Δ. Μακροδημόπουλος: για την 24η Ιουλίου

του Δημήτρη Μακροδημόπουλου

Η δεξίωση που πραγματοποιήθηκε στο Προεδρικό Μέγαρο για την 52η επέτειο Αποκατάστασης της Δημοκρατίας, είχε ως χαρακτηριστικό της, για πρώτη φορά, την απουσία πολιτικών αρχηγών κομμάτων της αντιπολίτευσης. Δεν γνωρίζω αν η απουσία τους οφείλονταν στον τρόπο εκλογής του κυρίου Τασούλα ή αν για πρώτη φορά διαπίστωσαν το έλλειμμα της δημοκρατίας στη χώρα.

Το δεύτερο χαρακτηριστικό της εκδήλωσης ήταν ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αναφέρθηκε στην ενότητα και κατέληξε στα ελληνοτουρκικά ως μόνιμη έξοδο διαφυγής από τα δύσκολα,  αλλά στο θέμα της δημοκρατίας απέφυγε να αναφερθεί καίτοι επίκειται η αναθεώρηση του Συντάγματος. Όμως η 24η Ιουλίου δεν αποτελεί φετίχ. Κάθε χρόνο θα πρέπει να κρίνεται και να αποτιμάται η πορεία της δημοκρατίας στη χώρα μας Διότι η Ιστορία δεν είναι μια αποκομμένη ήπειρος, μια οριστικά τελειωμένη διαδικασία: μια συσσώρευση άψυχων στοιχείων, έτοιμων να ταξινομηθούν χρονολογικά, να αρχειοθετηθούν και να αποτεθούν σε ένα μουσείο. Απέναντι σε αυτή την αντίληψη αντιπαρατίθεται μια αντίληψη της Ιστορίας θεμελιωμένη πάνω στην ιδέα μιας ανοιχτής διαχρονικότητας: Το παρελθόν δεν εγκαταλείπει ποτέ το παρόν κι αυτά τα δύο δεν μπορούν να διαχωριστούν. Το παρελθόν παραμένει εντός μας και, κατά συνέπεια, μπορεί να επανενεργοποιηθεί. Γιαυτό κάθε επέτειος θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως ένα “σιωπηρό ραντεβού ανάμεσα στις περασμένες γενιές και τη δική μας”, τη γενιά που αγωνίστηκε ενάντια στη δικτατορία εν προκειμένω και τη δική μας. Θα πρέπει να εορτάζεται ως ευκαιρία επανεργοποίησης των προσδοκιών τους για τη δημοκρατία, ως υποχρέωσή μας να πραγματώσουμε τις ελπίδες τους, έτσι “ώστε να δώσουμε μια νέα ζωή στις επιθυμίες και στις προσδοκίες τους” (Βάλτερ Μπένγιαμιν): Των νεκρών του Πολυτεχνείου, των εκτοπισμένων, των βασανισμένων του ΕΑΤ – ΕΣΑ.  Δεν θυσιάστηκαν για ένα κράτος της αναξιοκρατίας, του στείρου κομματισμού, του λαϊκισμού, της διαφθοράς και της ερήμωσης της χώρας.

Η εκδήλωση κάθε χρόνο για την 24η Ιουλίου δημιουργεί ψευδαισθήσεις για τη δημοκρατία στη χώρα μας διότι οι συγκρίσεις γίνονται ανάμεσα στην τότε εποχή και το σήμερα. Όμως από τότε άλλαξαν τα πάντα. Όπως γράφει ο Ντέιβιντ Ράνσιμαν, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Κέμπριτζ, η απότομη έκλειψη της Δημοκρατίας με στρατιωτικά πραξικοπήματα δεν παρατηρείται σήμερα σχεδόν πουθενά, αλλά αναστέλλεται με άλλους τρόπους ενώ συνεχίζει να λειτουργεί τυπικά με τη διενέργεια εκλογών και τη λειτουργία του Κοινοβουλίου. Όπως, π.χ. διαπιστώνει, ότι ανεστάλη με την επιβολή κυβερνήσεων τεχνοκρατών, στην περίπτωση της Ελλάδας (Παπαδήμου) και της Ιταλίας (Μόντι) με τις ευλογίες μάλιστα της ΕΚΤ και της ΕΕ.

Στη χώρα μας οι αντιλήψεις για τη λειτουργία του πολιτεύματος  έχουν περάσει στη φάση της Μεταδημοκρατίας σύμφωνα με τον ορισμό του Κόλιν Κράουτς. «Οταν μιλώ για “μεταδημοκρατία”, μας λέει ο Κόλιν Κράουτς, δεν εννοώ “αντιδημοκρατία” ή “μη δημοκρατία”. Αυτά είναι εύκολο να τα αναγνωρίσεις. Μιλάω για μια κατάσταση στην οποία οι δημοκρατικοί θεσμοί φαίνεται να λειτουργούν κανονικά και καλά, αλλά στην πραγματικότητα έχουν γίνει μια πρόσοψη πίσω από την οποία οι πραγματικές αποφάσεις λαμβάνονται από οικονομικές και πολιτικές ελίτ που λειτουργούν χωρίς ιδιαίτερο δημόσιο έλεγχο ή γνώση». Ακραίο σύμπτωμα Μεταδημοκρατίας ήταν και η δήλωση του Πάνου Καμένου στο Πεντάγωνο λίγες μέρες πριν το δημοψήφισμα του Ιουλίου 2015 παρουσία του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, σύμφωνα με την οποία «στις δύσκολες στιγμές που περνάει ο τόπος οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας διασφαλίζουν τη σταθερότητα στο εσωτερικό της χώρας…». Διότι δεν προκάλεσε τις εύλογες αντιδράσεις και την άμεση αποπομπή του, ένα συμβάν που αποδεικνύει ότι η διάβρωση της έννοιας της δημοκρατίας έχει συντελεστεί στις αντιλήψεις μας

Στη χώρα μας είναι διάχυτη η εντύπωση ότι οι εκλογές διασφαλίζουν τη δημοκρατία. Αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση αλλά όχι ικανή. Διότι «το τραγικό παράδοξο στην περίπτωση του εκλογικού δρόμου προς τον αυταρχισμό, μας λένε ο Στιβ Λεβίτσκι και ο Ντάνιελ Ζίμπλατ, είναι ότι αυτοί που επιδιώκουν την κατάλυση της δημοκρατίας χρησιμοποιούν συχνά τους ίδιους τους δημοκρατικούς θεσμούς ώστε σταδιακά, “ανεπαισθήτως”, ακόμα και νομιμοφανώς, να πετύχουν τον στόχο τους». Για να επεξηγήσουν: «Ο εκλογικός δρόμος προς την κατάλυση της δημοκρατίας είναι και πιο ύπουλος ίσως… Με την έννοια ότι έχουν την έγκριση εκλεγμένων νομοθετικών σωμάτων ή γίνονται αποδεκτές από τα δικαστήρια. Μάλιστα, συχνά παρουσιάζονται ως προσπάθεια για μια “καλύτερη”, “πιο αποτελεσματική” δημοκρατία… Έτσι για πολλούς η διάβρωση και η “αποψίλωση” της δημοκρατίας δεν γίνεται καν αντιληπτή».

Το αποτέλεσμα είναι το πολίτευμα της χώρας μας να συνιστά μια «βοναπαρτιστική παρέκκλιση της εξουσίας που εγκαθιδρύει μια διαρκή κατάσταση εξαίρεσης, στην οποία τα κοινοβούλια περιορίζονται σε όργανα πρωτοκόλλησης των νόμων που έχουν αποφασιστεί από την εκτελεστική εξουσία».

Δεν είναι τυχαίο ότι η 24η Ιουλίου δεν αποτελεί λαϊκή γιορτή με εκδηλώσεις στο πανελλήνιο αλλά συρρικνώνεται στο προεδρικό μέγαρο. Πατρίδα έλεγε η Αρβελέρ είναι το κοινό μας ενδιαφέρον. Είναι;;;

Μακροδημόπουλος Δημήτρης

Αλεξ/πολη – κιν. 6947-771412

26/7/2026