κίνας και ο εκφυλισμός του αυτοκρατορικού θεσμού, για να καταρρεύσει η Κίνα και να παραδοθεί στα κελεύσματα των ιμπεριαλιστικών κέντρων. Οι απόπειρες εκβιομηχάνισης και αστικοποίησης της Κίνας προχώρησαν πολύ αργά, διότι χρησιμοποιούνταν αποδιαρθρωτικά από τους ηγεμόνες των περιφερειών της Κίνας, που παζάρευαν την απόσχισή τους και την αυτονόμησή τους έναντι της πρωτεύουσας και των ξένων κέντρων …ως εκ τούτου και η εισαγωγή δικαιϊκών μεταρρυθμίσεων υπήρξε άτολμη και καθυστερημένη[5]. Ο εκσυγχρονισμός, ήταν μέσο περαιτέρω υπονόμευσης της θέσης της Κίνας, γεωπολιτικά και κοινωνικο-οικονομικά. Μετά από αυτά τα γεγονότα, το ξεχαρβάλωμα της χώρας υπήρξε παροιμιώδες. Από χώρα πρότυπο για τους μεγάλους λόγιους της Δύσης, κατέληξε παρίας και ημιαποικία.

Απάντηση σε αυτή την εξέλιξη, έδωσε εν μέρει η φιλελεύθερη Επανάσταση του 1911 η οποία ανέτρεψε την πανάρχαια μοναρχία, που όμως απέτυχε να εγκαθιδρύσει ένα δημοκρατικό καθεστώς, διότι ανάμεσα σε άλλα δεν είχε τη στήριξη κάποιας κραταιάς αστικής τάξης με εθνικό όραμα και διεκδικήσεις έναντι των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Με την αποτυχία συγκρότησης μιας ισχυρής διακυβέρνησης, η χώρα κατακερματίστηκε και βυθίστηκε ακόμη περισσότερο σε ένα ατελείωτο εμφύλιο τις επόμενες τρεις δεκαετίες, με τους γαιοκτήμονες και τους ηγεμόνες των επαρχιών να αποσπώνται από τον έλεγχο της κεντρικής κυβέρνησης. Την ανάγκη εκπλήρωσης του αιτήματος της Εθνικής Ανεξαρτησίας την έδωσε αρχικά το Κουόμιταγκ, το εθνικιστικό κόμμα-συμμαχία με ηγέτη τον Τσαγκ-Κάι Σεκ, ο οποίος από το 1925 ανέλαβε τη διακυβέρνηση της Κίνας με την ανοχή αρχικά και στήριξη του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας(Κ.Κ.Κ). Η συμμαχία αυτή έσπασε το 1927 με ευθύνη του Κουόμιταγκ, το οποίο κατόπιν πραγματοποίησε τη μαζική σφαγή των μελών και της εργατικής βάσης του Κ.Κ.Κ, φοβούμενο μεταξύ άλλων (το Κουόμιταγκ) ότι η εργατική τάξη θα ριζοσπαστικοποιούνταν τα επόμενα χρόνια. Έτσι, η χώρα βυθίστηκε σε ένα συνεχή Εμφύλιο με ορισμένα διαλείμματα έως το 1949, με το διεφθαρμένο καθεστώς του Τσαγκ να διαπράττει θηριωδίες ενάντια στους ξεσηκωμένους χωρικούς και να προστατεύει τα δικαιώματα των γαιοκτημόνων και των ξένων επενδυτών. Με τη θρυλική «Μεγάλη Πορεία» των μαχητών του Κ.Κ.Κ (υπό την ηγεσία του Μάο πλέον) και τη μακρόχρονη παράδοση ένοπλου αντάρτικου των δυνάμεων του, τόσο ενάντια στους κατακτητές Ιάπωνες όσο και ενάντια στο στρατό του Κουόμιταγκ, το Κ.Κ.Κ απέκτησε ρίζες και στήριξη. Με τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και παρά τις συνεχείς εκκλήσεις του Μάο, ο Τσαγκ δεν δεχόταν καμία παραχώρηση και διαπραγμάτευση, στο τέλος το καθεστώς του κατέρρευσε το 1949 και κατέφυγε στη Ταϊβάν. Στις 01/10/1949 εγκαθιδρύεται η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας.

Β) Η ΝΕΑ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΚΙΝΑ (1949-1976)

1) Μορφή της επανάστασης και του κράτους, στόχοι και προβλήματα

 Η επανάσταση της Κίνας, ήταν λαϊκή και συνάμα αντιιμπεριαλιστική (Καλτσώνης, σελ 28-30). Ήταν μια συμμαχία της αγροτικής (που ήταν η πιο πολυάριθμη τάξη) και της εργατικής τάξης μαζί με τα μικροαστικά στρώματα των πόλεων. Το καθεστώς που εγκαθιδρύθηκε ήταν μεταβατικής μορφής και το ονόμαζαν «Νέα Δημοκρατία»[6] με κύριους στόχους: α) την εθνική ανεξαρτησία και την οριστική απελευθέρωση από τις Μεγάλες Δυνάμεις, β) τη λύση του αγροτικού ζητήματος, με την απαλλοτρίωση και αναδιανομή των κτημάτων της μεγάλης γαιοκτησίας, γ) τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου του λαού που τότε είχε ένα από τα χαμηλότερα κατά κεφαλήν Α.Ε.Π στο κόσμο (50$)…

Η εξουσία του Κ.Κ.Κ και των συμμάχων του, μαζί με το Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό εγκαθιδρύθηκε σταδιακά όλα τα προηγούμενα χρόνια με δημοκρατικές διαδικασίες και απαραίτητη προϋπόθεση τη συναίνεση των χωρικών. Κατά αυτόν τον τρόπο έγινε προσπάθεια να κυριαρχήσει το νέο καθεστώς. Με την υιοθέτηση του πρώτου επαναστατικού Συντάγματος το 1954 απέκτησε το κράτος μια πρώτη ξεκάθαρη μορφή, με κάποιες δημοκρατικές εγγυήσεις.

2) Ρόλος του Κράτους στην Οικονομία

Επιτρέπονταν τέσσερις μορφές ιδιοκτησίας: α) η κρατική, β) η συνεταιριστική, γ) η ατομική (των εργατών), δ) η καπιταλιστική. Το κράτος παρενέβαινε μέσω του Κεντρικού Σχεδιασμού, με το οποίο ορίζονταν οι τιμές των προϊόντων και οι μισθοί και τίθεντο οι στόχοι της παραγωγής κατ’ έτος ή ανά πενταετία. Επιτρέπονταν υπό όρους ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, ωστόσο οι βασικότεροι τομείς της οικονομίας ανήκαν στο κράτος[7].

Ο έλεγχος του Κεντρικού Σχεδίου δεν ήταν ούτε συγκεντρωτικός, ούτε ασφυκτικός[8]. Οι βασικές επιχειρήσεις που εξυπηρετούσαν την εθνική οικονομία υπάγονταν στον έλεγχο της Κυβέρνησης, ενώ οι υπόλοιπες στον έλεγχο των Περιφερειακών και Δημοτικών Αρχών. Θα λέγαμε ότι για το διάστημα της πρώτης δεκαπενταετίας, η οικονομική πολιτική της χώρας προσιδίαζε στα χαρακτηριστικά της Σοβιετικής Ν.Ε.Π.[9]

Οι μεγάλες προκλήσεις που αντιμετώπισε η επανάσταση ήταν: α) ο πολύ χαμηλός βαθμός εκβιομηχάνισης, β) η τεράστια έκταση, γ) ο μεγάλος πληθυσμός, δ) η ποιότητα της αγροτικής παραγωγής, ε) η μεγάλη πίεση από τις Μεγάλες Δυνάμεις (γεωπολιτικός κίνδυνος), στ) η τροφοδοσία των πόλεων από την επαρχία, ζ) προβλήματα υπανάπτυξης όπως αναλφαβητισμός και έλλειψη υποδομών.[10]

Τα περισσότερα επαναστατικά καθεστώτα αντιμετώπισαν με εξαιρετική ένταση τα εξής δύο προβλήματα: την έλλειψη βιομηχανικής βάσης και το μόνιμο άγχος της πείνας των πόλεων ως επί το πλείστον. Οι κύριες συγκρούσεις που ταλάνισαν και το Σοβιετικό μοντέλο το Μεσοπόλεμο, όπως και το Κινέζικο τη δεκαετία του ’50 αφορούσαν αυτά τα δύο ζητήματα. Την εξασφάλιση της τροφοδοσίας των πλατιών μαζών από τους αγρότες και την εκβιομηχάνιση σε ένα εξαιρετικά ασταθές και εχθρικό περιβάλλον για τα νεαρά αυτά καθεστώτα.

ΚΟΥΤΙ 1: «ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΕΚΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΠΕΚΙΝΟΥ *

Μια ενδιαφέρουσα μαρτυρία εντοπίζουμε στον Σαρλ Μπετελέμ, από ένα ταξίδι που πραγματοποίησε στα τελευταία στάδια της Πολιτιστικής Επανάστασης στη Κίνα το 1971[11], όπου επισκέφτηκε ένα εργοστάσιο υφαντουργίας στο Πεκίνο και μας δίνει μια περιγραφή των συνθηκών δουλειάς. Ξεχωρίζουμε το σταθερό 8ωρο που συμπεριλάμβανε μισή ώρα ανάπαυσης και 15 λεπτών γυμναστικής, ειδικό κέντρο υγιεινής και βασικό ιατρικό προσωπικό σε κάθε εργαστήριο (τους περίφημους «ξυπόλητους γιατρούς» που αριθμούσαν στη Κίνα το 1 εκατομμύριο) παράλληλα με την ύπαρξη πολλών νοσοκομείων γύρω από τους χώρους δουλειάς, την καθολική δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, επιπρόσθετη άδεια μια μέρα το μήνα για τις γυναίκες και για τις νέες μητέρες μετά τη γέννα, άδεια μητρότητας από 56-70 μέρες και ταυτόχρονη εισαγωγή των μικρών παιδιών δωρεάν σε βρεφονηπιακό σταθμό. Ο μέσος μισθός του εργοστασίου ήταν 54 γουάν το μήνα, ενώ η μέγιστη ψαλίδα ήταν 1:3 (από 32 γουάν έως 104).

 

3) Από το Άλμα προς τα μπρος στη Πολιτιστική Επανάσταση (1958-1978)

Ο μεταβατικός χαρακτήρας του κράτους και της οικονομίας μετά το 1955 άρχισε να αμφισβητείται. Ναι μεν η Λαϊκή Κίνα είχε εξαλείψει την ακραία φτώχεια, είχε αυξήσει τη λαϊκή κατανάλωση, είχε αυξήσει τους πραγματικούς μισθούς[12], το εθνικό εισόδημα το 1955 είχε αυξηθεί 2,6 φορές σε σχέση με το 1949, όπως και η εξάλειψη του αναλφαβητισμού είχε προχωρήσει σε σημαντικό βαθμό, με τον τριπλασιασμό των μαθητών στα σχολεία και τη βελτίωση της θέσης της γυναίκας. Ωστόσο τα προβλήματα παρέμεναν: οι Η.Π.Α ασκούσαν έντονη πίεση στη Κίνα, ο πόλεμος της Κορέας που είχε λήξει το 1953, με τη συμβολή των δύο εκατομμυρίων στρατιωτών του Λαϊκού Στρατού της Κίνας και το θάνατο των μισών εξ αυτών, είχε δημιουργήσει ένα κλίμα πανικού στη κυβέρνηση και στη κοινωνία, ενώ και η Σοβιετική Ένωση, παρά τη παροχή βοήθειας και συμβούλων ασκούσε τη δική της ηγεμονική παρουσία. Ενώ η αύξηση του πληθυσμού διόγκωνε τις πιέσεις στην οικονομία. Η αντίθεση πόλης-χωριού άρχισε πάλι να γίνεται έντονη. Είχε έρθει η ώρα για μια αλλαγή.

Η περίοδος 1958-1978 υπήρξε η πιο ταραχώδης. Χονδρικά το κυβερνών κόμμα χωρίστηκε σε δύο αντιμαχόμενες φράξιες: την αριστερή με επικεφαλής το Μάο, που ήθελε να πραγματοποιήσει βίαιη εκβιομηχάνιση και άμεση απαλλοτρίωση των μικρών και μεσαίων χωραφιών και ένταξή τους σε μεγάλους συνεταιρισμούς[13] και τη δεξιά πτέρυγα, που ήθελε σταδιακή εκβιομηχάνιση με τη ταυτόχρονη στήριξη της Σοβιετικής Ένωσης και διατήρηση της μικτής οικονομίας, με έμφαση στη μεγέθυνση της ελαφριάς βιομηχανίας και μετά της βαριάς[14]. Το ζήτημα των γραφειοκρατικών προνομίων έμπαινε πάντα στο στόχαστρο και από τις δύο φράξιες…

Με το πέρας του πρώτου πεντάχρονου πλάνου (1952-1957), αποφασίζεται στα 1958, το Μεγάλο Άλμα προς τα Μπρος εν μέσω άγριων αποδοκιμασιών εντός του Κ.Κ.Κ. Ειδικότερα, η αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής κατά 6,5 φορές στα επόμενα 5 χρόνια (αντί για 15), η κατάργηση κάθε μορφής ιδιωτικής πρωτοβουλίας για τους εμπόρους και τους αγρότες και κάθε μορφής ατομικής ιδιοκτησίας στους αγρούς, με παράλληλη δημιουργία κομμούνων με πέντε χιλιάδες οικογένειες η κάθε μια και γιγάντια αύξηση των ετήσιων στόχων. Αμέσως, μέσα σε μερικούς μήνες, εμφανίστηκε λοιμός στις αγροτικές περιοχές αλλά και στις πόλεις, η αγροτική παραγωγή κατέρρευσε και η οικονομία έφτασε σε τέλμα. Ο Μάο παραιτήθηκε από Πρόεδρος της Κίνας και το «Άλμα» σταμάτησε άμεσα. Η εσωκομματική πάλη ανεβλήθη για αργότερα.

Επανέρχεται το 1966, με την αντεπίθεση της φράξιας του Μάο ενάντια στους «ρεβιζιονιστές» που υποτίθεται ήθελαν την παλινόρθωση του καπιταλισμού. Αυτή τη φορά, η σύγκρουση έλαβε παλλαϊκές διαστάσεις με χαρακτηριστικά Εμφυλίου πολέμου, κάθε πλευρά κινητοποιούσε εκατοντάδες χιλιάδες έως εκατομμυρίων ανθρώπων για την επικράτησή της, με τις Ένοπλες Δυνάμεις και την Αστυνομία να είναι φανερά με το μέρος του Μάο. Οι καταστροφές τόσο στη Πολιτιστική κληρονομιά, όσο και στις υποδομές υπήρξε ανυπολόγιστη και τα θύματα αυτής[15] υπολογίζονται στα 1.5 με 2 εκατομμύρια (!), ο παραλογισμός και η προσωπολατρία επίσης όξυναν τα αδιέξοδα της κινεζικής οικονομίας, ενώ από ειρωνεία της ιστορίας, η Κίνα με την επικράτηση του ύστερου Μάο, εγκατέλειψε το έως τότε σοσιαλιστικό στρατόπεδο και στράφηκε στις χώρες της Δύσης, υποδεχόμενος τον Πρόεδρο Νίξον τον Φλεβάρη του 1972 στο Πεκίνο. Όσον αφορά το Κ.Κ.Κ, αυτό «απώλεσε» το 60-80% των στελεχών του που στάλθηκαν σε στρατόπεδα εργασίας. Ο Μάο με τις κινήσεις του στην πραγματικότητα έφερε την παλινόρθωση του καπιταλισμού πιο κοντά, έστω και ακούσια. Με το θάνατό του το Σεπτέμβριο του 1976, τερματίζεται η καθόλου «Ένδοξη» ούτε και «Μεγάλη» Πολιτιστική Επανάσταση.

Γ) Η ΠΑΛΙΝΟΡΘΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΚΙΝΑ (1978-ΣΗΜΕΡΑ)

1) Αναδιάταξη της χώρας και άνοιγμα στην παγκόσμια οικονομία (1978-1989)

 

Με το θάνατο του Μάο και την εκτέλεση της «Συμμορίας των Τεσσάρων», επανήλθαν τα στελέχη της παλιάς δεξιάς φράξιας του Κ.Κ.Κ, με κύριο στόχο την επαναφορά της Κίνας στη κανονικότητα και την επιτάχυνση της σύγκλισης της χώρας με τη Δύση. Για να αποφύγει την αυξανόμενη παρακμή και καθίζηση του Ανατολικού Μπλοκ το οποίο έφτανε σε τέλμα την ίδια περίοδο, ο νέος ηγέτης της Κίνας Ντεγκ Χσιάο Πιγκ πραγματοποιεί το μεγάλο άνοιγμα στον καπιταλισμό. Για να επισημοποιήσει τη στροφή αυτή, καλεί τον γκουρού του νεοφιλελευθερισμού Milton Friedman να δώσει διαλέξεις στους κομματικούς αξιωματούχους[16]  υπέρ της ελευθερίας των αγορών το 1980. Προηγήθηκε μια περιορισμένη πολιτική ανοίγματος με την εγκαθίδρυση τεσσάρων Ειδικών Οικονομικών Ζωνών το 1979[17]  που ονομάστηκε «Πολιτική Ανοιχτών Θυρών». Ακολούθησαν ιδιωτικοποιήσεις, άρση της μονιμότητας στην εργασία, απολύσεις, κατάργηση παροχών και διεύρυνση των ανισοτήτων. Έως το 1988 είχε καταργηθεί, παρά τις αντιδράσεις η διατίμηση. Φυσικά το άνοιγμα αυτό στην οικονομία της αγοράς, δεν έγινε σύμφωνα με τη ταχύτητα που επιθυμούσε ο Φρίντμαν, ούτε όπως θα ήθελαν οι δυτικοί επενδυτές. Το άνοιγμα αυτό, έγινε με σκοπό τη σταθεροποίηση της Κίνας γεωπολιτικά, τη ταχεία εκβιομηχάνιση (με κάθε κόστος) χωρίς όμως να αποδιαρθρωθεί η χώρα. Η πολιτική αυτή βέβαια προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις στις λαϊκές μάζες, οι οποίες απάντησαν με κινητοποιήσεις την Άνοιξη του 1989. Αν κάτι κατοχυρώθηκε στη συλλογική μνήμη, με τη σφαγή των διαδηλωτών στη πλατεία Τιενανμέν στις 04/06/1989, ήταν ότι η οικονομική φιλελευθεροποίηση δεν συμβάδιζε απαραίτητα με τη πολιτική , όπως ήθελαν να μας πείσουν διάφοροι «γκουρού».

ΚΟΥΤΙ 2 : ΕΓΚΑΘΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΖΩΝΩΝ (Ε.Ο.Ζ)

Μία ενδιαφέρουσα πτυχή του «οικονομικού θαύματος» της Κίνας είναι οι Ε.Ο.Ζ. Μολονότι δεν πρόκειται για πατέντα Κινεζική, οι Ε.Ο.Ζ χαρακτηρίζουν σχεδόν ολοκληρωτικά το οικονομικό μοντέλο της Κίνας και του μισού υπανάπτυκτου πλανήτη. Ορίζονται ως «γεωγραφικά οριοθετημένες περιοχές μέσα στις οποίες κυβερνήσεις εγκαθιστούν βιομηχανικές δραστηριότητες μέσω δημοσιονομικών και ρυθμιστών κινήτρων…»[18]. Τα κίνητρα κυμαίνονται από απαλλαγή Φ.Π.Α, έκπτωση στο φόρο εισοδήματος, απαλλαγή από δασμούς για εισαγωγές και εξαγωγές εξοπλισμού και εμπορευμάτων, απαγόρευση του συνδικαλισμού και μειωμένα μισθολογικά κόστη. Οι Ε.Ο.Ζ ξεκίνησαν στην Ανατολική Ασία (Ταϊβάν και Κορέα) στα 1966 και αριθμούσαν ήδη τις 79 το 1975. Σήμερα (2019) αριθμούν τις 5383 και σχεδιάζονται να ανοίξουν άλλες 500 (!). Η Κίνα μόνο «φιλοξενεί» 2543 (!) τις μισές περίπου όλου του Κόσμου, η Ινδία 373, οι Φιλιππίνες 528, η Τουρκία 102 και μόλις 374 ο ανεπτυγμένος κόσμος με άλλη μορφή και όνομα οι περισσότερες (Επιστημονικά Πάρκα, επιχειρηματικά πάρκα κλπ) με την Ευρώπη να φιλοξενεί 100, οι περισσότερες στη Πολωνία, Ρωσία και Τουρκία[19] . Οι Ε.Ο.Ζ στις περισσότερες χώρες μετεξελίχθησαν, έγιναν πόλος έλξης επενδύσεων και μαζικής παραγωγής, ενώ στη Κίνα σηματοδότησαν τη μετάβαση σε ένα χαμηλού κόστους εξαγωγικό μοντέλο. Η επιτυχία τους είναι τουλάχιστον αμφιλεγόμενη. Ο Άγιος Δομίνικος έπεσε σε στασιμότητα μετά το 2005 καθώς άλλαξαν απότομα οι οικονομικές συνθήκες με την είσοδο της Κίνας στο Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. Στην Ε.Ε η Επιτροπή έχει ενστάσεις για τη λειτουργία των Ε.Ο.Ζ, θεωρώντας ορθά τα φορολογικά κίνητρα ως κρατική ενίσχυση  και απαιτεί προηγούμενη έγκρισή της για το άνοιγμα τέτοιων ζωνών. Στις Η.Π.Α λειτουργούν σε περιορισμένη έκταση ως «Ζώνες Ελεύθερου Εμπορίου» και απαιτείται προηγούμενη έγκριση από το Foreign Trade Zones Board.

Στις Ε.Ο.Ζ εγκαθιδρύεται τις περισσότερες φορές ειδικού σκοπού δίκαιο και οι διελκυστίνδες ανάμεσα σε κρατικές αρχές και επενδυτές λύνονται συνήθως με προσφυγή σε Διαιτησία[20] υπό την αιγίδα του Π.Ο.Ε (πιο πρόσφατη διαμάχη Ινδίας-Η.Π.Α το 2018-19). Η διοίκηση των Ε.Ο.Ζ είναι συνήθως κάποιο κρατικό σχήμα ή σύμπραξη κράτους-ιδιωτών, σπάνια αμιγώς ιδιωτικό, η οποία συμβάλλεται με επενδυτές τους περίφημους (zone users), που έχουν κάποιες υποχρεώσεις (ποικίλουν από χώρα σε χώρα). Τα οφέλη όμως είναι τουλάχιστον αμφιλεγόμενα[21], μόλις ένα 13% λειτουργεί κανονικά και πλήρως, ένα 22% σχεδόν καθόλου και 25% μόνο μερικώς, τις περισσότερες φορές η σχέση με την τοπική οικονομία είναι στη καλύτερη περίπτωση περιορισμένη… Ακούγονται επίσης συχνά εκτεταμένες παραβιάσεις εργασιακών και συνδικαλιστικών δικαιωμάτων[22]  ενώ και οι διακρίσεις εις βάρος των γυναικών εκτεταμένες. Ειδικότερα, αναφορές έχουν γίνει για υπερεργασία (τουλάχιστον 10-12 ωρών), υπερεκμετάλλευση μεταναστών (ντόπιων και ξένων), καταναγκαστική εργασία, πολύ χαμηλοί μισθοί, προσωρινή εργασία, αστάθεια και ελλειμματική ασφάλιση και υγιεινή[23].

 

2) Το Κινέζικο Μοντέλο σήμερα: ανισότητες και ολοκληρωτισμός;

Μετά τα επεισόδια της Πλατείας Τιενανμέν οι μεταρρυθμίσεις επιταχύνθηκαν με αποτέλεσμα την όξυνση των ανισοτήτων και τη λαϊκή δυσαρέσκεια. Ενδεικτικά αναφέρουμε πως ο δείκτης Gini από το 32.2 το 1990, έφτασε στο δυσθεώρητο 43.7 το 2010[24] για να πέσει στο 38.6 το 2015. Δεν άφησε ανεπηρέαστο όμως και το κυβερνών κόμμα[25]. Με το θάνατο του Μάο πραγματοποιήθηκε στροφή ιδεολογική, από κόμμα της αγροτο-εργατικής τάξης μετατράπηκε σε ένα κόμμα πατερναλιστικού κράτους, με μόλις το 37% των 90 εκατομμυρίων μελών να είναι εργάτες και αγρότες, ιδιοκτήτες επιχειρήσεων, το 34%, μαζί και η πλειοψηφία των Κινέζων δισεκατομμυριούχων… Το 2014[26] η Κίνα σύμφωνα με τα δεδομένα της Παγκόσμιας Τράπεζας διέθετε 200 εκατομμύρια πολίτες κάτω από το όριο της φτώχειας (1,25 δολάρια τη μέρα), με το 1% των πλουσιότερων νοικοκυριών να ελέγχει παραπάνω από το 1/3 του πλούτου. Φυσικά, με τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς να οξύνονται και τη Κίνα να καταστρώνει πολύπλοκα σχέδια επέκτασης, η κινέζικη ηγεσία σκοπεύει να μεταγκαταστήσει 30 εκ. Κινέζους (τους πλέον εξαθλιωμένους) σε πόλεις με ένα κόστος που αγγίζει το 1.5 δις ευρώ[27].

Βεβαίως υπάρχουν διάφορα θέματα. Φυγή από την «απόλυτη φτώχεια» δε συνεπάγεται ούτε μείωση της φτώχειας γενικά, ούτε καταπολέμηση της φτώχειας, ούτε που είναι και το πιο ουσιώδες, μείωση των ανισοτήτων η οποία θα μπορούσε να έρθει μέσα από τον περιορισμό των κραυγαλέων προνομίων της ελίτ. Σημαίνει απλώς εξάλειψη (εάν και εφόσον γίνει) κάποιων ακραίων φαινομένων, τα οποία λαμβάνουν και εθνοτικά χαρακτηριστικά, με την πλειοψηφία των πιο εξαθλιωμένων, να ανήκουν σε μειονότητες παραμεθόριων περιοχών (Ουιγούροι π.χ), οι οποίες ουκ ολίγες φορές έχουν γίνει αντικείμενο «ενδιαφέροντος» διάφορων ξένων χωρών (Η.Π.Α, Τουρκία).

ΚΟΥΤΙ 3: ΟΙ ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΙ ΧΩΡΙΚΟΙ ΤΗΣ ΚΙΝΑΣ: ΜΙΑ ΟΧΙ ΤΟΣΟ ΠΕΤΥΧΗΜΕΝΗ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΚΙΝΕΖΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Μέχρι τα μέσα της περασμένης δεκαετίας, δίπλα στις φανταχτερές πόλεις της Ανατολικής Κίνας (κυρίως στη παράκτια ζώνη) κατοικούσαν παράνομα πολλά εκατομμύρια Κινέζων χωρικών, οι οποίοι από ανάγκη μετανάστευσαν στις πόλεις και στις Ε.Ο.Ζ. Υπήρχε όμως ένα θέμα: δεν είχαν την απαραίτητη άδεια! Εν έτει 2006, η Κίνα με συνολικό πληθυσμό 1.3 δις, είχε έναν επαρχιακό πληθυσμό της τάξης των 900 εκατομμυρίων κατοίκων, εκ των οποίων περίπου 500 εκατομμύρια ήταν σε παραγωγική ηλικία[28], όταν η γεωργία χρειάζεται περίπου 100 εκατομμύρια με το σημερινό παραγωγικό μοντέλο. Λύση λοιπόν, η μετανάστευση. Το 40% των μεταναστών στις πόλεις βρέθηκε αβοήθητο και άστεγο (2002), με πάνω από το 60% να δουλεύει τουλάχιστον 10 ώρες ημερησίων, ένα 33% τουλάχιστον 12 ώρες και ένα 16% πάνω από 16 ώρες. Το 40% που αντιμετώπισε πρόβλημα υγείας δεν έλαβε ούτε άδεια επίσκεψης σε νοσοκομείο, ούτε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Πίσω από αυτό το φαινόμενο, νόμιμης και παράνομης μετανάστευσης διακρίνουμε δύο σημαντικά στοιχεία: την ακραία υποβάθμιση της περιφέρειας της Κίνας με φυγή κεφαλαίων και ανθρώπων στις Μεγα-πόλεις της Ανατολής και το ζήτημα της απαγόρευσης της ελεύθερης μετακίνησης. Υπολογίζεται, πως από το 1978 έως σήμερα 260 εκατομμύρια χωρικοί έχουν μεταναστεύσει παράνομα στις πόλεις[29]… Για ποιο λόγο (παράνομα) όμως;

Σύστημα HuKou

Εγκαινιάστηκε το 1958 (ενόψει του Μεγάλου Άλματος προς τα Μπρος) στοχεύοντας στη καταγραφή και στο διαχωρισμό των κατοίκων των πόλεων και της επαρχίας[30], ήταν ένα εσωτερικό διαβατήριο (οικείο στο Ανατολικό Μπλοκ) που το συνόδευε ένας φάκελος με καταγεγραμμένα όλα τα στοιχεία ενός πολίτη και της οικογένειάς του, μεταβιβαστό από γενιά σε γενιά και δύο κατηγοριών: το αγροτικό και το αστεακό. Πρακτικά ένας κάτοχος αγροτικού Hukou μεταβιβάζει και στους απογόνους του το δικό του αγροτικό Hukou και δεν επιτρέπεται να ταξιδέψει έξω από τον τόπο κατοικίας του παρά μόνο κατόπιν άδειας των αρχών. Αλλαγή από αγροτικό Hukou σε αστεακό επιτρέπεται κάτω από αυστηρές προϋποθέσεις, κυρίως σπουδών (προσωρινά μέχρι το πέρας αυτών) ή εργασίας εάν πληρούνται κάποια κριτήρια μόρφωσης και δεξιοτήτων οπότε και ο κάτοχος αγροτικού Hukou μεταβαίνει «ελεύθερα» στις πόλεις. Το σύστημα αυτό, υπήρξε ένα από τα  αποτελέσματα της βιαστικής εκβιομηχάνισης του Μεγάλου Άλματος, όπου κύριο χαρακτηριστικό ήταν η υπερτιμολόγηση των βιομηχανικών προϊόντων και η υποτιμολόγηση των αγροτικών, κατά συνέπεια έπρεπε να εφαρμοστεί ένα σύστημα διαχωρισμού και επιτήρησης, ώστε να ελέγχονται οι τυχόν «αντιδράσεις». Το 2014, αποφασίστηκε η αναθεώρηση του συστήματος, η ελαστικοποίησή του με στόχο, έως το 2020, να ενταχτούν στις πόλεις περίπου 100 εκατομμύρια κάτοχοι αγροτικών hukou…

 

ΚΟΥΤΙ 4: ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΤΙΜΩΡΙΑ*

Θα παραθέσουμε τα λόγια της Μαρίας Δεναξά[31] σχετικά με το νέο point system επιβράβευσης (ή καταδίκης) των Κινέζων από τις υπηρεσίες τάξης και ασφάλειας.

«Το πρόγραμμα ονομάζεται «κοινωνική πίστωση» και εφαρμόζεται ήδη πιλοτικά σε 40 πόλεις της αχανούς χώρας. Επί της ουσίας είναι ένας μαζικός έλεγχος των πολιτών, σε πραγματικό χρόνο, με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης.

Ο κάθε πολίτης, ανά πάσα στιγμή, φακελώνεται όπως οι κινήσεις και η συμπεριφορά του. Οι αρχές μπορούν να αναγνωρίζουν πρόσωπα, να σαρώνουν το σώμα, να παρακολουθούν όλους τους πολίτες σε οποιοδήποτε σημείο της κινεζικής επικράτειας κι αν βρίσκονται. Παράλληλα οι κάμερες τροφοδοτούν το σύστημα «κοινωνικής βαθμολόγησης», το οποίο βασίζεται στην επιβράβευση, την τιμωρία και τη δημόσια ταπείνωση. Το σύστημα βαθμολογεί τους πολίτες ανάλογα με την συμπεριφορά που καταγράφουν οι κάμερες. Στη συνέχεια λογισμικά τεχνητής νοημοσύνης, διαχωρίζουν τους πολίτες σε καλούς – που δεν δημιουργούν πρόβλημα στην κοινωνία- και σε κακούς.

Πως γίνεται αυτό; Η βαθμολόγηση του κάθε πολίτη ξεκινάει στην ηλικία των 18. Το άριστα είναι το 1000 ή το Α. Αν οι κάμερες καταγράψουν ότι ο πολίτης βρήκε ένα πορτοφόλι και το παραδώσει στις αρχές, αν βοηθήσει έναν ηλικιωμένο να διασχίσει το δρόμο ή αν δώσει αίμα, τότε η βαθμολογία του αυξάνεται και συγκαταλέγεται στους αξιοσέβαστους και καλύτερους πολίτες της κοινωνίας. Κατά συνέπεια επιβραβεύεται. Έχει προτεραιότητα στις ουρές των δημόσιων υπηρεσιών, δεν πληρώνει εγγύηση στα νοσοκομεία, μπορεί να είναι μέλος του κόμματος, λαμβάνει τιμές σαν ήρωας και βεβαίωση αξιοπιστίας από το κόμμα. Αφίσες με τις φωτογραφίες, το όνομα και την βαθμολογία των «καλών» πολιτών αναρτώνται παντού στην πόλη.

Ο εφιάλτης είναι για όσους η βαθμολογία τους είναι κάτω από το 900 ή από το Α-. Θεωρούνται πολίτες που δεν είναι άξιοι εμπιστοσύνης, δεν μπορούν να πάρουν δάνειο από την τράπεζα για να αγοράσουν ένα διαμέρισμα, να έχουν πιστωτική κάρτα, να ταξιδεύουν με το αεροπλάνο και το τρένο, οι αποταμιεύσεις τους μπλοκάρονται κ. άλλα. Ο ήχος του κινητού τους είναι μια σειρήνα περιπολικού που προειδοποιεί τους τριγύρω ότι κυκλοφορεί ένα κακοποιό στοιχείο ανάμεσα τους. Όποιος τους καλεί είναι υποχρεωμένος να ακούσει πρώτα ένα μήνυμα που αναφέρει ότι ο καλούμενος ανήκει στην χειρότερη κατηγορία πολιτών. Πορτρέτα με το στοιχεία των «κακών» πολιτών, αναρτώνται σε όλους τους δημόσιους χώρους της πόλης όπου ζουν. Ακόμα και στα σινεμά. Τα ονόματά τους, οι διευθύνσεις τους, οι αριθμοί των τηλεφώνων τους όπως και πολλά στοιχεία από την προσωπική τους ζωή είναι καταχωρημένα σε μια μαύρη λίστα, η οποία είναι δημοσιευμένη στο ίντερνετ. Ο καθένας πριν από μια συναλλαγή, μια συνάντηση ή μια φιλία μπορεί ελεύθερα να μελετήσει την βαθμολογία του συνομιλητή του και να αναζητήσει το όνομα του στη μαύρη λίστα…»

 

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Πολλοί ίσως αναρωτηθούν: πως γίνεται μια χώρα που το 1950, με 50$ ετήσιο κατακεφαλήν εισόδημα, στις μέρες μας να είναι πρώτη σε αριθμό υπερυπολογιστών; Να απειλεί την πρωτοκαθεδρία των Η.Π.Α και να την αντικαθιστά στην άτυπη ηγεσία της παγκοσμιοποίησης; Ακόμη περισσότερο: πως μια πρώην αποικία και σοσιαλιστική δύναμη δεν είχε την τύχη του δίδυμου αδερφού της; (ΕΣΣΔ και Ανατολικού Μπλοκ). Τίποτε από αυτά δεν ήταν τυχαίο. Μπορούμε μόνο να πούμε πως οι αιτίες αντοχής της Κίνας και μη διάλυσής της, είναι ενδογενείς κυρίως και ζήτημα συγκυρίας δευτερευόντως. Το κρίσιμο διάστημα της ανοικοδόμησης (1949-1960) είχε την αμέριστη στήριξη της Σοβιετικής Ένωσης και μια υποτυπώδη «εγγύηση» της ανεξαρτησίας της (που η νεαρή Σοβιετική Ρωσία δεν την είχε τα πρώτα είκοσι χρόνια), περιβάλλονταν ως επί το πλείστον, από φιλικές προσφάτως απελευθερωμένες χώρες (Ινδονησία, Βιετνάμ, Βόρεια Κορέα) με τα δικά τους ενδιαφέροντα σοσιαλιστικά πειράματα, οπότε γεωπολιτικά η Κίνα, δεν είχε τόσο έντονες πιέσεις όπως είχε αντίστοιχα η Ε.Σ.Σ.Δ το διάστημα της ανοικοδόμησης μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο και την ήττα των μοναρχικών δυνάμεων. Επιπλέον, το μακροχρόνιο αντάρτικο και το δέσιμο του Κ.Κ.Κ με τους πολυάριθμους αγρότες, όπως και η συναινετική προσέγγισή του στη διακυβέρνηση πριν και μετά την ανάληψη της εξουσίας, ήταν αποφασιστικά στοιχεία που απέτρεψαν την άμεση κατάρρευση της χώρας με το άνοιγμα στο καπιταλισμό, την ίδια στιγμή που η Ανατολική σοσιαλιστική Ευρώπη κατέρρεε σα τραπουλόχαρτο. Τρίτο και σημαντικό, οι μεγάλες συγκρούσεις και εκκαθαρίσεις που συνόδευσαν όλα τα κράτη που πάλευαν για την εθνική τους αυτοδιάθεση, στη Κίνα γίνονταν επί μία εικοσαετία με μια παράδοξη παλλαϊκή συμμετοχή, ακόμη και αν άμεσα ο λαός δεν είδε όφελος. Αυτό με τη σειρά του έθεσε όρια στο τρόπο αυταρχικής διακυβέρνησης του Κ.Κ.Κ και απεφεύχθησαν τα μεγάλα λουτρά αίματος που παρατηρήθηκαν στην ΕΣΣΔ τα χρόνια των σταλινικών εκκαθαρίσεων. Τα βίαια και αλλοπρόσαλλα κοινωνικά α λα Στάλιν πειράματα του Μάο, ήταν μικρής διάρκειας, μικρότερης έντασης από τα αντίστοιχα σοβιετικά και χωρίς να ανατραπούν οι κοινωνικές ισορροπίες, και χωρίς να αλλάξει ριζικά η φυσιογνωμία του κόμματος. Με αυτόν τον τρόπο, το Κ.Κ.Κ διατήρησε μια πρωτοτυπία που το αντίστοιχο Σοβιετικό την είχε χάσει, από μια στρατιά απρόσωπων τεχνοκρατών που αντικατέστησαν τους εκτελεσθέντες επαναστάτες «συντρόφους» της σταλινικής γραφειοκρατίας. Έτσι, απεφεύχθη η άκρατη αλλοτρίωση που είδαμε στα σοβιετικά μοντέλα μετά από μερικές δεκαετίες διακυβέρνησης. Ο Κινέζικος λαός, κόντρα σε ό,τι πιστεύουν οι δυτικοί αναλυτές, δεν είναι ούτε απαθής, ούτε υποτακτικός. Αντίθετα έχει έναν από τους μεγαλύτερους αριθμούς απεργιακών κινητοποιήσεων στο κόσμο κάτι που επιβάλλει στη κινεζική ηγεσία να κάνει σοβαρούς κοινωνικούς και γεωπολιτικούς σχεδιασμούς.

Η Κίνα πέρα από αίνιγμα είναι και παράδοξο: αποτελεί την ηγέτιδα της προσπάθειας ρήξης των ανισοτήτων μεταξύ χωρών (Κέντρου και Περιφέρειας) που αποτελεί προοδευτική εξέλιξη και από την άλλη συμβάλλει στην περαιτέρω φτωχοποίηση όλου του εργαζόμενου κόσμου σε όλη την υφήλιο. Θα πρέπει κάποια στιγμή να αποφασίσει σε ποιο μέτωπο θα δώσει τη μάχη, αλλιώς δύσκολα θα κερδίσει και στα δύο μέτωπα. Τέλος, από οικολογικής σκοπιάς: θα εκμεταλλευτεί την ευγενή παρακαταθήκη της αυτοκρατορικής, οικολογικής Βιοτεχνικής Επανάστασης ή θα επιλέξει τη μίμηση του ξέφρενου, ενεργοβόρου και ασύστολου δυτικού βιομηχανικού και μεταβιομηχανικού μοντέλου που έχει εξαντλήσει τα όριά του;

Τα τελευταία δύο χρόνια η χώρα αυτή βρίσκεται σε καμπή. Περικυκλωμένη από τα αμερικανικά εκστρατευτικά σώματα, με συχνές εντάσεις στις διπλωματικές της σχέσεις με τους τέως δυτικούς της εταίρους, πάλεψε με επιτυχία να ανασχέσει (;) την πανδημία του κορονοϊού και να ξεδιπλώσει τα μελλοντικά της πλανητικά της σχέδια. Παράλληλα με την καραντίνα του περσινού χειμώνα πάγωσε όλα τα θέματα που είχε με τους «αυτονομιστές» του Hong Kong και τους Ουιγούρους στα βορειοδυτικά της, ενώ βρήκε μια θαυμάσια ευκαιρία να αναδιαρθρώσει την οικονομία της. Δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τι κραδασμούς είχε στο εσωτερικό της, τι πτώση ΑΕΠ πραγματικά σημειώθηκε και τι δυσαρέσκεια υπήρξε. Αυτό που σίγουρα είναι γνωστό, είναι πως η όποια αυταρχικότητα του κινεζικού μοντέλου, εγγράφεται σε μια λογική ενότητας και συσπείρωσης της χώρας και ταυτόχρονα οικοδόμησης ενός άλλου παγκόσμιου συμβολαίου. Αντίθετα στις χώρες της Δύσης, οι λογικές του υγειονομικού ολοκληρωτισμού εγγράφονται σε μια τακτική ανάσχεσης του κινεζικού παράγοντα, περικύκλωσης της Ρωσίας και περαιτέρω υποδούλωσης των δυτικών κοινωνιών στα αδίστακτα συμφέροντα της ιατρο-χρηματιστηριακής ελίτ. Η φάση της παρακμής της Δύσης είναι παραπάνω από εμφανής…

[1] Εννοούμε την σταδιακή και εν πολλοίς βίαιη καθίζηση της Κίνας που από ισότιμη και πλουσιότερη από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις του ύστερου Μεσαίωνα και μέχρι τον 19ο αιώνα, κατάντησε λεία των δυτικών Αυτοκρατοριών, των Η.Π.Α και της Ιαπωνίας.

[2] Αρρίγκι Τζιοβάννι, Τα Μονοπάτια του Κεφαλαίου-Δύση και Ανατολή: Κράτη, Αγορές και Καπιταλισμός, Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2018,  Σελ. 80-82

[3] Αρρίγκι, σελ. 87-90

[4] Arrighi Giovanni, ADAM SMITH IN BEIJING-LINEAGES OF THE TWENTY-FIRST CENTURY, Verso Books, 2008, σελ. 34 κ.ε

[5] Καλτσώνης Δημήτρης, ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΗ ΚΙΝΑ: 1949-2019, Εκδόσεις Τόπος, 2019,  σελ. 65

[6] Καλτσώνης, σελ. 34

[7] Καλτσώνης σελ. 92

[8] Μπετελέμ Σαρλ, Σαριέρ Ζακ, Μαρσιζιό, Η Οικοδόμηση του Σοσιαλισμού στη Κίνα, Εκδόσεις Στοχαστής, 1975, σελ. 30

[9] Τα αρχικά της Νέας Οικονομικής Πολιτικής (New Economic Policy-N.E.P) που επιβλήθηκε το 1921-1923 στην ρημαγμένη από τον Εμφύλιο ΕΣΣΔ και αποσκοπούσε στην εγκαθίδρυση ενός κρατικού καπιταλισμού, μια ύστατη προσπάθεια ανάπτυξης της χώρας και αναγκαστικά αναβλήθηκαν τα σχέδια ολικής σοσιαλιστικής οικονομίας.

[10] Το ίδιο, σελ. 13-17

[11] Μπετελέμ Σαρλ, Πολιτιστική Επανάσταση και Βιομηχανική Οργάνωση, Εκδόσεις Γη 1975, σελ. 25-29

[12] Καλτσώνης, σελ. 105-108

[13] Τις λεγόμενες λαϊκές αγροτικές κομμούνες

[14] Καλτσώνης, σελ. 129-134

[15] Γιάννης Παλαιολόγος, «Μεγάλη Αναταραχή, φρικαλέα κατάσταση», 01/05/2017, www.kathimerini.gr

[16] Κλάιν Ναόμι, Το Δόγμα του Σοκ, Εκδόσεις Λιβάνη, σελ. 252-261

[17]Wei Ge, Special Economic Zones and the Opening of the Chinese Economy: Some Lessons for Economic Liberalization, World Development Vol 27, 1999, σελ.  1267-1285

[18] UNCTAD, WORLD INVESTMENT REPORT 2019-SPECIAL ECONOMIC ZONES, σελ. 128-132

[19] Το ίδιο , σελ. 138

[20] Το ίδιο, σελ. 162 & 170-175

[21] David Dodwell, «China is the world leader in Special Economic Zones…», David Dodwell, 16/08/2019, www.scmp.com

[22]  I.L.O, MEWE PZ/2017, Promoting decent work and protecting fundamental principles and rights at work in export processing zones. Σελ. 19-26

[23] I.L.O, LAB/ADMIN, GOOD PRACTICES IN LABOUR INSPECTION in Export Processing Zones, 2012, σελ. 9-13

[24] Gini Index (World Bank estimate)-United States, China, data.worldbank.org

[25] Καλτσώνης, σελ. 277-284

[26] «82 εκατομμύρια Κινέζοι ζουν με 1 δολάριο τη μέρα», 15/10/2014, www.iefimerida.gr

[27] «Κίνα: Πόλεμος στη Φτώχεια με μαζική μετεγκατάσταση», 03/06/2019, www.protagon.gr

[28] «China’s Forgotten Peasants: An Element of Unrest», 31/07/2006 www.theglobalist.com

[29]) «China’s HuKou System», Ping Zhou, 26/11/2019, www.thoughtcom.com

[30] «China’s HuKou System: What is it and How it Works?», Frank Ka, Ho Wong, 17/01/2019, China Briefing Magazine

[31] «Στη Κίνα η πρώτη ψηφιακή δικτατορία- Σύντομα και κοντά σας», Μαρία Δεναξά, 22/11/2019, www.aixmi.gr

πηγή: Τεύχος 301 Τρίτο Μάτι

Η επιλογή των εικόνων είναι των Ανιχνεύσεων.

Χρήση χημικών κατά Κούρδων από την Τουρκία! Η Άγκυρα απαντά με συλλήψεις στις κατηγορίες

0

Η πρόεδρος του Τουρκικού Ιατρικού Συλλόγου (TTB) Σεμπνέμ Κορούρ Φιντζαντζί συνελήφθη σήμερα, μία εβδομάδα αφού είχε ζητήσει να διεξαχθεί έρευνα για ενδεχόμενη χρήση χημικών όπλων από τον τουρκικό στρατό στο Ιράκ εναντίον των κούρδων ανταρτών του PKK, ανακοίνωσε η εισαγγελία της Άγκυρας.

«Η πρόεδρος του Τουρκικού Ιατρικού Συλλόγου (…) συνελήφθη στις 26/10/2022, κατηγορούμενη ότι έκανε προπαγάνδα υπέρ μιας τρομοκρατικής οργάνωσης», ανακοίνωσε το γραφείο του γενικού εισαγγελέα της Άγκυρας και ζήτησε την αντικατάσταση της Φιντζαντζί στα καθήκοντά της.

Κατηγορίες για προσφυγή σε χημικά όπλα, που διατυπώθηκαν από φιλοκουρδικά μέσα ενημέρωσης και μέλη της τουρκικής αντιπολίτευσης, είχαν εμφανιστεί την περασμένη εβδομάδα και οι κούρδοι μαχητές είχαν διανείμει ένα κατάλογο με 17 ονόματα και φωτογραφίες προσώπων που εμφανίζονταν ως «μάρτυρες» που είχαν σκοτωθεί με τοξικά αέρια στο βόρειο Ιράκ.

Η Άγκυρα είχε αμέσως καταγγείλει μια εκστρατεία «παραπληροφόρησης».

Η Φιντζαντζί είχε δηλώσει από την πλευρά της πως «είδε και εξέτασε τις φωτογραφίες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης» των φερόμενων θυμάτων χημικών όπλων.

Επικαλούμενη την πιθανή χρήση «τοξικών αερίων», η γιατρός είχε ζητήσει να διεξαχθεί μια «ανεξάρτητη έρευνα για να διαπιστωθεί η ευθύνη των κρατών που χρησιμοποιούν αυτού του είδους τα όπλα», τα οποία είναι απαγορευμένα στο πεδίο της μάχης, είχε υπενθυμίσει.

Το γραφείο του γενικού εισαγγελέα της Άγκυρας είχε ανακοινώσει στη συνέχεια πως αρχίζει έρευνα σε βάρος της Φιντζαντζί.

Απαντώντας σε ερωτήσεις του Γαλλικού Πρακτορείου, η Φιντζαντζί είχε δηλώσει πως είχε ζητήσει απλώς να πραγματοποιηθεί μια «αποτελεσματική έρευνα». «Αντί γι’ αυτό, άρχισαν έρευνα σε βάρος μου. Το γεγονός αυτό δεν προξενεί έκπληξη. Μέσω εμού, εκφοβίζουν την κοινωνία», είχε αντιδράσει.

Ο τούρκος υπουργός Άμυνας Χουλουσί Ακάρ είχε και πάλι διαψεύσει προχθές, Δευτέρα, τη χρήση χημικών όπλων από την Άγκυρα: «Δεν υπάρχουν χημικά όπλα στον εξοπλισμό των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων», είχε διαβεβαιώσει.

Η Άγκυρα διατηρεί εδώ και 25 χρόνια γύρω στις 40 στρατιωτικές θέσεις στο Ιρακινό Κουρδιστάν και έχει πραγματοποιήσει εκεί επιχειρήσεις εναντίον του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), μιας οργάνωσης που διεξάγει από το 1984 ένοπλη εξέγερση κατά του τουρκικού κράτους και θεωρείται «τρομοκρατική» από την Τουρκία και τους Δυτικούς.

https://www.militaire.gr/chrisi-chimikon-kata-koyrdon-apo-tin-toyrkia-i-agkyra-apanta-me-syllipseis-stis-katigories/

Arnaud De La Grange: Ρίσι Σούνακ, ένας μη λευκός στη Ντάουνινγκ Στριτ

1

του Arnaud De La Grange (*)

Για τους μεν, είναι ο απόλυτος προδότης, ο άνθρωπος που με τη θεαματική παραίτησή του προκάλεσε τον περασμένο Ιούλιο την πτώση του Μπόρις Τζόνσον. Για τους δε, είναι, αντιθέτως, ο άνθρωπος που μπορεί να σώσει το Συντηρητικό Κόμμα, το οποίο βυθίστηκε σε ακόμη μεγαλύτερη κρίση μετά την παραίτηση της Λιζ Τρας.

«Ο Ρίσι Σούνακ είναι ο ιδανικός αρχηγός», δήλωσε ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Ντόμινικ Ράαμπ. «Αν δείτε τις οικονομικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε, είναι εκείνος που είχε πάντα δίκιο», πρόσθεσε. Πράγματι, τον περασμένο Αύγουστο ο Σούνακ είχε προβλέψει όλα τα προβλήματα που θα προκαλούσε το οικονομικό πρόγραμμα της Τρας και την είχε προειδοποιήσει ότι τα παραμύθια στα οποία πίστευε είναι επικίνδυνα. Η άποψή του ήταν ότι πρέπει η κυβέρνηση να επιτεθεί με «εντιμότητα, σοβαρότητα και αποφασιστικότητα» στην οικονομική κρίση, αντί να μεταφέρει το βάρος στις επόμενες γενιές.

Όμως η Τρας κέρδισε εκείνη τη μάχη, αποσπώντας 81.326 ψήφους έναντι 60.399 του Σούνακ. Εξι εβδομάδες αργότερα, η πτώση της γυναίκας που ήθελε να είναι η νέα «Σιδηρά Κυρία» και η απόσυρση του Μπόρις Τζόνσον από τη μάχη δίνουν την ευκαιρία στον Ρίσι Σούνακ να πάρει τη ρεβάνς.

Η εικόνα του δέχθηκε ένα σοβαρό πλήγμα όταν αποκαλύφθηκε ότι η πάμπλουτη σύζυγός του είχε γλυτώσει εκατομμύρια λίρες από φόρους χάρη στο φορολογικό καθεστώς της «μη μόνιμης κατοίκου» της Βρετανίας που είχε, μολονότι ζει στο Λονδίνο. Αλλά και ο ίδιος κατείχε μία αμερικανική πράσινη κάρτα ενώ ήταν υπουργός Οικονομικών.

Με τη λάμψη του «καλύτερου μαθητή της τάξης», πάντα άψογα ντυμένος και χαμογελαστός, αυτός ο «British indian» έχει διανύσει μία υποδειγματική πορεία. Η οικογένειά του έχει ρίζες στο Πεντζάμπ, αλλά οι γονείς του έφτασαν στη Βρετανία από την ανατολική Αφρική. Ο Ρίσι γεννήθηκε το 1980 στο Σαουθάμπτον από πατέρα γιατρό και μητέρα φαρμακοποιό. Μετά τη φοίτησή του στο Winchester College, σπούδασε φιλοσοφία, πολιτικές επιστήμες και οικονομία στην Οξφόρδη, πριν διασχίσει τον Ατλαντικό για ένα ΜΒΑ στο Στάνφορντ. Με την Ακσάτα Μούρτι, κόρη του ινδού δισεκατομμυριούχου Ναραγιάνα Μούρτι, έχουν δύο παιδιά. «Είμαι Βρετανός», λέει πάντα, «είναι το σπίτι μου και η χώρα μου, αλλά η πολιτισμική μου κληρονομιά είναι ινδική, η γυναίκα μου είναι Ινδή κι εγώ είμαι ινδουιστής», συμπληρώνει.

O Σούνακ εργάστηκε στην Goldman Sachs πριν εκλεγεί βουλευτής στο Ρίτσμοντ του Γιόρκσαϊρ το 2015. Την επόμενη χρονιά πραγματοποίησε εκστρατεία υπέρ της αποχώρησης από την ΕΕ, στη διάρκεια της οποίας τον προσέγγισε ο Τζόνσον. Όλα δείχνουν ότι θα περάσει στην ιστορία ως ο πρώτος ινδουιστής πρωθυπουργός της Βρετανίας. Μένει να φανεί αν το προφίλ τού πρώην τραπεζίτη θα τον δυσκολέψει να κερδίσει τις ψήφους των κατοίκων του «κόκκινου τείχους», στη βόρεια Αγγλία.

(*) O Αρνό Ντε Λα Γκρανζ (Arnaud De La Grange) είναι αρθρογράφος της Figaro

(Πηγή: Le Figaro)

Ρόδος: Το «Σύνταγμα Εθελοντών Δωδεκανησίων»

0

Μια ιδιαίτερη περίπτωση του ελληνο-ιαλικού πολέμου αποτελεί το «Σύνταγμα Εθελοντών Δωδεκανησίων». Αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση διότι τα νησιά της Δωδεκανήσου βρισκόταν υπό ιταλική κατοχή (από το 1912), αλλά αυτό δεν εμπόδισε τους Δωδεκανησίους να πάρουν μέρος στον αγώνα για την προάσπιση της εθνικής ανεξαρτησίας.

Εκατοντάδες Δωδεκανήσιοι κάθε ηλικίας έσπευσαν να καταταγούν στο «Σύνταγμα Εθελοντών Δωδεκανησίων», ενώ ευελπιστούσαν ότι το «Σύνταγμα» αυτό θα δραστηριοποιούνταν στα Δωδεκάνησα για την απελευθέρωση των νησιών.

Επικεφαλής της προσπάθειας για τη συγκρότηση του «Συντάγματος» ήταν η δωδεκανησιακή νεολαία Αθηνών που δυναμικά ζητά να καταταγεί στο Στρατό. Η αποδοχή του αιτήματος αρχικά απορρίπτεται. Κατόπιν ορίσθηκε η Κεντρική Δωδεκανησιακή Επιτροπή υπό τον Ιωάννη Καζούλη και μετά από επιμονή ο Ιωάννης Μεταξάς κάνει δεκτή την κατάταξη των ιταλικής υπηκοότητας Δωδεκανησίων και την συγκρότηση «Συντάγματος Δωδεκανησίων» ως τακτικής Μονάδας του Ελληνικού Στρατού παρά τα προβλήματα εξοπλισμού και διοικητικής μέριμνας που υπήρχαν.

Η κατάταξη διήρκεσε από τις 20 Νοεμβρίου μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1940 και παρουσιάστηκαν συνολικά 1.924 εθελοντές κάθε ηλικίας, επαγγέλματος και μορφωτικού επιπέδου, εκ των οποίων κρίθηκαν ικανοί οι 1.665, ενώ αργότερα ο αριθμός αυτός μειώθηκε στους 1.586 άνδρες. Ο αριθμός αυτός δεν αρκούσε για την πολεμική συγκρότηση ενός Συντάγματος έτσι η υπόλοιπη δύναμη συμπληρώθηκε από άλλους στρατιώτες που κυρίως καταγόταν από τα άλλα νησιά του Αιγαίου και από εφέδρους του πολεμικού Ναυτικού. Η σύνθεση του «Συντάγματος Δωδεκανησίων» ανά νησί προέλευσης των εθελοντών καταγράφεται από τον Μάρκο Κλαδάκη ως εξής: Αστυπάλαια 12, Κάλυμνος 433, Κάρπαθος 309, Κάσος 25, Καστελλόριζο 48, Κως 109, Λειψοί 3, Λέρος 98, Νίσυρος 67, Πάτμος 20, Ρόδος 126, Σύμη 262, Τήλος 8, Χάλκη 9, κάτοικοι εξωτερικού 57. Επιπλέον αυτών στο «Σύνταγμα» εντάχθηκαν και ορισμένοι Δωδεκανήσιοι, που είχαν την ελληνική υπηκοότητα και ήδη υπηρετούσαν στον τακτικό Ελληνικό Στρατό.

Με την επιμονή του Κλαδάκη και την αμέριστη βοήθεια όλων των εμπλεκομένων αξιωματικών ξεπεράστηκαν σε ικανοποιητικό βαθμό οι ελλείψεις σε οπλισμό, ιματισμό, εκπαιδευτές και στελέχη. Όλος ο οπλισμός και τα υλικά των ανδρών διατέθηκαν από τον Ελληνικό Στρατό η δε υποσχεθείσα βοήθεια σε ατομικό και ομαδικό οπλισμό από τους Άγγλους δεν ήρθε ποτέ.

Έτσι το «Σύνταγμα» προωθήθηκε στο μέτωπο όπου πήρε μέρος σε επιχειρήσεις μαζί με άλλες μονάδες και μετά την εισβολή των Γερμανών άρχισε η υποχώρηση του ελληνικού στρατού τον Απρίλιο του 1941 και οι εθελοντές ταλαιπωρήθηκαν αφάνταστα, αλλά κατόρθωσαν να φτάσουν στην Αθήνα.

Πολλοί από το ιστορικό «Σύνταγμα» μπόρεσαν να καταφύγουν στη Μέση Ανατολή και κατετάγησαν στις ελληνικές συμμαχικές δυνάμεις και στον Ιερό Λόχο.

Με την ευκαιρία της εθνικής επετείου της 28ης Οκτωβρίου 1940 διοργανώνεται σήμερα Τετάρτη 26 Οκτωβρίου στο κινηματοθέατρο «Μετροπόλ» στη Ρόδο, μεγάλη εκδήλωση για να τιμηθεί το ιστορικό «Σύνταγμα Δωδεκανησίων Εθελοντών».

Διοργανωτές και συντελεστές της εκδήλωσης είναι οι μαθήτριες και οι μαθητές των Εκπαιδευτηρίων του νησιού.

Η εκδήλωση θα περιλαμβάνει ιστορικές αφηγήσεις, ποιητικές απαγγελίες, έκθεση φωτογραφίας, οπτικοακουστικό υλικό, συνεντεύξεις, μουσική και τραγούδια.

Ομιλητές στην εκδήλωση θα είναι η Ελένη Κλαδάκη ηλεκτρολόγος-μηχανολόγος μηχανικός (ανιψιά του διοικητή του Συντάγματος Μάρκου Κλαδάκη), ο Γιώργος Καραβίτης συγγραφέας και ο δημοσιογράφος Γιώργος Ζαχαριάδης.

ΑΠΕ-ΜΠΕ

 

Ιωάννινα: Ιστορίες από τον πόλεμο του 1940

0

Στην 1η γραμμή του μετώπου, στα χωριά των ελληνοαλβανικών συνόρων, το πρωινό της 28ης Οκτωβρίου, αλλά και τις επόμενες ημέρες, γράφτηκαν ανθρώπινες ιστορίες. Ιστορίες πατριωτισμού, θάρρους, ομηρίας, απώλειας αμάχων. Τα βιώματα των πρωταγωνιστών, κατέγραψαν ή αναζήτησαν μέσα από μαρτυρίες, συντοπίτες τους προκειμένου, αυτή η ιστορική μνήμη να κρατηθεί ζωντανή από γενιά σε γενιά.

Το ΑΠΕ-ΜΠΕ συνάντησε τον εκπαιδευτικό και συγγραφέας Στέφανο Κωλέττα, αλλά και τον επίσης εκπαιδευτικό Νίκο Θεοδοσίου, για να μεταφέρουν κάποιες άγνωστες, για πολλούς, μαρτυρίες ανθρώπων, ιστορίες που γράφτηκαν στα χωριά των συνόρων το Έπος του 1940.

Μια ηπειρώτισσα Μάνα
Ο Στέφανος Κωλέττας από την Κάτω Λαψίστα, εξιστορεί την λαχτάρα, την ηρωική προσπάθεια μιας μάνας, να συναντήσει τα παιδιά της στο μέτωπο:

Η Ρίτα Τζιάλλα, ήταν από την Άνω Λαψίστα. Ο πόλεμος την βρήκε με δύο γιούς στο μέτωπο. Έγινε επιστράτευση, κατατάχτηκαν και αναχώρησαν, όπως όλοι οι έφεδροι της εποχής εκείνης, που η πατρίδα τους κάλεσε στα όπλα.
Ο στρατός μας είχε ήδη, τις πρώτες νίκες εναντίον των Ιταλών εισβολέων και προήλαυνε μέσα στην Αλβανία. Οι γυναίκες των ορεινών χωριών της Ηπείρου, όσο και όπως μπορούσαν μετέφεραν τρόφιμα, ρουχισμό και πολεμοφόδια στους στρατιώτες του μετώπου.
Η Ρίτα ήταν ανήσυχη. Μάθαινε για τις νίκες του ελληνικού στρατού, όμως δεν κατάφερνε να έχει κάποια πληροφορία για τα δύο παιδιά της. Η καρδιά της μάνας φτερούγιζε από την αγωνία. Πήρε την απόφαση να πάει στο μέτωπο. Θα ξεκινούσε από το χωριό της. την Άνω Λαψίστα. με τα πόδια. Θα πήγαινε ολομόναχη να βρει και να δει από κοντά τα παιδιά της.
Ήταν το μοναδικό πλέον που σκεφτόταν. Τίποτα δεν την τρόμαζε. Η λαχτάρα της μάνας για τα παιδιά της, έσβηνε οποιοδήποτε άλλο συναίσθημα. Ετοίμασε λοιπόν ένα δέμα με μάλλινες φανέλες, κάλτσες και ό,τι άλλο χρήσιμό και απολύτως αναγκαίο μπορούσε να πάρει μαζί της. Γέμισε μία υφαντή τσάντα, έναν τροβά, με νερό, ψωμί, ελιές, τυρί και πίτες.
Ξεκίνησε αμέσως μετά για το μέτωπο. «Η ιστορία μοιάζει απίστευτη, όμως είναι πέρα για πέρα αληθινή…» λέει ο κ. Κωλέττας και συνεχίζει:
Περπάτησε μερόνυχτα, χωρίς κούραση, χωρίς να χάσει το κουράγιο της. Ο στόχος της ήταν ιερός.
Μέσα από παράδρομους και μονοπάτια, προσπάθησε να αξιοποιήσει όλες τις πληροφορίες που έπαιρνε ρωτώντας στο δρόμο, για το που βρίσκεται η μονάδα που υπηρετούσαν τα παιδιά της. Τελικά τα κατάφερε. έφτασε στη μονάδα, είδε τους γιους της, τους φίλεψε τα τρόφιμα και ο λοχαγός της έδωσε συγχαρητήρια. Μετά με τα πόδια, πήρε τον δρόμο της επιστροφής για το χωριό της την Άνω Λαψίστα.

Ο Νίκος Θεοδοσίου από το Δελβινάκι Πωγωνίου παραθέτει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ιστορικά γεγονότα που αφορούν το τόπο του και σκιαγραφούν τις ζοφερές ημέρες του πολέμου:

Ο πρώτος μαθητής θύμα του πολέμου
Ακόμη και με γυμνό μάτι οι κάτοικοι στο Μαυρόπουλο, το Ζάβροχο, την Χρυσόδουλη, τα χωριά του Πωγωνίου πάνω από την γραμμή συνόρων, έβλεπαν όλες τις προηγούμενες ημέρες την συγκέντρωση ιταλικών στρατευμάτων στον κάμπο της Δερόπολης, στον ευθύ δρόμο μετά την Κακκαβιά.
Το ξημέρωμα της 28ης Οκτώβρη οι εισβολείς προσβάλουν τα φυλάκια στην Κακκαβιά, την Καστάνιανη, το Αργυροχώρι και τους Δρυμάδες.
Σύμφωνα με το στρατιωτικό σχεδιασμό, οι ελληνικές δυνάμεις υποχωρούν και συγκεντρώνονται στο Χάνι Δελβινακίου αρχικά και στην συνέχεια στο Καλπάκι.
Ανατινάζονται οι γέφυρες του Γκόλα και των Αγίων, στον δρόμο Κακκαβιά -Καλπάκι. Οι εκρήξεις ακούγονταν σε όλα τα χωριά. Κάποιοι μαζί με τα ζώα τους, ακολουθούν τον ελληνικό στρατό. Οι περισσότεροι μένουν κλεισμένοι στα σπίτια τους.
Λίγα μόλις χιλιόμετρα από το φυλάκιο των Δρυμάδων στο Γυμνάσιο της Πωγωνιανής, βρίσκονταν 300 μαθητές, που ένιωθαν την ανάσα του εισβολέα.
Μαζί με τους καθηγητές τους, ακολουθούν πορεία διαφυγής μέσα από δάση. Τα ιταλικά αεροπλάνα βομβάρδιζαν ανηλεώς την περιοχή. Μέσα από μονοπάτια, φτάνουν Δελβινάκι, κατόπιν Βήσσανη και στην συνέχεια Δολιανά. Όμως στα Δολιανά, βρέθηκαν σε ακόμη ένα βομβαρδισμό από τα ιταλικά αεροπλάνα. Εκεί σκοτώθηκε ο μαθητής Βλαστός από τα Σουδενά Ζαγορίου. Είναι το πρώτο θύμα μαθητής εκείνου του πολέμου.
Την ίδια μέρα, κάποιοι άμαχοι πήγαν να κρυφτούν στην σπηλιά της «Βέργως» στο Περιστέρι. Οι Ιταλοί θεώρησαν πως είναι έλληνες στρατιώτες και τους εκτέλεσαν. Ήταν οι πρώτοι άμαχοι θύματα του πολέμου.

Όμηροι των Ιταλών
Κατά την υποχώρηση των Ιταλών συνελήφθησαν ως όμηροι πολλοί κάτοικοι των χωριών του ακριτικού Πωγωνίου, κυρίως από το Μαυρόπουλο, το Ζάβροχο, το Αργυροχώρι, το Ορεινό-Ξηρόβαλτο, Ποντικάτες και Γεροπλάτανο. Υπολογίζεται, πως περίπου 500 Πωγωνήσιοι, συνελήφθησαν ως όμηροι και μεταφέρθηκαν στην Ιταλία και την Αλβανία.
Οι ηττημένοι εισβολείς, κατά την υποχώρηση τους, ξεχύθηκαν στα χωράφια, στα δάση, πήραν κόσμο, ακόμη μέσα από τα σπίτια τους. Κάποιοι δεν πρόλαβαν να φορέσουν ούτε τα παπούτσια τους. Πεινασμένοι, βρεγμένοι και εξαντλημένοι έφτασαν με τα πόδια στο εσωτερικό της Αλβανίας. Η αποδιοργάνωση του ηττημένου ιταλικού Στρατού, έδωσε την ευκαιρία, κυρίως, σε άνδρες, να διαφύγουν μέσα από τα βουνά και να επιστρέψουν στα χωριά τους.
Οι Ιταλοί είχαν σκοπό να τους ανταλλάξουν τους ομήρους-πολίτες, με αιχμαλώτους στρατιώτες, όπως και έγινε, 5 μήνες αργότερα. Η επιστροφή των Ελλήνων ομήρων, έγινε μέσω Γιουγκοσλαβίας, από όπου σιδηροδρομικώς έφτασαν στη Θεσσαλονίκη. Στη Θεσσαλονίκη χωρίστηκαν σε ομάδες και επέλεξαν ο δρόμος της επιστροφής να είναι μέσα από τα βουνά για να αποφύγουν τους Γερμανούς.

Ο πατριώτης αυτοκινητιστής από το Δελβινάκι
Ο αυτοκινητιστής Κώστας Τσέλιος από το 1920 έως το 1940 έκανε το δρομολόγιο Ιωάννινα- Αργυρόκαστρο. Επιπλέον μετέφερε το γενικό ταχυδρομείο Ελλάδας -Αλβανίας.
Στον πόλεμο έχασε 7 αυτοκίνητα. Η ανιδιοτέλεια του και ο πατριωτισμός του προκαλούν μεγάλο θαυμασμό. Σε κάθε δρομολόγια στην Αλβανία, ειδικά την περίοδο που κατελήφθη από τους Ιταλούς, φρόντιζε να μάθει εκείνες τις πληροφορίες που θα ήταν χρήσιμες για την πατρίδα του.
Η σπουδαιότερη πληροφορία που προσέφερε ήταν, ότι οι Ιταλό ετοίμαζαν προβοκάτσια, δολιοφθορά, σε δική τους μονάδα μέσα στην Αλβανία, για να ενοχοποιήσουν τους Έλληνες και να δοθεί η αφορμή για την ιταλική εισβολή στην Ελλάδα, η οποία είχε αρχικά προγραμματιστεί για τον Ιούνιο του 1940
Με τις πληροφορίες του Κώστα Τσέλιου συνελήφθη ο συνεργάτης των Ιταλών, κατασχέθηκε εκρηκτικό υλικό με τις ενδείξεις ελληνικής προέλευσης που θα ενοχοποιούσε την Ελλάδα. Έτσι η ιταλική επίθεση αναβλήθηκε για τον Οκτώβριο δίνοντας την ευκαιρία στην Ελλάδα να ολοκληρώσει την πολεμικής προετοιμασία.
Για τον έλληνα πατριώτη, το Γενικό Επιτελείο Στρατού, αναφέρει μεταξύ άλλων: «Τόσον προ της καταλήψεως της Αλβανίας υπό των Ιταλών όσο και αρκετόν καιρό μετά αυτήν, προσέφερεν εις τον στρατόν πολύτιμας υπηρεσίας εκμεταλευθείσας επιμελώς υπό του το Γενικού Επιτελείου και της 8ης Μεραρχίας. Ούτος ουδέποτε εζήτησε να λάβει ουδεμίαν εκ των νόμιμων υλικών αμοιβών ως εδικαιούτο».

Μ. Τζώρα

ΦΩΤΟ : Γενικό Επιτελείο Στρατού

ΑΠΕ-ΜΠΕ

«Σύννεφα» στις γαλλογερμανικές σχέσεις

0

Μεγαλύτερες από ποτέ φαίνεται να είναι οι ρωγμές στις σχέσεις της Γερμανίας με τη Γαλλία, σε μία συγκυρία κρίσιμη για την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Ο Όλαφ Σολτς στο Παρίσι.

Οι αποκαλούμενες «γαλλογερμανικές διαβουλεύσεις», δηλαδή η κοινή συνεδρίαση των ηγετών και των υπουργικών συμβουλίων Γαλλίας και Γερμανίας ανά τακτά χρονικά διαστήματα, κατά τεκμήριο δεν εγκυμονούν κοσμογονικές εξελίξεις. Συνήθως οι αποφάσεις αφορούν ζητήματα όπως η βελτίωση της διδασκαλίας των δύο γλωσσών, ενώ συνοδεύονται από διαβεβαιώσεις αμοιβαίας εκτίμησης και προσήλωσης στο μέλλον των διμερών σχέσεων. Πρόκειται μάλλον για συναντήσεις με συμβολική σημασία.
Πλην όμως αυτοί οι συμβολισμοί θεωρούνται θεμελιώδεις για την ομαλή λειτουργία της ΕΕ.Η αναβολή για το 2023 των διαβουλεύσεων, που είχαν προγραμματιστεί γι αυτή την εβδομάδα στο Φοντενεμπλό, υποδηλώνει σημαντικές διαφορές και την εντύπωση αυτή δεν διασκεδάζει ούτε η επίσκεψη του καγκελάριου Όλαφ Σολτς στο Παρίσι το πρωί της Τετάρτης. Ασφαλώς δεν είναι πρωτοφανείς αυτού του είδους οι διαφωνίες, μόνο που συμβαίνουν στη χειρότερη δυνατή συγκυρία.

«Ζήτημα χρόνου» η αναβολή;

Μακρόν / Σολτς / Πύλη του ΒρανδεμβούργουΕμανουέλ Μακρόν και Όλαφ Σολτς στην Πύλη του Βρανδεμβούργου τον Μάιο

Στη Γαλλία το Προεδρικό Μέγαρο σπεύδει να διευκρινίσει ότι η αναβολή «σε καμία περίπτωση δεν αντικατοπτρίζει το επίπεδο των γερμανο-γαλλικών σχέσεων». Η εκπρόσωπος της Προεδρίας σημειώνει εξάλλου ότι δεν πρόκειται για «ακύρωση», αλλά για «αναβολή», καθώς δεν διαθέτουν όλοι οι υπουργοί τον απαραίτητο χρόνο, ενώ δεν έχει ολοκληρωθεί η προεργασία για μία σειρά ζητημάτων. Οι δημοσιογράφοι παραμένουν δύσπιστοι. Αλλά και ο Στέφαν Ζάιντεντορφ, διευθυντής του Γερμανογαλλικού Ινστιτούτου (DFI) στο Λούντβιγκσμπουργκ, παρατηρεί ότι «ποτέ μέχρι σήμερα δεν υπήρξε αναβολή από το 1963 που άρχισαν αυτές οι διαβουλεύσεις κορυφής, οι οποίες μάλιστα κατοχυρώνονται θεσμικά σε διεθνείς συνθήκες».

Ανατρέχοντας στο παρελθόν πάντως, ο Ζάιντεντορφ σημειώνει ότι πολλές φορές, όταν αναλάμβανε καθήκοντα μία νέα κυβέρνηση στη Γαλλία ή τη Γερμανία, χρειαζόταν κάποιο μεταβατικό διάστημα για να γίνει αντιληπτή η βαρύτητα και η σημασία των συναντήσεων αυτών. «Αυτό είχε συμβεί με τον πρώην καγκελάριο της Γερμανίας Λούντβιχ Έρχαρντ ή με τον Γάλλο πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί», επισημαίνει.

Το συμπέρασμα του Στέφαν Ζάιντεντορφ είναι σαφές: «Καμία ευρωπαϊκή χώρα δεν είναι αρκετά μεγάλη, ώστε να διασφαλίζει από μόνη της πολιτική σταθερότητα. Χρειαζόμαστε μία κατ’ αρχήν συμφωνία μεταξύ Γερμανίας και Γαλλίας, δύο χώρες οι οποίες συχνά έχουν διαμετρικά αντίθετες απόψεις. Σε αυτή τη ‘μέση οδό’ προσανατολίζονται στη συνέχεια τα υπόλοιπα κράτη-μέλη».

Μοναχική πορεία για Παρίσι και Βερολίνο

Τηλεδιάσκεψη Μακρόν-ΣολτςΤηλεδιάσκεψη Μακρόν-Σολτς για την ενεργειακή κρίση τον Σεπτέμβριο

Επί του παρόντος φαίνεται ότι και οι δύο πλευρές επιλέγουν τον δικό τους δρόμο εντός της ΕΕ. Πρόσφατα το Βερολίνο εξήγγειλε πακέτο οικονομικής βοήθειας 200 δις ευρώ για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, χωρίς προηγουμένως να ενημερώσει τη γαλλική πλευρά– αν και αυτό θα υπαγόρευε η καθιερωμένη πρακτική, δεδομένου ότι μία μεγάλη ένεση ρευστότητας μπορεί να προκαλέσει στρεβλώσεις στην πολιτική ανταγωνισμού. Επιπλέον η Γερμανία προωθεί στα πλαίσια του ΝΑΤΟ μία κοινή αντιπυραυλική ασπίδα (European Sky Shield Initiative) χωρίς τη Γαλλία, η οποία όμως είχε εγκαινιάσει μία αντίστοιχη πρωτοβουλία, το σύστημα Mamba, μαζί με την Ιταλία.
Από την πλευρά του ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έσπευσε να ανακοινώσει στην τελευταία σύνοδο κορυφής – από κοινού με την Ισπανία και την Πορτογαλία – την κατασκευή αγωγού μεταξύ Βαρκελώνης και Μασαλίας για τη μεταφορά υδρογόνου, ο οποίος υποκαθιστά σχέδια για τον αγωγό MidCat που θα μετέφερε υδρογόνο από την Ισπανία στη Γαλλία μέσω Πυρηναίων, διασύνδεση που το Βερολίνο θα προτιμούσε. Ακολούθησε μάλιστα το σχόλιο του Μακρόν ότι «όταν η Γερμανία απομονώνεται αυτό δεν είναι καλό, ούτε για τη Γερμανία, ούτε για την Ευρώπη».

«Ο Μακρόν περιμένει από το 2017»

Ομιλία Μακρόν στη ΣορβόννηΟμιλία Μακρόν στη Σορβόννη το 2017

«Η μία πλευρά έχει εκνευριστεί από την άλλη», συμπεραίνει ο διευθυντής του Γερμανογαλλικού Ινστιτούτου Στέφαν Ζάιντεντορφ. Ο ίδιος εκτιμά ότι «η Γερμανία αναζητεί συναινέσεις με μικρότερες χώρες στα πλαίσια μίας πολυμερούς διπλωματίας, παρακάμπτοντας τη Γαλλία», ενώ από την πλευρά του ο Μακρόν «περιμένει από την ομιλία του στη Σορβόνη, το 2017, μία θετική ανταπόκριση της Γερμανίας στις προτάσεις του για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση», οι οποίες, μεταξύ άλλων, προβλέπουν έναν κοινό προϋπολογισμό για την ευρωζώνη, καθώς και μία πιο στενή συνεργασία σε θέματα αμυντικής, αλλά και φορολογικής πολιτικής.

«Δεν είναι εποχή για πείσματα», τονίζει στην DW η Σόφι Πόρνσλεγκελ, αναλύτρια του European Policy Center στις Βρυξέλλες. Όπως επισημαίνει «αν είμαστε τυχεροί και οι καιρικές συνθήκες μας ευνοήσουν θα βγάλουμε τον χειμώνα, αλλά μακροπρόθεσμα χρειαζόμαστε μία κοινή στρατηγική για να αντιμετωπίσουμε τις υψηλές τιμές της ενέργειας, για παράδειγμα ένα Ταμείο Αλληλεγγύης. Ο διχασμός που παρατηρείται σήμερα παραλύει την ΕΕ και είναι βούτυρο στο ψωμί του Βλάντιμιρ Πούτιν».

Ο Ζακ Πιέρ Γκουγκόν, ειδικός για τη γερμανική πολιτική στο Ινστιτούτο Διεθνών και Στρατηγικών Σχέσεων των Παρισίων (Iris), προσθέτει ότι αυτή η κρίση πηγαίνει πιο πέρα από τις συνήθεις διαφωνίες μεταξύ των δύο χωρών, με τη Γαλλία να προτάσσει την πυρηνική ενέργεια, για παράδειγμα, σε αντίθεση με τη Γερμανία. «Αυτή η κρίση είναι πιο σοβαρή, μεταξύ άλλων και γιατί δίνει έναυσμα σε πιο μικρές χώρες, όπως η Πολωνία, αλλά και οι χώρες της Βαλτικής, να αμφισβητήσουν τον ηγετικό ρόλο που διαδραματίζει το γαλλογερμανικό δίδυμο», δηλώνει ο Γάλλος αναλυτής στην DW.

…Και ένα σημάδι αισιοδοξίας

Σύνοδος κορυφής για τη διεύρυνση στη Βαρσοβία το 2019Δυσπιστία Μακρόν απέναντι στους Ανατολικοευρωπαίους;

Μία διαφορετική θεωρία διατυπώνει η Ρόνια Κέμπιν, senior fellow στο Ίδρυμα Επιστήμης και Πολιτικής (SWP) του Βερολίνου. Κατά την άποψή της «αυτό που θέλει ο Μακρόν, εδώ και καιρό, είναι μία ΕΕ που θα λειτουργεί σε μικρότερες, θεματικές ομάδες, ενώ παραμένει δύσπιστος απέναντι στην προς Ανατολάς διεύρυνση και τη θεσμική μεταρρύθμιση. Για τη Γαλλία η ΕΕ είναι, κατά κύριο λόγο, ένα μέσο για διεύρυνση ισχύος και επιρροής. Αντιθέτως η Γερμανία τείνει να υποστηρίξει την προς Ανατολάς διεύρυνση, γιατί βλέπει την ΕΕ ως ένα στοιχείο για την εμπέδωση της ειρήνης».

Πάντως ο Γερμανός αναλυτής Στέφαν Ζάιντεντορφ παραμένει αισιόδοξος. «Μέχρι σήμερα», επισημαίνει, «όλοι οι Γερμανοί και οι Γάλλοι ηγέτες έχουν συνειδητοποιήσει κάποια στιγμή ότι ο ένας δεν μπορεί χωρίς τον άλλον. Όσο επίπονη και αν ήταν η διαδικασία των εκατέρωθεν συμβιβασμών…»

Λίζα Λουί, Παρίσι

Επιμέλεια: Γιάννης Παπαδημητρίου

DW

ΕΝΑΣ ΚΑΓΚΕΛΑΡΙΟΣ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ

1

Την Πέμπτη ο Γερμανός καγκελάριος Σολτς συναντά τον Έλληνα ομόλογό του Κυριάκο Μητσοτάκη. Βαριά ατζέντα, κλίμα καλής συνεργασίας εν καιρώ πολέμου και μια βόλτα στην Ακρόπολη.

    Ακρόπολη, Παρθενώνας

Πέντε φορές στα 16 χρόνια της θητείας της στην καγκελαρία ταξίδεψε στην Αθήνα η Άγκελα Μέρκελ, συνάντησε διαφορετικούς πρωθυπουργούς (Κώστα Καραμανλή, Αντώνη Σαμαρά, Αλέξη Τσίπρα, Κυριάκο Μητσοτάκη) σε διαφορετικές πολιτικές και οικονομικές συγκυρίες με αποκορύφωμα τα χρόνια της ευρωκρίσης. Σειρά τώρα έχει ένας άνδρας καγκελάριος, ο πρώτος μετά τον Γκέρχαρντ Σρέντερ εν έτει 2004, ο επίσης Σοσιαλδημοκράτης Όλαφ Σολτς.

Το ταξίδι αυτό είναι πολυαναμενόμενο από ελληνικής πλευράς, αλλά βρίσκεται ψηλά και στη γερμανική ατζέντα εδώ και καιρό. Πλέον τα χρόνια της ελληνικής χρηματοπιστωτικής κρίσης και της επιβεβλημένης λιτότητας ανήκουν στην ιστορία, ωστόσο ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι γεωπολιτικοί κλυδωνισμοί στην ανατολική Μεσόγειο, με καθημερινές πλέον τις «απειλές» και «μη φιλικές» δηλώσεις (κατά τη φρασεολογία των γερμανικών κυβερνητικών ενημερώσεων) εκ μέρους της τουρκικής ηγεσίας, καθιστούν αναγκαία την επιβεβαίωση των αγαστών ελληνογερμανικών σχέσεων, μακριά από τις σκιές του παρελθόντος.

Η προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου του Όλαφ Σολτς με τον Κυριάκο Μητσοτάκη αναμένεται στις 12.00 το μεσημέρι της Πέμπτης, 27 Οκτωβρίου. Μία μέρα μετά την κρίσιμη επίσκεψη του Όλαφ Σολτς στο Παρίσι. Αλλά και μία ημέρα πριν από την 28η Οκτωβρίου, την εθνική επέτειο, με τα γερμανικά τεθωρακισμένα Marder από τη συμφωνία κυκλικής ανταλλαγής οπλικών συστημάτων Βερολίνου-Αθήνας προς στήριξη του Κιέβου, να αναμένονται στην στρατιωτική παρέλαση της Θεσσαλονίκης. Θα είναι πάντως σύντομη η παρουσία του Γερμανού καγκελάριου στην Αθήνα, χωρίς άλλες συναντήσεις. Μόνο με μια επίσκεψη στην Ακρόπολη, το διαχρονικό σύμβολο της Δημοκρατίας, που τόσο ταλανίζεται μέχρι σήμερα. Η Ακρόπολη όμως ήταν επίσης εκεί, όπου οι ναζί ύψωσαν την σβάστικα κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Εξοπλισμοί, ενέργεια, ανατολική Μεσόγειος 

 

Σολτς ΜητσοτάκηςΣολτς-Μητσοτάκης στη Σύνοδο Κορυφής της Πράγας, 6.10.2022

Πίσω όμως στα της ατζέντας. Δεν είναι κρυφό ότι για τη γερμανική κυβέρνηση η σημασία της ιδιότυπης ανταλλαγής αρμάτων μάχης (40 γερμανικά Marder για την Ελλάδα και 40 ελληνικά, σοβιετικού τύπου παλαιά BMP-1 για την Ουκρανία) είναι μεγάλη. Με τις συμφωνίες «Ringtausch» που εδώ και μήνες δρομολογεί η γερμανική κυβέρνηση με την Ελλάδα και χώρες της ανατολικής Ευρώπης, πχ. Τσεχία ή Πολωνία, προσπαθεί να υλοποιήσει την υπόσχεσή της για στρατιωτική στήριξη της Ουκρανίας επί του πεδίου με άρματα μάχης. Μόνο που δεν θέλει να τα στείλει η ίδια απευθείας στην Ουκρανία για να μη γίνει «εμπόλεμο μέρος», αλλά μέσω τρίτων χωρών, οι οποίες με τη σειρά τους επωφελούνται από την αναβάθμιση -υπάρχει βέβαια και η αντίθετη άποψη- των εξοπλιστικών τους δυνατοτήτων.

Στην περίπτωση πάντως της ανταλλαγής με την Ελλάδα καταγράφεται έντονη κινητικότητα τις τελευταίες εβδομάδες, οι ανακοινώσεις από γερμανικής και ελληνικής πλευράς διαδέχονται η μια την άλλη, ενώ σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα της Welt ο γερμανικός εξοπλιστικός κολοσσός KMW σχεδιάζει επιπρόσθετα συνεργασία επί ελληνικού εδάφους με τον όμιλο «Μυτιληναίος» στο πλαίσιο της παραγωγής υπερσύγχρονων τεθωρακισμένων Leopard 2. Για όλα αυτά αναμένονται επίσημες ανακοινώσεις τις επόμενες μέρες.

 

ΑλεξανδρούποληΤο λιμάνι της Αλεξανδρούπολης ως ενεργειακός κόμβος

Από εκεί και πέρα έντονο είναι το γερμανικό ενδιαφέρον για τις ενεργειακές προοπτικές που προσφέρει πλέον δυναμικά η Ελλάδα στον τομέα της παραγωγής ανανέωσιμων πηγών ενέργειας αλλά και στον τομέα της αποθήκευσης και μεταφοράς άλλων πηγών ενέργειας, όπως υγροποιημένου φυσικού αερίου LNG. Την εικόνα της Ελλάδας ως «εξαγωγέα ενέργειας» προς την Ευρώπη μέσω νέων, ασφαλών ενεργειακών οδών τόνισε άλλωστε τη Δευτέρα από το Βερολίνο και ο υπ. Ενέργειας Κώστας Σκρέκας.

Όσο για τα ελληνοτουρκικά, αν και και η γερμανική κυβέρνηση εξακολουθεί να παραμένει φειδωλή σε δηλώσεις και ίσως όχι τόσο εξωστρεφής όσο το υπ. Εξωτερικών και η Πράσινη ΥΠΕΞ Αναλένα Μπέρμποκ, εντούτοις τα μηνύματα που στέλντονται εδώ και καιρό από το Βερολίνο είναι μεν υπέρ της Ελλάδας και της εδαφικής της ακεραιότητας στο Αιγαίο, αλλά οπωσδήποτε προσεκτικά. Άλλωστε τα σύνορα της Ελλάδας με την Τουρκία αποτελούν και ευρωπαϊκά εξωτερικά σύνορα.

Είναι η ώρα να θιγούν προσφυγικό, υποβρύχια και επανορθώσεις;  

 

Μπέρμποκ ΔένδιαςΑναλένα Μπέρμποκ και Νίκος Δένδιας τον Ιούλιο στην Αθήνα

Σε ένα τέτοιο σύνθετο πλαίσιο και με μεγάλη την ανάγκη για θετικά μηνύματα αρραγούς συνεργασίας, θα συζητηθεί άραγε και το μεγάλο «αγκάθι» της διαχείρισης του προσφυγικού στη σκιά των καθημερινών πλέον αναφορών στα γερμανικά ΜΜΕ για σκιώδεις πρακτικές βίας και παράνομων επαναπροωθήσεων στα ελληνοτουρκικά σύνορα;  Θα ζητηθούν επίσης από την άλλη πλευρά «εξηγήσεις» για το ζήτημα της πώλησης γερμανικών υποβρυχίων στην Τουρκία; Ή ισχύει ακόμη η γερμανική απάντηση «pacta sunt servanda» για συμφωνίες που έχουν συνομολογηθεί στο παρελθόν;

Και τέλος θα τεθεί εκ νέου, όπως και το καλοκαίρι στην Αθήνα από τον Νίκο Δένδια προς την Αναλένα Μπέρμποκ, το ζήτημα των ελληνικών αξιώσεων για τις πολεμικές αποζημιώσεις και το κατοχικό δάνειο από την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και την καταστροφική επέλαση της Βέρμαχτ; Ή δεν είναι κατάλληλη η περίσταση; Πάντως γερμανικές πηγές εκτιμούν ότι, ακόμη κι αν η νυν πολωνική κυβέρνηση του υπερσυντηρητικού PiS μπορεί να επιδιώκει μια σύμπλευση με την Ελλάδα στο πεδίο της νομικής διεκδίκησης πολεμικών αποζημιώσεων, η Ελλάδα για την ώρα φαίνεται να έχει άλλες, πιο επείγουσες προτεραιότητες για να διεκδικήσει κάτι τέτοιο και μάλιστα μαζί με την Πολωνία: τη διαχείριση των συνεπειών του μεγάλου πολέμου που μαίνεται στην Ουκρανία, την οικονομικοπολιτική σταθερότητα και την αποφυγή μιας επικίνδυνης ανάφλεξης στα ανοιχτά του Αιγαίου Πελάγους.

Δήμητρα Κυρανούδη, Βερολίνο 

DW

BRUCKNER: Παντόφλα και καναπές …εγκυμονούν ολοκληρωτισμό!

1

 

 

”Οι αθόρυβες παντόφλες κάνουν χειρότερο θόρυβο από τις μπότες“.  (Max Frisch).

Με αυτό το motto ο Γάλλος δημοφιλής συγγραφέας Pascal Bruckner μας εισάγει στο νέο του βιβλίο το ”Η αποθέωση της παντόφλας. Απάρνηση του κόσμου”.  Περιγράφει τον κόσμο μετά την καραντίνα ως μια νέα τυραννία. O μαρασμός και η παρακμή της Δύσης, η συρρίκνωση του σύγχρονου ανθρώπου. Η παραίτηση. Η παράδοση άνευ όρων. Χαμοζωή από ένοικους- τρόφιμους, το σπίτι ως άσυλο…

”Δεν είναι η υγειονομική τυραννία που μας απειλεί, αλλά η καθιστική τυραννία: η παντόφλα και η ρόμπα θα είναι τα νέα εμβλήματα του επόμενου κόσμου;”

Σαρκάζει την υγειονομική τυραννία και τα ιδανικά της: Τι μάθαμε; Να πλένουμε τα χέρια μας. Τεράστια πρόοδος, χωρίς αμφιβολία, αλλά αυτό δεν συνεπάγεται ένα συναρπαστικό πεπρωμένο“.

Περιγράφει την απόλυτη υποχώρηση της κοινότητας, την αυστηρή περιχαράκωση της στην σφαίρα του ιδιωτικού και την μετάβασή της στην εικονική πραγματικότητα. Ο επεκτατισμός της ηγεμονίας και η κατάκτηση του πραγματικού κόσμου είναι ολοσχερής. Ο πολίτης εξόριστος τώρα από την πόλη μετατρέπεται σε ιδιώτη έγκλειστο, μεταμοντέρνο τρωγλοδύτη στο πλατωνικό τεχνο-σπήλαιο.

”Η πανδημία μας ανησύχησε, αλλά μας απάλλαξε επίσης από μια μεγαλύτερη ανησυχία: την ανησυχία για την ελευθερία.” Ο σύγχρονος ολοκληρωτισμός στην εποχή της Παγκοσμιοκρατίας.

Ο άνθρωπος της επόμενης μέρας είναι διαφορετικός…..πιο τρομοκρατημένος, πιο φοβικός, πιο αδρανής, πιο ανενεργός, πιο αυτοπεριχαρακωμένος, πιο τεχνολογικά αυτιστικός, τέλεια αποξενωμένος…

Παραλληλίζει τον μετακόβιντ άνθρωπο με τον μυθιστορηματικό ήρωα – γαιοκτήμονα Oblomov της περιοχής της Αγίας Πετρούπολης, μορφή στα μέσα του 19ου αιώνα στο ”προφητικό” έργο του Ρώσου συγγραφέα Γκοντσαρώφ. ‘‘Ο Oblomov ζει ξαπλωμένος τον περισσότερο χρόνο. … Όταν ήταν στο σπίτι – και ήταν εκεί, σχεδόν πάντα – παρέμενε στο κρεβάτι και πάντα σε αυτό το δωμάτιο που χρησίμευε ως κρεβατοκάμαρα, γραφείο και αίθουσα υποδοχής (σαλόνι).” Ο ήρωας των εγκλεισμών, επιστρατεύεται για να συμβολίσει τον άνθρωπο της κοβιντο-υποδούλωσης, αγκυλωμένο στο Netflix και το Διαδίκτυο. O καταπονημένος έγκλειστος αδρανής Oblomov ωστόσο μονολογεί “αρκετά καταπονήθηκα σήμερα για το κοινό καλό.”

Ο τρόμος συνεπάγεται απομόνωση

Στο πρώτο κεφάλαιο, που επιγράφεται ”Οι 4 Ιππότες της Αποκάλυψης’’, αναρωτιέται:

”Πόσοι βίωσαν την επιστροφή στην κανονικότητα ως σοκ;” περιγράφει μια μικροαστική κόλαση, όπως αυτή αποδίδεται από τον Σαρτρ στο θεατρικό του ”Κεκλεισμένων των θυρών’‘. Αλλά εδώ δεν είναι σκηνή το σαλόνι αλλά ένα μονόχωρο δωμάτιο πολυχώρος πολλαπλών χρήσεων. Η έσχατη υποχώρηση. ”Η κρεβατοκάμαρα, όπως και το σπίτι, είναι μικρόκοσμοι που είναι αυτάρκεις, υπό την προϋπόθεση ότι είναι τεχνολογικά εξοπλισμένοι”. Το χρυσό κλουβί αν είναι και χρυσό. Κι ο κίνδυνος που ελλοχεύει μετά, το σύνδρομο της Στοκχόλμης. ”Ποιος θα μπορούσε να προβλέψει ότι αυτή η εμπειρία κεκλεισμένων των θυρών θα αντιμετωπιζόταν τελικά με απόλαυση από σημαντικό αριθμό συγχρόνων μας, σχεδόν ως μακροχρόνιες διακοπές;”

” Περισσότερο από τον επιβεβλημένο περιορισμό, πρέπει να φοβόμαστε τον εκούσιο αυτοπεριορισμό μπροστά σε έναν επικίνδυνο κόσμο. Το επιλεγμένο μπουντρούμι, χωρίς τοίχους ή αλυσίδες ή φρουρούς. Ο δεσμοφύλακας είναι στο κεφάλι μας. Αυτή η περίοδος ζωής σε αργή κίνηση θα έχει επιτρέψει μια τρομερή άμβλυνση των κοινωνικών περιορισμών: μειωμένες επαφές, περιορισμένες εξόδους, συνοπτικές βραδιές, εργασία εξ αποστάσεως, ζωή με μπουρνούζι ή πιτζάμες, επιτρεπόμενη ξαπλώστρα, θαυμάσια οπισθοδρόμηση. Ο Άλλος ως ενοχλητής και πειρασμός είχε εξαφανιστεί, κρατήθηκε σε απόσταση. Ήταν, τουλάχιστον για κάποιους, η απόλαυση του εγκλωβισμού: η απαγόρευση κυκλοφορίας, η μάσκα στο στόμα, οι χειρονομίες του φραγμού, η κοινωνία του ενάμιση μέτρου μας αναστάτωσαν αλλά και μας πλαισίωσαν. Έχουμε περάσει από την κλειστοφοβία, τον φόβο του εγκλεισμού, στην αγορα-φοβία, τον φόβο των ανοιχτών χώρων. Η πανδημία μας έχει ανησυχήσει, αλλά μας έχει απαλλάξει από μια μεγαλύτερη ανησυχία: την ανησυχία για την ελευθερία.

Τώρα ορίζουμε τους εαυτούς μας με αφαίρεση –θέλουμε να καταναλώνουμε λιγότερα, να ξοδεύουμε λιγότερα, να ταξιδεύουμε λιγότερο – ή αντίθετα, είμαστε κατά: είμαστε κατά του εμβολιασμού, του κρέατος, της υποχρεωτικής ψηφοφορίας, της μάσκας, κατά της πυρηνικής ενέργειας, του υγειονομικού πάσου, του αυτοκινήτου. Επιπλέον, στην ιατρική, ο όρος «αρνητικός» – μη μολυσμένος από AIDS ή κορωνοϊό – έχει αποκτήσει σωτήρια σημασία, ενώ το «θετικό» έχει γίνει συνώνυμο με πιθανή ταλαιπωρία. Ο κόσμος πριν ήταν ήδη σε αγωνία όταν ξεκίνησε ο Covid και δεν το ξέραμε.

Οι αντίπαλοί μας, οι μισητοί σλαβόφιλοι, οι ριζοσπάστες ισλαμιστές, οι Κινέζοι κομμουνιστές καταγγέλλουν τη δυτική παρακμή ως το ασφυκτικό των μειονοτήτων σε συνδυασμό με τον άκρατο υλισμό και την πρόοδο της απιστίας. Πολλοί από εμάς έχουμε κάνει αυτή τη διάγνωση εδώ και πολύ καιρό, αλλά λαμβάνοντας υπόψη τα πράγματα.Στην  εποχή μας κυριαρχεί το τέλος του κόσμου: μεταξύ ένοπλων συγκρούσεων και φυσικών καταστροφών, όλα απαιτούν την αναστολή των ταξιδιών, την απόσυρση σε μικρές κοινότητες περιμένοντας να πέσει η αυλαία. Σε αυτά τα πραγματικά προβλήματα, που θα ήταν παράλογο να αρνηθούμε, υπάρχει μία και η ίδια απάντηση: τρόμος και απομόνωση.”

”Δύο μεγάλες ιδεολογίες κυριαρχούν στις δυτικές κοινωνίες μας: το φάσμα της  παρακμής και ο καταστροφισμός. Αλλά το σπίτι στις μέρες μας δεν είναι ένα απλό καταφύγιο, είναι πολύ περισσότερο: ένας χώρος από μόνος του που υποκαθιστά και αντικαθιστά τον κόσμο, ένα συνδεδεμένο κουκούλι που σταδιακά καθιστά περιττή κάθε ανακάλυψη προς τα έξω. Από τον καναπέ σας, μπορείτε να απολαύσετε τις απολαύσεις που πρόσφεραν κάποτε ο κινηματογράφος, το θέατρο και τα καφέ. Σχεδόν τα πάντα μπορούν να μας παραδοθούν στο σπίτι, συμπεριλαμβανομένης της αγάπης. Γιατί λοιπόν να βγείτε έξω και να εκτεθείτε; Σαν τον ήρωα της ρωσικής λογοτεχνίας Oblomov, που έζησε στο κρεβάτι και δεν κατάφερε ποτέ να αφήσει το κρεβάτι του για να αντιμετωπίσει την ύπαρξη, θα γίνουμε όντα μειωμένα, κουλουριασμένα και άψυχα;

O ”υποχρεωτικός εγκλεισμός, πραγματικός εφιάλτης τα τελευταία χρόνια, φαίνεται ότι για πολλούς έχει αντικατασταθεί από τον εκούσιο αυτοπεριορισμό.”

Πηγή: dimpenews.com

Κώστας Λάμπος: Διακόσια χρόνια γέννας, το παιδί και τα απόνερα

0

 Γράφει ο Κώστας Λάμπος

Η οπτική θέασης των πραγμάτων και η σχέση της με την αλήθεια ήταν και παραμένει σημαίνουσα και σημαντική για την στρέβλωση ή για την ορθή κατανόηση της πραγματικότητας και της σχέσης μας με αυτήν. Όταν η φιλοσοφία καταλήγει σε στρατευμένη  ταξική ιδεολογία είναι επόμενο η στρέβλωση της πραγματικότητας να οδηγεί σε παρανοήσεις και παρενέργειες που μαζί με τα απόνερα πετάμε και το παιδί.  Αυτή η συνθήκη ισχύει για όλους μας ακόμη και για τον Στέλιο Ράμφο που χρόνια τώρα μας κατηχεί με τον ιδεαλισμό του Πλάτωνα και με την νέο-ορθοδοξία του που παραμένει μετέωρη στον χωροχρόνο και γι’ αυτό απολογητική.

*

Ο Ράμφος ολοκληρώνει και με το καινούργιο βιβλίο του, ‘Διακόσια χρόνια γέννα 1821-2021’[1]   όπως το παρουσιάζει στην τελευταία συνέντευξή του με τίτλο ‘Διακόσια χρόνια εκκρεμότητας’[2]  ένα δικό του  σύμπαν  με  ακαθόριστο κέντρο και θολή πηγή φωτός τον μεταφυσικό πλατωνισμό και το δόγμα της  ‘χριστιανικής ορθοδοξίας’. Ο πλατωνισμός με την ‘θεωρία των ιδεών’ και με τα ‘περί αθάνατης ψυχής’ γυρίζει την πλάτη του στην Φύση  και στην ανθρώπινη κοινωνία και αφού απο-ιστορικοποιεί και από-κοινωνικοποιεί τον άνθρωπο, ψάχνει να βρει το νόημα αυτής της λεηλατημένης  ύπαρξής  με κριτήριο την ‘ηθική’, λες και τόσο ο άνθρωπος όσο και η ‘ηθική’  του είναι υπεριστορικές υπάρξεις και κατηγορίες. Σε αυτό το ραμφικό  σύμπαν η Ελλάδα παρουσιάζεται ως  ένας  φωτεινός κομήτης που εμφανίστηκε τάχα απροειδοποίητα στην αρχαιότητα και  στη συνέχεια εξαφανίστηκε για να μεταμορφωθεί σε Βυζάντιο, στο ανατολικό μισοσκότεινο της Pax Romana,   για να επανεμφανιστεί ξαφνικά από το πουθενά στη μορφή της σύγχρονης Ελλάδας, υποτίθεται υπό συνθήκες  απόλυτου κενού, απροσδιοριστίας και προφανώς ‘θείας πρόνοιας’, δηλαδή εκτός πραγματικού φυσικού, ιστορικού και κοινωνικού συστήματος  δυνάμεων που δρουν στον χωροχρόνο και διαμορφώνουν  εθνοθανάτους και ενδογενέσεις, δηλαδή την ιστορία της Ευρώπης και γενικά της ανθρωπότητας.

Αυτή η εκτός ιστορικού χρόνου και χώρου αναφορά του Ράμφου στην Ελλάδα αφήνει εκτός οπτικού πεδίου τον χιλιόχρονο σκοτεινό Μεσαίωνα, την τουρκοκρατία, τις στραπάτσες της γέννησης, τον ακρωτηριασμό, τον στρεβλό και συμπληρωματικό χαρακτήρα, που διαμόρφωσαν οι αγγλογαλλικές διομολογήσεις, (προνομιακές οικονομικές παραχωρήσεις του Σουλτάνου για την εξασφάλιση ανοχής από τις αντίστοιχες αυλές)  από το 1535[3]  και μετά, που είχαν μεταβάλλει την οθωμανική αυτοκρατορία σε ενδοχώρα του ανερχόμενου καπιταλισμού στις αποικιοκρατικές χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης.  Είναι αυτή η σταδιακή οικονομική διείσδυση της αγγλογαλλικής εμποροκρατίας στην επικράτεια της οθωμανικής αυτοκρατορίας που υπονόμευσε ακόμα περισσότερο τη ήδη καταρρέουσα θέση του ‘μεγάλου ασθενούς’ που ενίσχυσε τις υπόδουλες εθνότητες  στην διεκδίκηση της εθνικής τους απελευθέρωσης.

Σε αυτό το πλαίσιο γεννήθηκε και δυνάμωσε η ιδέα της ελληνικής επανάστασης, διεκδικώντας τόσο την εθνική απελευθέρωση των Ελλήνων από τον τούρκικο ζυγό, αλλά και την κοινωνική απελευθέρωση από την στείρα ανατολική φεουδαρχία  και τον κοτζαμπασιδισμό για το πέρασμα στην αστική μετεξέλιξη.  Η συγκυρία της εποχής και ο διεθνής συσχετισμός των δυνάμεων ματαίωσε ολοκληρωτικά τον κοινωνικό και περιόρισε δραστικά τον εθνικό χαρακτήρα της ελληνικής επανάστασης του 1821, σε βαθμό που να γίνεται λόγος για μια προδομένη και ανολοκλήρωτη επανάσταση που κατάληξε στο νεοελληνικό κράτος/προτεκτοράτο των μεγάλων δυνάμεων που το έθεσαν υπό την ‘προστασία’ τους.

Η  ασφυκτική εξάρτηση του νεοελληνικού κράτους από τις ‘προστάτιδες δυνάμεις’ που ακολούθησε,  με όργανά τους το ‘αγγλικόν’, το ‘ρωσικόν’ και το γαλλικόν’ κόμμα και τις αντίστοιχες αδελφοκτόνες φατρίες των κοτζαμπάσηδων, προδιαγράφει τα όρια και το μέλλον του νεοελληνικού κράτους που για εκατό και πλέον χρόνια αναλώνεται στο να μαζέψει τα κομμάτια του και να ολοκληρωθεί, όταν, όπου και όσο η ‘προστασία’ του επιτρέπει.  Αυτή την πραγματικότητα ο Ράμφος την αντιλαμβάνεται με τρόπο που αγνοεί την γενικότητα, δηλαδή τον γενικό συσχετισμό δυνάμεων και την αποδίδει στην μερικότητα με την διατύπωση σύμφωνα με την οποία «Η εθνική μας ολοκλήρωση ταλαιπωρήθηκε επειδή η Ελλάδα υπήρξε μία χώρα χωρίς Αναγέννηση», απαλλάσσοντας έτσι τους πραγματικούς θύτες του ακρωτηριασμού της Ελλάδας. Για να το κάνει αυτό, εσκεμμένα ή μη, κατηγορεί την Ελλάδα ότι δεν  συμμετείχε στο κίνημα της Αναγέννησης, παραγνωρίζοντας πως Ελλάδα, ως κρατική οντότητα, δεν υπήρχε κατά την Αναγέννηση και δεύτερο πως η Αναγέννηση ως πνευματική εξέγερση εμφανίστηκε  σε συνθήκες δυτικής φεουδαρχίας που προωθούσε την εντατική παραγωγή για την αγορά και ποτέ σε συνθήκες ανατολικής φεουδαρχίας  που στηρίζονταν στην αυτοκαταναλωτική οικονομία και στην επεκτατική κεφαλική φορολογία.   Κατηγορεί μάλιστα την Ελλάδα ότι «διατήρησε στο κράτος της τα στοιχεία τού Αρχαίου και τού Μεσαιωνικού κόσμου χωρίς να περιλαμβάνει τον δημιουργικό χρόνο, αυτόν που εξελίσσει τα πράγματα και τις ιδέες, και εν τέλει την ζωή», λες και τον τύπο του νεοελληνικού κράτους τον επέλεξαν οι Έλληνες και όχι οι ‘προστάτιδες δυνάμεις’ και οι ξένοι στρατοί που στρατοπέδευαν έξω από τις ‘εθνικές συνελεύσεις’ υπαγορεύοντας δια των ντόπιων ‘εκπροσώπων’ τους  νόμους, πολιτικές και ρυθμίσεις που διασφάλιζαν τα λεηλατημένα αγγλικά δάνεια και τα λοιπά δικά τους συμφέροντα, με μοναδική εξαίρεση τον Καποδίστρια, που τελικά τον έβγαλαν από την μέση, όχι βέβαια επειδή άφησε αφύλακτες τις πατάτες στο λιμάνι, αλλά επειδή προσπάθησε να δημιουργήσει ανεξάρτητο κράτος για τους Έλληνες και την Ελλάδα.

Αποσιωπώντας  ο Ράμφος τις πραγματικές και αντικειμενικές συνθήκες της κακοδαιμονίας της Ελλάδας αναγκάζεται να καταφύγει στην ψυχολογία των Ελλήνων η οποία ήταν τάχα «αντικρατική» και γι’ αυτό «δεν καταλάβαιναν την καθολικότητα που απαιτεί το κράτος, δηλαδή την ευθύνη που έχει ο πολίτης και για τους άγνωστους σε αυτόν συμπολίτες του –το να πληρώνεις για παράδειγμα φόρους για να χτιστεί ένα σχολείο και στην άλλη άκρη της επικράτειας». Τι μας λέει δηλαδή ο Ράμφος, ότι οι ενώ ως υπήκοοι του Σουλτάνου, οι Έλληνες πλήρωναν και μάλιστα πολύ βαρείς φόρους, όταν με τον αγώνα τους ελευθερώθηκαν δεν ήθελαν να πληρώνουν φόρους. Έτσι δεν  λέει μόνο ανακρίβειες, αλλά και αποκρύπτει πως οι φόροι πήγαιναν για τα αποδεκατισμένα δάνεια της ‘ανεξαρτησίας’ προς την ‘προστάτιδα’ Αγγλία ή/και γίνονταν πλούτος της εξουσιαστικής τάξης, οπότε η όποια δυσφορία ή ακόμα και φοροδιαφυγή των υπέρμετρα φορολογουμένων δεν ήταν ένα ψυχολογικό πρόβλημα, αλλά αμυντική συμπεριφορά επιβίωσης και τακτική απομίμησης των φοροφυγάδων και φοροκλεπτών ‘ηγητόρων’ τους.

Έτσι ο Ράμφος δεν αποκρύπτει μόνο τον ρόλο των ‘προστάτιδων δυνάμεων’, αλλά και τις ευθύνες των κοτζαμπάσηδων και του ορθόδοξου κλήρου στο να ηττηθούν οι ισχνές, είναι αλήθεια, δυνάμεις της αστικής μετεξέλιξης και να επικρατήσουν πολιτικά οι κοτζαμπάσηδες με τον  ακραίο τοπικισμό τους και τα συνακόλουθα. Το να αποδίδεται, λοιπόν, ‘ο διχασμός στην βούληση του Ενός που είναι κλειστή και δεν έχει διεξόδους επιλογής’ ή η εμφυλιοπολεμική κρίση, φαγωμάρα  και περιπέτεια, που άρχισε το 1824 με το ποια εξουσιαστική φατρία/μερίδα θα ξεκοκαλίσει τα αγγλικά δάνεια και ως τέτοια με διάφορες μορφές συνεχίζεται μέχρι σήμερα, ‘στην έλλειψη αυτογνωσίας των Ελλήνων’,  και όχι στην κατακερματισμένη, πάνω στους τίτλους της ατομικής ιδιοκτησίας[4]  των μέσων παραγωγής, τοπική και ξενόδουλη λούμπεν μπουρζουαζία, αποτελεί απόπειρα αλλοίωσης της ιστορικής πραγματικότητας.

 Λάθος αποτελεί επίσης η αντίληψη ότι για την κακοδαιμονία μας φταίει η  ματαιοδοξία  μας, ως ανθρώπινη  ιδιότητα, αδυναμία ή ως μειονέκτημα γιατί κάτι τέτοιο  παραπέμπει σε ‘άνθρωπο’ που έρχεται απέξω, από το πουθενά και με την υποτιθέμενη  ‘ματαιόδοξη φύση’ του φέρεται αντικοινωνικά, παράλογα και ακατανόητα με αποτέλεσμα να συγκρούεται  με τους συνανθρώπους του και με το κοινωνικό σύνολο. Όμως άνθρωποι εκτός θεσμών, δομών και λειτουργειών  που ορίζουν τους όρους κοινωνικότητας και ιστορικότητας, δεν υπήρξαν και δεν θα υπάρξουν ποτέ, γιατί οι άνθρωποι, από τους ανθρωπίδες και δώθε, είναι ιστορικοκοινωνικά όντα και δημιουργήματα, που ως τέτοια προσπαθούν εξ’ ανάγκης, δια του οράματος, των αγώνων και της προόδου να αλλάξουν τους υλικούς και πνευματικούς όρους της ύπαρξής τους προς το γενικό καλό, επειδή στην ιστορική τους διαδρομή έχουν κατανοήσει πως  με την επιδίωξη του γενικού καλού επιτυγχάνεται και το ατομικό  καλό, ενώ στην αντίθετη περίπτωση που ο καθένας επιδιώκει ξεχωριστά και στη βάση της αρχής ‘ο θάνατός σου η ζωή μου’, το ατομικό του καλό καταλήγει υπέρ του 1% που λεηλατεί το 99% του παγκόσμιου πληθυσμού. Άνθρωπος αφ’ εαυτού, ή από μόνος του (Mensch an sich) δεν υπάρχει, παρά μόνο για τους νεοκλασικούς και τους νεοφιλελεύθερους εξουσιαστές. Ο άνθρωπος πάρχει μόνο ως κοινωνική οντότητα, (Mensch als soziales Wesen), αλλά ο Ράμφος προτιμά τον ακοινωνικό, για να μην πούμε τον αντικοινωνικό και εκτός κοινωνίας άνθρωπο ‘του θεού’.  Τώρα γιατί ο Ράμφος μιλάει για ανθρώπους εκτός  θεσμών, δομών, αξιών και λειτουργιών, δηλαδή εκτός  οικονομικοκοινωνικού γίγνεσθαι και συστήματος, είναι ένα ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί από όσους  προβληματίζονται  για τους λόγους της μεταμόρφωσής του από ψυχή της ανήσυχης, αβόλευτης  και για πολλούς τότε ενοχλητικής ΠΑΝΣΠΟΥΔΑΣΤΙΚΗΣ  σε ιδεολογικό απολογητή  ακόμα και του ύστερου, του απάνθρωπου, παρακμασμένου και καταστροφικού  καπιταλισμού.

Ο ίδιος μας επιτρέπει να συμπεράνουμε τον λόγο αυτής της αλλαγής οπτικής γωνίας στην προσέγγιση ανθρώπων, πραγμάτων και καταστάσεων, όταν ομολογεί ότι  «το πεδίο στη σκέψη μου είναι το πεδίο του νοήματος, της χριστιανικής πίστεως που για την Ελλάδα είναι η Ορθοδοξία», ομολογία που μαρτυρά την στρατευμένη  σκοπιμότητα της σκέψης του, γεγονός που δικαιολογεί τον μουσουλμάνο, τον βουδιστή, τον εβραίο κ. λπ., να έχουν αντίστοιχα ‘νοήματα’ άκριτης και σκοτεινής πίστης που δικαιολογούν τη μακέλευση των λαών, των πολιτισμών και της ανθρωπότητας . Αυτή η σκοπιμότητα τον αναγκάζει να αγνοεί ή να παραγνωρίζει ότι η Ελλάδα προϋπήρξε  του χριστιανισμού, ότι ο χριστιανισμός υπήρξε ανελέητος διώκτης του Ελληνισμού καθώς επίσης και ότι αποτελεί κακή και καταχρηστική αντιγραφή και παραμόρφωση αρχών και αξιών  του αρχαιοελληνικού πολιτισμού και γενικότερα του Ελληνισμού, τον οποίο και καθήλωσε στην μεσαιωνική σκοταδιστική θεοκρατία, στην άγονη βυζαντινή επαναληπτικότητα και στην άχρονη αιωνιότητα της δογματικής πίστης, όπως ο ίδιος καταγγέλλει, χωρίς ωστόσο να τολμά, από δειλία, όπως ο Δημητριάδης τον κατηγορεί, να διαχωρίσει τη θέση του  από την στείρα χριστιανική παράδοση, όπως και από κάθε θρησκευτική παράδοση δημιούργημα των εκάστοτε εξουσιών. Βέβαια θα διαφωνήσω με τον Δημητριάδη, ότι ο Ράμφος είναι δειλός, γιατί εκτιμώ ότι ο Ράμφος δεν είναι  δειλός, αλλά πονηρός, αφού με αυτές τις απόψεις έκανε καριέρα και κατάφερε να αναδειχθεί από το σύστημα σε ‘εθνικό φιλόσοφο’ που μορφώνει τα οικονομικά και πολιτικά στελέχη του μέσω της τηλεόρασης και των  ιδιωτικών λεσχών και όχι στο πανεπιστήμιο που ανθεί κάπου-κάπου και η κριτική. Εξ’ αυτού ο Ράμφος επιμένει να θεωρεί ότι «τα θρησκευτικά σύμβολα παίζουν μεγάλο ρόλο στη ζωή του ανθρώπου», χωρίς να διευκρινίζει αν αυτός ο ρόλος προάγει τον άνθρωπο και τον πολιτισμό του, ή τον υπονομεύει παρουσιάζοντας τον άνθρωπο σαν πρόβατο που έχει ανάγκη από τσοπάνη και τσοπανόσκυλα. Το γεγονός όμως ότι ο Ράμφος υποστηρίζει ακόμα και παρά τις άπειρες επιστημονικές διαψεύσεις των θρησκευτικών μύθων, ότι «ένας θεός σταυρώνεται για τους ανθρώπους», κατηγορώντας  έτσι απροκάλυπτα τους υποτίθεται ‘αμαρτωλούς’ ανθρώπους, οδηγεί στη σκέψη, ότι δεν μιλάει πια ως φιλόσοφος, αλλά ως κοινός επαγγελματίας θεολόγος και ινστρούχτορας που δίνει εξετάσεις  στην ιερατική/εξουσιαστική ιεραρχία, που δεν μπορεί να κατανοήσει ότι ένας ‘θεός’, ως ‘πάνσοφος, παντοδύναμος και πανάγαθος’ δεν χρειάζεται να σταυρωθεί για τις ‘αμαρτίες’ των δημιουργημάτων του, αφού απλά θα μπορούσε να διορθώσει το λάθος του, αντί να τα κάνει υποτίθεται ‘ατελή και με τόσα εκ γενετής προπατορικά ‘αμαρτήματα/ελαττώματα’ που προκαλούν δυστυχία στα ίδια και στους άλλους. Το παράλογο  και η κραυγαλέα αντίφαση είναι φανερή, αλλά για τους στρατευμένα σκεπτόμενος  ιδεολόγους είναι αναγκαία για να αποφύγουν το κρίσιμο ερώτημα για την έννοια και τον ρόλο του ‘θεού’[5]. Του ‘θεού’ όχι όπως τον φαντάζεται ο μορφωτικά, οικονομικά και κοινωνικά λεηλατημένος  και πνευματικά ευνουχισμένος υπήκοος  της όποιας εξουσίας, αλλά όπως τον εμφανίζουν  και τον εμπορεύονται όλα τα ανά τον κόσμο σκοταδιστικά ιερατεία, που ενώ γνωρίζουν ότι ο ‘θεός’ ως έννοια δεν είναι παρά ο συμβολισμός, το φετίχ των εκάστοτε εξουσιών  που του έχουν ανατεθεί ο ρόλος μιας αόρατης, τιμωρητικής και παρένθετης εξουσίας που στραγγαλίζει την οργή και τις εντάσεις των εξουσιαζόμενων ενάντια στις αυθαιρεσίες, την αδικία και τον φόβο  της εκάστοτε εξουσίας με την υπόσχεση της μετά θάνατον παραδείσιας ζωής  ή με την απειλή  της αιώνιας τιμωρίας στην κόλαση. Όσο για την επίκληση της πίστης έναντι της επιστημονικά έγκυρης και κοινωνικά χρήσιμης γνώσης  φαίνεται πως αυτή λειτουργεί ως αφιόνι που μετατρέπει αθώους και φιλειρηνικούς ανθρώπους σε λύκους/ατομιστές και στρατιώτες θηρία έτοιμα να σκοτώσουν και να σκοτωθούν για την μεγέθυνση του πλούτου των τραπεζών, των  εκμεταλλευτών και των κατακτητών, ενός πλούτου το μέγεθος του οποίου είναι ανάλογο  με τον αριθμό των νεκρών ‘απίστων’ και ‘εχθρών’. Έτσι όμως μαζί με τα απόνερα της γέννας της ιστορίας πετάμε και το παιδί, τον άνθρωπο, την Ελλάδα και τον ανθρωπισμό.

Κλείνοντας, με αυτές τις λίγες παρατηρήσεις πάνω στο μειλίχιο και τάχα βαθυστόχαστο ράμφιο  απολογητικό  και γι’ αυτό αντιφατικό κατασκεύασμα, παραθέτω, για όσους δεν την έχουν ήδη διαβάσει, αυτούσια την καταγγελτική κραυγή του Δημήτρη Δημητριάδη, που αποκαλύπτει τους υπεύθυνους για την διαιώνιση   του μεγάλου διαχρονικού ψέματος πάνω στο οποίο είναι θεμελιωμένος ο  σύγχρονος και ιδιαίτερα ο δυτικός  πολιτισμός που οδήγησε την ανθρωπότητα στην καπιταλιστική βαρβαρότητα: «Κανείς από τούς ιδιοφυείς όλων των αιώνων δεν διαισθάνθηκε την φρικαλέα συμπαιγνία; Την αντιανθρώπινη στόχευση; Την λανθασμένη ερμηνεία αλλά και την παιδαριώδη δήθεν «σκέψη» οι οποίες διοργάνωσαν το πολυχιλιετές ψυχοσωματικό στρατόπεδο καταναγκαστικών έργων, με προεξάρχοντες διανοητικούς τυράννους αντίστοιχης εμβέλειας με εκείνους που κατατρόπωσαν ως πολιτικοί ηγέτες τούς λαούς τους; Όχι. Υπηρέτησαν μία προαιώνια απάτη αυτοί οι Πατέρες και Φωστήρες τού Πνεύματος. Συγγράμματα επί συγγραμμάτων υποστήριξαν διά τής γραφής και τού προφορικού λόγου άψογα συνταγμένα αλλά παράφρονα επιχειρήματα προκειμένου να επαληθεύσουν κακήν κακώς και με τα χίλια ζόρια ένα εκ βάθρων έωλο, σατανικά επινοημένο από διαστροφικές ψυχοσυνθέσεις εκτρωματικό και ανθρωποκτόνο κατασκεύασμα. […] Η αιωνιότητα είναι το χρονικό μηδέν. Ο Θεός είναι η υπαρκτική απουσία. Τα πάντα κλονίζονται, τα πάντα διαρρηγνύονται : ολόκληρη η γραμματεία, από τον Πλάτωνα μέχρι τον Χέγκελ, από τούς Πατέρες τής Εκκλησίας μέχρι τον Αυγουστίνο και τον Άνσελμο, τον Ακινάτη, τον Σπινόζα, τον Πασκάλ, τον Ντεκάρτ, τον Χομπς, τον Καντ,  τον Κίρκεγκωρ, τον Μπούμπερ, τον Ροζεντσβάιχ, τον Χάιντεγκερ και βάλε, αποδεικνύεται, ως προσηλωμένη, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στην έννοια τού Θεού, από έωλη έως άκυρη»[6].

Οι διαχρονικές δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού, οι πραγματικοί δημιουργοί του πλούτου και του πολιτισμού, πιστές στα οράματα, στους κοινωνικούς αγώνες και στην στρατηγική της κοινωνικής ισότητας και του αταξικού ουμανισμού[7] που τους οδήγησε μέχρι τον 21ο αιώνα, οφείλουν εδώ, τώρα και παντού να αντιληφθούν τον ιστορικό τους ρόλο και  να μετακινηθούν άμεσα και αποφασιστικά από την θέση του αντικειμένου του κεφαλαίου στην θέση  του υποκειμένου της ιστορίας με την ελπίδα ότι θα προλάβουν να ματαιώσουν την απόλυτη καταστροφή, πριν τα ηγεμονικά και φιλοπόλεμα γεράκια της Ανατολής και της Δύσης καταστρέψουν το ανθρώπινο είδος, ή οι προφήτες της ‘Μεγάλης Επανεκκίνησης’ του καπιταλισμού καταφέρουν να πραγματοποιήσουν  τα αρρωστημένα σχέδιά τους για την ‘αναβάθμιση του ανθρώπινου όντος’ σε πειθήνια τηλεκατευθυνόμενα ρομπότ. Ο χρόνος των ψευδαισθήσεων έληξε και η καμπάνα χτυπάει λυπητερά για όλους μας.

_________________________

https://classlessdemocracy.blogspot.com/2022/10/16.html,

[1] Ράμφος Στέλιος, Διακόσια χρόνια γέννα, 1821-2021, ΑΡΜΟΣ, Αθήνα 2022.

[2] Ράμφος Στέλιος, Διακόσια χρόνια εκκρεμότητας,  Συνέντευξη στον Αντώνη Κυριαζάνο, στο www.capital.gr,

[3] Βλέπε σχετικά,  Lambos Kostas, Abhängigkeit und fortgeschrittene Unterentwicklung dargestellt am Beispiel der Landwirtschaft Griechenlands R. G. Fischer Verlag, F/M 1981. Λάμπος Κώστας, Εξάρτηση, προχωρημένη υπανάπτυξη και αγροτική οικονομία της Ελλάδας, ΑΙΧΜΗ, Αθήνα 1983, καθώς επίσης, Λάμπος Κώστας, Ένα σύντομο ιστορικό της περιπετειώδους διαδικασίας γέννησης και του χαρακτήρα της σύγχρονης Ελλάδας, https://classlessdemocracy.blogspot.com/2021/01/normal-0-false-false-false-el-x-none-x_26.html,

[4] Βλέπε αναλυτικά, Λάμπος Κώστας, Η γέννηση και ο θάνατος της ατομικής ιδιοκτησίας. Η ατομική ιδιοκτησία ως μήτρα βίας, εξουσίας, ανισότητας, εγκληματικότητας, σκοταδισμού και ανηθικότητας, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2017.

[5] Βλέπε σχετικά, Λάμπος Κώστας, Θεός και Κεφάλαιο. Δοκίμιο για τη σχέση μεταξύ θρησκείας και εξουσίας, ΚΟΥΚΚΙΔΑ, Αθήνα 2015.

[6]  Δημητριάδης Δημήτρης, «Η δειλία ενός στοχαστή» . Ο συγγραφέας Δημήτρης Δημητριάδης δίνει μια μαχαιριά στον φιλόσοφο Στέλιο Ράμφο, στις www.anixneuseis.gr,

[7] Βλεπε, Lampos Kostas, Social in/Equality an Classless Humanism, ONTIME BOOKS, London 2020.