Geopolitics Weekly
Προβλέψεις — 8 Ιουνίου 2026
Του Zachary Fillingham
Μέση Ανατολή
Η κατάπαυση πυρός στον πόλεμο του Ιράν κλονίζεται, καθώς επαναλαμβάνονται μεγάλες επιθέσεις
Τι συνέβη
Μια αξιοπρεπής έξοδος από τον πόλεμο με το Ιράν παραμένει πιο μακρινή από ποτέ για την κυβέρνηση Τραμπ.
Οι διαφορετικοί πολεμικοί στόχοι ΗΠΑ και Ισραήλ έγιναν οδυνηρά εμφανείς μέσα στην εβδομάδα. Το προηγούμενο Geopolitics Weekly είχε επισημάνει πώς η εκστρατεία στον Λίβανο έβαζε σταδιακά το Ισραήλ στην καρδιά των συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν. Την 1η Ιουνίου, οι ιρανικές αρχές ανέστειλαν τις διμερείς διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον και απείλησαν με πλήρες κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, επικαλούμενες παραβιάσεις της κατάπαυσης πυρός στον Λίβανο από το Ισραήλ. Αργότερα την ίδια ημέρα, ο Πρόεδρος Τραμπ αποκάλεσε τον πρωθυπουργό Νετανιάχου «εντελώς τρελό» σε μια έντονη τηλεφωνική συνομιλία, κατά την οποία ο Αμερικανός πρόεδρος φέρεται να προέτρεψε τον Ισραηλινό ομόλογό του να αποκλιμακώσει την κατάσταση στον Λίβανο.
Όπως και στο παρελθόν, η κυβέρνηση Τραμπ αξιοποίησε απευθείας συνομιλίες μεταξύ της κυβέρνησης του Λιβάνου και του Ισραήλ για να πείσει τους Ιρανούς να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Αυτές οι συνομιλίες, που έγιναν υπό αμερικανική αιγίδα, οδήγησαν σε μια νέα συμφωνία κατάπαυσης πυρός στις 4 Ιουνίου.
Όμως η συμφωνία δεν επρόκειτο ποτέ να σταματήσει τις μάχες στον νότιο Λίβανο, για αρκετούς λόγους:
- απορρίφθηκε εξαρχής από τη Χεζμπολάχ,
- το σχήμα της «πιλοτικής ζώνης», με αντικατάσταση θέσεων της Χεζμπολάχ από μονάδες του εθνικού στρατού, ήταν εξαιρετικά μη ρεαλιστικό χωρίς τη συναίνεση της Χεζμπολάχ,
- η κατάπαυση πυρός υπονομεύθηκε από την πρώτη στιγμή από τα συνεχιζόμενα πλήγματα των IDF και τις διευρυνόμενες εντολές εκκένωσης στον νότιο Λίβανο.
Η υπονόμευση έγινε πλέον ξεκάθαρη με τα πλήγματα στη Βηρυτό προς το τέλος της εβδομάδας, τα οποία δεν έβαλαν φωτιά μόνο στην κατάπαυση πυρός του Απριλίου, αλλά ενδεχομένως και στην προσωπική σχέση Τραμπ–Νετανιάχου.
Η κατάπαυση πυρός απέτυχε να σταματήσει τις μάχες, όπως αναμενόταν. Στο παρελθόν, όμως, μια μερική αποκλιμάκωση αρκούσε ώστε οι Ιρανοί να διασώσουν τα προσχήματα και να επαναλάβουν τη διμερή διαδικασία με την Ουάσιγκτον. Αυτή τη φορά όχι. Και τώρα, με τις αποκαλύψεις της εβδομάδας για ισραηλινή κατασκοπεία στις αμερικανικές συνομιλίες, η εχθρότητα βγαίνει ανοιχτά στην επιφάνεια.
Ο Πρόεδρος Τραμπ δήλωσε το Σαββατοκύριακο ότι οι Ισραηλινοί δεν θα έχουν «καμία επιλογή» παρά να αποδεχθούν οποιαδήποτε συμφωνία καταλήξουν να πετύχουν οι ΗΠΑ. Στην ίδια συνέντευξη στους Financial Times, ο Τραμπ επανέλαβε αρκετές φορές τη φράση: «Εγώ κάνω κουμάντο». Ίσως ο πρόεδρος να διαμαρτύρεται υπερβολικά.
Κλιμακωτικές επιθέσεις εξαπολύθηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας
Μια σειρά επιθέσεων σημειώθηκε μέσα στην εβδομάδα, διαβρώνοντας την ακεραιότητα της κατάπαυσης πυρός του Απριλίου:
Οι ΗΠΑ στοχοποίησαν ένα άδειο δεξαμενόπλοιο που πλησίαζε το νησί Χαργκ στις 2 Ιουνίου.
Το Ιράν εξαπέλυσε drones και πυραύλους εναντίον στόχων στο Μπαχρέιν και στο Κουβέιτ στις 3 Ιουνίου. Ένα ιρανικό drone έπληξε το Διεθνές Αεροδρόμιο του Κουβέιτ, τραυματίζοντας 60 ανθρώπους και σκοτώνοντας έναν.
Ο αμερικανικός στρατός εξαπέλυσε «πλήγματα αυτοάμυνας» εναντίον του νησιού Κεσμ, στα Στενά του Ορμούζ, αργότερα την ίδια ημέρα.
Η CENTCOM ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε κύμα ιρανικών drones που στόχευαν κράτη του Κόλπου στις 5 Ιουνίου.
Ο αμερικανικός στρατός επιτέθηκε σε εγκαταστάσεις ραντάρ στο Κεσμ και στην πόλη Γκορούκ στις 5 Ιουνίου.
Το Ισραήλ εξαπέλυσε αεροπορικά πλήγματα στη νότια Βηρυτό στις 7 Ιουνίου.
Το Ιράν εκτόξευσε πυραύλους κατά του Ισραήλ στις 7 Ιουνίου, απειλώντας με «μια ολόκληρη εβδομάδα συνεχών πληγμάτων».
Οι επιθέσεις αυτές αναδεικνύουν μια κατάπαυση πυρός που περιορίζεται ουσιαστικά στο επίπεδο της ρητορικής, με το Ιράν να αντιδρά με προβλέψιμο τρόπο σε κάθε αντιλαμβανόμενη παραβίαση — αποκλεισμένο δεξαμενόπλοιο, αμερικανικά πλήγματα, πλήγματα στη Βηρυτό.
Τέτοιες κλιμακώσεις πρέπει να θεωρούνται αναμενόμενες, δεδομένου ότι η ιρανική αντίδραση:
- επιβάλλει κόστος και δίνει κίνητρο στην Ουάσιγκτον να διατηρήσει την ακεραιότητα της κατάπαυσης πυρός,
- αυξάνει τη διαπραγματευτική ισχύ του Ιράν, διατηρώντας οικονομική πίεση στην κυβέρνηση Τραμπ μέσω των διεθνών αγορών,
- υπενθυμίζει στους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο τις δομικές τους ευπάθειες και την ανάγκη να επιτευχθεί μια μακροπρόθεσμη διευθέτηση ασφαλείας με την Τεχεράνη.
Η αμερικανική πετρελαϊκή βιομηχανία προειδοποιεί τον Τραμπ ότι η σημερινή κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι βιώσιμη
Το Politico αναφέρει ότι παράγοντες της πετρελαϊκής βιομηχανίας έχουν προειδοποιήσει την κυβέρνηση Τραμπ να αναμένει μεγάλες αυξήσεις τιμών τις επόμενες εβδομάδες, εκτός αν ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ.
Η αποκάλυψη αυτή απηχεί προηγούμενες δηλώσεις του διευθύνοντος συμβούλου της Chevron μόλις μία εβδομάδα νωρίτερα, καθώς και πρόσφατες προειδοποιήσεις ότι τα εμπορικά αποθέματα βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων 20 ετών. Οι εκτιμήσεις για το πόσος χρόνος απομένει κυμαίνονται από εβδομάδες έως μήνες.
Οι παγκόσμιες τιμές πετρελαίου που βλέπουμε δεν είναι αποτέλεσμα φυσιολογικής δυναμικής προσφοράς και ζήτησης· αντίθετα, είναι στρεβλωμένες από αποδεσμεύσεις ποσοτήτων από εγχώρια και διεθνή στρατηγικά αποθέματα. Αυτοί οι λεγόμενοι «απορροφητήρες κραδασμών» είναι πεπερασμένοι. Όταν εξαντληθούν, οι κινήσεις των τιμών θα γίνουν πιο ασταθείς. Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε μια αυστηρή προθεσμία για τις διπλωματικές προσπάθειες του Προέδρου Τραμπ να ξεμπλοκάρει τα Στενά του Ορμούζ. Αν η προθεσμία αυτή παρέλθει, οι παγκόσμιες οικονομικές συνέπειες θα επιταχυνθούν.
Οι οικονομικές πιέσεις αυξάνονται και από την ιρανική πλευρά. Παρότι η παρατεταμένη διακοπή του διαδικτύου και ο κρατικός έλεγχος της πληροφόρησης μπορεί να τις αποκρύπτουν, αρχίζουν να εμφανίζονται σημάδια οικονομικής πίεσης στο Ιράν. Ανεπίσημες αναφορές από αγορές στην Τεχεράνη δείχνουν αυξανόμενη πίεση στο κόστος ζωής, ιδιαίτερα σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. Αναφέρονται επίσης κυλιόμενες διακοπές ρεύματος, εν μέσω διευρυνόμενης κρατικής καταστολής της διαφωνίας.
Στερημένη από τα έσοδα πετρελαίου και φυσικού αερίου, τα οποία αντιστοιχούν περίπου στο 25% έως 30% του εθνικού της προϋπολογισμού, η ιρανική κυβέρνηση έχει περιορισμένες επιλογές για να σταματήσει την αιμορραγία. Ο αμερικανικός αποκλεισμός έχει κοστίσει στο Ιράν έως τώρα έως και 6 δισεκατομμύρια δολάρια σε χαμένα πετρελαϊκά έσοδα — έως 250 δισεκατομμύρια δολάρια την ημέρα, όπως αναφέρεται στο κείμενο — και η χώρα αρχίζει να ξεμένει από αποθηκευτικό χώρο για το απούλητο πετρέλαιο.
Ασία
Οι Ακτοφυλακές Ταϊβάν και Κίνας συγκρούονται σε αντιπαράθεση στη Νότια Σινική Θάλασσα
Τι συνέβη
Σκάφη της κινεζικής ακτοφυλακής εισήλθαν σε ύδατα κοντά στα ελεγχόμενα από την Ταϊβάν νησιά Πράτας, προκαλώντας αντιπαράθεση με την ταϊβανέζικη ακτοφυλακή, η οποία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Είναι η δεύτερη φορά μέσα σε ισάριθμες εβδομάδες που κινεζικά σκάφη εντοπίζονται να επιχειρούν γύρω από τα Πράτας, όπου βρίσκεται ένα εθνικό πάρκο της Ταϊβάν και το μεγαλύτερο νησί της Νότιας Σινικής Θάλασσας.
Γιατί έχει σημασία
Τα Πράτας βρίσκονται πάνω από 400 χιλιόμετρα από το κύριο νησί της Ταϊβάν. Η κυριαρχία της Ταϊβάν επάνω τους αποτελεί κατάλοιπο του κινεζικού εμφυλίου πολέμου, με τον έλεγχο να παραμένει στη νικημένη Δημοκρατία της Κίνας, επειδή η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας δεν διέθετε τότε τη ναυτική ικανότητα να τον αμφισβητήσει. Με τη σύγχρονη επέκταση της ναυτικής ισχύος του Πεκίνου, αυτό δεν ισχύει πλέον.
Τα Πράτας, μαζί με το πιο οχυρωμένο νησί Ταϊπίνγκ, το οποίο βρίσκεται περίπου 1.000 χιλιόμετρα από την Ταϊβάν, θα αποτελούσαν δύσκολη πρόκληση για το Ναυτικό της Δημοκρατίας της Κίνας. Οποιαδήποτε απόφαση υπεράσπισής τους θα απαιτούσε συμβιβασμούς ως προς την άμυνα του κύριου νησιού.
Μια επιχείρηση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας για την κατάληψη των νησιών θα δημιουργούσε επίσης σοβαρό διπλωματικό πρόβλημα για την Ουάσιγκτον, η οποία θα αναγκαζόταν να αποφασίσει αν θα επεκτείνει τις πάντοτε αμφίσημες —ή και μη υπαρκτές— εγγυήσεις ασφαλείας της προς την Ταϊβάν και στα απομακρυσμένα νησιά της.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αποκτά σημασία η αντιπαράθεση στα Πράτας, διότι θυμίζει υποθετικά σενάρια που συζητούνται εδώ και καιρό: το Πεκίνο να αρχίσει να «κόβει το σαλάμι» της ταϊβανέζικης κυριαρχίας έξω από το κύριο νησί. Ας έχουμε υπόψη ότι δεν πρόκειται μόνο για τη Νότια Σινική Θάλασσα: τα νησιά Κινμέν, στα Στενά της Ταϊβάν, βρίσκονται σε οπτική απόσταση από τον ορίζοντα της κινεζικής πόλης Σιαμέν.
Μια κλιμάκωση της αντιπαράθεσης στα Πράτας τις επόμενες εβδομάδες θα αποτελούσε λόγο ανησυχίας για Αμερικανούς και Ταϊβανέζους αξιωματούχους. Θα θύμιζε προηγούμενες κλιμακώσεις στη Νότια Σινική Θάλασσα, ιδίως στον ύφαλο Σκάρμπορο, όπου η σταδιακή αύξηση της παρουσίας επί του πεδίου οδήγησε σε αντιπαράθεση και τελικά σε μόνιμη μεταφορά του de facto ελέγχου από τη Μανίλα στο Πεκίνο.
Ευρώπη
Η Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ αψηφά τον Πρόεδρο Τραμπ για τη χρηματοδότηση του πολέμου στην Ουκρανία
Τι συνέβη
Η Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ ενέκρινε στις 4 Ιουνίου τον Νόμο Στήριξης της Ουκρανίας, με ψήφους 226 υπέρ και 195 κατά, στέλνοντάς τον σε πιθανό πολιτικό θάνατο στη Γερουσία.
Ο νόμος θα επέβαλλε νέες κυρώσεις στη Ρωσία, θα δημιουργούσε ταμείο ανοικοδόμησης, θα επανέφερε τη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία με όρους lend-lease και θα παρέτεινε τη συνεργασία στην ανταλλαγή πληροφοριών.
Γιατί έχει σημασία
Το νομοσχέδιο είναι καταδικασμένο να αποτύχει, είτε στη Γερουσία είτε μέσω προεδρικού βέτο. Ωστόσο, παραμένει αξιοσημείωτο ότι κατάφερε να περάσει από τη Βουλή παρά την αντίθεση του Προέδρου Τραμπ.
Αντανακλά επίσης τη συνεχιζόμενη στήριξη που υπάρχει μέσα στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα για την πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας. Αν κάποια στιγμή αρχίσει να χαλαρώνει ο έλεγχος του Προέδρου πάνω στο κόμμα του, η μέχρι τώρα διακομματική συναίνεση υπέρ της στήριξης του Κιέβου θα μπορούσε να επανεμφανιστεί.
Κόσμος
Ένα υπερενισχυμένο Ελ Νίνιο κινδυνεύει να επιδεινώσει τις επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν στην επισιτιστική ασφάλεια
Τι συνέβη
Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός εκτιμά στο 80% την πιθανότητα εμφάνισης φαινομένου Ελ Νίνιο από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο, με δυνατότητα συνέχισής του έως τον Νοέμβριο.
Αυτό μεταφράζεται σε θερμοκρασίες υψηλότερες από τον μέσο όρο παγκοσμίως και σε αυξημένο κίνδυνο ακραίων φαινομένων, όπως ξηρασία και έντονες βροχοπτώσεις.
Το τελευταίο επεισόδιο Ελ Νίνιο ήταν το ισχυρότερο που έχει καταγραφεί ποτέ, σπάζοντας ρεκόρ νέων μέσων παγκόσμιων θερμοκρασιών για δύο συνεχόμενα χρόνια, το 2023 και το 2024. Το φαινόμενο σηματοδότησε την πρώτη φορά που ο παγκόσμιος μέσος όρος ξεπέρασε το όριο του 1,5 βαθμού Κελσίου σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Συνέπεσε επίσης με ασταθή μοτίβα βροχοπτώσεων, πλημμύρες και πυρκαγιές σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς και με τη χειρότερη ξηρασία που έπληξε τη νότια Αφρική εδώ και περισσότερο από 100 χρόνια.
Γιατί έχει σημασία
Δύο σημαντικοί παράγοντες πίεσης απειλούν πλέον την παγκόσμια παραγωγή τροφίμων.
Ο πρώτος είναι το σοκ στο κόστος εισροών λόγω του πολέμου στο Ιράν, το οποίο εκδηλώνεται με υψηλότερες τιμές ενέργειας και λιπασμάτων.
Ο δεύτερος είναι ο κίνδυνος μειωμένων αποδόσεων στις καλλιέργειες εξαιτίας ακραίων καιρικών φαινομένων.
Ο συνδυασμός αυτών των δύο παραγόντων έχει οδηγήσει το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ να προειδοποιεί για πιθανό «συστημικό σοκ» στην παγκόσμια προσφορά τροφίμων.
Οι επιπτώσεις του Ελ Νίνιο συνήθως εξαπλώνονται προς τα έξω ξεκινώντας από την Ασία, όπου ήδη εμφανίζονται σημάδια πίεσης κατά την περίοδο φύτευσης, πριν επηρεάσουν αργότερα στον κύκλο και την αμερικανική ήπειρο.
Οι συγκεκριμένες επιπτώσεις είναι δύσκολο να προβλεφθούν: ορισμένες περιοχές μπορεί να δουν ανακούφιση από τις βροχοπτώσεις έπειτα από χρόνια ξηρασίας, ενώ άλλες θα πληγούν από έντονη ανομβρία.
Οι ισχυροί κύκλοι Ελ Νίνιο μπορούν επίσης να συνδεθούν με πιο δραστήριες περιόδους πυρκαγιών σε ορισμένες γεωγραφικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένου του Καναδά.
Το επεισόδιο του 2023-24 συνέπεσε με μερικές από τις πιο καταστροφικές πυρκαγιές στον Καναδά εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, ενώ ειδικοί έχουν προειδοποιήσει για πιθανή επανάληψη, ιδιαίτερα στο τελικό στάδιο του φαινομένου.
Το Geopolitics Weekly αναλύει αναδυόμενες γεωπολιτικές τάσεις σε όλο τον κόσμο, αποστάζοντας την κακοφωνία των παγκόσμιων γεγονότων σε ένα εύχρηστο ενημερωτικό κείμενο.
Φτάνει κάθε εβδομάδα στα εισερχόμενα των συνδρομητών του Geopolitical Monitor. Η έκδοση αυτής της εβδομάδας διατέθηκε σε όλους τους αναγνώστες μας.
