Κάλπες χωρίς social media – Πλεονέκτημα στα μεγάλα κόμματα – Δάκτυλο τρίτων χωρών φοβάται η ΕΕ

• Γιατί η ΕΕ οδήγησε την Meta και την Google στην παύση των πολιτικών διαφημίσεων – Πώς θα επηρεαστούν οι προσεχείς εκλογές στην Ελλάδα.
• Ποιες πλατφόρμες επηρεάζονται, τα ποσά που δαπανήθηκαν στις βουλευτικές του 2023.
• Αγγ. Σεριάτος (Prorata) στους Data Journalists: Ο φόβος για προεκλογική παρέμβαση τρίτων χωρών – Πλεονέκτημα στα μεγαλύτερα κόμματα – Μαζική προπαγάνδα από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης – Τα μισά ποσοστά ήταν από social media σε κάποια κόμματα της Γερμανίας.
• Γ. Τράπαλης: (Founder και Owner της εταιρείας ερευνών Good Affairs): Αυτοί που χάνουν περισσότερο δεν είναι οι πιο «μεγάλοι» – Η ΕΕ θεωρεί ότι αυτός είναι ο τρόπος για να φρεναριστούν τα αντιευρωπαϊκά κόμματα.
• Ο νέος κανονισμός της ΕΕ, ο αλγόριθμος και οι νέοι όροι διαφήμισης σε Meta, Google

Του Βασίλη Γαλούπη

Είναι μια εξέλιξη που «χάθηκε» μέσα στην καθημερινή καταιγίδα της ειδησεογραφίας και της υπερπληροφόρησης: Η κατάσταση που διαμορφώθηκε από τον Οκτώβριο του 2025 στην Ευρωπαϊκή Ένωση κρίνεται ως η πλέον καθοριστική για το ψηφιακό τοπίο της πολιτικής επικοινωνίας.

Η απόφαση της Meta (Facebook, Instagram, Threads) να αναστείλει πλήρως τις πολιτικές – εκλογικές διαφημίσεις ενδέχεται να αλλάξει το προεκλογικό τοπίο και στην Ελλάδα, αρχής γενομένης από την προσεχή βουλευτική κάλπη μέσα στους επόμενους 10-12 μήνες, το αργότερο. Μάλιστα, αυτή η ενέργεια δεν ήταν μεμονωμένη, καθώς και η Google προχώρησε σε αντίστοιχες κινήσεις. Οι επόμενες εκλογές θα είναι οι πρώτες μετά από 15 χρόνια δίχως την ισχυρή παρουσία των μεγάλων πλατφορμών (Social Media, YouTube κ.α.).

Η βασική αιτία για αυτές τις αποφάσεις των δυο τεχνολογικών κολοσσών είναι η εφαρμογή του Κανονισμού της ΕΕ για τη Διαφάνεια και τη Στόχευση της Πολιτικής Διαφήμισης (TTPA). Ο συγκεκριμένος κανονισμός εισήγαγε τόσο αυστηρές απαιτήσεις, που πολλές από τις μεγάλες πλατφόρμες επέλεξαν την πλήρη παύση αυτών των διαφημίσεων για να αποφύγουν τον νομικό κίνδυνο και το τεράστιο λειτουργικό κόστος συμμόρφωσης.

Ποιες πλατφόρμες επηρεάζονται;

• Meta (Facebook, Instagram, Threads): Έχει σταματήσει πλήρως τις διαφημίσεις που αφορούν πολιτικά πρόσωπα, κόμματα, εκλογές, δημοψηφίσματα, αλλά και διαφημίσεις για «κοινωνικά ζητήματα» που μπορεί να λειτουργήσουν διχαστικά ή προπαγανδιστικά (όπως το κλίμα, τα ανθρώπινα δικαιώματα κ.α., κρίνοντας ότι οι ορισμοί του νέου ευρωπαϊκού κανονισμού είναι πολύ ευρείς και ασαφείς για να εφαρμοστούν με ασφάλεια.
• Google (Search, YouTube κ.α.): Ακολούθησε μια παρόμοια στρατηγική με τη Meta, περιορίζοντας δραστικά τη δυνατότητα προβολής πολιτικών και κοινωνικών διαφημίσεων στην ΕΕ. Η εταιρεία έκρινε ότι οι απαιτήσεις του TTPA για την επαλήθευση των διαφημιζόμενων και τον περιορισμό της στόχευσης καθιστούν την πλατφόρμα της ακατάλληλη για τέτοιου είδους καμπάνιες κάτω από το νέο πλαίσιο.

Γιατί συνέβη αυτό;

Σύμφωνα με όσα έχουν γνωστοποιηθεί έως τώρα, ο κανονισμός TTPA (Regulation (EU) 2024/900) που τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή από τις 10 Οκτωβρίου 2025, στοχεύει να βάλει τάξη στο «άναρχο» τοπίο των πολιτικών διαφημίσεων. Οι κύριες απαιτήσεις που «τρόμαξαν» τους κολοσσούς της τεχνολογίας είναι:

Διαφάνεια: Κάθε πολιτική διαφήμιση πρέπει να συνοδεύεται από σαφή σήμανση για το ποιος πλήρωσε, πόσο κόστισε και σε ποιο κοινό απευθύνεται.

Απαγόρευση Στόχευσης: Απαγορεύεται η χρήση ειδικών κατηγοριών δεδομένων (π.χ. θρησκευτικές πεποιθήσεις, πολιτικές προτιμήσεις, σεξουαλικός προσανατολισμός) για τη στόχευση των χρηστών, εκτός αν υπάρχει ρητή συγκατάθεση.

Ευθύνη: Οι πλατφόρμες φέρουν πλέον πολύ μεγαλύτερη ευθύνη για τη συμμόρφωση του περιεχομένου, με τις κυρώσεις για πιθανές παραβιάσεις να είναι εξαιρετικά βαριές.

Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι οι πολιτικοί φορείς και οι κομματικές ή άλλες παρόμοιου τύπου οργανώσεις δεν μπορούν σήμερα να «αγοράσουν» πρόσβαση στο κοινό για πολιτικά μηνύματα. Όπως μας λένε ειδικοί, πρέπει να βασίζονται αποκλειστικά στο «οργανικό» περιεχόμενο (δηλαδή στα posts που κάνουν στις σελίδες τους), το οποίο όμως εξαρτάται από τον αλγόριθμο της κάθε πλατφόρμας.

Αναλυτές, που κάποιοι εξ’ αυτών μιλάνε σήμερα στους Data Journalists, επισημαίνουν ότι αυτή η εξέλιξη αναγκάζει τους πολιτικούς να στραφούν σε πιο «παραδοσιακά» κανάλια ενημέρωσης ή και σε blogs, προσωπικές ιστοσελίδες και απευθείας επαφή με το κοινό, προσπαθώντας να παρακάμψουν τους αλγόριθμους των κοινωνικών δικτύων που πλέον ελέγχουν τη ροή της πολιτικής συζήτησης.

Η αγορά της πολιτικής επικοινωνίας στην Ευρώπη βρίσκεται σε μια μεταβατική φάση όπου η ψηφιακή διαφήμιση, όπως την ξέραμε για τις εκλογικές αναμετρήσεις, έχει ουσιαστικά αποσυρθεί από τις μεγάλες πλατφόρμες.

Αγγ. Σεριάτος (Prorata): Η λιγότερη μικρο-στόχευση και ο δάχτυλος τρίτων χωρών

Οι Data Journalists απευθύνθηκαν σε ειδικούς προκειμένου να χαρτογραφηθεί το νέο προεκλογικό τοπίο υπό τον νέο ευρωπαϊκό κανονισμό, έτσι ώστε να διαφανεί αν και πόσο επηρεάζεται η διαδικασία της κάλπης.

Ο επικεφαλής των επιστημονικών ερευνών της εταιρείας δημοσκοπήσεων Prorata, Άγγελος Σεριάτος δηλώνει: «Η απαγόρευση θα επηρεάσει με πολλούς τρόπους. Το κατά πόσο θα τηρηθεί, βέβαια, είναι ένα ερώτημα. Υπάρχουν δύο σκέλη: Η ΕΕ θέλει να είναι πιο ξεκάθαρο το σκηνικό για την διαφήμιση, πόσα χρήματα δαπανώνται, τι κοινό στοχεύεται, με τι κριτήρια. Η Meta και η Google κατέληξαν ότι επειδή το νέο πλαίσιο είναι πολυσύνθετο, σταματάνε στο εξής τις πολιτικές διαφημίσεις».

Στο ερώτημα αν η ΕΕ προχώρησε σε αυτό το μέτρο επειδή φοβάται εκλογικό δάχτυλο τρίτων χωρών, ο κ. Σεριάτος τονίζει: «Η συζήτηση ξεκίνησε με το σκάνδαλο της Cabridge Analytica και με τις καταγγελίες για την ρωσική παρέμβαση στις εκλογές του 2016 στις ΗΠΑ, αλλά και την αντίστοιχη καμπάνια για το Brexit. Υπήρχε γενικότερα μια ανησυχία ότι μέσω των social media μπορεί να γίνονται και αόρατες εκστρατείες επιρροής που δεν ξέρουμε από πού χρηματοδοτούνται».

Στο τι αλλάζει, απαντά: «Τι αλλάζει; Ουσιαστικά νομίζω ότι αυτό αναγκαστικά θα σημαίνει λιγότερη μικροστόχευση. Θα σημαίνει πιθανότατα, περισσότερη δημόσια πολιτική επικοινωνία και ενδεχομένως και μεγαλύτερη σημασία κεντρικότερων μηνυμάτων που φτάνουν σε μαζικότερα κοινά, αλλά όχι πλέον σε πολύ μικρές εξειδικευμένες ομάδες – «φούσκες» εκλογέων. Εδώ, βέβαια, μπαίνει και το ερώτημα, τι σημαίνει για την δημοκρατία όλο αυτό. Η δημοκρατία χρειάζεται κοινό δημόσιο χώρο, και το ζήτημα είναι αν με τους νέους περιορισμούς αποδυναμώνεται η λογοδοσία».

Γ. Τράπαλης: Δεν χάνουν τα πιο ισχυρά κόμματα

Από την πλευρά του ο Γιώργος Τράπαλης (Αναλυτής Δεδομένων, Πολιτικός Αναλυτής, Founder και Owner της εταιρείας ερευνών Good Affairs) τονίζει μιλώντας τους Data Journalists:

«Δεν είναι κάτι που επηρεάζει τόσο τα μεγάλα κόμματα, διότι αυτά έχουν πρόσβαση σε πάνελ τηλεοπτικά, δελτία ειδήσεων, κρατική χρηματοδότηση και σε δημοσιογραφικά δίκτυα. Ακόμα κι αν όλοι χάνουν, εφόσον το θεωρήσουμε δεδομένο, αυτοί που χάνουν περισσότερο δεν είναι οι πιο «μεγάλοι», τα πιο ισχυρά κόμματα δηλαδή. Είναι προφανές ότι η πολιτική διαφήμιση ευνόησε όλα τα κόμματα που είχαν όγκο χρημάτων όλη αυτή την περίοδο, κι όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά πανευρωπαϊκά».

Και προσθέτει: «Εκ των πραγμάτων, οι καμπάνιες στα social media ευνοούσαν περισσότερο τους νέους υποψήφιους που μπορούσαν να κάνουν μια στοχευμένη διαφήμιση. Μπορούσε, δηλαδή, να βοηθήσει νέους υποψήφιους, ανεξάρτητα αν ήταν από μεγάλο κόμμα ή όχι. Θεωρητικά, αυτό το μέτρο γίνεται και για να ευνοήσει το content. Στα θετικά της νομοθεσίας είναι ότι δεν θα ευνοείται τελικά αυτός που θα βάλει τα περισσότερα χρήματα απαραίτητα, αλλά αυτός που θα έχει το καλύτερο περιεχόμενο. Θα πρέπει να είναι τόσο «έξυπνο», για να γίνει viral. Θα μπορούσε να μην είναι απαραίτητα «καλό» το περιεχόμενο, βέβαια, αλλά απλά προκλητικό ώστε να είναι αποδοτικό. Το προκλητικό μπορεί να είναι θετικό, αλλά μπορεί να είναι και αρνητικό».

1Ο Κανονισμός της ΕΕ που αλλάζει τα πάντα στις προσεχείς εκλογές για την πολιτική διαφήμιση στα social media και τις μεγάλες πλατφόρμες

Πόσα ξόδεψαν στα social media τα ελληνικά κόμματα στις βουλευτικές του 2023

Σε έρευνα που είχαν δημοσιεύσει οι Data Journalists τον Ιούλιο 2023, δηλαδή αμέσως μετά τις βουλευτικές εκλογές

είχε αναδειχθεί το προεκλογικό top 15 των βουλευτών και το top 5 τετραετίας, όπως και τα διαθέσιμα ποσά που αναφέρονται επίσημα από την Google και την ΜΕΤΑ.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, περισσότερα από 800.000 ευρώ δαπάνησε η ΝΔ, 320.000 ο ΣΥΡΙΖΑ, ενώ ξεπέρασε τις 100.000 το ΠΑΣΟΚ. Συγκεκριμένα:

* Διαφημίσεις κομμάτων και προφίλ των αρχηγών τους σε Google από 25/3/2023-24/7/2023

ΝΔ: 402.000 ευρώ

ΣΥΡΙΖΑ: 172.000

ΚΚΕ: 48.000

ΠΑΣΟΚ: 34.800

ΜέΡΑ25: 19.100

ΝΙΚΗ: 8.900

• Διαφημίσεις κομμάτων και προφίλ των αρχηγών τους σε META (Facebook, Instagram) από 24/4/2023-21/7/2023

ΝΔ: 417.733 ευρώ

ΣΥΡΙΖΑ: 149.071

ΠΑΣΟΚ: 68.124

ΜέΡΑ25: 25.210

Πλεύση Ελευθερίας: 15.799

ΝΙΚΗ: 6.373

Ελληνική Λύση: 5.493.

«Ένας τρόπος να φρεναριστούν αντιευρωπαϊκά κόμματα»

Όπως μας λέει ο κ. Τράπαλης «όλη αυτή η νομοθεσία και οι αποφάσεις έγιναν σε μια εποχή που τα αντισυστημικά κόμματα «ανέβαιναν», κυρίως τα λεγόμενα αντιευρωπαϊκά κόμματα, αυτά που πολλές φορές είναι κατά της ΕΕ. Πρόκειται για κόμματα του μη κατεστημένου κι εκτός των παραδοσιακών μίντια. Η ΕΕ ήθελε να βρει έναν τρόπο να φρεναριστούν αυτά τα κόμματα από την αυτοχρηματοδότηση. Είναι, επίσης, πολύ διαφορετικό να δώσεις διαφήμιση στα συμβατικά ΜΜΕ μιας οποιαδήποτε χώρας και τελείως διαφορετικό να το κάνεις σε μια ανοιχτή πλατφόρμα. Όλα τα λεφτά που έριχνες ήταν εκεί, τα έβλεπες, δεν υπήρχε μαύρο χρήμα στο Facebook. Ήταν όλα καταγεγραμμένα. Να δεχτώ την ερώτηση σε κάποιον πού βρήκε τα χρήματα για μια καμπάνια, αλλά κανείς δεν μπορεί να πει ότι δεν είναι αποδεικτέα. Το έσχες είναι εκεί. Το πόθεν οφείλει να το αναζητεί το ίδιο  το κράτος».

«Πλεονέκτημα στα μεγαλύτερα κόμματα»

Κατά τον κ. Σεριάτο της Prorata «τα μικρότερα και νεότερα κόμματα χρησιμοποιούσαν τα social media ως ένα σχετικά φτηνό μέσο προβολής. Τα μεγαλύτερα κόμματα έχουν έτσι κι αλλιώς ένα πλεονέκτημα στα παραδοσιακά ΜΜΕ και την τηλεόραση αφού εκεί έχουν μεγαλύτερη επιρροή. Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν μπορούμε να βρούμε ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που θα συντελεί σε καμπάνιες με μεγαλύτερη διαφάνεια και ισοτιμία στην διαδικασία απεύθυνσης των μηνυμάτων. Η ΕΕ να κάνει μια θεσμική παρέμβαση που δεν θα αποδυναμώνει την δημοκρατία και θα την ενισχύει; Είναι κάτι που θα φανεί. Διότι μπορεί και να αποδυναμωθεί τελικά η δημοκρατία. Θα πρέπει να το δούμε. Διότι είναι πιθανό παρά την τωρινή ρύθμιση να συνεχίζουν να υπάρχουν τρολς, μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα που έχουν πρόσβαση και επιρροή στα παραδοσιακά ΜΜΕ, ή άλλα Μέσα με καλύτερη τεχνογνωσία του αλγόριθμου, ώστε να μπορούν να παρακάμπτουν τους κανόνες».

Τράπαλης: Μεταφέρει το μέρος της πολιτικής δαπάνης κι επιρροής στα παραδοσιακά media

Αυτό που φαίνεται είναι ότι τελειώνουν οι «πιάτσες» για νέους υποψηφίους. Όλοι αυτοί που μπορούσαν να προωθήσουν ένα βίντεο με 500 ευρώ, να στοχεύσουν γεωγραφικές περιοχές, να προσεγγίσουν ψηφοφόρους στοχευμένα και να χτίσουν μια αναγνωρισιμότητα χωρίς την έγκριση, την ανοχή, χωρίς να περάσουν από κεντρικά «κανάλια», θα δυσκολεύονται στο εξής. Η επίσημη επιχειρηματολογία της ΕΕ είναι ότι αυτό γίνεται για λόγους διαφάνεια και προστασίας. Τυπικά είναι σωστό. Απομένει και να φανεί στην πράξη αν όλη αυτή η ρύθμιση αυξάνει τους περιορισμούς, με την αρνητική έννοια, κι αν μεταφέρει το μέρος της πολιτικής δαπάνης κι επιρροής στα παραδοσιακά media. Όπου εκεί το πλεονέκτημα είναι προφανές υπέρ του πιο ισχυρού.

Σεριάτος: Μαζική προπαγάνδα από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, τα μισά ποσοστά από social media σε κάποια κόμματα της Γερμανίας – Πώς μπορεί μέρος του ψηφοφορικού σώματος να αποτραπεί από την συμμετοχή στις εκλογές

Από την πλευρά ο κ. Σεριάτος βάζει στην κουβέντα και την Τεχνητή Νοημοσύνη: «Ο αντίπαλός μας στις εκλογές θα είναι στο εξής η τεχνητή νοημοσύνη. Το 2016 η ανησυχία ήταν τα data, σήμερα 10 χρόνια μετά είναι τα δεδομένα συν την τεχνητή νοημοσύνη. Έχω την αίσθηση ότι το πλαίσιο της ΕΕ είναι μια προσπάθεια σε μια εποχή που η προπαγάνδα δεν θα προέρχεται πλέον μόνο από κόμματα ή κράτη, αλλά μαζικά κι από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.

Είμαι στον χώρο σχεδόν 10 χρόνια. Έχει αλλάξει η μικροστόχευση, το πέρασμα από μαζικά μηνύματα σε μεγάλες ομάδες πληθυσμού προς τον πλήρη κατακερματισμό της πολιτικής διαδικασίας συνολικά. Το έργο μας σε αυτά τα 10 χρόνια, προσπαθώντας να προσεγγίσουμε μετρήσεις, έχει γίνει πιο δύσκολο, λόγω των κατακερματισμό σφαιρών αντιλήψεων. Δεν μπορούμε να πούμε ποσοστό για το πόσο επηρεάζουν εν τέλει τα social media στο εκλογικό αποτέλεσμα; Σε σημαντικό βαθμό, είναι η αλήθεια, αλλά δεν γνωρίζουμε ποσοστά. Έχει αποδειχθεί πάντως πώς μπορείς μέσω social media να οδηγήσεις ακόμα και στην μη συμμετοχή στις κάλπες μέσω πολιτικού περιεχομένου ή fake news, αν θεωρήσεις ότι κάποιες ομάδες θα ήταν καλύτερα να μην πάνε να ψηφίσουν. Κάτι που είχε διαπιστωθεί στην Βραζιλία. Στην Γερμανία υπήρξαν κόμματα που πάνω από τα μισά ποσοστά τους οφείλονταν καμπάνιες στα social media.

Κάλπες χωρίς social media – Πλεονέκτημα στα μεγάλα κόμματα – Δάκτυλο τρίτων χωρών φοβάται η ΕΕ