Κατηγορήστε την Ευρώπη, όχι μόνο την Τουρκία

Της Kati Piri

Η Kati Piri είναι Ολλανδή ευρωβουλευτής και αντιπρόεδρος της Ομάδας Σοσιαλιστών και Δημοκρατών. Ήταν η εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ από το 2014 έως το 2019.

Κατηγορήστε την Ευρώπη, όχι μόνο την Τουρκία, για την κατάρρευση της συμφωνίας για τη μετανάστευση.

Το χάος στα τουρκοελληνικά σύνορα είναι επίσης το αποτέλεσμα της αποτυχίας των Βρυξελλών να φέρουν τις διαπραγματεύσεις του 2016 στα μέτρα τους.

Όταν ο Πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν άνοιξε τα σύνορα της χώρας του με την Ελλάδα, προκαλώντας χάος στην περιοχή, καθώς χιλιάδες ευάλωτοι άνθρωποι προσπάθησαν να περάσουν στην Ευρώπη, η ΕΕ απάντησε με προβλέψιμο τρόπο. Καταδίκασε τον Ερντογάν για παραβίαση των όρων της μεταναστευτικής συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας του 2016, που είχε συμβάλει στην εξάλειψη της ροής των μεταναστών και των προσφύγων.

Το να επιρριφθούν ευθύνες στον Τούρκο πρόεδρο είναι, απλά, πάρα πολύ εύκολο.. Εάν η συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας βρίσκεται στα τάρταρα, οφείλεται, επίσης, στο γεγονός ότι η ΕΕ ήταν – τουλάχιστον – απρόσεκτη στην προσπάθειά της να διαπραγματευθεί. Ναι, η κίνηση του Ερντογάν ισοδυναμεί με εκβιασμό. Έχει εργαλειοποιήσει ευάλωτους ανθρώπους – χιλιάδες από τους οποίους βρίσκονται, τώρα, κολλημένοι σε τρομερές συνθήκες σε μια ζώνη ασφαλείας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Γνωρίζει ότι ο ταχύτερος τρόπος για να φτάσουν στις πρωτεύουσες της Ε.Ε. για να υποστηρίξει τους στρατιωτικούς και πολιτικούς στόχους του στην επαρχία Idlib της Συρίας,  είναι να πυροδοτήσει τους φόβους μιας νέας μεταναστευτικής κρίσης. Αλλά είναι, επίσης, αλήθεια ότι εδώ και χρόνια η Τουρκία έχει φέρει ένα βαρύ φορτίο για λογαριασμό της Ευρώπης – με πολύ λίγα σε αντάλλαγμα.

«Με προσοχή να μην θέσει σε κίνδυνο τη μεταναστευτική συμφωνία, η ΕΕ παρέμεινε σιωπηλή στην καταστολή των βασικών ελευθεριών απο τον Ερντογάν, χάνοντας όλη την αξιοπιστία της μεταξύ των δημοκρατικών δυνάμεων στη χώρα».

Η συμφωνία που υπέγραψε η Άγκυρα το 2016 εξασφάλισε ότι εκατομμύρια σύριων προσφύγων θα παραμείνουν στην Τουρκία αντί να διασχίσουν την Ευρώπη. Σε αντάλλαγμα, οι ευρωπαίοι ηγέτες προσέφεραν ορισμένες υποσχέσεις που υποτίθεται ότι θα ωφελούσαν όχι μόνο τον προσφυγικό πληθυσμό αλλά και τους Τούρκους πολίτες. Την εποχή εκείνη, περίπου 1.1 εκατομμύρια αιτούντες άσυλο είχαν περάσει στις ελληνικές ακτές μέσω της Τουρκίας. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ήταν έτοιμες να υπογράψουν κάθε συμφωνία που θα έθετε τέλος στην εισροή.

Για να ελέγξει την κρίση, η ΕΕ έβαλε τα πάντα στο τραπέζι – ακόμη και μέτρα που έκρινε πολιτικά ακατάλληλα για χρόνια. Μεταξύ αυτών ήταν τα ταξίδια χωρίς θεώρηση για τους Τούρκους πολίτες, η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης ΕΕ-Τουρκίας και το άνοιγμα νέων κεφαλαίων στη διαδικασία ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ.

Προς όφελος των Συρίων στην Τουρκία, η ΕΕ συμφώνησε επίσης να δώσει βοήθεια ύψους 6 δισεκατομμυρίων ευρώ σε τρία χρόνια και δεσμεύθηκε να θεσπίσει ένα ευρείας κλίμακας πρόγραμμα εγκατάστασης στις χώρες της ΕΕ για τους πιο ευάλωτους πρόσφυγες.

Αυτές ήταν μη ρεαλιστικές υποσχέσεις που δεν μπορούσαν και δεν ήθελαν να υλοποιήσουν. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, μόνο 25.000 πρόσφυγες έχουν μετεγκατασταθεί στα κράτη μέλη της ΕΕ – σταγόνα στον ωκεανό για την Τουρκία, η οποία φιλοξενεί σχεδόν 4 εκατομμύρια Σύριους, τον μεγαλύτερο πληθυσμό προσφύγων στον κόσμο. Ομοίως, οι Τούρκοι πολίτες δεν έχουν ακόμη δει κανένα από τα οφέλη που τους είχαν υποσχεθεί.

Με προσοχή να μην θέσει σε κίνδυνο τη μεταναστευτική συμφωνία, η ΕΕ παρέμεινε σιωπηλή όσον αφορά την καταστολή των βασικών ελευθεριών απο τον Ερντογάν, χάνοντας όλη την αξιοπιστία της μεταξύ των δημοκρατικών δυνάμεων στη χώρα.

Ωστόσο, η επιδείνωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου στην Τουρκία διέκοψε τα σχέδια για την περαιτέρω απελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων και μιας εκσυγχρονισμένης τελωνειακής ένωσης.

Οι ενταξιακές συνομιλίες σταμάτησαν αποτελεσματικά. Το μόνο μέρος της συμφωνίας που πραγματικά λειτούργησε σωστά ήταν η οικονομική βοήθεια της ΕΕ ύψους 6 δισεκατομμυρίων ευρώ, η οποία προσέφερε στους πρόσφυγες ένα δίκτυο κοινωνικής προστασίας,  εκπαίδευση, απασχόληση και υγειονομική περίθαλψη – κυρίως μέσω των οργανώσεων των Ηνωμένων Εθνών.

Η Διευκόλυνση της ΕΕ για τους Πρόσφυγες στην Τουρκία (FRiT) κατέστη ένα κυρίαρχο παράδειγμα του τρόπου παροχής αποτελεσματικής, καινοτόμου και ουσιαστικής υποστήριξης της ΕΕ στους πρόσφυγες σε τρίτη χώρα. Αυτό καθιστά ακόμη πιο δύσκολο να κατανοηθεί γιατί ούτε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ούτε οι εθνικές κυβερνήσεις δεν συμπεριέλαβαν χρηματοδότηση για το πρόγραμμα στον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, γνωστού ως πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου. Χωρίς άμεση κρίση στα σύνορα της ηπειρωτικής Ευρώπης, οι ηγέτες της ΕΕ προφανώς δεν έκριναν απαραίτητο – ή πολιτικά πρόσφορο – να αντιμετωπίσουν την ανάγκη νέων οικονομικών δεσμεύσεων έναντι της Τουρκίας.

«Καθώς δεν είμαστε πρόθυμοι να δεχθούμε εκατομμύρια πρόσφυγες στην Ευρώπη, δεν έχουμε άλλη επιλογή απο το να συνάψουμε μια νέα συμφωνία με την Τουρκία».

Μέχρι το τέλος του καλοκαιριού, δεν θα υπάρξει περισσότερη κοινοτική χρηματοδότηση για την εκπαίδευση 500.000 παιδιών απο τη Συρία. Ένα πρόγραμμα βοήθειας που ωφελεί σήμερα συνολικά 1,7 εκατομμύρια αποδέκτες λήγει τους επόμενους 12 μήνες.

Η ΕΕ με τη μη δέσμευσης της στη συμφωνία της με την Τουρκία δεν είναι λιγότερο υπεύθυνη για την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε σήμερα.

Η ΕΕ δεν μπορεί να βάζει το κεφάλι της στην άμμο. Χιλιάδες μετανάστες συγκεντρώνονται στα σύνορα μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας χωρίς καμία πρόθεση να γυρίσουν πίσω. Εν τω μεταξύ, μια πραγματική κόλαση ξετυλίγεται στο οχυρό των ανταρτών του Idlib και περίπου 950.000 πρόσφυγες που έχουν παγιδευθεί στη Συρία στα σύνορα με την Τουρκία χρειάζονται επείγουσα ανθρωπιστική βοήθεια.

Καθώς δεν είμαστε πρόθυμοι να καλωσορίσουμε εκατομμύρια πρόσφυγες στην Ευρώπη, δεν έχουμε άλλη επιλογή απο μια νέα συμφωνία με την Τουρκία.

Αυτή τη φορά, πρέπει να φροντίσουμε να αποφύγουμε τις προσωρινές λύσεις και να προβούμε σε ρεαλιστικές δεσμεύσεις τις οποίες μπορούμε να υλοποιήσουμε.

Μετάφραση από το politico.eu: Παντελής Σαββίδης

politico.eu