του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.Πληροφορήθηκα σήμερα για τη συμφωνία Ελλάδας και Βουλγαρίας που προβλέπει την παράδοση στη Βουλγαρία των λειψάνων που έχουν αποδοθεί στον τσάρο Σαμουήλ. Η πρώτη μου σκέψη, όμως, δεν ήταν για τον Σαμουήλ, αλλά για τον Ιωάννη Βελισσαρίου και τους Έλληνες αξιωματικούς και στρατιώτες που εξακολουθούν να βρίσκονται στη βουλγαρική γη, εκεί όπου έπεσαν πολεμώντας το 1913.
Δεν πρόκειται για συμψηφισμό νεκρών ούτε για «ανταλλαγή» λειψάνων, γιατί η μνήμη των νεκρών δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο διπλωματικού παζαριού. Όταν όμως Ελλάδα και Βουλγαρία ανοίγουν ξανά ένα ζήτημα που αφορά λείψανα και ιστορική μνήμη, είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς γιατί δεν ανοίγει ταυτόχρονα και η δική μας, παλαιότερη εκκρεμότητα.
Ο Ταγματάρχης Ιωάννης Βελισσαρίου έπεσε στις 13 Ιουλίου 1913, στο ύψωμα 1378, στη μάχη της Κρέσνας, μαζί με Έλληνες αξιωματικούς και στρατιώτες. Ο χώρος ταφής τους έχει εντοπιστεί στη σημερινή Βουλγαρία και, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν κατατεθεί στη Βουλή, πρόκειται για ένα χέρσο σημείο έξω από κοιμητήριο, χωρίς οργανωμένη μορφή στρατιωτικού τάφου.
Κάπου εδώ τίθεται το ουσιαστικό ζήτημα, γιατί η Ελλάδα δεν μπορεί να επικαλεστεί άγνοια. Το ΓΕΕΘΑ είχε εντοπίσει τον χώρο και είχε ζητήσει από τις βουλγαρικές αρχές άδεια για την εκταφή και τη μεταφορά των λειψάνων στην Ελλάδα, ενώ το Υπουργείο Εξωτερικών, σε επίσημες απαντήσεις του το 2021 και το 2023, επιβεβαίωσε ότι το ζήτημα ήταν γνωστό και εξακολουθούσε να τίθεται στο πλαίσιο των ελληνοβουλγαρικών σχέσεων.
Κι όμως, ύστερα από 113 χρόνια, οι νεκροί μας παραμένουν εκεί.
Ένας Βούλγαρος ηγεμόνας, νεκρός εδώ και περισσότερο από χίλια χρόνια, επιστρέφει στην πατρίδα του, ενώ ένας Έλληνας αξιωματικός, νεκρός από το 1913, παραμένει ακόμη στο σημείο όπου έπεσε, μαζί με τους άνδρες του. Η σύγκριση δεν γίνεται για να μειώσει τη σημασία της επιστροφής του Σαμουήλ, αλλά για να αναδείξει μια δική μας εκκρεμότητα που δεν δικαιολογείται να παραμένει χωρίς λύση.
Αφού Αθήνα και Σόφια κάθισαν ξανά στο ίδιο τραπέζι για λείψανα και ιστορική μνήμη, είναι εύλογο να γνωρίζουμε αν στο ίδιο τραπέζι τέθηκε και το ζήτημα του Βελισσαρίου και των υπόλοιπων Ελλήνων πεσόντων. Αν τέθηκε, ποια ήταν η απάντηση της βουλγαρικής πλευράς και ποια είναι σήμερα η θέση της ελληνικής κυβέρνησης για την ολοκλήρωση του επαναπατρισμού τους.
Δεν ζητούν τιμές, τελετές και παράσημα. Ζητούν το αυτονόητο που οφείλει μια πατρίδα στους νεκρούς της: να επιστρέψουν στη γη τους.
Ο Σαμουήλ επιστρέφει στη Βουλγαρία και αυτό είναι δικαίωμα που κάθε λαός οφείλει να αναγνωρίζει στον άλλον. Ο Ταγματάρχης Βελισσαρίου, όμως, και μαζί του οι Έλληνες που έπεσαν το 1913, εξακολουθούν να περιμένουν στη γη όπου πολέμησαν και πέθαναν.
Και ύστερα από 113 χρόνια, η δύσκολη ερώτηση δεν είναι μόνο γιατί δεν έχουν ακόμη επιστρέψει. Είναι γιατί, ενώ η Ελλάδα γνωρίζει πού βρίσκονται και έχει ζητήσει επίσημα τον επαναπατρισμό τους, δεν έχει καταφέρει ακόμη να τους πάρει πίσω.
Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης
Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.
