Ο διάσημος Γάλλος συγγραφέας τέθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2026 υπό επίσημη δικαστική έρευνα για δηλώσεις του σε συνέντευξη του 2022. Λίγες ημέρες νωρίτερα είχε μιλήσει στην ισπανική El País για τη λογοτεχνία, την Αριστερά, τον φασισμό και τη Μαρίν Λεπέν, καταγγέλλοντας την ευκολία με την οποία χρησιμοποιούνται πολιτικοί χαρακτηρισμοί.
Μια νέα δικαστική περιπέτεια αντιμετωπίζει ο Μισέλ Ουελμπέκ, ένας από τους γνωστότερους, αλλά και πιο αμφιλεγόμενους σύγχρονους Γάλλους συγγραφείς. Την Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2026, ανακριτής του δικαστηρίου της Ναντέρ έθεσε τον 70χρονο λογοτέχνη υπό επίσημη δικαστική έρευνα, με την κατηγορία της συνέργειας σε υποκίνηση διακρίσεων, μίσους ή βίας εναντίον ομάδας ανθρώπων λόγω της καταγωγής ή της θρησκείας τους.
Η εξέλιξη αυτή δεν συνιστά καταδίκη. Πρόκειται για στάδιο της γαλλικής ποινικής διαδικασίας, κατά το οποίο ο ανακριτής διερευνά την υπόθεση και τη συμμετοχή του κατηγορουμένου. Ο Ουελμπέκ αμφισβητεί την κατηγορία και εξακολουθεί να ισχύει το τεκμήριο αθωότητάς του.
Τι ακριβώς είχε πει
Η υπόθεση ξεκίνησε από μια εκτενή συνομιλία του συγγραφέα με τον φιλόσοφο Μισέλ Ονφρέ, που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο του 2022 στο γαλλικό περιοδικό Front populaire.
Σε εκείνη τη συνέντευξη, ο Ουελμπέκ είχε υποστηρίξει ότι οι γηγενείς Γάλλοι δεν ενδιαφέρονται τόσο για την αφομοίωση των μουσουλμάνων όσο για τον τερματισμό της εγκληματικότητας που ο ίδιος συνέδεε μαζί τους. Είχε μάλιστα παρουσιάσει την αποχώρησή τους από τη Γαλλία ως μια άλλη λύση, χρησιμοποιώντας τη φράση «να φύγουν».
Σε άλλο σημείο είχε προβλέψει ότι, εάν ολόκληρες περιοχές της χώρας περνούσαν υπό ισλαμιστικό έλεγχο, θα μπορούσαν να σημειωθούν επιθέσεις εναντίον μουσουλμάνων, ακόμη και σε τζαμιά. Για να περιγράψει αυτό το ενδεχόμενο, χρησιμοποίησε την έκφραση «ένα Μπατακλάν από την ανάποδη», παραπέμποντας στη φονική τρομοκρατική επίθεση του Νοεμβρίου 2015 στο Παρίσι.
Είχε επίσης υπερασπιστεί τη λεγόμενη «Μεγάλη Αντικατάσταση», μια ακροδεξιά θεωρία συνωμοσίας σύμφωνα με την οποία οι ευρωπαϊκοί πληθυσμοί αντικαθίστανται σκόπιμα από πληθυσμούς μη ευρωπαϊκής προέλευσης. Ο συγγραφέας υποστήριξε ότι δεν πρόκειται για θεωρία, αλλά για πραγματικότητα.
Αυτές οι δηλώσεις, και όχι όσα είπε πρόσφατα στην El País, βρίσκονται στο επίκεντρο της δικαστικής υπόθεσης.
Οι καταγγελίες, η συγγνώμη και η νέα δικαστική εξέλιξη
Οι δηλώσεις προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις. Η Ένωση Τζαμιών της Γαλλίας (UMF) προσέφυγε στη Δικαιοσύνη τον Ιανουάριο του 2023, ενώ στην υπόθεση συμμετέχει και το Κίνημα κατά του Ρατσισμού και για τη Φιλία μεταξύ των Λαών (MRAP).
Στις αρχές του 2023 ο Ουελμπέκ συναντήθηκε με τον επικεφαλής του Μεγάλου Τζαμιού του Παρισιού, Σεμς-Εντίν Χαφίζ, εξέφρασε τη λύπη του για τις επίμαχες διατυπώσεις και ζήτησε συγγνώμη. Μετά τη συνάντηση, ο Χαφίζ αποφάσισε να μη συνεχίσει τη δική του δικαστική ενέργεια.
Ο συγγραφέας επέστρεψε στο θέμα και με το βιβλίο του Quelques mois dans ma vie («Μερικοί μήνες από τη ζωή μου»), που κυκλοφόρησε τον Μάιο του 2023. Σε αυτό παραδέχτηκε ότι ορισμένες διατυπώσεις του ήταν άστοχες και επιχείρησε να αποσαφηνίσει τις πραγματικές προθέσεις του.
Ωστόσο, η Ένωση Τζαμιών της Γαλλίας και το MRAP δεν απέσυραν τις καταγγελίες τους. Έτσι, σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά την επίμαχη συνέντευξη, η υπόθεση οδήγησε στη δικαστική εξέλιξη της 10ης Νοεμβρίου.
Οι συνήγοροί του, Τιμπό ντε Μονμπριάλ και Λουί Καγιέ, υποστηρίζουν ότι οι δηλώσεις δεν περιέχουν ούτε άμεση ούτε έμμεση προτροπή σε βία και εμπίπτουν στην ελευθερία της γνώμης και της έκφρασης.
Το βασικό επιχείρημα της υπεράσπισης είναι ότι η πρόβλεψη μιας βίαιης εξέλιξης δεν ταυτίζεται με την επιδοκιμασία ή την υποκίνησή της.
Από την πλευρά τους, οι οργανώσεις που προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη θεωρούν ότι οι δηλώσεις στοχοποιούν τους μουσουλμάνους ως σύνολο και υπερβαίνουν τα όρια της θεμιτής δημόσιας αντιπαράθεσης. Το ζήτημα θα εξεταστεί πλέον στο πλαίσιο της δικαστικής διαδικασίας.
Η χρονική σύμπτωση με τη συνέντευξη στην El País
Η δικαστική αυτή εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερο δημοσιογραφικό ενδιαφέρον επειδή σημειώθηκε μόλις τρεις ημέρες μετά τη δημοσίευση, στις 7 Νοεμβρίου, της αγγλικής έκδοσης μιας μεγάλης συνέντευξης του Ουελμπέκ στην ισπανική El País. Το ισπανικό πρωτότυπο είχε δημοσιευθεί στις 31 Οκτωβρίου, μετά τη συνάντηση του συγγραφέα με τον δημοσιογράφο Μπόρχα Ερμόσο στο Μπιλμπάο, στις 30 Οκτωβρίου.
Στη συνέντευξη αυτή ο Ουελμπέκ ρωτήθηκε ευθέως εάν έχει κουραστεί να τον χαρακτηρίζουν φασίστα ή εάν είναι πράγματι φασίστας.
Η απάντησή του ήταν χαρακτηριστική:
«Είναι αρκετά εξαντλητικό να σε αποκαλούν φασίστα συγγραφέα, αλλά τελικά μαθαίνεις να το αποδέχεσαι».
Ο Γάλλος λογοτέχνης επιχείρησε στη συνέχεια να διαχωρίσει τον ιστορικό φασισμό από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται σήμερα ο όρος στον δημόσιο διάλογο. Μίλησε για τη Μαρίν Λεπέν, την άνοδο των υπερσυντηρητικών εθνικιστικών κινημάτων στην Ευρώπη, αλλά και για την κρίση που, κατά τη γνώμη του, αντιμετωπίζει η σύγχρονη Αριστερά.
Η συνέντευξη, βέβαια, δεν περιορίζεται στην πολιτική. Περιλαμβάνει εκτενείς αναφορές στο λογοτεχνικό του έργο, στο χιούμορ, στην ειρωνεία, στη δημιουργική γραφή και στην τεχνητή νοημοσύνη.
Η χρονική σύμπτωση δεν σημαίνει ότι η συνέντευξη στην El País προκάλεσε τη δικαστική εξέλιξη. Φέρνει, όμως, στο προσκήνιο το ίδιο ευρύτερο ζήτημα: πού τελειώνει η ελευθερία της έκφρασης, πού αρχίζει η υποκίνηση μίσους και ποιος έχει την αρμοδιότητα να χαράξει αυτή τη διαχωριστική γραμμή.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η συνέντευξη που ακολουθεί αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα. Ο Ουελμπέκ δεν μιλά μόνο ως συγγραφέας, αλλά και ως δημόσιο πρόσωπο που βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο έντονων πολιτικών και ιδεολογικών αντιπαραθέσεων.
Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη του Μισέλ Ουελμπέκ στον Μπόρχα Ερμόσο της El País, σε ελληνική μετάφραση.
Μισέλ Ουελμπέκ: «Είναι εξαντλητικό να σε αποκαλούν φασίστα συγγραφέα, αλλά τελικά μαθαίνεις να το αποδέχεσαι»
Ο συγγραφέας μυθιστορημάτων όπως η «Υποταγή» και η «Εκμηδένιση» μιλά στην EL PAÍS για τα βιβλία, τη δημιουργική γραφή και την πολιτική.
Γεννημένος στο γαλλικό νησί Ρεϊνιόν, ο Ουελμπέκ έχει μια αναρχική ιδιοσυγκρασία, όπως φαίνεται σε μυθιστορήματά του όπως η Υποταγή (2015), η Πλατφόρμα (2002), τα Στοιχειώδη σωματίδια (2000) και η Εκμηδένιση (2024). Η ιδιοσυγκρασία αυτή συμπυκνώνεται στους στίχους του Combat toujours perdant («Ένας αγώνας πάντα χαμένος»), της τελευταίας ποιητικής του συλλογής, η οποία κυκλοφόρησε τον περασμένο Μάρτιο και δεν είναι διαθέσιμη στα αγγλικά.
Στη συζήτηση αυτή με την EL PAÍS, η οποία πραγματοποιήθηκε με αφορμή το Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας και Χιούμορ «Ja!» στο Μπιλμπάο της Ισπανίας, ο συγγραφέας διατυπώνει ορισμένες από τις αμφιλεγόμενες πεποιθήσεις του.
Η λογοτεχνία, το χιούμορ και η ειρωνεία
Ερώτηση. Εφόσον βρισκόμαστε σε ένα «φεστιβάλ λογοτεχνίας και χιούμορ», θα ήθελα να σας ρωτήσω ακριβώς γι’ αυτό: για το χιούμορ. Σε ποιον βαθμό το θεωρείτε χρήσιμο ως λογοτεχνικό εργαλείο; Υπάρχει στα βιβλία σας, ακόμη κι αν συχνά είναι σκληρό.
Ερώτηση. Υπάρχουν εκρήξεις χιούμορ, έστω κι αν πρόκειται για καθαρό σαρκασμό…
Μισέλ Ουελμπέκ. Υπάρχει ειρωνεία. Και δεν πιστεύω ότι είναι το ίδιο πράγμα.
Νομίζω ότι το χιούμορ είναι η ειρωνεία που στρέφεται εναντίον του ίδιου σου του εαυτού: η αυτοκριτική, η αυτοπαρωδία, ο αυτοσαρκασμός…
Αυτό που κάνω εγώ, σε λογοτεχνικό επίπεδο, είναι κάτι άλλο, κάτι πιο επιθετικό. Στρέφεται πάντοτε εναντίον κάποιου πράγματος, εναντίον κάποιου. Όχι απαραίτητα εναντίον συγκεκριμένων ανθρώπων, αλλά εναντίον τρόπων συμπεριφοράς, ομιλίας, ύπαρξης, εναντίον γελοίων πραγμάτων. Και δεν ξέρω αν αυτό είναι ακριβώς χιούμορ.
Ερώτηση. Είστε παρών στα βιβλία σας; Ή, αντιθέτως, χρησιμοποιείτε τους χαρακτήρες ως ασπίδα, ώστε να μπορείτε να κρύβεστε πίσω τους;
Μισέλ Ουελμπέκ. Το να είσαι παρών μέσα στο έργο σου είναι κάτι που πρέπει να επιδιώκεις στη λογοτεχνία… αλλά δεν το καταφέρνουν όλοι οι συγγραφείς.
Το να είσαι παρών σημαίνει να εκφράζεις τον εαυτό σου χωρίς φίλτρα, χωρίς να υποδύεσαι κάποιον ρόλο, χωρίς να προσποιείσαι.
Ερώτηση. Πώς καταφέρνετε να συνεχίζετε να αφηγείστε καινούργιες ιστορίες; Δεν έχουν ειπωθεί, γραφτεί, ζωγραφιστεί και συντεθεί ήδη τα πάντα;
Ερώτηση. Ποια είναι ορισμένα από αυτά τα νέα πράγματα που σας ενδιαφέρουν ως λογοτεχνικό υλικό;
Μισέλ Ουελμπέκ. Δεν είναι ζήτημα ενδιαφέροντος ή αδιαφορίας. Απλώς υπάρχουν. Έρχονται από μόνα τους προς εσένα.
Δεν ξέρω… Οι υπολογιστές δεν υπήρχαν παλαιότερα και εδώ και πολύ καιρό αποτελούν μια νέα πραγματικότητα. Στην εποχή του Μπαλζάκ δεν υπήρχαν τηλέφωνα.
Η τεχνητή νοημοσύνη και η λογοτεχνική δημιουργία
Ερώτηση. Στα βιβλία σας έχετε συχνά στοχαστεί πάνω στον φρενήρη —και μερικές φορές ανησυχητικό— ρυθμό της τεχνολογικής εξέλιξης. Σήμερα δεν μιλάμε σχεδόν για τίποτε άλλο εκτός από την τεχνητή νοημοσύνη. Σας ενδιαφέρει ως λογοτεχνικό θέμα;
Μισέλ Ουελμπέκ. Το πρόβλημά μου με την τεχνητή νοημοσύνη είναι ότι δεν την καταλαβαίνω.
Δεν ξέρω τίποτε γι’ αυτήν, πώς λειτουργεί ή πώς κατασκευάζεται. Επομένως, μου είναι δύσκολο να μιλήσω για τη σχέση μου μαζί της.
Δεν ξέρω καν τι ακριβώς είναι. Και αυτό με ενοχλεί.
Το σκοτεινό σύμπαν των μυθιστορημάτων του
Ερώτηση. Είναι δυνατόν πίσω από τη φαινομενικά σκοτεινή, χαοτική και ακατάστατη λογοτεχνία σας να υπάρχει ένας οργανωμένος, μεθοδικός και ακριβής τρόπος σκέψης και γραφής;
Ερώτηση. Γιατί;
Ερώτηση. Η αγωνία, η αστάθεια και η μοναξιά ορισμένων χαρακτήρων, η παραφροσύνη κάποιων καταστάσεων…
Ερώτηση. Συγχωρήστε με που το λέω, αλλά μερικές φορές ο αναγνώστης σας —παρότι είναι γοητευμένος από την ιστορία— αισθάνεται την ανάγκη να τελειώσει. Και το λέω ως κομπλιμέντο…
Ερώτηση. Πιστεύετε ότι το καλύτερο λογοτεχνικό ύφος είναι εκείνο που δεν υπάρχει ακόμη; Ή, τουλάχιστον, εκείνο που δεν γίνεται αντιληπτό;
Μισέλ Ουελμπέκ. Βεβαίως, μπορείς να θέσεις αυτόν τον στόχο: να γράφεις με τέτοιον τρόπο ώστε το ύφος να μη γίνεται εμφανές.
Ναι, μου έχει συμβεί ως συγγραφέα. Σχεδόν πάντοτε έθετα αυτόν τον στόχο στον εαυτό μου. Αλλά δεν το κάνω συστηματικά και σίγουρα δεν αποτελεί εμμονή.
Για παράδειγμα, μερικές φορές, όταν διορθώνω ένα βιβλίο, βλέπω μια επανάληψη και αποφασίζω να την αφήσω όπως είναι, αντί να την αφαιρέσω. Η επανάληψη είναι κάτι που γίνεται αισθητό.
Αν επιδιώκεις να είσαι ένας συγγραφέας με διαφανές ύφος, τότε είναι προτιμότερο να αφαιρείς τις επαναλήψεις.
Εγώ συνήθως τις διατηρώ, συνειδητά. Είναι μια υφολογική επιλογή.
«Είστε φασίστας;»
Ερώτηση. Ας αλλάξουμε θέμα. Πριν από δύο χρόνια, ένα δημοσίευμα αυτής της εφημερίδας σάς συμπεριέλαβε σε έναν κατάλογο «Γάλλων ακροδεξιών συγγραφέων». Έχετε κουραστεί να σας αποκαλούν φασίστα; Ή είστε πράγματι φασίστας;
Ερώτηση. Έχετε γράψει και μιλήσει για την απώλεια ορισμένων αξιών που συνδέετε με τον δυτικό πολιτισμό. Έχετε επίσης επιτεθεί συστηματικά στην πολιτική ορθότητα. Έχετε επικρίνει ακραίες φεμινιστικές θέσεις και έχετε τοποθετηθεί εναντίον του ριζοσπαστικού Ισλάμ. Αρκούν όλα αυτά για να χαρακτηριστεί κάποιος φασίστας; Είστε φασίστας;
Μισέλ Ουελμπέκ. Λοιπόν, δεν νομίζω.
Όμως, όταν ήμουν νέος, αποκαλούσαν τον καθένα φασίστα.
Κοιτάξτε, ο φασισμός υπήρξε ιστορικά. Και είχε πολύ συγκεκριμένα και αναγνωρίσιμα συστατικά στοιχεία και χαρακτηριστικά:
- Τη λατρεία του ηγέτη και της προσωπικότητάς του.
- Την εξύμνηση του πολέμου.
- Τη μισαλλοδοξία απέναντι στον πολιτικό αντίπαλο.
Και σήμερα ο όρος χρησιμοποιείται σχεδόν για τα πάντα, για να προσβάλει οποιονδήποτε. Το ίδιο έχει συμβεί και με την έννοια της «Ακροδεξιάς». Είναι αναπόφευκτο.
Πιστεύω ότι, στη Γαλλία, αυτό συνδέεται βαθιά με την άνοδο του Εθνικού Συναγερμού —του κόμματος της Μαρίν Λεπέν, που, σύμφωνα με τη διατύπωση της συνέντευξης, προηγείται στις δημοσκοπήσεις για τις επόμενες προεδρικές εκλογές.
Αλλά δεν πιστεύω ότι η Μαρίν Λεπέν έχει κληρονομήσει τις εμμονές του πατέρα της.
Η Μαρίν Λεπέν, η Ακροδεξιά και η κρίση της Αριστεράς
Ερώτηση. Δεν θα χαρακτηρίζατε, λοιπόν, τη Μαρίν Λεπέν ακροδεξιά;
Ερώτηση. Πώς φαντάζεστε μια Γαλλική Δημοκρατία με πρόεδρο τη Μαρίν Λεπέν, εάν κερδίσει τις εκλογές του επόμενου έτους;
Μισέλ Ουελμπέκ. Δεν πιστεύω ότι θα ήταν πολύ διαφορετική από αυτό που κάνει σήμερα η Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία.
Ωστόσο, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα αρκετά εκτεταμένο πολιτικό ρεύμα: εκείνο των υπερσυντηρητικών εθνικιστών.
Ως παρεπόμενη συνέπεια, η Αριστερά γίνεται ολοένα πιο επιθετική. Και, εξαιτίας του φόβου της, καταλήγει να χαρακτηρίζει σχεδόν τους πάντες «ακροδεξιούς».
Ερώτηση. Βέβαια, κι εσείς έχετε μιλήσει για «αριστερά αποβράσματα». Δεν φαίνεται να είναι και πολύ δίκαιος χαρακτηρισμός, ούτε ασφαλώς μετριοπαθής.
Μισέλ Ουελμπέκ. Μου φαίνεται ότι το πνευματικό επίπεδο της Αριστεράς έχει υποχωρήσει σημαντικά σε σύγκριση με το παρελθόν.
Όταν ήμουν νέος, όλοι όσοι ανήκαν στην Αριστερά είχαν διαβάσει ή διάβαζαν Μαρξ.
Δεν νομίζω ότι συμβαίνει αυτό σήμερα.
Και δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι θα ήταν καν σε θέση να τον διαβάσουν και να τον κατανοήσουν. Ο Μαρξ είναι δύσκολος.
Οι κοινωνικές ταραχές και η προειδοποίηση του Ίλον Μασκ
Ερώτηση. Οι ταραχές στους δρόμους, που αποτελούσαν παραδοσιακό φαινόμενο στη Γαλλία —οι κινητοποιήσεις των Κίτρινων Γιλέκων, το φοιτητικό κίνημα και ούτω καθεξής—, έχουν πλέον φτάσει και σε ισπανικές πόλεις, όπως το Μπιλμπάο και η Βαρκελώνη. Εκατοντάδες ανήλικοι με κουκούλες λεηλατούν καταστήματα και επιτίθενται σε ανθρώπους. Τι πιστεύετε ότι συμβαίνει;
Μισέλ Ουελμπέκ. Η αλήθεια είναι ότι, όσον αφορά την Ισπανία, δεν γνωρίζω. Δεν έχω πληροφορίες…
Διάβασα, όμως, μια συνέντευξη του Ίλον Μασκ, στην οποία έλεγε ότι υπάρχει κίνδυνος εμφυλίου πολέμου…
Στην Αγγλία!
Ποιος ξέρει γιατί ειδικά στην Αγγλία!
Και υποψιάζομαι ότι αυτός ο άνθρωπος πρέπει να είναι καλά πληροφορημένος…
