Βρυξέλλες: συμφωνία στη διατύπωση, αναβολή στις δύσκολες αποφάσεις
Η σύνοδος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 15–16 Οκτωβρίου είχε μια γνώριμη ευρωπαϊκή κατάληξη: οι ηγέτες συμφώνησαν ότι τα προβλήματα είναι επείγοντα, αλλά σε αρκετά από αυτά άφησαν την Επιτροπή να επιστρέψει με προτάσεις. Η πιο καθαρή αποτυχία ήταν ο νέος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός. Η πιο ηχηρή πολιτική εικόνα, η κοινή στήριξη προς τον Ζελένσκι. Ανάμεσα στα δύο, η ενεργειακή πολιτική και η μετανάστευση έδειξαν πόσο διαφορετικά αντιλαμβάνονται οι κυβερνήσεις το κόστος και την ευθύνη.
Ο προϋπολογισμός: το μεγάλο αδιέξοδο
Για τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028–2034 δεν υπήρξε συμφωνία. Το σχέδιο της ιρλανδικής προεδρίας, ύψους 1,62 τρισ. ευρώ, είχε ήδη περικοπεί κατά 141 δισ. από την αρχική πρόταση της Επιτροπής, αλλά και πάλι συνάντησε αντιδράσεις. Οι καθαροί συνεισφέροντες —με τη Γερμανία και τη Σουηδία ανάμεσά τους— θεωρούν το ποσό υπερβολικό. Οι χώρες της Συνοχής, από την άλλη, φοβούνται ότι θα πληρώσουν το τίμημα με περικοπές σε αγροτικές ενισχύσεις και περιφερειακά κονδύλια. Η πρόταση αποσύρθηκε από το τραπέζι και ο Αντόνιο Κόστα αναλαμβάνει να αναζητήσει νέο συμβιβασμό.
Η διαφωνία δεν είναι απλώς για το ύψος του προϋπολογισμού. Είναι για το τι θέλει να χρηματοδοτήσει η ΕΕ: παραδοσιακές πολιτικές, όπως η γεωργία και η Συνοχή, ή νέες προτεραιότητες, όπως η άμυνα, η ανταγωνιστικότητα και η στήριξη της Ουκρανίας — και, κυρίως, ποιος θα πληρώσει. Οι ηγέτες επανέλαβαν τον στόχο να συμφωνήσουν έως το τέλος του 2026, όμως αυτό παραμένει πολιτική επιδίωξη, όχι εξασφαλισμένο αποτέλεσμα.
Ουκρανία: θερμή στήριξη, ανοιχτός λογαριασμός
Οι ηγέτες επιβεβαίωσαν τη στήριξή τους στην Ουκρανία και καταδίκασαν τις ρωσικές επιθέσεις σε αμάχους και κρίσιμες υποδομές. Στα πρακτικά μέτρα, χαιρέτισαν την αποδέσμευση 6,6 δισ. ευρώ μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη και την ανανέωση της ευρωπαϊκής αποστολής στρατιωτικής βοήθειας. Καταδίκασαν επίσης την προσωρινή χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων στο ρωσικό ντίζελ.
Όμως η πολιτική ενότητα δεν κάλυψε το χρηματοδοτικό κενό. Ο Ζελένσκι ζήτησε επιπλέον 70 δισ. ευρώ για τον επόμενο χρόνο. Οι ηγέτες ανέθεσαν στην Επιτροπή να προτείνει πώς θα καλυφθούν οι ανάγκες, αλλά δεν αποφάσισαν νέα χρηματοδότηση. Τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία παραμένουν πολιτικά αμφιλεγόμενα, ενώ ο κοινός ευρωπαϊκός δανεισμός δύσκολο να περάσει. Έτσι, η σύνοδος έστειλε ισχυρό μήνυμα αλληλεγγύης, αλλά άφησε αναπάντητο το πιο επείγον ερώτημα: ποιος βάζει τα χρήματα και πότε;
Ενέργεια και κλίμα: η σύνοδος απέφυγε τη ρήξη
Οι κυβερνήσεις συμφώνησαν ότι οι υψηλές τιμές ενέργειας πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις και ζήτησαν από την Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα. Συμφώνησαν επίσης στη γενική κατεύθυνση: περισσότερα δίκτυα, αποθήκευση και καθαρή ενέργεια για να μειωθεί η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Η πραγματική σύγκρουση ήταν για το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών. Η Ελλάδα, η Ιταλία και οι χώρες του Βίσεγκραντ πίεσαν για μεγαλύτερη ευελιξία και αναβολή του ETS2, το οποίο αφορά καύσιμα για μεταφορές και κτίρια. Οι σκανδιναβικές χώρες προειδοποίησαν ότι η αποδυνάμωσή του θα υπονόμευε την καθαρή βιομηχανία και τις κλιματικές επενδύσεις. Το τελικό κείμενο δεν ανέστειλε το σύστημα ούτε έδωσε την αναβολή που ζητούσαν ορισμένες κυβερνήσεις: κράτησε τον ρόλο του ETS, αλλά ζήτησε επανεξέταση των επιπτώσεων και των δικλίδων ασφαλείας του ETS2. Δηλαδή, αναβολή της απόφασης, όχι λύση της διαφωνίας.
Η Ελλάδα πέτυχε να μπει στα συμπεράσματα η εξέταση πρόσθετων μέτρων και ευελιξιών. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε επίσης ως επιτυχία την υποστήριξη της πρότασης για ευρωπαϊκό μηχανισμό έκτακτης ανάγκης στο μεταναστευτικό. Ωστόσο, στο επίσημο κείμενο η δέσμευση είναι πιο περιορισμένη: η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη για ένα πλαίσιο έκτακτης ανάγκης και το θέμα θα επανέλθει σε επόμενη σύνοδο. Δεν εγκρίθηκε εκείνη τη στιγμή νέος μηχανισμός, ούτε συγκεκριμένοι κανόνες για αναστολή αιτήσεων ασύλου ή μαζικές επιστροφές.
Μετανάστευση: κοινή ανησυχία, διαφορετικές κόκκινες γραμμές
Οι ηγέτες συζήτησαν το μεταναστευτικό, αλλά δεν συμφώνησαν σε συγκεκριμένη νέα πολιτική. Χώρες που ζητούν αυστηρότερα μέτρα πίεσαν για διατυπώσεις σχετικά με την αποτροπή παράτυπης μετανάστευσης. Άλλες, μεταξύ τους η Ισπανία και η Γαλλία, αντιστάθηκαν σε αυτή την κατεύθυνση. Το τελικό κείμενο περιορίστηκε στην ανάπτυξη πλαισίου για την «εργαλειοποίηση» της μετανάστευσης, χωρίς να λύσει τη διαφωνία για το άσυλο, τους ελέγχους ή τις επιστροφές.
Κίνα και άμυνα: περισσότερα εργαλεία, λιγότερες εγγυήσεις
Στο εμπόριο, υπήρξε κοινή στήριξη για να ενισχυθούν τα ευρωπαϊκά εργαλεία απέναντι σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και να συνεχιστεί ο διάλογος με το Πεκίνο. Αλλά τα συγκεκριμένα μέτρα —και ο χρόνος εφαρμογής τους— μένουν να καθοριστούν. Παράλληλα, η γαλλογερμανική συμφωνία για τους στόχους του 2035 στα αυτοκίνητα και το «Made in Europe» ήταν διμερής πρωτοβουλία στο περιθώριο της συνόδου, όχι απόφαση των 27.
Στην άμυνα, οι ηγέτες συμφώνησαν να επιταχύνουν κοινά έργα, να μειώσουν εξαρτήσεις και να προχωρήσουν τη στρατιωτική κινητικότητα. Αλλά και εδώ το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου αφορά προσκλήσεις για μελλοντική δράση, με στόχο συμφωνίας για τη στρατιωτική κινητικότητα έως το τέλος του έτους.
Κριτική αποτίμηση: Η σύνοδος ήταν πιο αποτελεσματική στη διαχείριση της εικόνας της ενότητας παρά στην επίλυση των συγκρούσεων. Στην Ουκρανία έδωσε πολιτική κάλυψη χωρίς να κλείσει το χρηματοδοτικό κενό. Στην ενέργεια και στη μετανάστευση παρέπεμψε τις αποφάσεις στην Επιτροπή και σε επόμενες συναντήσεις. Και στον προϋπολογισμό, εκεί όπου χρειάζεται να φανεί τι πράγματι θεωρεί προτεραιότητα η Ένωση, δεν υπήρξε καν κοινή βάση διαπραγμάτευσης.
