Η ανάγκη ύπαρξης ενός τεχνοηθικού πλαισίου πιο κοντά από ποτέ
Η εποχή του τεχνολογικού οίστρου που ζούμε αναδιαμορφώνει τις κοινωνίες μας σε όλα τα επίπεδα (οικονομικό, πολιτικό, πολιτισμικό, κα) επηρεάζοντας λιγότερο ή περισσότερο την καθημερινότητα του καθενός μας.
Δυνατότητες που δεν θα φανταζόμασταν σε μια άλλη ιστορική εποχή αποτελούν πλέον παράδοση και δεδομένο, σε μια εποχή υπερπαραγωγής δεδομένων.
Εκείνο που χαρακτηρίζει πλέον την εποχή μας είναι η πανταχού παρούσα τεχνολογία, η οποία βοήθησε στην οικονομική και κοινωνική μεγέθυνση, μέσα από την αλλαγή στον τρόπο λήψης των αποφάσεων σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.
Κι αυτό το γεγονός το διαπιστώνουμε με την εντεινόμενη εμφάνιση της τεχνητής νοημοσύνης που μπαίνει για τα καλά στη ζωή μας, είτε αφορά έναν βοηθό πλοήγησης όταν ταξιδεύουμε είτε αφορά την λειτουργία πολύπλοκων συστημάτων κρίσιμων οργανισμών και οντοτήτων.
Εάν θα μπορούσαμε να οπτικοποιήσουμε την διαδρομή της τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαμε να τη φανταστούμε ως μια μικρή χιονόμπαλα στην κορυφή ενός χιονισμένου βουνού και καθώς μεγαλώνει και μεγενθύνεται αυτός που τη δημιούργησε από ένα σημείο και μετά δεν μπορεί να την συγκρατήσει.
Έτσι λοιπόν βλέπουμε την καλή και κακή χρήση της ΤΝ, ως ένα μέρος των λεγόμενων τεχνολογιών αιχμής, που επηρεάζει αντίστοιχα θετικά ή αρνητικά την κοινωνική μας πραγματικότητα.
Στην θετική της εκδοχή η ΤΝ βοήθησε και συνεχίζει να βοηθά στην εξέλιξη σε πολλά επιστημονικά πεδία (ιατρική, φαρμακευτική, αρχιτεκτονική, παιδαγωγική, κα) με πολύ σημαντικά προσδοκώμενα οφέλη.
Στην αρνητική της εκδοχή (η οποία προκύπτει από τον τρόπο χρήσης του τεχνολογικού εργαλείου από τον άνθρωπο) βλέπουμε να μετατρέπεται σε «όπλο» καταστροφικό είτε αφορά για παράδειγμα συλλογικές συγκρούσεις κι εντάσεις (πόλεμοι, ένοπλες συρράξεις) είτε αφορά διάπραξη εγκλημάτων του σοβαρού κι οργανωμένου εγκλήματος που συναντούμε στο υβριδικό περιβάλλον που ζούμε (του κυβερνοχώρου-ψηφιακής πραγματικότητας και της φυσικής πραγματικότητας).
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι απάτες όλων των μορφών που συναντούμε πλέον στην καθημερινότητα μας είτε σε τοπικό είτε σε υπερτοπικό περιβάλλον.
Κλωνοποιημένες ανθρώπινες φωνές και εικόνες, κλωνοποιημένες ιστοσελίδες χρηματοπιστωτικών οργανισμών και όλων των μορφών εταιρειών παραπλανούν με ευκολότερο και πειστικότερο τρόπο τα υποψήφια θύματα αυξάνοντας τις δυνητικές προεκτάσεις θυματοποίησης του καθενός μας (πολλώ δε μάλλον των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων).
Από την άλλη μεριά διαπιστώνουμε την ασθμαίνουσα προσπάθεια της οργανωμένης πολιτείας να αντιμετωπίσει ένα τσουναμιακό φαινόμενο με δυσανάλογα γραφειοκρατικά αγκυλωμένα πολλές φορές μέτρα και διαδικασίες, υπόσχοντας μαγικές λύσεις.
Ουσιαστικά πρόκειται για μια αυταπάτη που βολεύει στη διαχείριση ενός πολύ σοβαρού προβλήματος, η οποία ουσιαστικά μεταθέτει την επίλυση του προβλήματος εις το διηνεκές.
Η γενεσιουργός αιτία της αύξησης του εγκλήματος και του κυβερνοεγκλήματος είναι οι διευρυνόμενες έντονες κοινωνικοοικονομικές ανισότητες της οποίες η τεχνολογία αντί να βοηθήσει στην επίλυσή τους και στην μείωση τους τις μεγενθύνει επικίνδυνα για την ίδια την κοινωνική συνοχή.
Ταυτόχρονα δοκιμάζονται και οι σχέσεις των ανθρώπων που υπερσυγκεντρώνονται πολλές φορές σε απάνθρωπων συνθηκών μεγαλουπόλεις, δίχως το στοιχείο της κοινωνικής συνοχής, και της ικανότητας διαχείρισης του προβλήματος από τις τοπικές εξουσίας (τοπική αυτοδιοίκηση και τοπικοί θεσμοί).
Η οικονομική διάσταση πλέον του Κυβερνοεγκλήματος αποκτά ανεξέλεγκτης μορφής διαστάσεις (απάτες παραδοσιακές, διακίνηση ναρκωτικών και νέων ψυχοδραστικών ουσιών, παράνομα φάρμακα, αλλά και απάτες του λευκού κολλάρου, με τεχνολογικούς κολοσσούς κι ελίτ της ενέργειας και της εφοδιαστικής αλυσίδας) και το «σύγχρονο» κράτος (επιτελικής ή μη μορφής) να στέκεται ως ένας διαχρονικός παρατηρητής και να σύρεται από τα γεγονότα.
Παράλληλα οι πρωταγωνιστές της γκρίζας οικονομίας και παραοικονομίας διαμορφώνουν ακόμη και τη σύγχρονη πολιτική ατζέντα αφού η τεράστια οικονομική δύναμη που αποκτούν τους επιτρέπει αυτή την ευελιξία κινήσεων (αποφασίζουν σε πολλές περιπτώσεις, μέσω «εντεταλμένων» πολιτικών εκφραστών, οι έχοντες και παράνομα κατέχοντες τον οικονομικό πλούτο).
Ο προβληματισμός που τελευταία αναπτύσσεται από τους πρωταγωνιστές των εξελίξεων στα θέματα ανάπτυξης της ΤΝ επιβεβαιώνει την απουσία ενός τεχνοηθικού πλαισίου, ικανού να βάλει φρένο στις αποκλίσεις της ΤΝ που προκύπτουν ή θα προκύπτουν από εδώ και πέρα.
Παγκόσμιοι συσχετισμοί υπερδυνάμεων και υπερδυνάμεων στις υπερδυνάμεις (εννοώ τους σημερινούς τεχνολογικούς κολοσσούς κι ελίτ) θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους τις σιωπηλές πλειοψηφίες των κοινωνιών μας, οπότε η ατομική φωνή των συνειδητοποιημένων πολιτών αποκτά ιδιαίτερα αξία και σημασία σήμερα.
Η ανθρωπότητα έχει πληρώσει επώδυνα τα μεγάλα κοινωνικά και οικονομικά αδιέξοδα, γι αυτό η ανάπτυξη της κριτικής και συλλογικής αυτοκριτικής σκέψης αποκτά ιδιαίτερη αξία και σημασία.
Κι αυτό είναι προϊόν της φυσικής μόνο νοημοσύνης και αυτόνομης επιλογής του ανθρώπου, δίχως βάρη και βαρίδια.
Απάτες και αυταπάτες στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης
Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου 2026
Εκδότης Γραφείο Πληροφορικής Δήμου Νάουσας
Μερικές σκέψεις με αφορμή το άρθρο του Γιώργου Παπαπροδρόμου
Η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται με ταχύτητα που δύσκολα μπορεί πλέον να παρακολουθήσει ο άνθρωπος, η κοινωνία και πολλές φορές ακόμη και η ίδια η νομοθεσία. Αφορμή για τις σκέψεις που ακολουθούν αποτέλεσε το άρθρο του Γιώργου Παπαπροδρόμου «Απάτες και αυταπάτες στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης», που δημοσιεύθηκε στο Έθνος. Ένα κείμενο που δεν περιορίζει τη συζήτηση στην τεχνολογία, αλλά μας καλεί ουσιαστικά να αναρωτηθούμε τι είδους κοινωνία θέλουμε να οικοδομήσουμε χρησιμοποιώντας την.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως ο νέος αγώνας δρόμου
Κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση έδωσε στον άνθρωπο ένα νέο πανίσχυρο εργαλείο. Σήμερα η Τεχνητή Νοημοσύνη μοιάζει να μετατρέπεται και σε έναν νέο παγκόσμιο αγώνα τεχνολογικής υπεροχής. Κατά κάποιον τρόπο θυμίζει τον ανταγωνισμό για την κατάκτηση της Σελήνης: κράτη και τεχνολογικοί κολοσσοί επενδύουν τεράστιους πόρους για να αποκτήσουν πλεονέκτημα, οικονομική ισχύ, επιρροή και κύρος.
Το πραγματικό ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο ποιος θα φτάσει πρώτος, αλλά και πού ακριβώς θέλουμε να φτάσουμε.
Η τεχνολογία μπορεί να μας κάνει να αισθανόμαστε σχεδόν παντοδύναμοι ως μονάδες. Μπορούμε μόνοι μας να αναζητούμε γνώση, να δημιουργούμε εικόνες και κείμενα, να προγραμματίζουμε, να εργαζόμαστε και να επικοινωνούμε με ολόκληρο τον κόσμο. Αυτή η πρωτόγνωρη ατομική δύναμη δεν πρέπει να μας οδηγήσει όμως σε μεγαλύτερη απομόνωση. Ίσως η μεγαλύτερη ευκαιρία της Τεχνητής Νοημοσύνης να βρίσκεται ακριβώς στο αντίθετο: να ανακαλύψουμε νέους τρόπους συνεργασίας και να χρησιμοποιήσουμε τη συλλογική γνώση για να επιταχύνουμε την πρόοδο ολόκληρης της ανθρωπότητας.
Πρόοδος για ποιον;
Υπάρχει όμως μια αντίφαση που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Η τεχνολογική μας δύναμη αυξάνεται εντυπωσιακά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μειώνονται με τον ίδιο ρυθμό οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες.
Και εδώ βρίσκεται ίσως μία από τις σημαντικότερες «αυταπάτες» της εποχής μας: να θεωρήσουμε ότι η τεχνολογική πρόοδος αποτελεί από μόνη της και κοινωνική πρόοδο.
Οι απάτες υπήρχαν πριν από το διαδίκτυο και θα συνεχίσουν να υπάρχουν μετά την Τεχνητή Νοημοσύνη. Κάθε νέα τεχνολογία δημιουργεί νέες δυνατότητες και, αναπόφευκτα, κάποιοι θα επιχειρήσουν να τις χρησιμοποιήσουν καταχρηστικά. Η ΤΝ απλώς προσφέρει πλέον πρωτοφανή μέσα για τη δημιουργία πειστικών μηνυμάτων, εικόνων, φωνών και πλαστών ψηφιακών ταυτοτήτων.
Η αντιμετώπιση όμως μόνο της τεχνικής πλευράς του προβλήματος δεν αρκεί. Οφείλουμε να εξετάζουμε και το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο γεννιέται η εγκληματικότητα: οικονομική ανασφάλεια, ανισότητες, αποκλεισμός, αλλά και ένα κυρίαρχο πρότυπο επιτυχίας που πολλές φορές ταυτίζει την ανθρώπινη αξία με τον πλούτο.
Αντί ο μεγάλος ανταγωνισμός της εποχής μας να είναι μόνο ποιος θα δημιουργήσει το ισχυρότερο μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης ή την εταιρεία με τη μεγαλύτερη αποτίμηση, γιατί να μη γίνει εξίσου σημαντικός στόχος το καλύτερο δυνατό εμβόλιο για μια ασθένεια, η καθαρότερη παραγωγή ενέργειας, η προστασία του περιβάλλοντος ή η εξάλειψη της ακραίας φτώχειας;
Δεν έχει μεγάλο νόημα να καταναλώνουμε ολοένα περισσότερους ανθρώπινους, οικονομικούς και φυσικούς πόρους για να αντιμετωπίσουμε τις αρνητικές συνέπειες μιας τεχνολογικής ανάπτυξης, εάν δεν αναρωτιόμαστε παράλληλα προς ποια κατεύθυνση οδηγούμε αυτή την ανάπτυξη.
Από την κυβερνοασφάλεια στην «τεχνοηθική»
Κάπου εδώ εμφανίζεται και η ευθύνη της Πολιτείας.
Το κράτος δεν μπορεί να περιορίζεται στον ρόλο του θεατή μιας τεχνολογίας που εξελίσσεται με φρενήρη ρυθμό ούτε να προσπαθεί εκ των υστέρων να διορθώνει κάθε νέα παρενέργεια με μία ακόμη διαδικασία, μία ακόμη πλατφόρμα ή μία ακόμη έκθεση συμμόρφωσης.
Χρειαζόμαστε ένα πραγματικό τεχνοηθικό πλαίσιο, στο οποίο η νομοθεσία, η εκπαίδευση, η κυβερνοασφάλεια και η κοινωνική πολιτική θα αντιμετωπίζονται ως μέρη του ίδιου προβλήματος. Η προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, η αντιμετώπιση του ηλεκτρονικού τζόγου, των παράνομων φαρμάκων, των ψηφιακών απατών και της εκμετάλλευσης των προσωπικών δεδομένων δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην ατομική ευθύνη του πολίτη.
Ούτε όμως η συμμόρφωση πρέπει να μετατραπεί σε μια βιομηχανία παραγωγής εγγράφων και δαπανών, όπου δημόσιοι φορείς ξοδεύουν χρήματα απλώς για να μπορούν να αποδείξουν ότι «έκαναν ό,τι προβλεπόταν». Η κυβερνοασφάλεια και η προστασία του πολίτη χρειάζονται πραγματικές υποδομές, κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό, παιδεία, συνεργασία και ουσιαστική εφαρμογή των κανόνων.
Το ίδιο ισχύει και για τη σχέση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Ο κρατικός προϋπολογισμός δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ανεξάντλητη πηγή εσόδων για την αγορά τεχνολογικών υπηρεσιών. Από την άλλη, χωρίς τις επιχειρήσεις, την καινοτομία και την τεχνογνωσία του ιδιωτικού τομέα δεν μπορεί να υπάρξει σύγχρονη ψηφιακή διοίκηση. Δημόσιος και ιδιωτικός τομέας πρέπει να μάθουν να συνεργάζονται ως μέρη του ίδιου οικοσυστήματος, με τελικό κριτήριο το κοινωνικό όφελος.
Η τεχνολογία μπορεί να γίνει και η φωνή μας
Υπάρχει, τέλος, και μια περισσότερο αισιόδοξη πλευρά. Η ίδια τεχνολογία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για εξαπάτηση, χειραγώγηση και απομόνωση μπορεί να επιτρέψει σε μεμονωμένες φωνές λογικής να ακουστούν πολύ περισσότερο από όσο μπορούσαν στο παρελθόν.
Αυτό ίσως είναι και το πραγματικό στοίχημα.
Να μη χρησιμοποιήσουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη για να γίνουμε περισσότερο μόνοι, περισσότερο καχύποπτοι και περισσότερο άνισοι, αλλά για να συνεργαστούμε καλύτερα. Να μην επιτρέψουμε η ανθρώπινη πρόοδος να μετριέται αποκλειστικά από τα μηδενικά που ακολουθούν έναν αριθμό σε μια λίστα πλούτου, αλλά από το πόσο καλύτερη, ασφαλέστερη και δικαιότερη γίνεται η ζωή για όλους.
Η μεγαλύτερη αυταπάτη θα ήταν να πιστέψουμε ότι η τεχνολογία θα αποφασίσει για εμάς προς ποια κατεύθυνση θα κινηθούμε. Αυτή η απόφαση παραμένει ανθρώπινη.
Πηγή – Αφορμή για το άρθρο
Το παρόν κείμενο γράφτηκε με αφορμή και βασίζεται στους προβληματισμούς που αναπτύσσει ο Γιώργος Παπαπροδρόμου στο άρθρο του:
«Απάτες και αυταπάτες στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης», που δημοσιεύθηκε στην ενότητα Απόψεις του Έθνους.
Η αξιοποίηση και αναδημοσίευση του περιεχομένου πραγματοποιείται με την άδεια του συγγραφέα, τον οποίο ευχαριστούμε για τη συνεργασία και τη δυνατότητα περαιτέρω ανάπτυξης του δημόσιου διαλόγου γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη, την κυβερνοασφάλεια και τις κοινωνικές τους προεκτάσεις.
