Αχιλλέας Ταουξής: Ο ουρανός δεν είναι γκρίζος

του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.

Την Τρίτη 17 Νοεμβρίου, ανάμεσα στη Λέσβο και τη Χίο, ελληνικά και τουρκικά μαχητικά έφτασαν σε εμπλοκή. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΓΕΕΘΑ, καταγράφηκαν δέκα παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου από τέσσερα F-16 και πέντε UAV, με δύο από τα μαχητικά οπλισμένα. Πέντε ημέρες νωρίτερα, στις 12 Νοεμβρίου, στο βορειοανατολικό Αιγαίο είχαν καταγραφεί άλλες επτά παραβιάσεις και μία εμπλοκή, με παρουσία δύο οπλισμένων F-16.

Στο ενδιάμεσο μεσολάβησε μια επίσκεψη. Από τις 9 έως τις 11 Νοεμβρίου, τουρκική αντιπροσωπεία της Πολεμικής Αεροπορίας φιλοξενήθηκε στην 115 Πτέρυγα Μάχης στη Σούδα, στο πλαίσιο των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ)! Η εικόνα που δημιουργείται αυτόματα έχει τη δική της αντίφαση. Στη μία πλευρά του Αιγαίου φιλοξενούμε αξιωματικούς της τουρκικής αεροπορίας και στην άλλη αναχαιτίζουμε οπλισμένα τουρκικά μαχητικά.

Η υπηρεσία Σαράντα τριών χρόνων στις ΕΔ σε μαθαίνει ότι τα σύνορα δεν είναι γραμμές σε έναν χάρτη που μετακινούνται ανάλογα με τις πολιτικές διαθέσεις, αλλά όρια κυριαρχίας και η προστασία τους αποτελεί ευθύνη του κράτους. Όταν η αμφισβήτηση επαναλαμβάνεται χωρίς ουσιαστική μεταβολή της αντιμετώπισής της, παύει να είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό. Δημιουργεί συνήθεια, καλλιεργεί προσδοκίες και σταδιακά επιχειρεί να μετατρέψει την εξαίρεση σε κανόνα.

Το γκριζάρισμα του Αιγαίου έχει και μια βαθύτερη διάσταση, που αφορά τη νατοϊκή παρουσία και τον τρόπο με τον οποίο η Συμμαχία αντιμετωπίζει τις ελληνοτουρκικές διαφορές. Το 1980, όταν η Ελλάδα επέστρεψε στη στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ, το ζήτημα της διοίκησης και του επιχειρησιακού ελέγχου στο Αιγαίο δεν επιλύθηκε με τρόπο που να αποκαθιστά την προ του 1974 κατάσταση. Η επιστροφή έγινε με τη λεγόμενη φόρμουλα Ρότζερς, μια ρύθμιση που επετρεψε την επανένταξη της χώρας, χωρίς όμως να ”επιλυθεί” το ”ζήτημα” της ελληνικής διοίκησης στο Αιγαίο.

Η πολιτική αποφυγής εμπλοκής της Συμμαχίας στις ελληνοτουρκικές διαφορές έχει συνδεθεί ιστορικά με το λεγόμενο Δόγμα Λουνς. Η πρακτική αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία όταν μεταφέρεται στον σχεδιασμό ασκήσεων και στις επιχειρησιακές δραστηριότητες. Όταν περιοχές αποφεύγονται για να μη δημιουργηθούν αντιδράσεις από την Άγκυρα, η πολιτική ουδετερότητα μπορεί στην πράξη να λειτουργήσει εις βάρος εκείνου που επιδιώκει να διατηρήσει το υφιστάμενο καθεστώς. Η Ελλάδα δεν μπορεί να θεωρεί αυτονόητο ότι οι σύμμαχοι θα υπερασπιστούν θέσεις τις οποίες η ίδια δεν φροντίζει να υποστηρίζει με συνέπεια.

Η Τουρκία, πάντως, γνωρίζει πολύ καλά πώς αντιμετωπίζει η ίδια το ζήτημα του εναέριου χώρου. Στις 24 Νοεμβρίου 2015 κατέρριψε ρωσικό Su-24 κοντά στα σύνορα με τη Συρία. Η τουρκική εκδοχή ήταν ότι το αεροσκάφος είχε εισέλθει στον τουρκικό εναέριο χώρο για 17 δευτερόλεπτα, σε βάθος περίπου 2,2 χιλιομέτρων, παρά τις δέκα προειδοποιήσεις μέσα σε πέντε λεπτά. Η Ρωσία αρνήθηκε ότι υπήρξε παραβίαση. Η Άγκυρα, όμως, επέλεξε να εφαρμόσει τη δική της αντίληψη περί προστασίας του εναέριου χώρου της, αναλαμβάνοντας και τις διεθνείς συνέπειες της απόφασής της.

Για την Ελλάδα η σύγκριση δεν μπορεί να είναι μηχανική. Η οπλοφορία ενός αεροσκάφους δεν συνιστά από μόνη της αυτόματη άδεια κατάρριψης. Όταν όμως ένα οπλισμένο στρατιωτικό αεροσκάφος εισέρχεται χωρίς άδεια στον εθνικό εναέριο χώρο, αγνοεί τις προειδοποιήσεις και η συμπεριφορά του δημιουργεί επικείμενη απειλή, η κατάρριψη μπορεί να αποτελέσει νόμιμο μέσο αυτοάμυνας, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις αναγκαιότητας και αναλογικότητας. Η ιδιότητα του συμμάχου δεν παρέχει ασυλία ούτε αναστέλλει το δικαίωμα της χώρας να προστατεύσει την κυριαρχία της.

Θα ανεχόμασταν μια οπλισμένη διμοιρία Τούρκων στρατιωτών να περάσει τα σύνορα και να εισβάλει στον Έβρο; Θα αντιμετωπίζαμε την παρουσία της ως ένα ακόμη επεισόδιο που θα λυνόταν με αναχαιτίσεις και διαβήματα; Ασφαλώς όχι. Τότε ποια είναι η διαφορά όταν η παραβίαση γίνεται από τον αέρα; Ποια είναι η διαφορά όταν επιχειρείται από τη θάλασσα; Καμία απολύτως ως προς την αρχή της εθνικής κυριαρχίας. Το έδαφος, η θάλασσα και ο αέρας δεν αποτελούν διαφορετικές κατηγορίες εθνικής κυριαρχίας. Η προστασία της δεν μπορεί να εξαρτάται από το μέσο με το οποίο αμφισβητείται.

Η Ελλάδα οφείλει να διαμορφώσει σαφή και γνωστή πολιτική αντιμετώπισης τέτοιων περιστατικών. Να ενημερώσει το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο, τον ΟΗΕ και τους διεθνείς οργανισμούς για τις θέσεις και τις ενέργειές της. Να καταστήσει σαφές ότι η επανάληψη μιας παραβίασης δεν δημιουργεί δικαίωμα, ούτε μπορεί να παράγει τετελεσμένο. Οι κανόνες εμπλοκής πρέπει να είναι συγκεκριμένοι, επιχειρησιακά εφαρμόσιμοι και απολύτως συμβατοί με το διεθνές δίκαιο. Η αποτροπή προϋποθέτει ότι ο άλλος γνωρίζει πως υπάρχει όριο και ότι η υπέρβασή του έχει συνέπειες, που φθάνουν και στην κατάρριψη του εισβολέα.

Ο διάλογος με την Τουρκία μπορεί να συνεχίζεται εφόσον τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης έχουν τη θέση τους, και εφόσον υπηρετούν τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκαν. Δεν μπορούν όμως να υποκαθιστούν την προστασία της κυριαρχίας ούτε να μετατρέπονται σε άλλοθι για την αποδοχή μιας κατάστασης που επαναλαμβάνεται εις βάρος μας. Η εμπιστοσύνη δεν οικοδομείται όταν ο ένας φιλοξενεί και ο άλλος αμφισβητεί.

Στις 4 Νοεμβρίου εγκαινιάστηκε η ανάπλαση της βόρειας όψης του κεντρικού κτιρίου του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με δωρεά της Τράπεζας Πειραιώς. Η πρόσοψη του υπουργείου είναι πλέον ανανεωμένη και περιποιημένη. Μακάρι την ίδια φροντίδα να δείχναμε και για την ουσία της εθνικής μας άμυνας.

Γιατί η εθνική πρόσοψη δεν βρίσκεται στους τοίχους ενός υπουργείου. Βρίσκεται στην αξιοπιστία της χώρας, στην αποφασιστικότητα της πολιτικής ηγεσίας και στην εμπιστοσύνη εκείνων που φυλάνε καθημερινά τα σύνορά της.

Ο ουρανός του Αιγαίου δεν έχει γκρίζες ζώνες. Γκρίζες μπορεί να είναι οι πολιτικές αποφάσεις. Και αυτές κάποτε πρέπει να τελειώσουν.

Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης

Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.

Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.

spot_img

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Διαβάστε ακόμα

Stay Connected

2,900ΥποστηρικτέςΚάντε Like
2,767ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
51,200ΣυνδρομητέςΓίνετε συνδρομητής

Τελευταία Άρθρα