Αχιλλέας Ταουξής
Υποστράτηγος ε.α
Μια φράση που δεν ξεχνιέται!
Το 1975, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, καταθέτοντας την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στην τότε ΕΟΚ, χρησιμοποίησε μια φράση που έμεινε στην ιστορία: «η Ελλάς ανήκει εις την Δύσιν».
Η φράση ακούγεται σαν στρατηγική επιλογή. Στην πραγματικότητα, όμως, κρύβει κάτι πολύ πιο σημαντικό — και πιο προβληματικό.
Η ερώτηση που μου δημιουργείται αυτόματα στο μυαλό είναι απλή: όταν μια χώρα νιώθει την ανάγκη να δηλώσει σε ποιον «ανήκει», τι λέει αυτό για το πόσο σιγουριά έχει στον εαυτό της; Γιατί πρέπει να ανήκει σε άλλους και όχι στον ίδιο της τον εαυτό;
Δεν είναι κακό να έχεις συμμάχους. To γεγονός ότι μια μικρή χώρα αναζητά συμμάχους δεν είναι αδυναμία και είναι λογικό. Η Φινλανδία, η Νορβηγία, το Ισραήλ — όλες μικρές ή μεσαίες χώρες με ισχυρούς γείτονες — έχουν στενές συμμαχίες και κανείς δεν λέει ότι δεν έχουν δική τους εθνική ταυτότητα ή βούληση.
Το πρόβλημα δεν είναι η συμμαχία καθαυτή. Το πρόβλημα είναι όταν η συμμαχία γίνεται υποκατάστατο στρατηγικής σκέψης, αντί να είναι εργαλείο της. Επισης αυτή η δήλωση φανερώνει ότι μια ρητορική κορύφωση ενός ατόμου, στην περίπτωση μας Πρωθυπουργού, υποκαθιστά την ανύπαρκτη έως τώρα εθνική ” μεγάλη στρατηγική” (national grand straregy) και δείχνει με τον πιο επίσημο τρόπο την έλλειψη θεσμών..
Ποια η διαφορά εργαλείου και υποκατάστατου;
Μια χώρα με στρατηγική σκέψη λέει: «Έχουμε αυτούς τους εθνικούς στόχους, αυτές τις απειλές, αυτά τα μέσα — και οι σύμμαχοί μας μας βοηθούν να τα πετύχουμε».
Μια χώρα χωρίς στρατηγική σκέψη λέει απλώς: «Ανήκουμε σε αυτό το στρατόπεδο» — και σταματά εκεί, σαν η δήλωση προσανατολισμού να είναι αρκετή απάντηση σε κάθε ερώτημα ασφαλείας.
Η Τουρκία είναι διδακτικό παράδειγμα αντίθεσης. Παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ, συσσωρεύει διοικήσεις και θέσεις μέσα στη συμμαχία — αλλά παράλληλα έχει αναπτύξει το δικό της αυτόνομο δόγμα, τη «Γαλάζια Πατρίδα», με δικούς της στόχους και δική της ερμηνεία του διεθνούς δικαίου στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Χρησιμοποιεί τη συμμαχία, δεν την αντικαθιστά με αυτή.
Η Ελλάδα, αντίθετα, έχει ιστορικά την τάση να μετατρέπει την επιλογή στρατοπέδου σε αυτοσκοπό. Από το «Αγγλικό» και το «Γαλλικό» κόμμα τον 19ο αιώνα, μέχρι τον Εθνικό Διχασμό του 1915-17 (Βενιζελικοί εναντίον Βασιλικών, με φόντο ποιον σύμμαχο θα ακολουθούσε η χώρα), μέχρι τη μεταπολεμική εξάρτηση από τις ΗΠΑ. Σε κάθε περίπτωση, η μεγάλη ερώτηση δεν ήταν «τι θέλουμε εμείς ως χώρα» αλλά «σε ποιον θα προσκολληθούμε».
Γιατί συμβαίνει αυτό: το κενό θεσμών
Εδώ είναι το κρίσιμο σημείο. Αυτή η νοοτροπία δεν είναι τυχαία — έχει μια πολύ συγκεκριμένη αιτία: η Ελλάδα δεν διαθέτει, ουσιαστικά ποτέ δεν διέθετε, έναν λειτουργικό μηχανισμό παραγωγής εθνικής στρατηγικής.
Υπάρχει βέβαια στα χαρτιά το ΚΥΣΕΑ (Κυβερνητικό Συμβούλιο Εξωτερικών και Άμυνας) και έχει συζητηθεί κατά καιρούς η ιδέα ενός Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας (ΣΕΑ), κατά το πρότυπο αντίστοιχων θεσμών σε άλλες χώρες. Στην πράξη, όμως, αυτοί οι θεσμοί είτε δεν λειτουργούν συστηματικά είτε λειτουργούν ως τυπική επικύρωση αποφάσεων που έχουν ήδη ληφθεί αλλού — συνήθως στο γραφείο ενός πρωθυπουργού ή ενός στενού συμβούλου.
Όταν δεν υπάρχει θεσμός που να παράγει συνεχή, τεκμηριωμένη, συλλογική στρατηγική σκέψη, το κενό γεμίζει με κάτι πιο εύκολο: μια απλή δήλωση προσανατολισμού. «Ανήκομεν στη Δύση» δεν είναι στρατηγική. Είναι αυτό που μένει όταν δεν υπάρχει στρατηγική.
Ως σύγχρονο παράδειγμα επιμένω στη φάρσα Ντόκου, που θα έπρεπε να αφυπνίσει πολλούς και όμς πέρασε στα ψιλά, όπως και κάθε σοβαρό θέμα στη χώρα μας εδω και δεκαετίες τουλάχιστον…
Οπως είναι γνωστό ο σύμβουλος εθνικής ασφαλείας Θάνος Ντόκος, ο οποίος δέχτηκε τηλεφώνημα από φαρσέρ, που παρίστανε ξένο αξιωματούχο — και συνομίλησε μαζί του σαν να ήταν πραγματικό, χωρίς καμία διαδικασία επαλήθευσης.
Δεν είναι απλώς ένα ατύχημα ή μια στιγμή απροσεξίας ενός ανθρώπου. Είναι το ίδιο ακριβώς πρόβλημα σε μικρογραφία: η απόφαση ή αν θέλουμε η διαχείριση μιας ευαίσθητης επικοινωνίας εθνικής ασφαλείας, βρίσκεται στα χέρια ενός και μόνο προσώπου, χωρίς θεσμικό δίχτυ ασφαλείας, χωρίς πρωτόκολλο επαλήθευσης, χωρίς συλλογική διαδικασία. Το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας δεν είναι μόνο θεσμική παράλειψη, αλλά η απουσία του αποτελεί την απουσία ενός μηχανισμού που θα μετέτρεπε την στρατηγική σκέψη από ατομική/ ρητορική πράξη σε θεσμική λειτουργία.
Το 1975 ήταν ένας πρωθυπουργός που «αποφάσιζε» προσωπικά τον γεωπολιτικό προσανατολισμό της χώρας με μια φράση. Το 2026 είναι ένας αξιωματούχος, που διαχειρίζεται μια κρίση αυτοσχεδιάζοντας, επειδή δεν υπάρχει θεσμός πίσω του. Η κλίμακα άλλαξε. Η νοοτροπία, όχι.
Η άκρατη πολιτικοποίηση των πάντων εξηγεί το κενό των θεσμών, επειδή εξυπηρετεί βραχυπρόθεσμα όλες τις πλευρές του πολιτικού φάσματος, να κρατούν την εθνική ασφάλεια προσωποπαγή αντί θεσμική.
Η εθνική ασφάλεια στην Ελλάδα δεν αντιμετωπίζεται ποτέ σαν υπερκομματικό ζήτημα αλλά ως θέμα κομματικής αντιπαράθεσης.
Σε χώρες όπου λειτουργεί πραγματικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, η λογική του θεσμού είναι ότι η κυβέρνηση και η αντιπολίτευση μοιράζονται μια κοινή, σταθερή εικόνα των απειλών και των εθνικών στόχων, ανεξαρτήτα ποιος κυβερνά. Ο θεσμός λειτουργεί σαν «μνήμη» του κράτους, που δεν αλλάζει με κάθε εκλογική αναμέτρηση.
Στην Ελλάδα συμβαίνει το αντίθετο. Κάθε κυβέρνηση τείνει να διαχειρίζεται τα εθνικά θέματα ως δικό της προσωπικό «χαρτοφυλάκιο», και κάθε αντιπολίτευση έχει συμφέρον να επιτίθεται στη διαχείριση αυτή και πάντα όχι επί της ουσίας, αλλά συχνά επειδή το ζήτημα ασφαλείας είναι πολιτικά αποδοτικό. Ένα επεισόδιο σαν αυτό του Ντόκου δεν συζητείται μόνο ως θεσμικό κενό αλλα γίνεται αμέσως πολιτικό όπλο και αφορμή για κομματική αντιπαράθεση, αντί για αφορμή συναινετικής μεταρρύθμισης.
Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο. Ένα ισχυρό, ανεξάρτητο ΣΕΑ θα σήμαινε ότι κάθε κυβέρνηση παραχωρεί μέρος του ελέγχου πάνω σε ένα ζήτημα, που σήμερα της ανήκει αποκλειστικά, και αυτό έχει κόστος που καμία κυβέρνηση δεν θέλει εύκολα να πληρώσει, ενώ καμία αντιπολίτευση δεν έχει κίνητρο να το απαιτήσει, αφού ξέρει ότι κάποια στιγμή θα κυβερνήσει η ίδια και θα θέλει την ίδια ευχέρεια. Έτσι, το κενό θεσμών δεν είναι μόνο αμέλεια αλλα βολεύει όλες τις πλευρές του πολιτικού φάσματος.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η φράση «ανήκομεν εις τη Δύση» και η φάρσα Ντόκου δεν είναι απλώς συμπτώματα έλλειψης θεσμών. Είναι συμπτώματα μιας πολιτικής κουλτούρας, όπου η εθνική ασφάλεια παραμένει σκόπιμα προσωποπαγής και κομματικοποιημένη, επειδή αυτό εξυπηρετεί τη βραχυπρόθεσμη πολιτική λογική, ακόμα κι αν αποδυναμώνει μακροπρόθεσμα το ίδιο το κράτος.
Η φράση «ανήκομεν εις την Δύσιν» δεν αποκαλύπτει ότι η Ελλάδα είναι «υποχείριο» κάποιου ξένου κέντρου γιατί αυτό θα ήταν υπερβολή. Αποκαλύπτει όμως κάτι εξίσου σημαντικό. Μια μακρόχρονη συνήθεια να αντικαθιστούμε τη θεσμική, συλλογική στρατηγική σκέψη, με ατομικές δηλώσεις και προσωπικές αποφάσεις, που παίρνονται είτε από ένα πρωθυπουργό σε μια ιστορική στιγμή, είτε από ένα σύμβουλο σε ένα τηλεφώνημα.
Η λύση δεν είναι να «απαλλαγούμε» από συμμάχους ή προσανατολισμούς. Είναι να αποκτήσουμε επιτέλους ένα πραγματικά λειτουργικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, που θα μετατρέπει τη στρατηγική σκέψη από μεμονωμένη ρητορική πράξη σε συνεχή, συλλογική, θεσμοθετημένη διαδικασία, πάνω και πέρα από τις κάθε κομματικές αντιπαραθέσεις.
Μέχρι τότε, η Ελλάδα θα συνεχίζει να απαντά σε σύνθετα ερωτήματα ασφαλείας με απλές δηλώσεις πίστης και να εκτίθεται σε επεισόδια σαν αυτό του Ντόκου, όχι επειδή λείπουν ικανοί άνθρωποι, αλλά επειδή λείπει το σύστημα που θα τους στήριζε.
“Το 1975, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, καταθέτοντας την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στην τότε ΕΟΚ, χρησιμοποίησε μια φράση που έμεινε στην ιστορία: «η Ελλάς ανήκει εις την Δύσιν»”
Λάθος! Το “ανήκομε εις την Δύση” είπε ο Καραμανλής στον Παπανδρέου Η φράση «Ανήκομεν εις την Δύσιν» ειπώθηκε από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή στις 12 Ιουνίου 1976 στη Βουλή, ο οποίος στρεφόταν προς όλες τις “τζαμαχιρίες”, στους Άραβες εθνικοσοσιαλιστές (αυτό σημαίνει “μπαάθ”) δικτατορίσκους, για να τού πει ότι η θέση τής Ελλάδος ουδέποτε ήταν στην πλευρά αυτή. Αυτό το περίφημο “ανήκομεν” δεν σημαίνει απαραιτήτως ότι είμαστε, ή πρέπει να γίνομε υποτατκτικοί κανενός. Αν γίναμε, αυτό είναι λάθος αυτών που κατάντησαν την Ελλάδα υποτακτικό τής ΕΕ και τού ΝΑΤΟ και που συνεχίζουν ακόμη περισσότερο σήμερα αυτήν την πολιτική. Η απάντηση τού Παπανδρεόυ “η Ελλάς ανήκει στους Έλλη Έλληνες”, ήταν μία αμήχανη ανοησία, διότι ο Καραμανλής δεν είπε το αντίθετο.
Ο Καραμανλής, μεταξύ άλλων, είπε ότι στην Δύση (ΕΟΚ) εξασφαλίζει την άμυνα τής Ελλάδος, πράγμα που διαψεύστηκε ολοσχερώς εκ των πραγμάτων, ότι αυτή η “Δύση” απέδειξε ότι στηρίζει πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά την Τουρκία, πουλώντας της ακόμη και όπλα, που μπορούσε και μπορεί να χρησιμοποιήσει έναντι τής Ελλάδος. Ο Καραμανλής συνέχισε την παγία και σαφώς λανθασμένη πολιτική τού Βενιζέλου, να στηρίζεται σε “συμμάχους”, οι οποίοι πάντα την πρόδιδαν, αντί να στηριχθεί στο εαυτό της (όρα Ισραήλ), καταλαβαίνοντας την ρήση “αν δεν έχεις νύχια να ξυστείς, μην περιμένεις να σε ξύσει ο γείτονας”.
Σχέδιο προθύμων τοῦ ἐνδοτισμοῦ γιά τουρκική λύση στήν Κύπρο
“Ὁ ρόλος τοῦ ΟΗΕ στήν προώθηση τῆς τουρκικῆς θέσεως γιά συνομοσπονδία”
Ο εφιάλτης του ευρωπαϊκού κράτους
Κύριε Επισκέπτη μία επισήμανση που δεν σημαίνει ότι λαμβάνω θέση ,στο video που παραθέτετε ο τότε Πρωθυπουργός αναφέρει ” και θα το επαναλάβω ..” άρα κάπου ,κάποτε άλλοτε το είχε ξαναπεί.
Καλό καλοκαίρι
Μπορεί να το είχε πει 100 φορές σε συζητήσεις με φίλους, ή/και οπαδούς. Έγινε γνωστό και συζητήθηκε από την παραπάνω ομιλία του. Αυτήν έχομε μόνο ως αποδεικτικό στοιχείο και τι και πώς ακριβώς το είπε. Γι αυτό η ένστασή μου.
Καλό καλοκαίρι.
Βλέπετε το δέντρο και χάσατε το δάσος. Ίσως αν διαβάζατε όλο το άρθρο θα διαπιστώνατε ότι δεν σχολιάζει ούτε αμφισβητεί τη δήλωση Καραμανλή αλλά κάτι βαθύτερο όπως την έλλειψη θεσμών και στρατηγικής σκέψης.
“Η ερώτηση που μου δημιουργείται αυτόματα στο μυαλό είναι απλή: όταν μια χώρα νιώθει την ανάγκη να δηλώσει σε ποιον «ανήκει», τι λέει αυτό για το πόσο σιγουριά έχει στον εαυτό της; Γιατί πρέπει να ανήκει σε άλλους και όχι στον ίδιο της τον εαυτό;”
Επεσήμανα την λανθασμένη ερμηνεία τής φράσης. Ίσως αν διαβάζατε το σχόλιό μου προσεκτικά, να το είχατε αντιληφθεί. Το θέμα δεν είναι τόσο πού το είπε, αλλά τι είπε.
Η Ελλάς ….ανήκει εις την Δύσιν -είπε ο Καραμανλής .
Δεν είπε ανήκομεν εις την Δύσιν .
Γιατί αυτή η ”συνθηματοποίηση” από τα ”ρρφανά” του ΑνδρεοΠΑΣΟΚ;;;
Σκεφθείτε να μην υπήρχε και το σχετικό βίντεο ,που ευχαρίστως μας το παρέθεσε ο κ. Επισκέπτης.
Ας μην συγχέουμε την αλήθεια με τα πρόσωπα .