U.S. Navy
Francis P. Sempa
Είναι πολύ πιθανό οι περισσότεροι Αμερικανοί να μην έχουν ακούσει ποτέ το όνομα του Νίκολας Σπάικμαν. Γεννήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 1893 στο Άμστερνταμ της Ολλανδίας. Φοίτησε στο Πολυτεχνείο του Ντελφτ και, κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, υπηρέτησε σε ολλανδικές διπλωματικές θέσεις στο Κάιρο και στις Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες.
Το 1920 εγκαταστάθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες και, τρία χρόνια αργότερα, απέκτησε διδακτορικό από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, με διατριβή για τις θεωρίες του κοινωνιολόγου Γκέοργκ Ζίμελ. Το πρώτο του βιβλίο, Η κοινωνική θεωρία του Γκέοργκ Ζίμελ, κυκλοφόρησε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις του Σικάγου το 1925. Την ίδια χρονιά εντάχθηκε στο διδακτικό προσωπικό του Πανεπιστημίου Γέιλ, όπου το 1928 έγινε καθηγητής διεθνών σχέσεων.
Τη δεκαετία του 1930 διηύθυνε το Ινστιτούτο Διεθνών Σπουδών του Γέιλ. Καθώς πλησίαζε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, έγραψε δύο άρθρα για την επιθεώρηση American Political Science Review σχετικά με τη σχέση της γεωγραφίας με την εθνική ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών. Τα άρθρα αυτά αποτέλεσαν τη βάση του σημαντικότερου βιβλίου του, Η στρατηγική της Αμερικής στην παγκόσμια πολιτική: Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η ισορροπία δυνάμεων (1942).
Ο Χανς Μόργκενταου θεωρείται συνήθως ο «πατέρας» του ρεαλισμού στην αμερικανική εξωτερική πολιτική, χάρη στο βιβλίο του του 1949 Πολιτική μεταξύ των εθνών: Η πάλη για την ισχύ και την ειρήνη. Ωστόσο, ο Αμερικανός διπλωμάτης και ιστορικός Τζορτζ Φ. Κέναν υποστήριζε ότι αυτός ο τίτλος άξιζε στον Ράινχολντ Νίμπουρ, συγγραφέα του Ηθικός άνθρωπος και ανήθικη κοινωνία.
Ο Νίκολας Σπάικμαν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί νονός του αμερικανικού ρεαλισμού στην εξωτερική πολιτική. Το Η στρατηγική της Αμερικής στην παγκόσμια πολιτική και το δεύτερο βιβλίο του για τη γεωπολιτική, Η γεωγραφία της ειρήνης, που εκδόθηκε μετά τον θάνατό του το 1944 —ο Σπάικμαν πέθανε το 1943—, εξακολουθούν να αξίζουν την ανάγνωσή μας για τις οξυδερκείς παρατηρήσεις τους σχετικά με τη φύση της διεθνούς πολιτικής.
Το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου Η στρατηγική της Αμερικής στην παγκόσμια πολιτική τιτλοφορείται «Πολιτική ισχύος και πόλεμος». Ο Σπάικμαν το ξεκινά με ένα απόσπασμα του Θουκυδίδη:
«Γνωρίζουμε κι οι δυο ότι το ζήτημα της δικαιοσύνης στις ανθρώπινες υποθέσεις τίθεται μόνο όταν η πίεση της ανάγκης είναι ίση· οι ισχυροί απαιτούν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι παραχωρούν ό,τι είναι αναγκασμένοι να παραχωρήσουν».
Ο Σπάικμαν υποστηρίζει ότι «κάθε πολιτισμένη ζωή στηρίζεται, σε τελευταία ανάλυση, στην ισχύ», κάτι που, όπως λυπόταν να διαπιστώνει, είχε στις Ηνωμένες Πολιτείες «αρνητική χροιά». Αναγνώριζε ότι η άσκηση της ισχύος πρέπει να υπόκειται σε ηθική κρίση, αλλά επέμενε πως «η ελπίδα για έναν κόσμο που θα λειτουργεί χωρίς καταναγκασμό και η καταδίκη της ανθρώπινης επιθυμίας για απόκτηση ισχύος συνιστούν απόπειρα φυγής από την πραγματικότητα, προς έναν κόσμο ονείρων».
Όπως παρατηρούσε ο Σπάικμαν, στις διεθνείς σχέσεις κάθε κράτος εξαρτάται, για την ίδια του την ύπαρξη και την προστασία των συμφερόντων του, από τη δική του δύναμη ή από τη δύναμη ισχυρών συμμάχων. «Ο βασικός στόχος της εξωτερικής πολιτικής όλων των κρατών», έγραφε, «είναι η διαφύλαξη της εδαφικής ακεραιότητας και της πολιτικής ανεξαρτησίας».
Στην παγκόσμια πολιτική, διακήρυττε ο Σπάικμαν, «όλες οι μορφές καταναγκασμού είναι θεμιτές, συμπεριλαμβανομένων των πολέμων εξόντωσης», επειδή «η πάλη για την ισχύ ταυτίζεται με την πάλη για την επιβίωση». Κατά την άποψή του, ο κύριος στόχος της εξωτερικής πολιτικής κάθε χώρας ήταν να διατηρεί ή να ενισχύει τη σχετική θέση ισχύος της σε μια γεωγραφική περιοχή ή σε ολόκληρο τον κόσμο.
Ο Σπάικμαν συμβούλευε τους Αμερικανούς πολιτικούς να ενδιαφέρονται, κατά την άσκηση της εξωτερικής πολιτικής, για τη δικαιοσύνη, την ισοτιμία και την ανεκτικότητα «μόνο στον βαθμό που συμβάλλουν στον στόχο της ισχύος ή δεν τον εμποδίζουν». Όπως συνέχιζε, τέτοιες ηθικές αξίες «μπορούν να χρησιμοποιηθούν εργαλειακά, ως ηθική δικαιολόγηση της επιδίωξης ισχύος, αλλά πρέπει να εγκαταλείπονται τη στιγμή που η εφαρμογή τους οδηγεί σε αδυναμία». (Και να που ο Τζίμι Κάρτερ δεν είχε διαβάσει τον Σπάικμαν.)
Το σταθερό σημείο αναφοράς του Σπάικμαν ήταν η ισορροπία ισχύος. «Η εμπειρία έχει δείξει», έγραφε, «ότι η ισορροπία ισχύος παρέχει μεγαλύτερη ασφάλεια από μια διακήρυξη καλών προθέσεων». Στις διεθνείς σχέσεις, «τα κράτη προσπαθούν διαρκώς να περιορίσουν τη δύναμη κάποιου άλλου κράτους», επειδή «τα κράτη ενδιαφέρονται μόνο για μια ισορροπία που είναι ευνοϊκή για τα ίδια». Η ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών, έγραφε, εξαρτιόταν από την κυριαρχία τους στο δυτικό ημισφαίριο και από την ισορροπία ισχύος στην Ευρώπη και την Ανατολική Ασία —τότε τα βασικά κέντρα ισχύος του Παλαιού Κόσμου.
Το τελευταίο βιβλίο του Σπάικμαν, Η γεωγραφία της ειρήνης, συμπλήρωνε το Η στρατηγική της Αμερικής στην παγκόσμια πολιτική, χρησιμοποιώντας χάρτες και προβάλλοντας τη δομή της παγκόσμιας πολιτικής με βάση την αναμενόμενη έκβαση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η ουσία του βιβλίου είναι ο ρεαλισμός στην εξωτερική πολιτική, θεμελιωμένος στη γεωπολιτική.
Η σημαντικότερη συμβολή του Σπάικμαν στην παγκόσμια γεωπολιτική ανάλυση ήταν η έννοια του Rimland, δηλαδή της παράκτιας ζώνης σε σχήμα ημισελήνου που περιβάλλει τον ευρασιατικό πυρήνα. Η περιοχή αυτή περιλάμβανε τη Μεγάλη Βρετανία, τη Δυτική Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή, την Ινδία και τη Νοτιοδυτική Ασία, την Κίνα και την Ανατολική Ασία, καθώς και την Ιαπωνία. «Αν επρόκειτο να υπάρξει ένα σύνθημα για την πολιτική ισχύος του Παλαιού Κόσμου, θα έπρεπε να είναι: “Όποιος ελέγχει το Rimland κυριαρχεί στην Ευρασία· κι όποιος κυριαρχεί στην Ευρασία καθορίζει τη μοίρα του κόσμου”». «Οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να αναγνωρίσουν ξανά, και οριστικά», έγραφε, «ότι ο συσχετισμός ισχύος στην Ευρώπη και την Ασία τις αφορά διαρκώς, τόσο σε καιρό πολέμου όσο και σε καιρό ειρήνης».
Από το 1945 έως το 1991, η Σοβιετική Ένωση απειλούσε την ισορροπία ισχύος στην ευρασιατική χερσαία μάζα· σήμερα, την ίδια απειλή την αποτελεί η Κίνα. Ο ρεαλισμός —ο ρεαλισμός του Νίκολας Σπάικμαν— επιτάσσει οι Ηνωμένες Πολιτείες να μετατοπίσουν τη γεωπολιτική τους εστίαση από την Ευρώπη στην Ανατολική Ασία. Η Ρωσία, παρά τις αποσταθεροποιητικές ενέργειές της στην Ανατολική Ευρώπη, δεν απειλεί σοβαρά την ισορροπία ισχύος στο ευρωπαϊκό τμήμα του Rimland. Η Κίνα, όμως, απειλεί να ανατρέψει την ισορροπία ισχύος στο ασιατικό τμήμα του.
Η κυβέρνηση Τραμπ ακολούθησε το γεωπολιτικό εγχειρίδιο του ρεαλισμού του Σπάικμαν. Χρησιμοποίησε τη διπλωματία και κάποια στρατιωτική ισχύ για να εδραιώσει τη θέση των Ηνωμένων Πολιτειών στο δυτικό ημισφαίριο. Παράλληλα, αξιοποιεί τη στρατιωτική ενίσχυση και τη διπλωματία για να διατηρήσει την ισορροπία ισχύος στην Ανατολική Ασία και τον δυτικό Ειρηνικό. Ο Σπάικμαν θα επιδοκίμαζε αυτή την πολιτική.
Ο Francis P. Sempa είναι συγγραφέας των βιβλίων Γεωπολιτική: Από τον Ψυχρό Πόλεμο στον 21ο αιώνα και Ο παγκόσμιος ρόλος της Αμερικής.
