Η Άγκυρα φέρεται να εξετάζει τη μεταβίβαση των ρωσικής κατασκευής αντιαεροπορικών συστημάτων σε χώρα του Κόλπου, επιδιώκοντας να πείσει την Ουάσιγκτον να άρει το εμπάργκο για τα F-35.
Τόμας Νιούδικ
Δημοσιεύθηκε στις 10 Ιουλίου 2026, 1:12 μ.μ. EDT
Ρωσικό μεταγωγικό αεροσκάφος Ilyushin Il-76, το οποίο μετέφερε την πρώτη παρτίδα εξοπλισμού του συστήματος αντιαεροπορικής άμυνας S-400, φθάνει στην αεροπορική βάση Μούρτεντ στην Άγκυρα, στις 12 Ιουλίου 2019, κατά την έναρξη της ανάπτυξης του συστήματος. Έπειτα από μακροχρόνιες, αλλά άκαρπες, προσπάθειες αγοράς συστήματος αεράμυνας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Άγκυρα υπέγραψε τον Απρίλιο του 2017 σύμβαση για την προμήθεια των ρωσικών S-400.
Φωτογραφία: Τουρκικό Υπουργείο Εθνικής Άμυνας / Anadolu Agency / Getty Images
Το Κρεμλίνο επιβεβαίωσε σήμερα ότι βρίσκεται σε επαφή με την Τουρκία σχετικά με την τύχη των ρωσικής κατασκευής συστημάτων αεράμυνας S-400 που διαθέτει η Άγκυρα. Έχουν εμφανιστεί δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία η Τουρκία ενδέχεται σύντομα να μεταβιβάσει τα αμφιλεγόμενα συστήματα σε μη κατονομαζόμενο κράτος του Κόλπου, σε μια κίνηση που αποσκοπεί στο να πείσει την Ουάσιγκτον να άρει τις κυρώσεις και να ανοίξει τον δρόμο για την επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35.
Όταν ρωτήθηκε την Παρασκευή αν η Τουρκία είχε ζητήσει την έγκριση της Ρωσίας για τη φερόμενη μεταβίβαση, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ αρνήθηκε να σχολιάσει την ουσία του δημοσιεύματος, επιβεβαίωσε όμως ότι η Μόσχα συζητά το θέμα με την Άγκυρα.
Kremlin comments on contact with Turkey over S-400s, Ukraine buffer zone. According to Dmitry Peskov, Russia and the United States continue to maintain working-level contact as part of their bilateral dialogue:https://t.co/hZHvQlfzfw pic.twitter.com/kkXsD17vh5
— TASS (@tassagency_en) July 10, 2026
«Μπορώ να πω μόνο ένα πράγμα: πρόκειται για ένα εξαιρετικά ευαίσθητο ζήτημα. Ωστόσο, βρισκόμαστε σε επαφή με την τουρκική πλευρά για το θέμα αυτό και θα συνεχίσουμε να διατηρούμε επαφή μαζί της».
Δημοσιεύματα στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι η Άγκυρα εξετάζει τη μεταβίβαση των συστημάτων S-400 σε μη κατονομαζόμενη χώρα του Κόλπου, χωρίς ωστόσο η τουρκική κυβέρνηση να το έχει επιβεβαιώσει.
«Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συγκέντρωσα, οι S-400 έχουν πωληθεί σε τρίτη χώρα», έγραψε την Παρασκευή στην τουρκική εφημερίδα Hürriyet ο δημοσιογράφος Αμπντουλκαντίρ Σελβί. «Η πώληση θα ανακοινωθεί σήμερα. Οι S-400 πηγαίνουν σε χώρα του Κόλπου».
Τόσο τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα όσο και το Κατάρ έχουν αναφερθεί ως πιθανοί παραλήπτες των συστημάτων.
Turkey will announce today the sale of its S-400 batteries to the United Arab Emirates, in order to lift the restrictions on the sale of F-35s to the country.
— Amit Segal (@AmitSegal) July 10, 2026
Κατά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, υπήρξαν ενδείξεις ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξετάζουν το ενδεχόμενο να μετριάσουν τη στάση τους στο ζήτημα των F-35 για την Τουρκία.
«Γιατί να μην το κάνουμε;» δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, όταν ρωτήθηκε αν θα επέτρεπε στην Τουρκία να επιστρέψει στο πρόγραμμα. «Η Τουρκία, από πολλές απόψεις, υπήρξε πολύ πιο πιστή από άλλες χώρες τις οποίες θεωρούμε πιστές».
Παρά ταύτα, η κατοχή των S-400 από την Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί βασικό εμπόδιο.
Η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, παρότι συμμετείχε ως βιομηχανικός εταίρος και σχεδίαζε να αγοράσει περίπου 100 αεροσκάφη, επειδή αρνήθηκε να εγκαταλείψει την αγορά των S-400.
ΤΕΞΑΣ, ΗΠΑ — 21 ΙΟΥΝΙΟΥ: Μαχητικό F-35 κατά την τελετή παράδοσης του πρώτου αεροσκάφους στην Τουρκία, στις εγκαταστάσεις της Lockheed Martin στο Φορτ Γουόρθ του Τέξας, στις 21 Ιουνίου 2018.
Φωτογραφία: Atilgan Ozdil / Anadolu Agency / Getty Images
Η Ουάσιγκτον έλαβε την απόφαση αυτή αφότου η Τουρκία αρνήθηκε να εγκαταλείψει την προμήθεια των S-400, εξαιτίας ανησυχιών ασφαλείας σχετικά με τη συνύπαρξη του ρωσικής κατασκευής συστήματος και του F-35. Μέχρι τότε είχαν κατασκευαστεί περίπου 30 F-35A για την Τουρκία. Τα περισσότερα από αυτά μεταβιβάστηκαν αργότερα στην Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ.
Φαίνεται πλέον ότι ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είναι διατεθειμένος να εγκαταλείψει τους S-400, προκειμένου να ανακτήσει την πρόσβαση στο πρόγραμμα των F-35.
Η Τουρκία αγόρασε τους S-400 το 2017, αλλά, σύμφωνα με δημοσιεύματα, τα συστήματα παρέμειναν αποθηκευμένα κατά το μεγαλύτερο μέρος της επιχειρησιακής τους ζωής. Ξεχωριστές αναφορές έχουν επίσης θέσει υπό αμφισβήτηση τις επιδόσεις των S-400 σε συνθήκες μάχης, κατά τη χρήση τους από την Ινδία στην περσινή σύγκρουση Ινδίας-Πακιστάν.
ΑΓΚΥΡΑ, ΤΟΥΡΚΙΑ — 14 ΙΟΥΛΙΟΥ: Άποψη της αεροπορικής βάσης Μούρτεντ, καθώς μεταγωγικά αεροσκάφη που μεταφέρουν εξαρτήματα των ρωσικών συστημάτων μακρού βεληνεκούς S-400 προσγειώνονται στην Άγκυρα, στις 14 Ιουλίου 2019. Η παράδοση συνεχιζόταν βάσει προγράμματος, με το έβδομο αεροσκάφος που μετέφερε εξαρτήματα των S-400 να προσγειώνεται στη βάση.
Φωτογραφία: Gokhan Balci / Anadolu Agency / Getty Images
Από την οπτική της Τουρκίας, η ανάκτηση της πρόσβασης στα F-35 θα προσέφερε πολύ μεγαλύτερα μακροπρόθεσμα στρατιωτικά και βιομηχανικά οφέλη από τη διατήρηση των S-400. Η Lockheed Martin εκτιμά ότι μέχρι τη δεκαετία του 2030 περισσότερα από 600 F-35 θα επιχειρούν από περισσότερες από δέκα ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένων δύο μοιρών της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Η Τουρκία θα μπορούσε να επωφεληθεί από το εκτεταμένο δίκτυο Ευρωπαίων χρηστών και, ενδεχομένως, να επαναφέρει την επικερδή τοπική παραγωγή εξαρτημάτων για τα F-35.
Στο παρελθόν, η Μόσχα είχε δηλώσει ότι οι συμβατικές υποχρεώσεις που απορρέουν από την αγορά των S-400 απαγορεύουν στην Τουρκία να τα μεταπωλήσει ή να τα μεταβιβάσει χωρίς επίσημη άδεια.
Ωστόσο, υπάρχει πλέον και το ενδεχόμενο η Ρωσία να επιθυμεί να επανακτήσει τους S-400, προκειμένου να ενισχύσει τη δική της αεράμυνα, η οποία δέχεται ολοένα μεγαλύτερη πίεση εξαιτίας του συνεχιζόμενου πολέμου στην Ουκρανία.
Καθώς το Κίεβο εντείνει τις επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλου βεληνεκούς και πυραύλους κρουζ κατά στόχων στη Ρωσία, η απόκτηση περισσότερων S-400 για την άμυνα της ρωσικής επικράτειας θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη.
Operators of the NGU special unit “Lasar’s Group” struck an S-400 air defense launcher in the Belgorod region using a heavy bomber drone.
The operation was carried out jointly with the 429th Separate UAV Battalion and the Joint Forces Grouping. pic.twitter.com/FnQp82ZjGc
— Defense of Ukraine (@DefenceU) March 4, 2026
Από την άλλη πλευρά, αναμένεται να υπάρξουν ακόμη αντιδράσεις στην επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Κάθε μεγάλη αμυντική συμφωνία με την Τουρκία προκαλεί συνήθως κάποιου είδους αντίσταση από Αμερικανούς νομοθέτες.
Πέρα από το ζήτημα των S-400, μέλη του Κογκρέσου έχουν διαχρονικά εκφράσει ανησυχίες για τις σχέσεις της Τουρκίας με την Ελλάδα, για τους άλλους δεσμούς της με τη Ρωσία και το Αζερμπαϊτζάν —στους οποίους περιλαμβανόταν και η ανάπτυξη F-16 στο Αζερμπαϊτζάν—, για τη στάση της στον συριακό εμφύλιο πόλεμο και για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στο παρελθόν, σημαντικό εμπόδιο είχε αποτελέσει και η αντίθεση της Τουρκίας στην ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ.
Η διαδικασία για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 θα απαιτούσε την άρση των κυρώσεων που της επιβλήθηκαν βάσει του νόμου Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act — CAATSA, δηλαδή του νόμου για την αντιμετώπιση των αντιπάλων της Αμερικής μέσω κυρώσεων.
Για να συμβεί αυτό, ο Τραμπ θα έπρεπε να ενημερώσει επισήμως το Κογκρέσο ότι οι S-400 δεν είναι πλέον επιχειρησιακοί, ότι η Τουρκία δεν κατέχει πλέον κανένα από τα συστήματα και ότι η Άγκυρα έχει δεσμευτεί να μην επιδιώξει στο μέλλον παρόμοιες αμυντικές σχέσεις με τη Ρωσία. Το Κογκρέσο θα μπορούσε, παρ’ όλα αυτά, να θέσει το ζήτημα σε ψηφοφορία, εφόσον οι νομοθέτες εξακολουθούσαν να μην έχουν πειστεί ότι οι προϋποθέσεις αυτές έχουν εκπληρωθεί.
ΑΓΚΥΡΑ, ΤΟΥΡΚΙΑ — 15 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ: Γράφημα με τίτλο «Οι ΗΠΑ επιβάλλουν κυρώσεις στην Τουρκία για τους ρωσικούς S-400», το οποίο δημιουργήθηκε στην Άγκυρα στις 15 Δεκεμβρίου 2020.
Φωτογραφία: Muhammed Ali Yigit, Sadik Kedir Abdu / Anadolu Agency μέσω Getty Images
Το τελευταίο διάστημα έχουν εμφανιστεί ενδείξεις ότι, ιδίως υπό τον Τραμπ, η Τουρκία αποκτά μεγαλύτερη πρόσβαση σε προηγμένο αμυντικό εξοπλισμό. Αυτό αντανακλά τη γενικότερη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας, με τον Ερντογάν να δέχεται συχνά θετικά σχόλια από τον Αμερικανό πρόεδρο.
Τον περασμένο μήνα, δημοσιεύματα ανέφεραν ότι η κυβέρνηση Τραμπ σχεδίαζε να προχωρήσει στην πώληση δεκάδων κινητήρων F110, οι οποίοι απαιτούνται για το τουρκικής σχεδίασης μαχητικό αεροσκάφος TF Kaan, παρά τις αντιδράσεις από ορισμένα μέλη του Κογκρέσου. Περισσότερα για το θέμα μπορείτε να διαβάσετε εδώ.
Στις αρχές του 2024, το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών ενέκρινε τελικά μια πιθανή πώληση στρατιωτικού υλικού προς την Τουρκία, η οποία περιλάμβανε 40 νέα μαχητικά F-16C/D Block 70, για τα οποία η Άγκυρα πίεζε επί μακρόν, καθώς και την αναβάθμιση 79 υφιστάμενων αεροσκαφών στη διαμόρφωση F-16V.
Μαχητικό F-16 Fighting Falcon της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας πετά δίπλα σε αεροσκάφος εναέριου ανεφοδιασμού KC-135 Stratotanker της 100ής Πτέρυγας Εναέριου Ανεφοδιασμού, με έδρα το RAF Mildenhall στην Αγγλία, κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων εναέριου ανεφοδιασμού στην άσκηση Ramstein Flag 25 πάνω από τη Βόρεια Θάλασσα, στις 31 Μαρτίου 2025.
Η Ramstein Flag 25 αποτέλεσε επίδειξη ολοκληρωμένων δυνατοτήτων αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας, με σκοπό την προστασία αμερικανικών και συμμαχικών δυνάμεων και τη διασφάλιση της αεροπορικής υπεροχής.
Φωτογραφία: Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ / Senior Airman Christopher Campbell
Η προσπάθεια της Άγκυρας να ανακτήσει την πρόσβαση στο F-35 έχει αποκτήσει μεγαλύτερη αίσθηση επείγοντος, καθώς η ανταγωνίστρια Ελλάδα προχωρεί στη δική της εγκεκριμένη αγορά μαχητικών χαμηλής παρατηρησιμότητας. Σε προηγούμενο αφιέρωμά μας εξετάσαμε τον τρόπο με τον οποίο αυτός ο ανταγωνισμός αναδιαμορφώνει τις πολεμικές αεροπορίες των δύο χωρών.
Επιπλέον, η Τουρκία επιδιώκει να εκσυγχρονίσει τον στόλο των μαχητικών της και, καθώς έχει αποκλειστεί από το F-35 και οι συμφωνίες για τα F-16 προχωρούν αργά, έχει αναγκαστεί να στραφεί αλλού για να καλύψει τις βραχυπρόθεσμες ανάγκες της. Η σημαντικότερη σχετική εξέλιξη ήταν η συμφωνία που υπέγραψε πέρυσι για την αγορά 20 μαχητικών Eurofighter Typhoon.
Μια ενδεχόμενη επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 θα είχε επιπτώσεις και για το πρόγραμμα Kaan. Η αποκατάσταση των αμυντικών σχέσεων με την Ουάσιγκτον θα μπορούσε να διευκολύνει την πρόσβαση σε κρίσιμες τεχνολογίες και τεχνική υποστήριξη για το εγχώριο μαχητικό.
Παράλληλα, η απόκτηση των F-35 θα μείωνε σε κάποιον βαθμό την πίεση για ταχεία ανάπτυξη του Kaan, το οποίο επιταχύνθηκε εν μέρει μετά την αποπομπή της Τουρκίας από το πρόγραμμα Joint Strike Fighter. Παρ’ όλα αυτά, η Άγκυρα παρουσιάζει σταθερά το Kaan ως ένα μακροπρόθεσμο στρατηγικό πρόγραμμα, με στόχο να της προσφέρει ανεξάρτητη δυνατότητα παραγωγής μαχητικών και όχι απλώς να αντικαταστήσει το F-35. Το πρόγραμμα προσφέρει επίσης προοπτικές επικερδών εξαγωγών.
Με τις ισχυρότερες μέχρι σήμερα ενδείξεις ότι η Άγκυρα είναι έτοιμη να εγκαταλείψει τους S-400, μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε θεαματική ανατροπή μιας από τις σημαντικότερες αποφάσεις αμυντικών προμηθειών στη σύγχρονη ιστορία της Τουρκίας.
Το κατά πόσο αυτό θα αποδειχθεί αρκετό για να ανοίξει εκ νέου η πόρτα του προγράμματος F-35 θα εξαρτηθεί, τελικά, τόσο από το Κογκρέσο όσο και από τον Λευκό Οίκο.
Επικοινωνία με τον συντάκτη: [email protected]
Τόμας Νιούδικ
Συντάκτης
Ο Τόμας Νιούδικ είναι συντάκτης στο TWZ, όπου καλύπτει τη στρατιωτική αεροπορία, την αμυντική τεχνολογία, τα οπλικά συστήματα και τη διεθνή ασφάλεια.
Με έδρα το Βερολίνο, παρακολουθεί πολεμικές συγκρούσεις, προγράμματα στρατιωτικού εκσυγχρονισμού και αναδυόμενες αεροδιαστημικές τεχνολογίες σε ολόκληρο τον κόσμο, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αεροπορική ισχύ και τον ρόλο της στον σύγχρονο πόλεμο.
Το ρεπορτάζ του βασίζεται σε βαθιά γνώση της σύγχρονης και ιστορικής αεροπορικής ισχύος, ιδίως στην Ευρώπη, με έμφαση στη στρατιωτική αεροπορία, τις αεροπορικές εκστρατείες και τις αεροδιαστημικές εξελίξεις στην ήπειρο και πέρα από αυτήν.
Ο λόγος απαγόρευσης είναι ο ίδιος και στην Τουρκία και στα ΗΑΕ ή το Κατάρ όπου έχουν βάσεις οι ΗΠΑ.
Μπορεί να το δεχθεί η Ρωσία με δύσκολα ανταλλάγματα από την Τουρκία, αλλά δεν είναι σίγουρο ότι θα το δεχθεί το Κογκρέσο όταν η απειλή χρήσης εναντίον αμερικανικών αεροσκαφών παραμένει, το ίδιο με την Τουρκία.
Το πιθανότερο είναι να μην προλάβουν μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ οπότε αναμένεται να χάσει την πλειοψηφία ο Τραμπ και να περιπλακεί η κατάσταση.
Πάντως η Γκιλφόιλ αποδείχθηκε φούσκα που ήρθε για διακοπές και όχι να υπερασπιστεί τις Ελληνοαμερικανικές σχέσεις.