The Cradle

Μια συντομότερη διακήρυξη συγκαλύπτει βαθύτερες εντάσεις, καθώς η Ουάσιγκτον επιδιώκει να αναδιαμορφώσει τον ρόλο του ΝΑΤΟ, από την Ευρώπη έως τη Δυτική Ασία και την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού.

Μεχμέτ Αλί Γκιουλέρ
10 Ιουλίου 2026

Φωτογραφία: The Cradle

Η τελική διακήρυξη των έξι σημείων της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα συγκαταλέγεται στις συντομότερες των τελευταίων ετών, παρόμοια με την περσινή διακήρυξη των πέντε σημείων από τη Χάγη. Αντίθετα, η διακήρυξη της Συνόδου των Βρυξελλών το 2021 περιείχε 79 σημεία, της Μαδρίτης το 2022 είχε 22, του Βίλνιους το 2023 περιλάμβανε 90, ενώ της Ουάσιγκτον το 2024 είχε 38.

Η απότομη αυτή μείωση αντανακλά τις συνεχιζόμενες εντάσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης. Η διακήρυξη είναι σύντομη, επειδή τα πεδία συμφωνίας παραμένουν περιορισμένα. Η συζήτηση για το κατά πόσο το ΝΑΤΟ αποτελεί μια «χάρτινη τίγρη» δεν έχει επιλυθεί· απλώς παραμερίστηκε προσωρινά.

Στη διακήρυξη, το ζήτημα αυτό αντιμετωπίζεται προσωρινά μέσω του συνθήματος «μια ισχυρότερη Ευρώπη μέσα σε ένα ισχυρότερο ΝΑΤΟ».

Η Διακήρυξη της Άγκυρας στοχοποιεί τη Ρωσία και το Ιράν

Το πρώτο άρθρο της εξαμερούς Διακήρυξης της Άγκυρας επαναβεβαιώνει τη δέσμευση στο Άρθρο 5 της Συνθήκης της Ουάσιγκτον, ενώ το τελευταίο άρθρο εκφράζει ευχαριστίες προς τη χώρα που φιλοξένησε τη Σύνοδο.

Τα υπόλοιπα τέσσερα άρθρα επικεντρώνονται στη Ρωσία, περιγράφουν ένα πακέτο στήριξης ύψους 70 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την Ουκρανία, προβλέπουν αύξηση των αμυντικών δαπανών, αναφέρονται σε συμφωνίες εξοπλισμών αξίας 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων και κάνουν μια σύντομη αναφορά στο Ιράν.

Το Δόγμα Ντόνροου και το ΝΑΤΟ 3.0

Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να προσαρμόσει το ΝΑΤΟ σε αυτό που παρουσιάζει ως μια νέα στρατηγική φάση, η οποία περιγράφεται εδώ ως ΝΑΤΟ 3.0. Το αποκαλούμενο Δόγμα Ντόνροου επικεντρώνεται στην εδραίωση της αμερικανικής κυριαρχίας στο Δυτικό Ημισφαίριο, στη μεταφορά περισσότερων ευθυνών στους συμμάχους στην Ευρώπη και αλλού, καθώς και στην περικύκλωση της Κίνας στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού μέσω εταιρικών σχέσεων.

Στην πράξη, αυτό λαμβάνει τρεις μορφές:

Η Ευρώπη αναλαμβάνει την κύρια ευθύνη για τη δική της ασφάλεια, συμπεριλαμβανομένης της ηγετικής ευθύνης στη στήριξη της Ουκρανίας απέναντι στη Ρωσία.

Εγκαθιδρύεται μια νέα τάξη πραγμάτων στη Δυτική Ασία υπό ισραηλινή ηγεμονία, η οποία προϋποθέτει εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ της Τουρκίας, μέλους του ΝΑΤΟ, και του Ισραήλ, καθώς και μεταξύ του Ισραήλ και της Συρίας και των κρατών του Κόλπου, ενώ παράλληλα αποδυναμώνεται το Ιράν ως το κύριο εμπόδιο.

Το ΝΑΤΟ εμβαθύνει τη συνεργασία του με τους εταίρους του στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού —τις χώρες IP4: Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία—, εντάσσοντάς τες στην αλυσίδα εφοδιασμού οπλικών συστημάτων και επεκτείνοντας σταδιακά την εμβέλεια του ΝΑΤΟ στην Ασία.

Η πολιτική οικονομία του ΝΑΤΟ 3.0

Η Ουάσιγκτον θεωρεί τη στρατιωτικοποίηση ως τον βασικό μοχλό για τον μετασχηματισμό προς το ΝΑΤΟ 3.0. Επιδιώκει δύο βασικούς στόχους: την αύξηση των αμυντικών δαπανών των μελών του ΝΑΤΟ στο 5% του ΑΕΠ και τη δημιουργία μιας νέας αλυσίδας παραγωγής οπλικών συστημάτων. Το πρώτο βήμα ξεκίνησε πέρυσι στη Χάγη και το δεύτερο προωθήθηκε στην Άγκυρα.

Η αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% θα δημιουργούσε μέσα σε λίγα χρόνια μια τεράστια δεξαμενή κεφαλαίων. Η ένταξη εταίρων του ΝΑΤΟ, όπως η Ιαπωνία, θα διεύρυνε ακόμη περισσότερο την κλίμακα, δημιουργώντας μια αγορά που θα προσέλκυε ευρύ ενδιαφέρον. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να κατανείμουν αυτή τη χρηματοδοτική δεξαμενή με τρόπο που να διατηρεί το πλαίσιο του ΝΑΤΟ 3.0.

Παράλληλα, καταβάλλεται προσπάθεια για τη δημιουργία μιας νέας αλυσίδας εφοδιασμού οπλικών συστημάτων. Η προσέγγιση προβλέπει τη διατήρηση του ελέγχου επί των βασικών εξαρτημάτων, ενώ η παραγωγή επιμέρους υποσυστημάτων κατανέμεται μεταξύ των συμμάχων, συνδέοντάς τους μεταξύ τους και, τελικά, με την Ουάσιγκτον.

Οι συμφωνίες εξοπλισμών ύψους 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων που αναφέρονται στη διακήρυξη αποτελούν ένα πρώτο βήμα. Στο ίδιο μοντέλο εντάσσεται και η συμφωνία ύψους 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων μεταξύ του ΝΑΤΟ και της Νότιας Κορέας, η οποία παρέχει στη Σεούλ πρόσβαση στην κοινή αγορά αμυντικών προμηθειών της Συμμαχίας.

Μια νέα στρατιωτικοβιομηχανική οικονομία

Για την κυβέρνηση Ερντογάν, η εξασφάλιση μεριδίου από τη διεύρυνση των αμυντικών δαπανών έχει καταστεί προτεραιότητα. Η Άγκυρα θεωρεί ότι αυτή η εξέλιξη ανοίγει νέες δυνατότητες για την αμυντική της βιομηχανία, ιδίως μέσω της κρατικής εταιρείας ASELSAN και της ιδιωτικής BAYKAR.

Το Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας, το οποίο επί χρόνια διοργανωνόταν ως παράλληλη εκδήλωση των Συνόδων Κορυφής του ΝΑΤΟ, εντάχθηκε για πρώτη φορά στην Άγκυρα στο επίσημο πρόγραμμα, αντανακλώντας αυτή τη μετατόπιση.

Οι επιδιώξεις των χωρών που θέλουν να εξασφαλίσουν μερίδιο από αυτή τη διευρυνόμενη αγορά συνέπεσαν με την προσπάθεια της Ουάσιγκτον να κατανείμει τα μερίδια αυτά κατά τρόπο που να εξυπηρετεί τη στρατηγική της.

Στην ημερήσια διάταξη βρίσκεται επίσης η ιδέα μιας Αμυντικής Τράπεζας του ΝΑΤΟ. Εννέα χώρες έθεσαν τις βάσεις της κατά τη Σύνοδο της Άγκυρας. Εάν υλοποιηθεί, θα συνδέσει ακόμη στενότερα ένα στρατιωτικοβιομηχανικό μοντέλο με το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο.

Τουρκία 3.0: Το κεντρικό κράτος της πρώτης γραμμής του ΝΑΤΟ

Για την Τουρκία, το ΝΑΤΟ 3.0 σηματοδοτεί επίσης την έναρξη μιας νέας φάσης.

Το ΝΑΤΟ 1.0 καλύπτει την περίοδο από την ίδρυση της Συμμαχίας έως την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991. Κατά την περίοδο αυτή, η Τουρκία εντάχθηκε στην αμερικανική στρατηγική, με αποτέλεσμα να αποδυναμωθεί η ιδρυτική της έμφαση στην ανεξαρτησία και τον αντιιμπεριαλισμό, να διαβρωθούν πτυχές του κοσμικού χαρακτήρα της μέσω του σχεδίου της «Πράσινης Ζώνης» και να ενσωματωθεί το ανθρώπινο δυναμικό της σε αντικομμουνιστικά προγράμματα.

Το ΝΑΤΟ 2.0 εκτείνεται από το 1991 έως το 2026. Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, το ΝΑΤΟ επεκτάθηκε προς τη Ρωσία, συνέβαλε στη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας και παρενέβη σε ολόκληρη τη Δυτική Ασία. Ο ρόλος της Τουρκίας διαμορφώθηκε και πάλι στο πλαίσιο της αμερικανικής στρατηγικής, αυτή τη φορά μέσω του «μετριοπαθούς ισλαμισμού».

Το ΝΑΤΟ 3.0 ορίζεται από την ανάληψη από την Ευρώπη της ευθύνης για την ασφάλεια απέναντι στη Ρωσία, την επιδίωξη μιας τάξης πραγμάτων στη Δυτική Ασία υπό ισραηλινή κυριαρχία και τη στρατηγική μετατόπιση προς την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία τοποθετείται στον ρόλο του επιτηρητή ασφαλείας για την Ευρώπη, ενθαρρύνεται να εξομαλύνει τις σχέσεις της με το Τελ Αβίβ, προκειμένου να εξασφαλίσει μια θέση στη νέα περιφερειακή τάξη, και εμπλέκεται σε προσπάθειες που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση του Ιράν.

Στην πράξη, η Τουρκία τοποθετείται στο κέντρο της πρώτης γραμμής του ΝΑΤΟ. Η ναυτική διοίκηση που κατασκευάζεται στον Βόσπορο έχει προσανατολισμό προς τη Ρωσία, ενώ το νέο στρατηγείο Σώματος Στρατού του ΝΑΤΟ στα Άδανα στρέφεται προς τη Δυτική Ασία και το Ιράν.

Ο στόχος της Ουάσιγκτον για ένα «ασιατικό ΝΑΤΟ»

Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε εκπροσωπεί στην πράξη την αμερικανική ηγεσία στο εσωτερικό της Συμμαχίας. Οι δηλώσεις του αντανακλούν περισσότερο τη θέση της Ουάσιγκτον παρά εκείνη της Ευρώπης.

Οι τοποθετήσεις του πριν και κατά τη διάρκεια της Συνόδου παρέπεμπαν σε έναν πιο μακροπρόθεσμο στόχο. Ο Ρούτε υποστήριξε ότι η Ρωσία συνεργάζεται στενά με τη Βόρεια Κορέα, την Κίνα και το Ιράν, προσθέτοντας ότι το ΝΑΤΟ «δεν μπορεί να είναι αφελές» και ότι πρέπει να παραμείνει ενωμένο.

Στον πυρήνα του, το ΝΑΤΟ 3.0 αντανακλά μια προσπάθεια χρησιμοποίησης της Συμμαχίας αρχικά εναντίον των εταίρων του Πεκίνου —της Ρωσίας και του Ιράν— και, σε βάθος χρόνου, εναντίον της ίδιας της Κίνας. Από αυτή τη λογική προκύπτει και η προσπάθεια αναπροσανατολισμού του ΝΑΤΟ προς την Ασία.

Κατά τα τελευταία τέσσερα χρόνια, οι ηγέτες των χωρών IP4 προσκαλούνται στις Συνόδους Κορυφής του ΝΑΤΟ. Στην Άγκυρα, οι συνομιλίες με τα κράτη αυτά επικεντρώθηκαν στη διεύρυνση της συνεργασίας στους τομείς της αμυντικής βιομηχανίας και των προηγμένων τεχνολογιών.

Η Ουάσιγκτον πιέζει τους εταίρους αυτούς προς μια στενότερη στρατιωτική ευθυγράμμιση, η οποία κατά τόπους θυμίζει μια υποσυμμαχία — ένα «ασιατικό ΝΑΤΟ». Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας εντάσσονται και οι προτάσεις για τη δημιουργία γραφείου συνδέσμου του ΝΑΤΟ στο Τόκιο, παρότι έχουν προκαλέσει αντιδράσεις, κυρίως από τη Γαλλία.

Η Ουάσιγκτον, ωστόσο, συνεχίζει να πιέζει για έναν ευρύτερο ρόλο του ΝΑΤΟ στην Ασία. Όπως το έθεσε ο Ρούτε, «η ασφάλεια του ευρωατλαντικού και του ινδοειρηνικού χώρου είναι στενά αλληλένδετη», ενισχύοντας έτσι τις προσπάθειες επέκτασης του ενδιαφέροντος της Συμμαχίας πέρα από τα αρχικά γεωγραφικά της όρια.

Οι προσδοκίες από το ΝΑΤΟ 3.0

Μετά τη Σύνοδο της Άγκυρας, το ΝΑΤΟ 3.0 αναμένεται να εξυπηρετήσει διαφορετικές προτεραιότητες:

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, την ευθυγράμμιση του ΝΑΤΟ με την αμερικανική στρατηγική στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού.

Για την Ευρώπη, τη διατήρηση της αμερικανικής εμπλοκής στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, ακόμη και καθώς περιορίζεται ή μεταβάλλεται η άμεση αμερικανική στήριξη.

Για την Τουρκία, την επέκταση ενός μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης βασισμένου στη στρατιωτική και αμυντική βιομηχανία.

Για τις χώρες του Παγκόσμιου Νότου, το ΝΑΤΟ θεωρείται ευρέως μια παρωχημένη στρατιωτική συμμαχία, της οποίας ο ιστορικός ρόλος έχει ολοκληρωθεί.

The Cradle