Η εισήγηση της κυρίας Μαρίας Νεγρεπόντη- Δελιβάνη στο συνέδριο του IHA για τα μικρά ελληνικά νησιά που πρέπει να ζωντανέψουν ξανά .

Η κυρία Μαρία Νεγρεπόντη-Δελιβάνη επαναφέρει το ζήτημα των μνημονίων τονίζοντας ότι  «επιβάλλεται η χώρα μας να απαιτήσει αναθεώρηση του περιεχομένου των διεκδικήσεών μας, στα Μνημόνια και στις  γερμανικές αποζημιώσεις της κατοχής.

Γίνε μέλος του militaire.gr κάνοντας κλικ ΕΔΩ – Μάθε τι κερδίζεις 

Όλη η εισήγησή της:

Είναι η δεύτερη φορά που ασχολούμαι με αυτά τα μικρά ελληνικά νησιά, πάντοτε  στα πλαίσια του ΙΧΑ. Πριν 2 χρόνια έλαβα μέρος σε αντίστοιχο του φετινού, συνέδριο, στην Ψέριμο[1]. Διερωτήθηκα, στη συνέχεια αν, εξασφαλίζοντας στην Ψέριμο, σχολείο που δεν υπήρχε, της προσφέραμε κάτι σημαντικό. Και κατέληξα στο συμπέρασμα ότι ναι, η συμβολή του ΙΧΑ ήταν αξιόλογη. Όχι, βέβαια, γιατί έλυσε τα προβλήματα  του νησιού, αλλά επειδή τα έφερε στο προσκήνιο. Επειδή, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου και κατά κάποιο τρόπο, υπενθύμισε στο κράτος τις υποχρεώσεις του, απέναντι σε αυτά τα νησιά. Αλλά, ακόμη, και επειδή,  αποτέλεσε είδος υπενθύμισης, προς κάθε κατεύθυνση, ότι αυτά τα νησιά είναι ελληνικά, και υπάρχει ενδιαφέρον για την τύχη τους.

Να επισημάνω, ακόμη, εισαγωγικά, ότι το Πάντειο Πανεπιστήμιο, στο πλαίσιο του Ινστιτούτου του Περιφερειακής Ανάπτυξης, προέβη σε ενδιαφέρουσες και πρωτότυπες προτάσεις για την  αντιμετώπιση των προβλημάτων της Γαύδου, με βάση την ιδιωτική πρωτοβουλία[2].

Ακόμη, να υπογραμμίσω, εισαγωγικά, το προφανές. ‘Ότι, δηλαδή, το ενδιαφέρον για τα μικρά αυτά νησιά δεν είναι απλώς οικονομικό, αλλά πρωτίστως εθνικό.

Το μέλλον αυτών των νησιών εξαρτάται, σε ίσο περίπου βαθμό,  και από πρωτοβουλίες κρατικές, και από ενέργειες ιδιωτικές. Ωστόσο, η υλοποίηση των πρώτων, σε γενικές γραμμές, οφείλει να προηγηθεί από τις δεύτερες.

Στο Μέρος Ι αυτής της εισήγησης θα αναφερθώ σε κρατικές πρωτοβουλίες, που οφείλουν να προηγηθούν των όποιων ιδιωτικών, ενώ στο Μέρος ΙΙ θα προβώ σε επιλογή ορισμένων πρωτοβουλιών, καταρχήν, αλλά όχι αναγκαστικά ιδιωτικών που,

εφόσον στέφονταν από επιτυχία, θα ήταν αρκετές για  να εξασφαλίσουν την επιβίωση   σε αυτά τα νησιά.

Να υπογραμμίσω το γεγονός ότι, ενώ η συνήθης αναφορά σε αυτά τα μικρά νησιά, εκλαμβάνει τις ανάγκες και τις δυνατότητές τους, ως περίπου πανομοιότητες, η υπόθεση αυτή  ανταποκρίνεται, μερικώς μόνο, στην πραγματικότητα. Γιατί, ναι μεν, η εξασφάλιση μιας υποτυπώδους κρατικής υποδομής, σε αυτού του τύπου να νησιά  είναι, περίπου, γενικής μορφής, οι αναπτυξιακές τους δυνατότητες μπορεί να είναι πολύ διαφορετικές, και να εξαρτώνται από τα ιδιόμορφα χαρακτηριστικά τους, που απαιτούν ειδικής μορφής προσέγγιση, σε κάθε περίπτωση, και κυρίως, όσο γίνεται περισσότερη φαντασία.

Μέρος Ι. Γαύδος. Το είδος της κρατικής φροντίδας που χρειάζεται

Θα υποστήριζα, τηρουμένων βέβαια των αναλογιών, ότι τα νησιά αυτά θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως παραμεθόριες περιοχές, αναφορικά με την ανάγκη τους, να τύχουν ειδικής προσοχής και προστασίας από το κράτος.

Η διαπίστωση, ότι αυτό δεν συμβαίνει, και ότι εκτός  εξαιρέσεων, τα περισσότερα από τα νησιά αυτά διαθέτουν μιας, εντελώς, υποτυπώδη υποδομή, που αποτελεί και τον κυρίαρχο λόγο της αδυναμίας τους να επιβιώσουν, ανταποκρίνεται δυστυχώς στην πραγματικότητα.

Η Γαύδος είναι το νοτιότερο κατοικημένο νησί, όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και της Ευρώπης. Οι ιδιαιτερότητες και οι φυσικές ομορφιές του προσελκύουν χιλιάδες επισκέπτες, που όμως η αναχώρησή τους στο τέλος της τουριστικής περιόδου το αφήνει ερημωμένο, με περίπου 70 κατοίκους,  και όχι νέους. Συνεπώς, και μόνο με βάση αυτή την πληροφορία, προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι  οι τρέχουσες συνθήκες της Γαύδου δεν εξασφαλίζουν τη βιωσιμότητα του νησιού. Παρότι,  ταυτόχρονα, η δυνατότητα του νησιού να προσελκύει πλήθη τουριστών αποτελεί αδιάψευστη μαρτυρία του ότι κατέχει αξιοπρόσεκτα χαρακτηριστικά επιβίωσης και ανάπτυξης.

Η κρατική παρουσία στο νησί επιβάλλεται να έχει τα ακόλουθα συνοπτικά χαρακτηριστικά:

*Πρώτον, να συμπληρώσει με όσο γίνεται ταχύτερο ρυθμό την, έστω, και στην αρχή, υποτυπώδη υποδομή του νησιού, που να λαμβάνει ωστόσο, κατά το δυνατόν, υπόψη,  τις  μελλοντικές ιδιαιτερότητες του νησιού, και τις ανάγκες  συμπλήρωσης της. Ενδεικτικά, επιβάλλεται να εξασφαλιστεί τακτική επικοινωνία του νησιού με την Κρήτη, ανεξαρτήτως των καιρικών συνθηκών, που εκάστοτε  επικρατούν. Η κανονική επικοινωνία με τον έξω κόσμο θα αποτελέσει την απαραίτητη προϋπόθεση προσέλκυσης κατοίκων στο νησί,  από κοινού βέβαια με την  επέκταση της μόνιμης και επαρκούς  ιατρικής παρουσίας στο νησί. Στη συνέχεια χρειάζεται να βελτιωθούν και να συμπληρωθούν οι δημόσιες υπηρεσίες και κυρίως να προβλεφθούν, στο μέτρο του δυνατού,  οι ανάγκες που θα προκύψουν από την ανάπτυξη των ιδιαίτερων αναπτυξιακών δυνατοτήτων του νησιού.

*Δεύτερον, είναι απολύτως αναγκαία η αντιμετώπιση εποικισμού του νησιού, με κατά το δυνατόν οικογένειες με όσο γίνεται περισσότερα παιδιά, με νέους επιστήμονες, που θα ενδιαφέρονται για την προώθηση των  ιδιαιτεροτήτων του νησιού, με ενθάρρυνση συνεργασίας με ειδικούς επιστημονικούς τομείς ελληνικών και ξένων πανεπιστημίων, με χρηματοδότηση εξειδικευμένων ερευνών κλπ. Τουλάχιστον, για τα πρώτα χρόνια, και μέχρις ότου καθιερωθούν οι ιδιαιτερότητες του νησιού, εξυπακούεται ότι θα πρέπει να προβλεφθούν ειδικά μισθολόγια για τους δημόσιους υπαλλήλους, που θα υπηρετούν στη Γαύδο, αλλά και ειδικά βοηθήματα στις οικογένειες που θα εποικίσουν στο νησί.

*Τρίτον, η ειδική κρατική μέριμνα  θα πρέπει να συμπράξει με την, υπό εκκόλαψη, ιδιωτική πρωτοβουλία, προκειμένου αυτή να ενθαρρυνθεί προς την ανάπτυξη και προβολή των ιδιαίτερων δυνατοτήτων του νησιού.

*Τέλος, να αναφερθώ και σε μια πρόσφατη κρατική πρωτοβουλία, που ωστόσο δεν είναι προς το παρόν ξεκάθαρο σε τι ακριβώς αποβλέπει, αλλά και με τι πιθανούς κινδύνους συνδέεται. Και τούτο, επειδή πρόκειται για κείμενο του οποίου η διαβούλευση έκλεισε στις 20 Ιουλίου 2026, αλλά η επίσημη σελίδα το  εμφανίζει να βρίσκεται, ακόμη, σε επεξεργασία. Ενδεχομένως, θα μπορούσε να συνδυαστεί με μια ευρύτερη προσπάθεια εποικισμού στη Γαύδο. Ο επενδυτής υποχρεούται να καλύψει, με δικές του δαπάνες τουλάχιστον το 50% της έκτασης για πολεοδομήσεις. Να διαθέσει τουλάχιστον το 25% για την εξασφάλιση κοινωφελών χώρων.

Παρότι, είναι καταρχήν πρόωρη η διαμόρφωση γνώμης, σχετικά με τις γενικότερες επιπτώσεις του περί ου κραρικού νομοσχεδίου, έχει ωστόσο ξεσπάσει ήδη έντονη κριτική, εναντίον του από τον Σύλλογο Πολεοδόμων και  Χωροτακτών, ζητώντας την άμεση απόσυρσή του, αλλά και από τον καθηγητή Πολεοδομίας του ΕΜΠ Νίκο Μπελαβίλα. Οι βασικές κατηγορίες, που του αποδίδονται είναι  ότι «δεν αποσκοπεί στην αξιοποίηση των ίδιων των οικισμών, αλλά αντιθέτως επιτρέπει τη δόμηση εκτός των ορίων τους, παρακάμπτοντας ευθέως τους περιορισμούς του Συμβουλίου της Επικρατείας και ακόμη ότι  αποβλέπει σε λεηλασία της χώρας και εξόρυξη πλούτου από τους πολλούς προς όφελος των λίγων»[3].

Συμπερασματικά, η φροντίδα του κράτους για αυτά τα ελληνικά νησιά επιβάλλεται να συμπεριληφθεί στη γενικότερη κατηγορία  της εθνικής μέριμνας. Και ως τέτοια θα πρέπει να αντιμετωπιστεί η αναζήτηση υλικών πόρων για την υλοποίησή της. Κάτω από το πρίσμα αυτό η ενασχόληση του ΙΧΑ με τη Γαύδο, στο πλαίσιο του εδώ συνεδρίου, όπως άλλωστε και η ενασχόλησή του, πριν από δύο χρόνια, με την Ψέριμο, έχει τη θέση κρούσης.

Μέρος ΙΙ. Πλευρές ιδιωτικής πρωτοβουλίας

Ιδέες υπάρχουν πολλές, και έχουν, κατά καιρούς, διατυπωθεί ακόμη περισσότερες. Στη σχετική μελέτη του Πάντειου Πανεπιστημίου, ειδικά για τη Γαύδο, περιλαμβάνονται, όχι απλώς, πολυάριθμες, αλλά και πρωτότυπες, επί των οποίων θα σταθώ στη συνέχεια. Προκαταρκτικά, ωστόσο, θεωρώ σημαντικό να τονίσω ότι, στο μέτρο του εφικτού, η προσπάθεια θα έπρεπε να είναι, προτάσεις διαφορετικές για κάθε ένα από τα νησιά αυτά. Έτσι, που το καθένα απ’αυτά, να καλλιεργεί μια δική του προσωπικότητα, με βάση την οποίαν να προσελκύει, όχι μόνο περιπτωσιακούς επισκέπτες αλλά επιπλέον, και διάφορες κατηγορίες ατόμων, που αναζητούν, σε καθένα από αυτά ενασχολήσεις, προωθήσεις γνώσεων, ξεχωριστά και εξειδικευμένα θέματα. Και που εξαιτίας αυτών των ειδικού ενδιαφέροντος θεμάτων, οι επισκέπτες του κάθε νησιού, δεν θα αναμένεται να είναι, απλώς, τουρίστες της μιας επίσκεψης, αλλά αντιθέτως, διάφορες κατηγορίες ατόμων, με συγκεκριμένα και ανανεώσιμα, και επί τόπου προωθούμενα ενδιαφέροντα.

Από όσο γνωρίζω, οι σχετικές προτάσεις, για τη Γαύδο του Παντείου, για πρώτη φορά, στον γενικότερο προβληματισμό  γύρω από αυτά τα  νησιά, προτείνουν συνδυασμένα ενδιαφέροντα επισκεπτών, με βάση την υπόδειξη και  προώθηση ειδικών επιστημονικών κλάδων, που προσφέρει καθένα από αυτά τα νησιά. Που σημαίνει, ταυτόχρονα, και την εμπλοκή Πανεπιστημίων και Πανεπιστημιακών Σχολών, που μπορεί να μην είναι μόνο ελληνικής, αλλά και ξένης προέλευσης.

Η Γαύδος, λοιπόν, με βάση αυτές τις νέες προοπτικές θα πρέπει να συνδυάσει, και συνεχώς να βελτιώνει τους παλαιότερους και να προσθέτει νέους συνδυασμούς, παράλληλα με τους μέχρι σήμερα πιο παραδοσιακούς.

Συγκεκριμένα, ο σχεδιασμός της επιβίωσης των ειδικών ελληνικών νησιών πρέπει να συνδυάζει:

α) Παραδοσιακές δραστηριότητες, όπως:

*γεωργία

*κτηνοτροφία

*αλιεία

αα) βελτιώσεις, συμπληρώσεις, νεωτερισμοί

*παραδοσιακός τουρισμός

*πεζοπορία

*αφαλάτωση

*επισκέψεις και έρευνα του βυθού

*ορνιθολογία

και πλήθος άλλων, που δε χωράει η φαντασία.

β)Δραστηριότητες, που στοχεύουν στην καθιέρωση της Γαύδου, ως  το ευρωπαϊκό πρότυπο μικρού νησιού του 21^ου αιώνα [4].

Θεωρητικά, ο αριθμός των προτάσεων για τη μετατροπή της Γαύδου σε «πρότυπο ευρωπαϊκού νησιού» , θα έλεγα,  απέραντος. Και ήδη, οι προτάσεις του Πάντειου, στο σχετικό πόνημα[5], είναι πολυάριθμες και αρκετές  από αυτές, ενδιαφέρουσες.

Με την ευχή να εξασφαλίσουν, στη Γαύδο, πεδίο εφαρμογής, όσες περισσότερες γίνεται από τις παραπάνω, έρχομαι να προσθέσω και εγώ  άλλη μία.

Η πρότασή μου αναφέρεται στη συνεργασία της Γαύδου με, αρχικά, ένα ελληνικό Πανεπιστήμιο. Και στη συνέχεια, εφόσον αυτή επιτύχει, σε επέκταση συνεργασιών και με Πανεπιστήμια του εξωτερικού.

Προτείνω τη δημιουργία ενός ερευνητικού κέντρου, που να ανήκει σε ελληνικό Πανεπιστήμιο και να ασχολείται με θέμα, στο οποίο να προσφέρεται για έρευνα η Γαύδος. Όπως, λ.χ. από αυτά που ήδη αναφέρονται, από το Πάντειο (αστροφυσική, drones, απομακρυσμένη ιατρική κλπ.,) ή και πρόσθετα. Να δίνονται υποτροφίες σε μεταπτυχιακούς, γύρω στα παραπάνω θέματα ή και άλλα, για τη διενέργεια διδακτορικού, με παραμονή στη Γαύδο, κατά τη διάρκεια της έρευνας και συγγραφής της διατριβής. Να ευαισθητοποιούνται ερευνητές του εξωτερικού, για να περνούν κάποιο χρόνο τους στη Γαύδο, αφού εξασφαλιστούν οι απαραίτητες συνθήκες παραμονής τους. Και να καθιερωθεί ετήσιο διεθνές συνέδριο στη Γαύδο, με θέματα ανάλογα με αυτά που ενδιαφέρουν και προωθούνται στη Γαύδο. Και εφόσον, η προσπάθεια επιτυγχάνει, θα προστίθενται στην πορεία και άλλα θέματα, και άλλες παράλληλες δραστηριότητες.

Γενικό Συμπέρασμα

Και, αναγκαστικά, έρχομαι τώρα, στους τρόπους χρηματοδότησης αυτών των προτάσεων. Η γενική διαπίστωση, εδώ, δεν μπορεί να είναι διαφορετική από την πάγια  των τελευταίων 17 ετών (από τα Μνημόνια). Ότι, δηλαδή, «χρήματα δεν υπάρχουν».

Θα ήθελα να συμπληρώσω τις προτάσεις μου, για τη Γαύδο, με τις απόψεις μου, παλαιότερες και πρόσφατα ενισχυμένες, ότι ορισμένες από τις υποχρεώσεις, που μας επιβλήθηκαν από τα  Μνημόνια ήταν, σαφώς, απαράδεκτες, από πολλές οπτικές γωνίες,  και ουδέποτε θα έπρεπε να υπογραφούν από ελληνικά χέρια. Οι υπόνοιες αυτές επαληθεύτηκαν πέρα από κάθε αμφιβολία,  ανάμεσα σε άλλα, και μέσα από τα αρχεία του Επστάιν, που αφορούν στην Ελλάδα.

Υποστήριξα, λοιπόν, για πολλοστή φορά, (όχι μόνο εγώ) ότι επιβάλλεται η χώρα μας να απαιτήσει αναθεώρηση του περιεχομένου των διεκδικήσεών μας, στα Μνημόνια και στις  γερμανικές αποζημιώσεις της κατοχής[6].

Αν θέλουμε να επιβιώσει η  Ελλάδα, θα πρέπει να απαιτήσουμε, επιτέλους, τα δικαιώματά μας. Διαφορετικά, δεν υπάρχουν, δυστυχώς λύσεις,  και το συμπέρασμα αυτό δεν αναφέρεται, φυσικά, αποκλειστικά και μόνο στα ακανθώδη προβλήματα της Γαύδο, αλλά στη γενικότερη εθνική μας επιβίωση.