του Σπύρου Παυλίδη, Ομότιμου Καθηγητή ΑΠΘ
Ήταν Τρίτη, 20 Ιουνίου 1978, λίγα λεπτά μετά τις έντεκα το βράδυ. Στις 23:04 ακριβώς, ώρα που ακόμη δείχνει το «παγωμένο» ρολόι της στοάς Φράγκων, η Θεσσαλονίκη συγκλονίστηκε από έναν ισχυρό σεισμό μεγέθους 6,5. Ο «Σεισμός της Θεσσαλονίκης», όπως έμεινε στην Ιστορία, άφησε πίσω του 49 νεκρούς και τεράστιες υλικές καταστροφές. Το επίκεντρο εντοπίστηκε στη Μυγδονία λεκάνη, ανάμεσα στις λίμνες Κορώνεια και Βόλβη, με εστιακό βάθος μόλις 10 χιλιομέτρων, γεγονός που εξηγεί τη σφοδρότητα των επιπτώσεων.
Η σεισμική ανησυχία δεν ήταν κάτι νέο. Από τον Ιανουάριο του 1978 η περιοχή παρουσίαζε έντονη δραστηριότητα, η οποία κορυφώθηκε μετά τις 8 Μαΐου με συνεχείς προσεισμούς. Ο σεισμός της 24ης Μαΐου, μεγέθους 5,8, είχε ήδη κλονίσει την καθημερινότητα και την ψυχολογία των κατοίκων. Αρχικά θεωρήθηκε αυτός κύριος σεισμός. Ωστόσο, τίποτα δεν προμήνυε το μέγεθος της καταστροφής που θα ακολουθούσε στις 20 Ιουνίου. Η δόνησε ταρακούνησε ολοκληρη τη ΜΑκεδονια, την Θράκη, την Κεντρική Ελλάδα, αλλά και τα Βαλκάνια.
Μετά τον κύριο σεισμό, η πόλη βυθίστηκε σε πανικό. Χιλιάδες άνθρωποι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους και προσπάθησαν να απομακρυνθούν από τη Θεσσαλονίκη. Ήταν περίοδος εξετάσεων για μαθητές και φοιτητές, οι οποίες διακόπηκαν άμεσα. Η πανεπιστημιούπολη, όπως η πλατεία Χημείου, υπαίθριοι χώροι, πάρκα και ακόμη και αρχαιολογικοί χώροι μετατράπηκαν σε οργανωμένες κατασκηνώσεις σεισμοπαθών. Η συμβολή του Στρατού, των Δήμων, των φοιτητικών συλλόγων, των πανεπιστημιακών αρχών, προσκόπων και δεκάδων οργανώσεων και εθελοντών υπήρξε καθοριστική, ώστε αυτοί οι χώροι να λειτουργήσουν ως πρόχειρες εγκαταστάσεις διαβίωσης για σχεδόν δύο μήνες.
Οι καταστροφές εκτιμήθηκαν σε ένταση VIII–IX (8+) της 12βάθμιας κλίμακας Mercalli–Sieberg. Τα μεγαλύτερα πλήγματα καταγράφηκαν στα χωριά Στίβος, Σχολάρι, Γερακαρού, Σχολάρι, Νικομηδινό και στο Λαγκαδά, όπου εντοπίστηκε και το μακροσεισμικό επίκεντρο. Ανάμεσα σε Περιστερώνα–Γερακαρού–Στίβο εμφανίστηκαν επιφανειακές διαρρήξεις μήκους περίπου 12 χιλιομέτρων, οι οποίες αποκάλυψαν στους γεωεπιστήμονες το σεισμογόνο ρήγμα με πρωτοφανή ακρίβεια.
Από του 49 συνάνθρωπους μας που έχασαν τη ζωή τους, οι 37 βρίσκονταν μέσα σε μία οκταώροφη πολυκατοικία που κατέρρευσε στην πλατεία Ιπποδρομίου. Οι τραυματίες έφτασαν τους 220 και χιλιάδες κάτοικοι έμειναν άστεγοι. Σημαντικές ζημιές σημειώθηκαν και στους νομούς Κιλκίς, Σερρών και Χαλκιδικής. Οι τηλεφωνικές επικοινωνίες και η ηλεκτροδότηση διακόπηκαν σε πολλές περιοχές, ενώ οι έλεγχοι των μηχανικών κατέγραψαν 3.170 “κόκκινα” κτίρια (4,5%), δηλαδή με σοβαρές και επικίνδυνες βλάβες. 13.918 “κίτρινα” (21%), με μέσης ή μικρής κλίμακας ζημιές. 49.071 “πράσινα” (74,5%), χωρίς βλάβες. Οι συνολικές ζημιές υπολογίζονται, σε σημερινές τιμές, σε περίπου 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ.
Ο σεισμός της Θεσσαλονίκης αποτέλεσε σταθμό για την επιστημονική έρευνα και την αντισεισμική πολιτική της χώρας. Ήταν ο πρώτος μεγάλος σεισμός που έπληξε μια σύγχρονη ελληνική μεγαλούπολη, αφήνοντας βαθύ αποτύπωμα στις υποδομές, στην οικονομία, στο πανεπιστήμιο και στη συλλογική μνήμη.
Οι σεισμοί παραμένουν η πιο απρόβλεπτη και καταστροφική φυσική διεργασία. Αποκαλύπτουν αδυναμίες, δοκιμάζουν αντοχές και υπενθυμίζουν ότι ο σχεδιασμός των πόλεων είναι μια συνεχής και απαιτητική διαδικασία. Κλείνοντας, ας θυμηθούμε την ευχή των αρχαίων Σπαρτιατών: «γην άσειστον».
πηγή: εφημερίδα “Θεσσαλονίκη”
