Η Αίγυπτος διατηρεί ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας με την Τουρκία και τη Λιβύη, χωρίς να μεταβάλλει τη θέση της για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο εξακολουθεί να θεωρεί «άκυρο και χωρίς νομική ισχύ». Στη συνέντευξή του στο Ahram Online, ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού Υπουργείου Εξωτερικών, Νάντερ Ζάκι, υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα και η Κύπρος παραμένουν εταίροι του Καΐρου στο συγκεκριμένο ζήτημα και ζητεί νομική και χαρτογραφική τεκμηρίωση της τουρκικής πρότασης για πρόσθετη θαλάσσια έκταση 15.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων υπέρ της Αιγύπτου.
Παράλληλα, εξηγεί τη λογική της «επιλεκτικής ευθυγράμμισης» με την Άγκυρα, απορρίπτει κάθε απόπειρα εξασφάλισης πρόσβασης στην Ερυθρά Θάλασσα διά της βίας και αναφέρεται στην ασφάλεια των υδάτινων πόρων της Αιγύπτου, στις διπλωματικές προσπάθειες αποκλιμάκωσης γύρω από το Ιράν και στην κατάσταση στη Γάζα.
Ahram Online: Η συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, η οποία επικυρώθηκε από το λιβυκό κοινοβούλιο, έχει προκαλέσει εντάσεις στις σχέσεις Καΐρου και Άγκυρας;
Νάντερ Ζάκι: Το διεθνές δίκαιο πρέπει να διέπει τα θαλάσσια ζητήματα στη Μεσόγειο, να διασφαλίζει αρμονικές σχέσεις μεταξύ των κρατών στις δύο ακτές της και να επιτρέπει την αξιοποίηση των θαλάσσιων πόρων, διαφυλάσσοντας, πάνω απ’ όλα, την κυριαρχία τους.
Το 2019 χαρακτηρίσαμε το τουρκολιβυκό μνημόνιο συνεννόησης «άκυρο και χωρίς νομική ισχύ». Αυτή παραμένει η θέση μας.
Το διεθνές δίκαιο αναγνωρίζει δύο συναφείς έννοιες: την αποκλειστική οικονομική ζώνη και την υφαλοκρηπίδα. Το μνημόνιο δεν σέβεται καμία από τις δύο. Θίγει, επομένως, τα συμφέροντα της Αιγύπτου, καθώς επηρεάζει τα δικαιώματά μας στην υφαλοκρηπίδα μας στη Μεσόγειο.
Οι νομικοί και οι ειδικοί πρέπει να εξετάσουν το ζήτημα με βάση τους χάρτες. Όποιος θεωρεί ότι μπορεί να επικαλεστεί το μνημόνιο για να διεκδικήσει δικαιώματα οφείλει να γνωρίζει ότι η Αίγυπτος θα λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για να προασπίσει τα νόμιμα δικαιώματα και τα θαλάσσια σύνορά της.
Η θέση μας είναι σαφής, κατηγορηματική και αδιαπραγμάτευτη.
Ahram Online: Σε ποιες συγκεκριμένες ενέργειες έχετε προχωρήσει;
Νάντερ Ζάκι: Κινούμαστε σε περισσότερα από ένα επίπεδα. Το πρώτο είναι το νομικό. Πριν από αρκετά χρόνια καταρτίσαμε φάκελο που τεκμηριώνει τις παρατυπίες και τις παραβιάσεις που ενέχει το μνημόνιο.
Ορισμένες αρχές δεσμεύουν όλα τα κράτη, ακόμη και εκείνα που δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982.
Η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος, αλλά αυτό δεν αλλάζει τα δεδομένα στη συγκεκριμένη περίπτωση, διότι οι κανόνες αυτοί είναι δεσμευτικοί βάσει του εθιμικού διεθνούς δικαίου.
Μία από αυτές τις αρχές είναι η δίκαιη οριοθέτηση. Μια άλλη αφορά τα έννομα αποτελέσματα των συνθηκών: μια συμφωνία μεταξύ δύο κρατών δεν μπορεί να επιβάλει υποχρεώσεις σε τρίτο κράτος που δεν συμμετέχει σε αυτήν. Συνεπώς, δεν μπορεί να αντιταχθεί έναντί του.
Το γεγονός, λοιπόν, ότι η Λιβύη και η Τουρκία συνήψαν μνημόνιο συνεννόησης δεν το καθιστά νομικά δεσμευτικό για την Αίγυπτο.
Το δεύτερο επίπεδο είναι το πολιτικό. Με βάση αυτά τα νομικά επιχειρήματα, επιδιώκουμε την εξασφάλιση υποστήριξης και συνεργαζόμαστε με τα εμπλεκόμενα κράτη, την Κύπρο και την Ελλάδα. Ταυτόχρονα, συζητούμε με τη Λιβύη και την Τουρκία. Οι σχέσεις μας με τις δύο χώρες μάς επιτρέπουν να διατηρούμε αυτόν τον διάλογο.
Ahram Online: Η Τουρκία έχει προτείνει μια συμφωνία η οποία, όπως υποστηρίζει, θα εξασφάλιζε στην Αίγυπτο επιπλέον 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας έκτασης. Πώς αντιμετωπίζει το Κάιρο αυτή την πρόταση;
Νάντερ Ζάκι: Τέτοια ζητήματα δεν επιλύονται με πολιτικές δηλώσεις. Οι νομικοί πρέπει να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι και να εξετάσουν τους χάρτες.
Από πού θα προέρχονταν αυτά τα 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα; Από τις θαλάσσιες περιοχές που καλύπτει η συμφωνία με τη Λιβύη ή από περιοχές στις οποίες έχουν δικαιώματα άλλα κράτη;
Η οριοθέτηση πρέπει να γίνει με ακρίβεια και με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων χωρών. Το διεθνές δίκαιο πρέπει να υπερισχύσει. Ο διάλογος βρίσκεται σε εξέλιξη.
Ahram Online: Σε ποιο στάδιο βρίσκονται οι συζητήσεις;
Νάντερ Ζάκι: Τα μηνύματα που έχουμε λάβει από την Τουρκία και τη Λιβύη είναι αρκετά ενθαρρυντικά. Ο Χακάν Φιντάν επιβεβαίωσε ότι η Τουρκία κατανοεί τις ανησυχίες της Αιγύπτου και επιθυμεί να καταλήξουμε σε συνεννόηση. Οι Λίβυοι συνομιλητές μας, τόσο στα ανατολικά όσο και στα δυτικά της χώρας, έχουν υπογραμμίσει τον στρατηγικό χαρακτήρα των σχέσεων Αιγύπτου και Λιβύης. Μέχρι στιγμής, τουλάχιστον σε επίπεδο δημόσιων δηλώσεων, τα μηνύματα είναι θετικά.
Ο διάλογος, ωστόσο, θα χρειαστεί χρόνο. Μια δήλωση στα μέσα ενημέρωσης δεν αρκεί για να λυθεί το ζήτημα. Δεν αναμένεται άμεση λύση. Μέχρι να καταλήξουμε σε αυτήν, η θέση μας παραμένει αμετάβλητη:
το μνημόνιο είναι άκυρο και δεν θα εφαρμοστεί. Το επαναλαμβάνω: δεν θα εφαρμοστεί. Θεωρούμε, επίσης, την Ελλάδα και την Κύπρο εταίρους στο συγκεκριμένο θέμα.
Οι νομικές διαφωνίες δεν συνεπάγονται αναστολή του πολιτικού διαλόγου. Αντιθέτως, οι σχέσεις μας μάς επιτρέπουν να συζητούμε αυτές τις διαφορές. Πρόκειται για αυτό που αποκαλούμε «επιλεκτική ευθυγράμμιση».
Συντονίζουμε τις θέσεις μας με την Άγκυρα σε σειρά ζητημάτων: στο Κέρας της Αφρικής και στη Σομαλία, στο Σουδάν, στην προστασία της Σαουδικής Αραβίας και των χωρών του Κόλπου από κάθε επιθετική ενέργεια, καθώς και στις προσπάθειες αποκλιμάκωσης της έντασης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν.
Τα συμφέροντά μας συγκλίνουν με εκείνα της Τουρκίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι συμφωνούμε σε όλα.
Ahram Online: Θα μπορούσε να προκύψει μια νέα συμφωνία μεταξύ Αιγύπτου, Λιβύης και Τουρκίας ή οι υφιστάμενες συμφωνίες με την Κύπρο και την Ελλάδα αποκλείουν ένα τέτοιο ενδεχόμενο;
Νάντερ Ζάκι: Σε αυτό το στάδιο είναι δύσκολο να απαντήσει κανείς με βεβαιότητα. Πρόκειται για μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο.
Ahram Online: Αναφέρεστε σε συντονισμό με την Τουρκία στο Κέρας της Αφρικής. Η Άγκυρα, ωστόσο, διατηρεί στενές σχέσεις με την Αντίς Αμπέμπα, την ώρα που οι σχέσεις της τελευταίας με το Κάιρο παραμένουν τεταμένες. Πώς συμβιβάζονται αυτές οι προσεγγίσεις;
Νάντερ Ζάκι: Πρωταρχικό μας μέλημα είναι η σταθερότητα στο Κέρας της Αφρικής. Οι εσωτερικές συγκρούσεις στην Αιθιοπία προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία, όπως και οι εντάσεις με την Ερυθραία και ο κίνδυνος αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο χωρών.
Θα επιθυμούσα τη συμμετοχή της Αιθιοπίας στη σύνοδο κορυφής που διοργανώσαμε στο Αλαμέιν, καθώς οι εξελίξεις στο Κέρας της Αφρικής έχουν ζωτική σημασία για την Αίγυπτο. Αντιμετωπίζουμε την περιοχή ως προέκταση της εθνικής μας ασφάλειας.
Το ίδιο ισχύει για την Ερυθρά Θάλασσα. Η Αιθιοπία δεν διαθέτει ακτογραμμή, αλλά επιδιώκει να αποκτήσει διά της βίας. Η επιδίωξή της να εξασφαλίσει στρατιωτική πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα είναι απολύτως απαράδεκτη.
Υπάρχουν αναφορές σε αιθιοπικές βλέψεις στο λιμάνι Άσαμπ της Ερυθραίας, ενώ ο πρωθυπουργός της Αιθιοπίας έχει δηλώσει ανοικτά ότι επιθυμεί πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα.
Το Κάιρο δεν μπορεί να αποδεχθεί μια τέτοια παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Μια χώρα μπορεί σήμερα να χρησιμοποιήσει βία για να επιβάλει τετελεσμένα και να καταλάβει κάτι που δεν της ανήκει, αλλά στο μέλλον θα αντιμετωπίσει τις συνέπειες.
Στην Αφρική υπάρχουν 16 περίκλειστα κράτη και παγκοσμίως 44. Εάν καθένα από αυτά αποφάσιζε να αποκτήσει διά της βίας κυρίαρχη πρόσβαση στη θάλασσα, η κατάσταση θα γινόταν ανεξέλεγκτη.
Το διεθνές δίκαιο αναγνωρίζει στα περίκλειστα κράτη δικαίωμα πρόσβασης στις θαλάσσιες εμπορικές οδούς. Δεν τους παρέχει, όμως, δικαίωμα στρατιωτικής πρόσβασης ούτε δικαίωμα εξασφάλισής της μέσω κατοχής και χρήσης στρατιωτικής βίας, παρά τη βούληση του παράκτιου κράτους.
Ahram Online: Παραμένουν ανοικτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας με την Αντίς Αμπέμπα;
Νάντερ Ζάκι: Διαπραγματευτήκαμε με την Αιθιοπία επί 13 χρόνια για το φράγμα. Η αιθιοπική πλευρά παραβίασε κάθε αρχή, από την υποχρέωση προηγούμενης ειδοποίησης πριν από την έναρξη της κατασκευής έως την απαγόρευση πρόκλησης βλάβης στα κατάντη κράτη.
Στη συνέχεια, χρησιμοποίησε τις διαπραγματεύσεις για να κερδίσει χρόνο και να παρατείνει επ’ αόριστον τις συζητήσεις. Είχαμε μάλιστα καταλήξει σε συμφωνία υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Πολιτειών, κατά την πρώτη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ. Η Αιθιοπία, ωστόσο, επέλεξε να μην προσέλθει μαζί με το Σουδάν και την Αίγυπτο στην τελετή υπογραφής που είχε προγραμματιστεί για τον Φεβρουάριο του 2020 στο Οβάλ Γραφείο.
Ορισμένες χώρες της περιοχής θεωρούν πλέον ότι μπορούν να ενεργούν ανεξέλεγκτα, αγνοώντας τις διεθνείς συμβάσεις και το διεθνές δίκαιο. Τέτοιες ενέργειες θα έχουν συνέπειες.
Ο Πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι ήταν σαφής κατά την έναρξη της Εβδομάδας Νερού. Η Αίγυπτος εξαρτάται από τον Νείλο για το 98% των υδάτινων πόρων της. Δεν θα εφησυχάσουμε, δεν θα κάνουμε παραχωρήσεις και δεν θα θυσιάσουμε ποτέ την υδατική μας ασφάλεια.
Οι μεγάλες πλημμύρες των τελευταίων ετών έχουν μέχρι στιγμής αποτρέψει τη μείωση του όγκου του νερού που φτάνει στην Αίγυπτο. Το πρόβλημα, όμως, θα γίνει ιδιαίτερα σοβαρό εάν ακολουθήσουν διαδοχικά έτη ξηρασίας.
Γι’ αυτό μια λύση στη βάση του διεθνούς δικαίου είναι προς το συμφέρον όλων. Κανείς δεν εμπόδισε την Αιθιοπία να κατασκευάσει φράγματα. Το Κάιρο δεν αμφισβητεί το δικαίωμά της στην ανάπτυξη. Υπάρχει, ωστόσο, μια ιεράρχηση δικαιωμάτων: προηγείται το δικαίωμα στη ζωή και ακολουθεί το δικαίωμα στην ανάπτυξη.
Η μόνη διέξοδος είναι η υπογραφή μιας νομικά δεσμευτικής συμφωνίας για την πλήρωση και τη λειτουργία του φράγματος.
Ahram Online: Ποια θα είναι τα επόμενα βήματα της Αιγύπτου;
Νάντερ Ζάκι: Δεν μπορούμε ούτε να υποχωρήσουμε πλήρως ούτε να προχωρήσουμε σε βεβιασμένες αποφάσεις χωρίς προσεκτική αξιολόγηση. Μεταξύ αυτών των δύο άκρων υπάρχει σημαντικό περιθώριο δράσης: μέσω του διεθνούς δικαίου και των διεθνών οργανισμών, αλλά και με τη χρήση όλων των διαθέσιμων μέσων πίεσης και διαπραγμάτευσης.
Ahram Online: Το Ιράν ήταν το κύριο θέμα των συναντήσεων στην Κωνσταντινούπολη;
Νάντερ Ζάκι: Στην Κωνσταντινούπολη πραγματοποιήσαμε διμερείς συναντήσεις, καθώς και συνάντηση στο σχήμα R4, στο οποίο συμμετέχουν η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν. Έγιναν επίσης συζητήσεις με τη συμμετοχή της Ιταλίας και του σχήματος E3, δηλαδή της Γαλλίας, της Γερμανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες συναντήθηκαν με τον Τούρκο πρόεδρο.
Σε όλες τις συναντήσεις εξετάσαμε τρόπους αποκλιμάκωσης των περιφερειακών εντάσεων και αναζήτησης διεξόδου από την κρίση.
Υπήρχαν πολύ ισχυρές ενδείξεις για ενδεχόμενη νέα αμερικανική επίθεση στο Ιράν, οι συνέπειες της οποίας θα μπορούσαν να αποδειχθούν πολύ σοβαρότερες από εκείνες προηγούμενων επιθέσεων.
Η ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας είχε κεντρική θέση σε κάθε συνάντηση. Ένα τρίτο ζήτημα ήταν η ανάγκη να επανέλθει το Παλαιστινιακό στο προσκήνιο, ώστε να μην παραμεριστεί εξαιτίας των υπόλοιπων κρίσεων.
Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας αποτελεί επίσης διαρκές μέλημα για την Αίγυπτο, η οποία είναι καθαρός εισαγωγέας σιτηρών. Ο υπουργός έθεσε το θέμα στον Πρόεδρο Ερντογάν, συμπεριλαμβάνοντας και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα.
Ahram Online: Τι ακολούθησε στις διαπραγματεύσεις στην Τεχεράνη;
Νάντερ Ζάκι: Δεν προτιθέμεθα να δημοσιοποιήσουμε τα αποτελέσματα σε αυτό το στάδιο. Οι επαφές συνεχίζονται μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών της Αιγύπτου, της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Πακιστάν, του Ιράν και της Τουρκίας.
Δεν πρέπει να παραβλέπουμε τον ιδιαίτερα σημαντικό διαμεσολαβητικό ρόλο του Ομάν και του Κατάρ. Οι εξελίξεις στην περιοχή επηρεάζουν πολύ περισσότερες χώρες απ’ όσες θα μπορούσε κανείς να φανταστεί.
Η Αίγυπτος βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της διπλωματικής προσπάθειας. Σε ορισμένες συγκρούσεις μπορεί να μη διαθέτουμε οικονομικούς πόρους ή να μην προμηθεύουμε όπλα, αλλά συνεισφέρουμε συμβουλευτικά και διαδραματίζουμε ιδιαίτερα ενεργό διπλωματικό ρόλο. Αυτή είναι η ήπια ισχύς μας. Η Αίγυπτος είναι μια χώρα με βαρύτητα.
Συνομιλούμε τόσο με τις αντιμαχόμενες πλευρές όσο και με εκείνους που εργάζονται για την αποκλιμάκωση. Επιδιώκουμε να ανοίξουν ξανά οι δίαυλοι διαπραγμάτευσης και να προκύψουν νέες ιδέες μέσα από αυτές τις διπλωματικές προσπάθειες. Ορισμένοι από τους εμπλεκομένους ενδέχεται να αναμένουν την κατάλληλη στιγμή για να παρουσιάσουν νέες προτάσεις.
Ahram Online: Θεωρείτε ότι η Γάζα έχει περάσει σε δεύτερη μοίρα εξαιτίας των άλλων εντάσεων;
Νάντερ Ζάκι: Δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η πρώτη φάση του σχεδίου του Προέδρου Τραμπ, παρότι η Χαμάς έχει αποδεχθεί τον αφοπλισμό της και έχει επιδείξει σημαντική ευελιξία. Το Ισραήλ, από την πλευρά του, έχει σκληρύνει τη στάση του.
Η ευθύνη είναι κοινή και αφορά και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το σχέδιο φέρει το όνομα του Αμερικανού προέδρου και όλοι έχουμε ηθική υποχρέωση να διατηρήσουμε την προσήλωσή μας στη Γάζα, όπου οι ανθρωπιστικές συνθήκες παραμένουν εξαιρετικά δύσκολες.
Στη Δυτική Όχθη, επίσης, το Ισραήλ εκτοπίζει βίαια εκατοντάδες οικογένειες. Δεν πρόκειται για δευτερεύον ζήτημα. Δεν μπορούμε σε καμία περίπτωση να αγνοήσουμε τις συνθήκες που καθιστούν αβίωτη τη ζωή στη Γάζα και στη Δυτική Όχθη και αναγκάζουν τους κατοίκους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους για να σωθούν.
Τώρα που ολοκληρώθηκαν οι εκλογές στο Ισραήλ, πρέπει να ξεκινήσει μια νέα φάση διπλωματικών επαφών, ώστε να διασφαλιστεί η εφαρμογή των όρων της υπογεγραμμένης συμφωνίας, να ολοκληρωθεί η πρώτη φάση και να προχωρήσουμε στη δεύτερη.
Δεν πρέπει να εγκαταλείψουμε τους Παλαιστινίους σε αυτές τις συνθήκες ούτε να τους λησμονήσουμε ενώ το Ισραήλ ασκεί πιέσεις για τον εκτοπισμό τους. Και δεν πρέπει να παραβλέψουμε τη δεινή τους θέση καθώς πλησιάζει ο χειμώνας.
Ahram Online: Έχει οριστεί ημερομηνία για την επίσκεψη του υπουργού στη Δαμασκό;
Νάντερ Ζάκι: Δεν έχει ακόμη οριστεί ημερομηνία. Πρέπει να βρεθεί χρόνος που να εξυπηρετεί και τις δύο πλευρές και η επίσκεψη να προετοιμαστεί με ιδιαίτερη προσοχή, ώστε να αποφέρει συγκεκριμένα, θετικά αποτελέσματα.
Οι σχέσεις μας με τον συριακό λαό είναι μακροχρόνιες και βασίζονται στη φιλία. Προχωρούμε βήμα βήμα και η διαδικασία εξελίσσεται ομαλά.
