Του Δρα Βύρωνος Ματαράγκα Καθηγητού στο Πανεπιστήμιο Μπαχτσέ-σεχίρ της Κωνσταντινούπολης
Στις 27 Νοεμβρίου 2019 υπεγράφη από την Τουρκία και την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, δηλαδή την διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση με έδρα την Τρίπολη της Λιβύης, Συμφωνία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στην Μεσόγειο.
Η Συμφωνία υπεγράφη στην Κωνσταντινούπολη. Όμως, δεν χρησιμοποιήθηκε ο όρος <Συμφωνία> (Agreement, αγγλ./ Anlaşma τουρκ.),αλλά ο όρος <Μνημόνιο> (Memorandum,αγγλ./ Muhtıra τουρκ.).
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2020 η Συμφωνία αυτή καταχωρήθηκε στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών.
Η Συμφωνία αυτή ξεκινά από την αντίληψη ότι, τα νησιά δεν έχουν δική τους υφαλοκριπίδα, ούτε δική τους Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (AOZ). Δηλαδή, βάση της Συμφωνίας αυτής αποτελεί η Τουρκική άποψη για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Εμπνευστής αυτού του συλλογισμού, ότι δηλαδή αφού τα νησιά δεν έχουν δıκή τους υφαλοκριπίδα, ούτε δική τους ΑΟΖ, οι ακτές της Τουρκίας και της Λιβύης είναι αντικείμενες, δηλαδή οι ακτές της Τουρκίας βρίσκονται απέναντι των ακτών της Λιβύης, είναι ο Ναύαρχος Τζιχάτ Γιαιτζί (Cihat Yaycı).
Στο βιβλίο του με τίτλο <Η ΛΙΒΥΗ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΘΑΛΑΣΣΗΣ ΓΕΙΤΩΝ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ>, ASAM, İstanbul, 2019,σελ.84-95, αναπτύσσει το σκεπτικό αυτής της θεωρίας του.
Ο τότε Πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα κ. Πάιατ είχε ενημερώσει την ελληνική κυβέρνηση ότι επέκειτο σύναψη συμφωνίας μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών μεταξύ των δύο χωρών στην Μεσόγειο.
Ο ανταποκριτής ενός Αθηναικού Καναλιού εδώ στην Κωνσταντινούπολη επί μέρες κάθε πρωί κούναγε στον αέρα το βιβλίο του Τζιχάτ Γιαιτζί λέγοντας <κοιτάξτε τι λέει>!
Δηλαδή, η ελληνική κυβέρνηση, και ιδιαίτερα το Υπουργείο Εξωτερικών είχαν πλήρη ενημέρωση και χωρίς την πληροφορία που τους διοχέτευσε ο τότε Αμερικανός Πρέσβυς!
Ο κοινός νους λέει ότι, ο τότε Υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδος Νίκος Δένδιας θα έπρεπε να κινηθεί προς αποτροπήν μιας δυσάρεστης κατάστασης για την Ελλάδα!
Προς ποίαν κατεύθυνση θα έπρεπε να κινηθεί;
Μα, ασφαλώς προς την κατεύθυνση της Άγκυρας!
Η αποστολή της διπλωματίας είναι να προλαβαίνει δυσάρεστες εξελίξεις για την χώρα και συγκρούσεις δυνάμενες να αποφευχθούν!
Αντ΄αυτού τι έκανε ο Νίκος Δένδιας;
Aπολύτως τίποτα!
Αφού υπεγράφη η Συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, κάλεσε τον Πρέσβυ της Λιβύης στην Αθήνα Μοχάμμεντ ελ-Μένφι και ζήτησε ενημέρωση για το περιεχόμενο της τουρκο-λιβυκής συμφωνίας εντός μιάς εβδομάδος!
Επειδή ο Πρέσβης της Λιβύης δεν ενημέρωσε τον Νίκο Δένδια εντός της ταχθείσης προθεσμίας, ο Έλλην Υπουργός Εξωτερικών κύρηξε τον Πρέσβη <ανεπιθύμητο πρόσωπο> (persona non grata), ο οποίος εκλήθη να εγκαταλείψει την χώρα εντός 72 ωρών!
Σε μία στιγμή που η Λιβύη είναι του κλώτσου και του μπάτσου βρέθηκε ένας πολιτικός με πυγμή και τόλμη να εκδιώξει τον Πρέσβυ της Λιβύης, διότι δεν πειθάρχισε στα κελεύσματα του!!!
Βέβαια,ο αποπεμπόμενος Λίβυος Πρέσβυς δήλωσε ότι, ο Έλλην Υπουργός Νίκος Δένδιας θα μπορούσε να ζητήσει ενημέρωση από τον Πρέσβυ του αντισυμβαλλόμενου κράτους που είναι η Τουρκία!
Πράγματι, θα μπορούσε ο Νίκος Δένδιας να καλέσει τον Πρέσβυ της Τουρκίας και να ζητήσει ενημέρωση για το περιεχόμενο της επίμαχης Συμφωνίας εντός της αυτής προθεσμίας! Παρερχομένης δε απράκτου της προθεσμίας, να τον κηρύξει ανεπιθύμητο πρόσωπο (persona non grata) και να του ζητήσει να εγκαταλείψει την χώρα εντός 72 ωρών!
Ασφαλώς και κάτι τέτοιο δεν έγινε!
Άλλωςτε διερωτώμαι, εάν κάποιος πολιτικός δείχνοντας πυγμή και τόλμη θα τολμούσε να εκδιώξει Πρέσβυ της Λιβύης, όταν ο Καντάφι ήταν στα χάι του!!!
Όσο δε για το Τουρκο-Λιβυκό Μνημόνιο αυτό καθεαυτό ακούστηκαν απίστευτοι ισχυρισμοί στην Ελλάδα!
Ότι το Μνημόνιο είναι ανυπόστατο, άκυρο, παράνομο, αντίθετο στο Διεθνές Δίκαιο! Ενδείκνυται να προσθέσω ότι, αυτοί οι ισχυρισμοί μόνο στην Ελλάδα ακούστηκαν! Μάλιστα, μία παρουσιάστρια Αθηναικού Καναλιού μίλησε για <διεθνώς αναγνωρισμένο διεθνές δίκαιο>!!!Μη χειρότερα!!!!!Κύριε ελέησον!!!
Ανυπόστατο σημαίνει χωρίς υπόσταση, ανύπαρκτο, που δεν υπάρχει. Αφού λοιπόν το Τουρκο-Λιβυκό Μνημόνιο είναι ανυπόστατο, δηλαδή δεν υπάρχει, πως είναι και άκυρο και παράνομο;
Aνυπόστατη είναι μία συμφωνία, που γίνεται από εντελώς αναρμόδια όργανα. Μία Συμφωνία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών, που συνάπτεται από τον Νομάρχη της Σμύρνης και τον Δήμαρχο της Βεγγάζης ή από τον Μέγα Μουφτή της Λιβύης και τον Επικεφαλής της Διευθύνσεως Θρησκευτικών Υποθέσεων της Τουρκίας είναι ανυπόστατη. Δεν έχει υπόσταση! Δεν υπάρχει!
Καθίσταται φανερό ότι, αυτή δεν είναι η περίπτωση του Τουρκο-Λιβυκού Μνημονίου,το οποίο υπάρχει,υφίσταται!
Μία διακρατική συμφωνία είναι άκυρη, όταν ένεκα νομικού κωλύματος, δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.
Σύμφωνα με την Σύμβαση της Βιέννης του 1969 για το Δίκαιο των Συνθηκών,η οποία κωδικοποίησε το προισχύον διεθνές εθιμικό δίκαιο,και τέθηκε σε ισχύ στις 27 Ιανουαρίου 1980, οι λόγοι ακυρότητας είναι η πλάνη, η απάτη, η απειλή( άρθρα 48,49,51,52) και η αντίθεση σε κανόνα του αναγκαστικού διεθνούς δικαίου γνωστού ως jus cogens (άρθρο 53).
Πρόκειται για κανόνες του δικαίου, που είναι αποδεκτοί από το σύνολο της διεθνούς κοινωνίας, όπως η απαγόρευση της γενοκτονίας, του δουλεμπορίου,της πειρατίας, των βασανιστηρίων, της χρήσης βίας κατά παράβαση του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ.
Καθίσταται πρόδηλον ότι, η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 δεν συμπεριλαμβάνεται μεταξύ των κανόνων του jus cogens.
Επομένως, η αντίθεση του Τουρκο-Λιβυκού Μνημονίου στον κανόνα της εν λόγω Συμβάσεως, που ορίζει ότι τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, δεν επιφέρει την ακυρότητα του!
Ως εκ τούτου το Μνημόνιο είναι υπαρκτό, δηλαδή υπάρχει, υφίσταται, και έγκυρο!
Προσβάλλει ή θίγει δικαιώματα τρίτου κράτους, δηλαδή της Ελλάδος, ενδεχομένως και της Αιγύπτου!
Αυτή είναι η ορθή περιγραφή της καταστάσεως!
Για την ισχύ μιάς διακρατικής συμφωνίας δεν απαιτείται διεθνής αναγνώριση!
Αφού η διακρατική συμφωνία υπογραφεί αρμοδίως και κυρωθεί σύμφωνα με τους εσωτερικούς συνταγματικούς κανόνες των συμβαλλομένων κρατών, δεσμεύει τα συμβαλλόμενα κράτη και παράγει έννομα αποτελέσματα!
Το γεγονός ότι τρίτα κράτη δεν εγκρίνουν τα παραγόμενα από την διακρατική συμφωνία έννομα αποτελέσματα, είναι ένα πραγματικό γεγονός, το οποίο ουδόλως επιδρά επί της εγκυρότητας της διακρατικής συμφωνίας.
Συγκεκριμένα,το γεγονός ότι η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν,τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Κύπρος και η Ευρωπαική Ένωση απορρίπτουν και καταδικάζουν το Τουρκο-Λιβυκό Μνημόνιο είναι έκφραση μιάς σοβαρής πολιτικής αποδοκιμασίας, που δεν συνεπάγεται όμως την ακυρότητα του εν λόγω Μνημονίου!
*Οι απόψεις που διατυπώνονται στο άρθρο εκφράζουν τον συντάκτη του
