Γιατί οι πλούσιοι ψηφίζουν Αριστερά;

[Δεν πρόκειται για ιδιαιτερότητα που συναντάται μόνο στις ΗΠΑ και στη Γαλλία. Το διαπιστώσαμε και στη χώρα μας στις δύο τουλάχιστον τελευταίες αναμετρήσεις.

Ο Τόμας Φρανκ*, στο τελευταίο του βιβλίο με τίτλo Listen, Liberal: Or, What Ever Happened to the Party of the people?**, εξετάζει τους λόγους για τους οποίους το Δημοκρατικό κόμμα των ΗΠΑ εγκατέλειψε τους εργαζόμενους και προσέγγισε τα πλουσιότερα στρώματα και πώς Πολιτείες προπύργια του κόμματος ψηφίζουν τους Ρεπουμπλικανούς.

Δεν πρόκειται για ιδιαιτερότητα που συναντάται μόνο στις ΗΠΑ και στη Γαλλία. Το διαπιστώσαμε και στη χώρα μας στις δύο τουλάχιστον τελευταίες αναμετρήσεις. Ο σύγχρονος στρατευμένος αριστερός βρίσκεται στους αντίποδες του βυζαντινού στρατευμένου: Εκείνος εντασσόμενος στη Διοικούσα Εκκλησία ή στον μοναχισμό μοίραζε την περιουσία του στους φτωχούς. Ετούτος, δημιούργημα των «Φώτων», λατρεύει τον εαυτό του και κρύβει τη σκληροκαρδία του ανάγοντας το πρόβλημα της φτώχειας αποκλειστικά σε υπόθεση του κράτους. Ετσι μπορεί να θησαυρίζει (φιλαργυρία, ήτις εστίν ειδωλολατρία, κατά τον Παύλο), να έχει καταθέσεις στο εξωτερικό, να επενδύει σε ’’αρπακτικά” όπως η Black Rock κ.τ.τ… Και εν πάση περιπτώσει ο Πλαστήρας ο μόνος πολιτικός – τον Καποδίστρια προλάβαμε και τον σκοτώσαμε- που πέθανε στην ψάθα δεν ήταν «αριστερός»! Για να επιβεβαιωθεί ο λόγος του Χριστού: «τους φτωχούς γαρ πάντοτε  έχετε μεθ’ υμών». Η συνέντευξη δόθηκε στους Αλεξάντερ Ντεβέκιο και Γκιγιώμ Περώ για τη Φιγκαρό. Ε. Δ. Ν.]

Τόμας Φρανκ

 Ο πρώτος γύρος των [γαλλικών] προεδρικών εκλογών αποκάλυψε μια ταξική ψήφο. Λαϊκές τάξεις ψήφισαν Mαρίν Λε Πεν. Η “ψύχραιμη” αστική τάξη που ζει στις μεγάλες πόλεις επέλεξε τον Mακρόν. Πώς εξηγείτε ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως γράφετε στο βιβλίο σας, οι φτωχοί ψηφίζουν δεξιά ή δεξιότερα της δεξιάς;

Tόμας Φρανκ: Αυτό το μεγάλο ζήτημα κυριαρχεί στην επικαιρότητα. Στην Αμερική, αυτό συμβαίνει για πολλούς λόγους. Οι Ρεπουμπλικανοί, που κλίνουν μόνιμα περισσότερο προς τα δεξιά, είναι πολύ καλοί όταν πρόκειται να εκφράσουν ταξική οργή. Σχεδόν συνεχώς, ισχυρίζονται ότι αντιπροσωπεύουν τον μέσο Αμερικανό και την αγανάκτησή του απέναντι σε εκείνους που βρίσκονται από πάνω του στην κοινωνική κλίμακα, εκείνους τους ανθρώπους που του λένε αλαζονικά τι είναι αλήθεια και τι ψέμα. Είναι το νήμα που ενώνει τα προβλήματα του μακραίωνος πολιτιστικού πολέμου (άμβλωση, πυροβόλα όπλα, εκπαίδευση) με τα προβλήματα που χρησιμοποίησε ο Τράμπ (μετανάστευση, διεθνές εμπόριο). Το μητρώο της ταξικής αγανάκτησης είναι εξαιρετικά διαδεδομένο στην αμερικανική πολιτική. Αλλά μόνο από τη μια πλευρά του πολιτικού φάσματος.

Η ηγεσία του Δημοκρατικού Κόμματος είναι σχεδόν η μόνη ομάδα στην Αμερική που δεν πιστεύει ότι ο λαϊκισμός μπορεί να χρησιμοποιηθεί με επιτυχία στην πολιτική. Η επίσημη στρατηγική της εδώ και χρόνια ήταν να θεωρεί δεδομένη την υποστήριξη της εργατικής τάξης. Διότι, στο κάτω-κάτω, ιστορικά, οι Δημοκρατικοί είναι το κόμμα των συνδικάτων, της κοινωνικής πρόνοιας και του Φραγκλίνου Ρούζβελτ. Αλλά σήμερα, οι Δημοκρατικοί πιστεύουν ότι κάθε εκλογή είναι ένας συναγωνισμός για την προσέλκυση πλούσιων και μετριοπαθών ανθρώπων που βρίσκονται “ανάμεσα στην αριστερά και τη δεξιά”. Έτσι, οι Δημοκρατικοί δεν πρέπει να ενδιαφέρονται για τους εργάτες καθώς αναζητούν τις ψήφους αυτών των πλούσιων και μετριοπαθών ανθρώπων. Και γι’ αυτό έχουν επινοήσει μια πολύ βολική ιδεολογία, σύμφωνα με την οποία «αριστερός» σήμερα σημαίνει να στηρίζεις την παγκοσμιοποίηση και την «καινοτομία», να ευθυγραμμίζεσαι με τους «δημιουργικούς» οικονομικούς τομείς όπως η χρηματοδότηση, η φαρμακευτική βιομηχανία, το Χόλιγουντ, η Silicon Valley κ.λπ. Οι Δημοκρατικοί ταυτίζονται ανοιχτά με τους πετυχημένους και εκείνους που κερδίζουν χρήματα και αντιμετωπίζουν ισχυρή αντίσταση από τη δεξιά.

Προμήνυμα: Γελοιογραφία του Ρόμπερτ Μίνορ στη St. Louis Post-Dispatch του 1911. Ο Καρλ Μαρξ κρατώντας υπό μάλης το Κεφάλαιο γίνεται ενθουσιωδώς δεκτός στη Γουώλ Στριτ από γνωστούς στην εποχή τους χρηματιστές όπως οι Mόργκαν, Ροκφέλερ, Κάρνετζι, Πέρκινς. Πίσω ακριβώς από τον Μαρξ ο Τέντυ Ρούζβελτ, ηγέτης του προοδευτικού κόμματος…

Πιστεύετε ότι οι Αμερικανοί συντηρητικοί περνούν από τον «πολιτιστικό πόλεμο» στον «πάλη των τάξεων»;

Οι πολιτιστικοί πόλεμοι αναφέρονται σε θέματα όπως η άμβλωση, ο έλεγχος των όπλων και μια σειρά σχολικών θεμάτων (όπως η θεωρία της εξέλιξης) που αποτελούν σημαντικό μέρος του αμερικανικού συντηρητισμού για πολλές δεκαετίες. Για όλους αυτούς τους συντηρητικούς, μοντέρνοι διανοούμενοι, πλούσιοι ηθοποιοί του Χόλιγουντ και γραφειοκράτες της Ουάσιγκτον, αλαζονικά δίνουν εντολές στον μέσο καλό Αμερικανό. Είναι ένα είδος αντίστροφης ταξικής πάλης. Αλλά λειτουργική επειδή είναι σχεδόν ο μόνος τρόπος που οι Αμερικανοί μιλάνε για ταξική πάλη. Αυτά μέχρι πριν από λίγα χρόνια! Μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, τα οικονομικά προβλήματα έγιναν και πάλι εξαιρετικά σημαντικά και οι Ρεπουμπλικανοί έπρεπε να επινοήσουν μια εξήγηση για την αποτυχία του καπιταλισμού η οποία, πάση θυσία, να απαλλάσσει τους ίδιους και να επιρρίπτει την ευθύνη της κρίσης στις “ελίτ” πριν από το 2008. Αυτή ήταν η μεγάλη καμπή. Οι Αμερικανοί συντηρητικοί το έκαναν με την ανακάλυψη του κινήματος του Κόμματος Τσάι, μια έκδηλη έκφραση δημόσιας αγανάκτησης ενάντια στις κρατούσες δυνάμεις του χρήματος.

Όπως και στη Γαλλία, αυτός ο πόλεμος είναι επίσης βαθιά εδαφικός …

Ναι. Στην Αμερική, πολλά από αυτά τα φαινόμενα ξεκίνησαν στα κράτη της πρώην Συνομοσπονδίας (τα κράτη του Νότου που αποχώρησαν από το 1861 έως το 1865, πυροδοτώντας τον εμφύλιο πόλεμο), όπου η οικονομία κάποτε βασιζόταν στη δουλεία και σε άλλους τρόπους διατήρησης των μαύρων σε ανίσχυρη θέση. Είναι παραδοσιακά μια ρατσιστική περιοχή, πολύ συντηρητική και δύσπιστη για την εκπαίδευση. Και υπήρξε πάντα μια έντονη ένδειξη ρατσισμού στο σύγχρονο Αμερικανικό συντηρητικό κίνημα (σκεφτείτε τον Tραμπ). Ενδιαφέρον όμως είναι ότι η συντηρητική νοοτροπία έχει εξαπλωθεί όλο και περισσότερο στη χώρα και όσο εξελισσόταν αυτό το φαινόμενο, εμείς, οι αριστεροί της Ανατολικής Ακτής, απλώς καταγράφαμε ότι όλο και περισσότερες πολιτείες στην Αμερική ήταν «κόκκινες Πολιτείες» (το κόκκινο είναι το χρώμα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος). Με αυτό εννοούμε φτωχές Πολιτείες, εχθρικές προς την εκπαίδευση, πολύ θρησκευόμενες κ.λ.π. Σήμερα,η Πενσυλβάνια, το Οχάιο, το Μίτσιγκαν και το Ουισκόνσιν, όλοι οι πρώην αριστεροί προμαχώνες, είναι “κόκκινες Πολιτείες”. Αντίστροφα, οι περιοχές που εξακολουθούν να ψηφίζουν Δημοκρατικούς είναι είτε οι φτωχότερες ζώνες της Αμερικής είτε οι πλουσιότερες. Αυτές είναι οι «μπλε Πολιτείες» (το μπλε είναι το χρώμα του Δημοκρατικού Κόμματος), περιοχές που ζουν στη μεταβιομηχανική εποχή, οι οποίες εξακολουθούν να υποστηρίζουν την εκπαίδευση και τις δημόσιες υπηρεσίες. Το σημαντικό είναι ότι το αριστερό κόμμα ταυτίζεται με τις πλούσιες περιφέρειες. Το δεξιό κόμμα με περιοχές όπου ζει μια προβληματική εργατική τάξη. Και οι Αμερικανοί δέχονται ολοένα και περισσότερο αυτή την αναδιάταξη  και την θεωρούν φυσική και μάλιστα αναπόφευκτο φαινόμενο.

Γράφετε για τους ψηφοφόρους της αμερικανικής δεξιάς: “Ψηφίστε κατά της τρομοκρατίας και θα πάρετε την ιδιωτικοποίηση της κοινωνικής προστασίας’’. Μπορούμε να σας απαντήσουμε, για τους ψηφοφόρους της γαλλικής αριστεράς:” Ψηφίστε για την κοινωνική προστασία και θα πάρετε γάμο και υιοθεσία για ομοφυλόφιλα ζευγάρια και τη θετική διάκριση “! Ξέχασε η αριστερά την πάλη των τάξεων;

Φυσικά. Αυτό που περιέγραψα στο απόσπασμα από το βιβλίο που αναφέρατε ήταν ο ρεπουμπλικανικός λόγος των ετών του πατρός Μπους. Εκείνη την εποχή, έλεγαν συνέχεια στους ψηφοφόρους ότι οι αριστεροί πολιτικοί ήταν πολύ αδύναμοι για να τους εμπιστευτούν την ασφάλεια του Εθνους  – έναν ισχυρισμό που θεωρούσα ότι ήταν λάθος και άσχετος και του οποίου μόνος στόχος ήταν να δώσει τη δυνατότητα στους ηγέτες των Ρεπουμπλικάνων να επιτεθούν στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας. Με την ευκαιρία: Την τελευταία δεκαετία, οι Ρεπουμπλικανοί προσπάθησαν επίσης να μειώσουν τους δημοκράτες υπονοώντας ότι η συμπεριφορά τους ήταν «γαλλική» … Από την πλευρά μου, αν προσπαθούσα να περιγράψω τους Δημοκρατικούς, θα τα έλεγα λίγο διαφορετικά. Πρώτα απ ‘όλα, δεν έχω κανένα πρόβλημα με το γάμο των ομοφυλοφίλων και το αμερικανικό πρόγραμμα γνωστό ως “θετική δράση” (αμερικανική λέξη για θετικές διακρίσεις). Αυτά μου φαίνονται συμβατά με τα  σοσιαλδημοκρατικά ιδεώδη. Για να περιγράψω τη συμπεριφορά των Δημοκρατικών, θα έλεγα λοιπόν: “Ψηφίστε τον άνθρωπο που νομίζετε ότι θα προστατεύσει την κοινωνική προστασία και θα πάρετε την τραπεζική απορρύθμιση και την Alena. (Συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Καναδά και Μεξικού, που συνήφθη από τον Bill Clinton το 1994, Eds.)

Είναι η νεοφιλελεύθερη αριστερά που ευθύνεται για τη θεαματική αύξηση των λαϊκιστικών κομμάτων;

Ξεκάθαρα έχουν εγκαταλείψει τα συμφέροντα της εργατικής τάξης. Όταν ο Μπιλ Κλίντον το έκανε για πρώτη φορά, θεωρήθηκε μια ιδιοφυής απόφαση, ένα είδος φωτισμένου φιλελευθερισμού για τον 21ο αιώνα. Οι Δημοκρατικοί έχουν ταυτιστεί με τους δημιουργικούς τομείς όπως η Wall Street και η Silicon Valley, με τους νικητές της κοινωνίας. Οι Clinton & Co εφεύραν την αριστερά των πλουσίων. Και το έκαναν με βάση το λαμπρό δόγμα ότι τα μέλη των εργατικών τάξεων δεν είχαν να πάνε “πουθενά αλλού”, κανέναν άλλο να ψηφίσουν. Το έργο των δεξιών λαϊκιστών είναι να προσφέρουν στους ανθρώπους αυτούς έναν άλλο χώρο για να πάνε.

Το βιβλίο εκδόθηκε στα γαλλικά με τον εύστοχο τίτλο: ‘’Γιατί οι πλούσιοι ψηφίζουν Αριστερά’’

“Το αριστερό κόμμα ταυτίζεται με τις πλούσιες περιοχές, το δεξιό με ζώνες όπου ζει μια προβληματική εργατική τάξη. Και οι Αμερικανοί θεωρούν αυτή την αναδιάταξη αναπόφευκτο φαινόμενο’’ φυσικό και μάλιστα μιλάτε για «προοδευτικότητα λιμουζίνας». Τι είναι αυτό;

Αναφέρομαι σε έναν «φιλελευθερισμό των πλουσίων». Πρόκειται για μια αριστερή πολιτική που έχασε σε μεγάλο βαθμό όλη την συμπάθειά της για την αμερικανική εργατική τάξη. Συμπαθεί πολύ  τους ατυχείς ανθρώπους που είναι πολύ μακριά. Πιστεύει βαθιά ότι οι διακρίσεις, όποιες και αν είναι, δεν είναι καλό, δεν είναι καλό, δεν είναι καλό. Αλλά απορρίπτει συνεχώς τις ανησυχίες της εργατικής τάξης εδώ, στο σπίτι της, δηλαδή στις Ηνωμένες Πολιτείες, και τις βλέπει ως αναπόφευκτα προβλήματα των αμόρφωτων. Για τον «προοδευτισμό λιμουζίνας», η παγκοσμιοποίηση είναι αναπόφευκτη, τα συνδικάτα είναι παρωχημένα, τίποτα δεν μπορεί να γίνει για τους εργαζόμενους αν δεν αποφοιτήσουν από ένα πολύ καλό πανεπιστήμιο.

*Ο Τόμας Φρανκ είναι Αμερικανός δοκιμιογράφος και δημοσιογράφος. Πολιτικές και κοινωνικές αναλύσεις του δημοσιεύονται στη Monde diplomatique και στο Harper’s. Εχει γράψει δεκάδες βιβλία, ένα από τα οποία τιτλοφορείται Pity the billionaire.

** “Αυτό που θέλει η τάξη των επαγγελματιών με πτυχία που μετράνε στην αγορά είναι μια πιο τέλεια αξιοκρατία: ένα σύστημα όπου οι ταλαντούχοι μπορούν να ανέλθουν. Όταν ξεχωρίσουν και τα λαμπρά μυαλά από κάθε φυλή και φύλο έχουν την αναγνώριση που τους πρέπει, αυτό το είδος φιλελεύθερου δεν μπορεί με τίποτε να συλλάβει άλλες αιτιάσεις κατά του συστήματος. Οι διεκδικήσεις των απλών εργαζομένων δεν τους αγγίζουν: των φυλάκων ασφαλείας, των πακετάδων γρήγορου φαγητού, των οικιακών βοηθών και των φυλάκων παιδιών – οι περισσότεροι από τους οποίους είναι γυναίκες και έγχρωμοι – χωρίς πτυχίο πανεπιστημίου.” (Απόσπασμα από το έργο)

Μετάφραση: Ευάγγελος Δ. Νιάνιος