Για τον Economist, η πολιτική εμμονή με τον Άντονι Φάουτσι αποκρύπτει το ουσιαστικό ερώτημα: γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν ακόμη μετατρέψει τις εκατοντάδες χιλιάδες αποτρέψιμες απώλειες σε σχέδιο για την επόμενη πανδημία;

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ — Έξι χρόνια μετά την έναρξη της πανδημίας, η αμερικανική πολιτική εξακολουθεί να αναζητά ενόχους. Οι Ρεπουμπλικανοί έχουν επικεντρώσει μεγάλο μέρος της έρευνας και της κριτικής τους στον Άντονι Φάουτσι, τον επιστήμονα που συμβούλευσε τόσο τον Ντόναλντ Τραμπ όσο και τον Τζο Μπάιντεν για την αντιμετώπιση της COVID-19.

Όμως, σύμφωνα με το κύριο επιχείρημα του Economist, αυτή η προσπάθεια πολιτικής διαπόμπευσης κινδυνεύει να συγκαλύψει το πραγματικό σκάνδαλο: οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν εξετάσει με την απαιτούμενη σοβαρότητα τις συστημικές αποτυχίες που κόστισαν ανθρώπινες ζωές — ούτε έχουν εγγυηθεί ότι δεν θα επαναληφθούν στην επόμενη πανδημία.

Η αποτυχία πριν από τα εμβόλια

Η κρίση δεν άρχισε με τον εμβολιασμό. Η αρχική αντίδραση χαρακτηρίστηκε από ανεπαρκή προετοιμασία, προβλήματα στα διαγνωστικά τεστ, ελλείψεις σε μέσα ατομικής προστασίας και αδύναμο συντονισμό ανάμεσα στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση, στις Πολιτείες και στις τοπικές υπηρεσίες υγείας.

Το αμερικανικό Ελεγκτικό Συνέδριο, το Government Accountability Office, έχει καταγράψει ελλείψεις σε προστατευτικό εξοπλισμό και διαγνωστικά υλικά, αδυναμίες στη συλλογή δεδομένων και προβλήματα στην κατανομή αρμοδιοτήτων. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση διέθεσε περίπου 4,65 τρισ. δολάρια για την αντιμετώπιση των υγειονομικών και οικονομικών συνεπειών της πανδημίας. Ωστόσο, η τεράστια δαπάνη δεν ισοδυναμούσε πάντοτε με αποτελεσματική διοίκηση. GAO – Federal Response to COVID-19

Οι ΗΠΑ διέθεταν κορυφαία πανεπιστήμια, εργαστήρια, φαρμακευτικές επιχειρήσεις και άφθονους οικονομικούς πόρους. Αυτό που έλειψε σε κρίσιμες στιγμές ήταν ένα συνεκτικό σύστημα λήψης αποφάσεων και εφαρμογής τους.

Το επίτευγμα και η αποτυχία των εμβολίων

Η ανάπτυξη αποτελεσματικών εμβολίων σε χρόνο-ρεκόρ αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά επιτεύγματα της σύγχρονης εποχής. Η παραγωγή τους, όμως, δεν έλυνε αυτομάτως το πρόβλημα της διανομής, της πρόσβασης και της αποδοχής τους από τους πολίτες.

Η αρχική οργάνωση της εκστρατείας παρουσίασε δυσλειτουργίες. Με την πάροδο του χρόνου, η μεγαλύτερη αποτυχία μετατοπίστηκε από την προσφορά στη ζήτηση: η πολιτικοποίηση του εμβολιασμού, η παραπληροφόρηση και η δυσπιστία προς τις δημόσιες αρχές περιόρισαν την κάλυψη, ιδιαίτερα σε συγκεκριμένες περιοχές και πληθυσμιακές ομάδες.

Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Emerging Infectious Diseases του CDC εκτίμησε ότι τα εμβόλια απέτρεψαν περίπου 686.000 θανάτους στις ΗΠΑ μόνο μεταξύ Ιανουαρίου και Νοεμβρίου 2021. Πρόκειται για μοντελοποιημένη εκτίμηση και όχι για άμεση καταμέτρηση, αλλά αποτυπώνει την τάξη μεγέθους της προστασίας που προσέφερε ο εμβολιασμός. CDC – Evaluation of Global COVID-19 Vaccination

Στο ιστορικό χρονολόγιό του, το CDC παραπέμπει επίσης σε ακαδημαϊκή εκτίμηση σύμφωνα με την οποία περίπου οι μισοί αμερικανικοί θάνατοι από COVID-19 μετά τη διαθεσιμότητα των εμβολίων θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί μέσω υψηλότερης εμβολιαστικής κάλυψης. CDC Museum – COVID-19 Timeline

Δεν ήταν, συνεπώς, η απουσία επιστημονικού εργαλείου που κόστισε όλες αυτές τις ζωές. Ήταν και η αποτυχία της πολιτικής και της δημόσιας επικοινωνίας να εξασφαλίσουν ότι το εργαλείο θα χρησιμοποιηθεί εγκαίρως και ευρέως.

Η βολική μετατροπή του Φάουτσι σε σύμβολο

Ο Άντονι Φάουτσι έγινε για ένα μέρος της αμερικανικής Δεξιάς το πρόσωπο όλων των αντιφάσεων της πανδημικής περιόδου: των lockdown, της χρήσης μάσκας, των εμβολίων και των μεταβαλλόμενων επιστημονικών οδηγιών.

Η κριτική προς τους θεσμούς και τα πρόσωπα που διαχειρίστηκαν την κρίση είναι θεμιτή. Οι επιστημονικές οδηγίες άλλαξαν, ορισμένες αποφάσεις ελήφθησαν με ανεπαρκή δεδομένα, ενώ η επικοινωνία των αρχών υπήρξε συχνά ασαφής ή υπερβολικά κατηγορηματική.

Το πρόβλημα, κατά τον Economist, αρχίζει όταν ο απολογισμός περιορίζεται στην αναζήτηση ενός ανθρώπου που θα σηκώσει ολόκληρο το βάρος της αποτυχίας. Η στοχοποίηση του Φάουτσι μπορεί να προσφέρει πολιτικό θέαμα, αλλά δεν απαντά στα ουσιαστικά ερωτήματα:

• Γιατί άργησε η χώρα να αποκτήσει αξιόπιστα τεστ;
• Γιατί υπήρχαν ελλείψεις σε μάσκες και ιατρικό εξοπλισμό;
• Ποιος συντόνιζε την ομοσπονδιακή κυβέρνηση με τις Πολιτείες;
• Γιατί η δημόσια υγεία μετατράπηκε σε πεδίο κομματικής ταυτότητας;
• Πώς θα διανεμηθούν γρηγορότερα τα επόμενα εμβόλια;
• Πώς θα διατηρηθεί η εμπιστοσύνη του κοινού όταν οι επιστημονικές γνώσεις μεταβάλλονται;

Εκατοντάδες συστάσεις παραμένουν ανεκπλήρωτες

Η ανησυχία για την επόμενη πανδημία δεν είναι θεωρητική. Μέχρι τον Απρίλιο του 2024, το GAO είχε εκδώσει 428 συστάσεις προς ομοσπονδιακές υπηρεσίες και είχε θέσει 24 ζητήματα προς εξέταση από το Κογκρέσο. Από αυτές τις συστάσεις, 220 παρέμεναν ανοικτές.

Οι σημαντικότερες αφορούσαν τον εκ των προτέρων σχεδιασμό, την ηγεσία και τον συντονισμό, την καλύτερη συλλογή δεδομένων, την έγκαιρη προμήθεια υλικών, την επικοινωνία με το κοινό και την αποτελεσματικότερη εποπτεία της κρατικής χρηματοδότησης. GAO – Lessons for Future Emergencies

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει καταλήξει σε ανάλογα συμπεράσματα: η πανδημία αποκάλυψε χρόνια υποχρηματοδότηση της ετοιμότητας, ανεπαρκή επιδημιολογική επιτήρηση, αδυναμίες στην ανίχνευση και απομόνωση κρουσμάτων και ελλείψεις προσωπικού και εφοδίων. WHO – Continuing challenges to global health

Το σκάνδαλο της λήθης

Το μεγαλύτερο πολιτικό σκάνδαλο μπορεί τελικά να μην είναι μία λανθασμένη απόφαση, ένας επιστήμονας ή μία κυβέρνηση. Είναι η συλλογική απροθυμία να γίνει ένας ειλικρινής απολογισμός.

Η COVID-19 μετατρέπεται σταδιακά από ζωντανή εμπειρία σε πολιτισμικό τραύμα που οι κοινωνίες προτιμούν να απωθήσουν. Όμως οι ιοί δεν συμμετέχουν στις πολιτικές διαμάχες και δεν ενδιαφέρονται για το ποιος κέρδισε την τελευταία κοινοβουλευτική ακρόαση.

Αν η Ουάσιγκτον επενδύσει περισσότερο στη διαπόμπευση του Φάουτσι παρά στην ενίσχυση των συστημάτων επιτήρησης, των εργαστηρίων, των αποθεμάτων και της εμβολιαστικής υποδομής, η επόμενη πανδημία θα τη βρει ξανά απροετοίμαστη.

Και τότε το πραγματικό κόστος του σημερινού πολιτικού θεάματος δεν θα μετρηθεί σε τηλεοπτικό χρόνο ή κομματικά ποσοστά. Θα μετρηθεί ξανά σε ζωές.