Η μετονομασία της USPACOM σηματοδοτεί μια νέα στρατηγική, μαζί με την άνοδο του «Squad» — των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας, της Αυστραλίας και των Φιλιππίνων — με στόχο τον περιορισμό της ισχύος της Κίνας.
Ανάλυση | Ασία-Ειρηνικός
Sarang Shidore
7 Ιουλίου 2026
Στις 16 Ιουνίου, το Πεντάγωνο ανακοίνωσε ότι η Διοίκηση Ινδο-Ειρηνικού των ΗΠΑ, η USINDOPACOM, θα επέστρεφε στο όνομα που είχε το 1947: Διοίκηση Ειρηνικού των ΗΠΑ, δηλαδή USPACOM.
Αμερικανοί αξιωματούχοι το χαρακτήρισαν αποκατάσταση των «βαθιών ιστορικών ριζών» της διοίκησης και επέμειναν ότι η περιοχή ευθύνης της, η οποία εκτείνεται από τη δυτική ακτή των ΗΠΑ μέχρι το δυτικό θαλάσσιο όριο της Ινδίας, θα παραμείνει «ακριβώς η ίδια». Δεδομένου ότι το όνομα PACOM ήταν το όνομα της διοίκησης κατά τη διάρκεια των ψυχροπολεμικών αντιπαραθέσεων με την Κίνα και τη Σοβιετική Ένωση, η επιστροφή στο παλαιότερο όνομα μοιάζει να είναι ακόμη μία από εκείνες τις νοσταλγίες του Trump 2.0: μια ευχάριστη επίκληση των παλιών δόξων της Αμερικής.
Όμως εδώ υπάρχουν πολύ περισσότερα απ’ όσα φαίνονται με την πρώτη ματιά. Στην πράξη, η μετονομασία αποτελεί ακόμη ένα σήμα στρατηγικού αναπροσανατολισμού των ΗΠΑ στην Ασία, ο οποίος διατυπώθηκε στη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας της κυβέρνησης τον Νοέμβριο του 2025. Ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση ήταν η υποβάθμιση του σχήματος Quad —στο οποίο συμμετέχουν οι ΗΠΑ, η Ινδία, η Ιαπωνία και η Αυστραλία— από επίπεδο ηγετών σε επίπεδο υπουργών Εξωτερικών. Ένα άλλο στοιχείο είναι η ταχεία υποχώρηση της χρήσης του όρου «Ινδο-Ειρηνικός» στον αμερικανικό λόγο. Ο υπουργός Άμυνας Pete Hegseth, για παράδειγμα, απέφυγε εντελώς τον όρο στην πρόσφατη ομιλία του στο Shangri-La Dialogue στη Σιγκαπούρη, χρησιμοποιώντας αντ’ αυτού τον όρο «Ειρηνικός».
Αν διαβαστούν μαζί, όλα αυτά αφηγούνται μια συνεπή ιστορία: η Ουάσιγκτον έχει μετατοπίσει τη στρατηγική ασφαλείας της απέναντι στην Κίνα σε σχέση με την κυβέρνηση Μπάιντεν και την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, οι οποίες ακολουθούσαν ένα όραμα βασισμένο σε συνασπισμούς, με ευρεία γεωγραφική εμβέλεια και πολυδιάστατες συνεργασίες στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία. Στη θέση αυτής της προσέγγισης, οι Ηνωμένες Πολιτείες επικεντρώνονται τώρα σε μια στενότερη, πιο στρατιωτικοποιημένη γραμμή άμυνας: συγκεκριμένα στην Πρώτη Νησιωτική Αλυσίδα, η οποία εκτείνεται από την Ιαπωνία μέχρι τις Φιλιππίνες.
Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας δηλώνει ξεκάθαρα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να «αποτρέψουν τους αντιπάλους και να προστατεύσουν την Πρώτη Νησιωτική Αλυσίδα». Δεν πρόκειται πλέον για μια στρατηγική που στοχεύει στο ευρύτερο δυνατό μπλοκ ευθυγραμμισμένο με τις ΗΠΑ, με πολυμερή σχήματα όπως το Quad και το Indo-Pacific Economic Framework της εποχής Μπάιντεν. Είναι αποτροπή βασισμένη στην άρνηση πρόσβασης, οργανωμένη γύρω από μια συμπυκνωμένη και περιορισμένη γεωγραφία. Η Ινδία και μεγάλο μέρος της Νοτιοανατολικής Ασίας βρίσκονται εκτός αυτής της γεωγραφίας.
Περιέργως, η Ταϊβάν, αν και βρίσκεται στην Πρώτη Νησιωτική Αλυσίδα, επίσης υποβαθμίζεται από την Ουάσιγκτον. Απουσίαζε εντελώς από την πρόσφατη ομιλία του Hegseth στο Shangri-La Dialogue στη Σιγκαπούρη. Η ευελιξία στο ζήτημα της Ταϊβάν —πιθανώς υποπροϊόν μιας διστακτικής προσπάθειας του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και του προέδρου της Κίνας Σι Τζινπίνγκ να χαράξουν σφαίρες επιρροής— αντισταθμίζεται από την ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στη συνεργασία και στην εξάρτηση από την Ιαπωνία, τις Φιλιππίνες και, σε σημαντικό βαθμό, την Αυστραλία.
Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας συνδυάζει αυτή τη γεωγραφική στένωση με ρητή μετατόπιση βαρών προς τους συμμάχους και με προτεραιότητα στην πρόσβαση. Οι «διπλωματικές προσπάθειες» της Ουάσιγκτον, όπως αναφέρει η στρατηγική, θα επικεντρωθούν στο να πιέσουν τους συμμάχους και εταίρους της Πρώτης Νησιωτικής Αλυσίδας να επιτρέψουν στον αμερικανικό στρατό μεγαλύτερη πρόσβαση στα λιμάνια τους και σε άλλες εγκαταστάσεις, να δαπανήσουν περισσότερα για τη δική τους άμυνα και, το σημαντικότερο, να επενδύσουν σε δυνατότητες που αποσκοπούν στην αποτροπή επιθετικότητας.
Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι το Τόκιο και η Μανίλα δεν είναι πλέον απλώς εταίροι σε ένα αφηρημένο όραμα περί «ελεύθερου και ανοικτού» Ινδο-Ειρηνικού. Είναι πλέον η προωθημένη υποδομή της αποτροπής υπό αμερικανική ηγεσία. Η τοποθέτηση πυραυλικών συστημάτων Typhon στους νομούς Καγκοσίμα και Γιαμαγκούτσι της Ιαπωνίας και στην επαρχία Ζαμπάλες των Φιλιππίνων, καθώς και συστοιχιών αντιπλοϊκών πυραύλων NMESIS στην Οκινάουα, στις Μπατάνες και στη Λουζόν, αποτελεί τη φυσική έκφραση αυτού του δόγματος.
Καθώς το Quad χάνει την αίγλη του, το «Squad» ανεβαίνει. Το Squad —που αποτελείται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιαπωνία, την Αυστραλία και τις Φιλιππίνες— δημιουργήθηκε το 2023. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, διαμορφώνεται ως ένας ισχυρότερος διάδοχος. Σε αντίθεση με το Quad, και τα τέσσερα μέλη του Squad είναι σύμμαχοι βάσει συνθήκης, όλα είναι ξεκάθαρα ως προς τον αμυντικό του ρόλο, και όλα βρίσκονται σε καλύτερη θέση γύρω από τη γεωγραφία που έχει πραγματική στρατιωτική σημασία.
Η μετονομασία σε USPACOM κάνει ρητό αυτό που η άνοδος του Squad είχε ήδη σηματοδοτήσει ανεπίσημα. Όπως έχω γράψει και στο παρελθόν, η Μανίλα αντικαθιστά το Νέο Δελχί στους υπολογισμούς ασφαλείας της Ουάσιγκτον. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή οι Φιλιππίνες μπορούν ποτέ να συγκριθούν με το πολύ μεγαλύτερο μέγεθος και τη βιομηχανική ικανότητα της Ινδίας, αλλά επειδή η Μανίλα είναι βαθιά ενσωματωμένος σύμμαχος των ΗΠΑ και, το σημαντικότερο, βρίσκεται ακριβώς στην καρδιά της Πρώτης Νησιωτικής Αλυσίδας.
Το σαφές θύμα αυτής της μετατόπισης είναι το «Ινδο» στον όρο «Ινδο-Ειρηνικός», δηλαδή η θέση της Ινδίας ως στρατηγικού κεντρικού πυλώνα. Ακόμη κι ενώ ο ρόλος της Ινδίας έχει μειωθεί στις αμερικανικές προτεραιότητες, η Ουάσιγκτον φαίνεται να αναλαμβάνει μεγαλύτερο περιφερειακό ρόλο στη Νότια Ασία.
Η αγκαλιά της Ινδίας ως βασικού αναχώματος της αμερικανικής στρατηγικής απέναντι στην Κίνα έχει βαθιές ρίζες, που φτάνουν πίσω στην τολμηρή πρόταση της κυβέρνησης Τζορτζ Μπους το 2005 για πυρηνική συμφωνία με το Νέο Δελχί, η οποία ολοκληρώθηκε το 2008. Με κάθε επόμενη προεδρία, αυτή η προσέγγιση γινόταν όλο και βαθύτερη. Όμως ήταν ο Τραμπ, στην πρώτη του θητεία, που έκανε το πλήρες άλμα προς την ανάσχεση του Πεκίνου: με τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του 2017, η οποία χαρακτήρισε την Κίνα «αναθεωρητικό κράτος», με την αναβίωση του τότε αδρανούς Quad, και με την υπογραφή βασικών συμφωνιών στρατιωτικής διαλειτουργικότητας με το Νέο Δελχί.
Η μετονομασία του 2018 σε USINDOPACOM είχε ως στόχο να ενώσει τον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό σε έναν ενιαίο χώρο αντιπαράθεσης, με το Νέο Δελχί να παρουσιάζεται ως ένας από τους βασικούς πυλώνες μιας περιφερειακής τάξης που θα περιόριζε την Κίνα.
Υπήρχε, όμως, πάντα μια ένταση ανάμεσα στην προβολή της Ινδίας ως πυλώνα της στρατηγικής ασφαλείας και στη δική της απροθυμία να κινηθεί πέρα από τον Ινδικό Ωκεανό. Απειλούμενη από έναν επικίνδυνο άξονα του κινεζικού κράτους και του πακιστανικού στρατού στα βόρεια και δυτικά χερσαία σύνορά της, η Ινδία βλέπει τη Νότια Σινική Θάλασσα και την Ανατολική Σινική Θάλασσα ως θέατρα εκτός της άμεσης περιοχής της.
Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του 2025, χαρακτηριστικά, αφιερώνει ελάχιστη προσοχή στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία. Ούτε η Ένωση Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας, δηλαδή η ASEAN, ούτε το AUKUS —η αμυντική διευθέτηση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Αυστραλίας και Ηνωμένου Βασιλείου, που ανακοινώθηκε το 2021— ούτε τα νησιά του Ειρηνικού αναφέρονται στο έγγραφο, την ίδια στιγμή που υπάρχει εκτενής αναφορά στην Πρώτη Νησιωτική Αλυσίδα. Η αφαίρεση του «Ινδο» από το όνομα της διοίκησης απλώς παγιώνει τη νέα ιεραρχία προτεραιοτήτων.
Τίποτε από αυτά δεν σημαίνει ότι η ευρύτερη έννοια του «Ινδο-Ειρηνικού» θα εξαφανιστεί πλήρως από το ασιατικό θέατρο. Η Ιαπωνία, της οποίας ο τότε ηγέτης Σίνζο Άμπε διατύπωσε την έννοια το 2007, θα συνεχίσει να την προωθεί ανεξάρτητα, με ή χωρίς την Ουάσιγκτον. Όμως το θεσμικό κέντρο βάρους έχει μετακινηθεί.
Εκεί όπου η ρητορική του Ινδο-Ειρηνικού, με το Quad ως θεσμική της έκφραση, υπέφερε από κρίση ταυτότητας ανάμεσα στους στόχους ασφάλειας και δημόσιων αγαθών, και άπλωνε ένα ευρύ δίχτυ σε όλη την περιοχή, το δόγμα της Πρώτης Νησιωτικής Αλυσίδας είναι πιο συγκεντρωμένο, πιο συναλλακτικό και πιο στρατιωτικοκεντρικό.
Εκεί όπου το Quad προσπάθησε —και σε μεγάλο βαθμό απέτυχε— να προσφέρει εμβόλια και υποδομές ως λέσχη παροχής δημόσιων αγαθών, η νέα αρχιτεκτονική που διαμορφώνεται γύρω από το Squad ασχολείται σχεδόν αποκλειστικά με πρόσβαση, πυραύλους, δικαιώματα βάσεων και λογική επιμερισμού βαρών.
Έτσι, η ανάσταση της USPACOM αποτελεί τη συμβολική κορωνίδα της νέας αμερικανικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Η Πρώτη Νησιωτική Αλυσίδα, και όχι ο ευρύτερος Ινδο-Ειρηνικός, είναι πλέον το σημείο όπου κατοικεί η αμερικανική υψηλή στρατηγική στην Ασία.
Ο Sarang Shidore είναι διευθυντής του Προγράμματος Global South στο Quincy Institute και υπήρξε μέλος του έκτακτου διδακτικού προσωπικού στο George Washington University. Έχει δημοσιεύσει, μεταξύ άλλων, στα Foreign Affairs, Foreign Policy και The New York Times.
Προηγουμένως, ο Sarang ήταν διευθυντής σπουδών στο Quincy Institute, ανώτερος ερευνητής στο University of Texas at Austin και ανώτερος παγκόσμιος αναλυτής στην εταιρεία γεωπολιτικού ρίσκου Stratfor Inc.
