Έκθεση έργων και προβολή του ντοκιμαντέρ «Σμιλεύοντας το φως» στον Άγιο Θεωνά – Η μνήμη της καλλιτέχνιδας συναντά τις αυγουστιάτικες ακολουθίες του οικισμού
Η Βουρβουρού τιμά αυτές τις ημέρες μία καλλιτέχνιδα που υπήρξε δεμένη μαζί της όχι μόνο ως παραθερίστρια, αλλά ως ενεργό μέλος μιας κοινότητας πανεπιστημιακών, δημιουργών και ανθρώπων του πολιτισμού. Η έκθεση για την Άννα Δημητριάδου-Χριστοφορίδου, στον χώρο του Ιερού Ναού Αγίου Θεωνά, επαναφέρει στο προσκήνιο μια ξεχωριστή μορφή της νεοελληνικής γλυπτικής, με δημιουργική παρουσία στην Ελλάδα και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Άννα Δημητριάδου-Χριστοφορίδου,
Στο πλαίσιο της έκθεσης προβλήθηκε την Κυριακή 9 Αυγούστου, στο αίθριο του ναού, το ντοκιμαντέρ «Σμιλεύοντας το φως», αφιερωμένο στη ζωή και στο έργο της. Η προβολή, με ελεύθερη είσοδο, αποτέλεσε ουσιαστικά μια βραδιά μνήμης στον τόπο που η ίδια αγάπησε και όπου είχε παρουσιάσει και παλαιότερα γλυπτά και δημιουργίες της σε γυαλί.
Από τη Θεσσαλονίκη στις Ηνωμένες Πολιτείες
Η Άννα Δημητριάδου-Χριστοφορίδου γεννήθηκε το 1932 και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη. Υπήρξε μαθήτρια του Γ΄ Γυμνασίου Θηλέων, στο κτίριο όπου στεγάζεται σήμερα το 15ο Γυμνάσιο–Λύκειο. Στα νεανικά της χρόνια έζησε το μεταπολεμικό κλίμα μιας πόλης που επιχειρούσε να ξαναβρεί τον ρυθμό και την αυτοπεποίθησή της.
Το 1961 έφυγε για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου πραγματοποίησε μακρόχρονες σπουδές στις καλές τέχνες. Το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος την καταγράφει ως πτυχιούχο του Κρατικού Πανεπιστημίου του Οχάιο, ενώ ο κατάλογος του έργου της αναφέρει βασικό πτυχίο Καλών Τεχνών και μεταπτυχιακό τίτλο στη γλυπτική. Πειραματίστηκε με διαφορετικά υλικά και τεχνικές —μεταξύ των οποίων ο ορείχαλκος, τα ανάγλυφα και το γυαλί— χωρίς να εγκαταλείψει ποτέ την ανθρωποκεντρική διάσταση της τέχνης της.
Στην Αμερική φιλοτέχνησε έργα με ισχυρό ελληνικό συμβολισμό. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται η προτομή του Ιπποκράτη για το Ohio State University και η προτομή του Κλεισθένη, που παρουσιάστηκε στο Ohio Statehouse το 2004. Στο έργο της συγκαταλέγεται επίσης το μνημειακό ορειχάλκινο άγαλμα του πρωτοπόρου της συνεταιριστικής εκπαίδευσης Herman Schneider στο Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι.
Παράλληλα, ανέπτυξε δράση στην ελληνική ομογένεια του Οχάιο, συνδέοντας την καλλιτεχνική δημιουργία με τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και της ελληνικής ταυτότητας.
Ο Άνθιμος Χριστοφορίδης και η κοινή διαδρομή
Σταθερός συνοδοιπόρος της ζωής της υπήρξε ο σύζυγός της, Άνθιμος Ιωάννης Χριστοφορίδης. Στον κατάλογο των έργων της αναφέρεται ως ιατρός ακτινολόγος και καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Μαζί δημιούργησαν οικογένεια με τέσσερις γιους και έζησαν μεγάλο μέρος της κοινής πορείας τους στις Ηνωμένες Πολιτείες, διατηρώντας όμως στενούς δεσμούς με τη Θεσσαλονίκη και τη Βουρβουρού.
Η αναφορά στον Άνθιμο είναι αναπόσπαστη από την προσωπική ιστορία της Άννας. Στο αποχαιρετιστήριο κείμενό της, η Μαρία Νεγρεπόντη-Δελιβάνη φαντάζεται τη φίλη της να τον έχει συναντήσει ξανά «στους ουρανούς» και να συνεχίζει εκεί να αναζητεί μορφές άξιες να αποθανατιστούν.
Οι «Μορφές της Θεσσαλονίκης»
Η ιδιαίτερη σχέση της γλύπτριας με τη γενέτειρά της αποτυπώθηκε με πληρότητα στην έκθεση «Μορφές της Θεσσαλονίκης», που φιλοξενήθηκε στην Πινακοθήκη της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών από τις 12 Μαρτίου έως τις 6 Απριλίου 1997. Η διοργάνωση έγινε σε συνεργασία με τον Δήμο Θεσσαλονίκης και την Καλλιτεχνική Εταιρεία «Τέχνη».
Η δημιουργός αποτύπωσε σε προτομές και ανάγλυφα ανθρώπους των γραμμάτων, των επιστημών, των τεχνών και της δημόσιας ζωής που συνδέθηκαν με τη σύγχρονη ιστορία της πόλης. Αργότερα προσέφερε στην Πινακοθήκη της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών 27 έργα: έντεκα προτομές και δεκαέξι ανάγλυφα.
Στον δημόσιο χώρο της Θεσσαλονίκης σώζονται επίσης χαρακτηριστικές δημιουργίες της. Μεταξύ αυτών είναι η χάλκινη προτομή του εκπαιδευτικού Κωνσταντίνου Γκράτσιου, στην είσοδο του 15ου Γυμνασίου–Λυκείου, και η προτομή της παιδαγωγού Αγλαΐας Σχινά. Το 1989 είχε ακόμη παρουσιάσει στη Θεσσαλονίκη έκθεση μοντέρνας γλυπτικής σε γυαλί.
Τέχνη, μνήμη και λατρευτική ζωή στη Βουρβουρού
Ο Ιερός Ναός Αγίου Θεωνά βρίσκεται στον οικισμό που δημιούργησε ο Οικοδομικός Συνεταιρισμός Ανώτερου Διδακτικού Προσωπικού του ΑΠΘ. Σύμφωνα με την επετειακή έκδοση για την ιστορία του οικισμού, η ανέγερσή του στηρίχθηκε σε δωρεά της Ευγενίας Φραγκίστα. Ο ναός εξελίχθηκε σε σημείο πνευματικής και κοινωνικής συνάντησης των πρώτων οικιστών, φιλοξενώντας κατά καιρούς και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Σε αυτήν ακριβώς την παράδοση εντάσσεται η σημερινή έκθεση.
Το πολιτιστικό αφιέρωμα συμπίπτει με τις ημέρες προετοιμασίας για την Κοίμηση της Θεοτόκου. Τη Δευτέρα 10 Αυγούστου τελέστηκε στον ναό Παράκληση προς την Παναγία, ενώ για την Τετάρτη 12 Αυγούστου έχει προγραμματιστεί Θεία Λειτουργία. Έτσι, ο χώρος συνδέει αυτές τις ημέρες τη λατρευτική ζωή με τη μνήμη μιας δημιουργού που υπήρξε οργανικό μέρος της κοινότητας.
Η Άννα Δημητριάδου-Χριστοφορίδου δεν άφησε μόνο γλυπτά. Άφησε ένα δίκτυο δεσμών ανάμεσα στη Θεσσαλονίκη, την ελληνική ομογένεια της Αμερικής και τη Βουρβουρού. Το έργο της διατηρεί πρόσωπα στη συλλογική μνήμη· και τώρα η ίδια γίνεται το τιμώμενο πρόσωπο μιας κοινότητας που επιμένει να θυμάται.
Ακολουθεί το προσωπικό κείμενο της Μαρίας Νεγρεπόντη-Δελιβάνη για τη φίλη των νεανικών της χρόνων, τη λαμπερή γυναίκα και τη δημιουργό Άννα Δημητριάδου-Χριστοφορίδου.
Ένα μνημόσυνο για τη σπουδαία γλύπτρια και φίλη μου Άννα Δημητριάδου-Χριστοφορίδου, κάτω από τ’αστέρια της
Βουρβουρούς.
=====================================
Αννα Δημητριάδου-Χριστοφορίδου 9/7/2026
===========================================
Μου ζητήθηκε να μιλήσω απόψε για την Άννα, που δεν είναι πια μαζί μας στη Βουρβουρού, αλλά και που δεν αποχαιρέτισα στη Θεσσαλονίκη, γιατί δυστυχώς δεν το πληροφορήθηκα.
Με την Άννα γνωριστήκαμε στα γυμνασιακά μας χρόνια. Σε μια Ελλάδα, και σε μια Θεσσαλονίκη, που ήταν πρόσφατα ξανά δικές μας, ύστερα από έναν τρομακτικό πόλεμο, μια απάνθρωπη κατοχή και έναν εμφύλιο σπαραγμό.
Δεν είμασταν στο ίδιο σχολείο, γνωριστήκαμε στο Lycee Francais, όπου μαθαίναμε μαζί γαλλικά. Θυμάμαι ακόμη τώρα, το ίδιο έντονα όπως τότε, πως έμεινα καταγοητευμένη, όταν πρωτοαντίκρισα το μοναδικό δικό της χαμόγελό. Αυτό που φώτιζε τα πάντα γύρω της και που μαζί της, λες και γελούσε όλη η πλάση.
Η επαναφορά εκείνων των χρόνων της γνωριμίας μας, στο σήμερα, είναι πολύ δύσκολη, θα έλεγα αδύνατη. Ιδιαίτερα οι νέοι, δεν θα μπορέσουν με τίποτα να καταλάβουν, πώς εμείς οι τότε νέοι «διασκεδάζαμε», σε εισαγωγικά, ουσιαστικά με το τίποτα. Όμως είμασταν πανευτυχείς, γιατί είμασταν ελεύθεροι, και γιατί νοιώθαμε να κρατάμε σφικτά τη ζωή, που μας ανήκε. Και γιατί είχαμε ατέλειωτα όνειρα, και είμασταν σίγουροι ότι θα τα πραγματοποιήσουμε. Διαβάζαμε με πάθος τους τότε συγγραφείς και ποιητές, Έλληνες και ξένους, ανταλλάζαμε απόψεις, είχαμε γνώμη, είμασταν σίγουροι ότι θα αλλάζαμε τον κόσμο προς το καλύτερο. Με την Άννα, καθώς μέναμε στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, μοιραστήκαμε, ανάμεσα και σε άλλα, αρκετές ημιπαράνομες απογευματινές βόλτες στην Τσιμισκή, που τότε, είχε αποκτήσει ιδιότητες νυφοπάζαρου, όσο κωμικό και αν φαίνεται σήμερα. Οι γυμνασιάρχες ορισμένων σχολείων τότε, απαγόρευαν στις μαθήτριές τους να περιφέρονται στην Τσιμισκή, απογεύματα.
Η Άννα ήταν φως, στην κυριολεξία. Ήταν, αν αυτό που λέω είναι κατανοητό, λαμπερή. Δεν άκουσα από το στόμα της κακή κουβέντα για κανέναν.
Γεμάτες και οι δύο με όνειρα και φιλοδοξίες, χωρίσαμε στα μέσα του ’50. Η ίδια για την Αμερική, τις υπέροχες σπουδές της, ακριβώς όπως τις είχε ονειρευτεί, το μακρόχρονο και πετυχημένο σμίλευμα της προσωπικότητάς της, την εξαιρετική της καριέρα και πάνω από όλα τους 4 γιούς της, το πολύτιμο στέμμα της ύπαρξής της. Και εγώ την ίδια εκείνη περίοδο έφυγα για μακρόχρονες σπουδές στην Ευρώπη.
Ξαναβρεθήκαμε στη Βουρβουρού μετά από χρόνια. Μιλήσαμε για τα παλιά, χωρίς από όσο θυμάμαι να προχωρήσουμε σε κάποιον απολογισμό για το αν και κατά πόσο πετύχαμε τις αρχικές μας φιλοδοξίες.
Πέρασα πολλά μεσημέρια στο σπίτι της, εδώ στη Βουρβουρού, καθώς μου ζήτησε να ποζάρω για μια υπέροχη προτομή, που μου χάρισε, και που θα την έχω στην καλύτερη θέση του σπιτιού μου, όσο θα ζω.
Τον Μάρτιο του 1997 η Άννα με επισκέφθηκε στο σπίτι μου, στη Θεσσαλονίκη, και μου ζήτησε να εκθέσει την προτομή μου, στην έκθεση της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, αφιερωμένης σε προσωπικότητες της πόλης. Και να είμαι παρούσα εκεί. Λυπούμαι πολύ, που μου ήταν αδύνατον να ανταποκριθώ, και λυπούμαι ακόμη περισσότερο που δεν ήμουν σε θέση να καταλάβω τη σπουδαιότητα αυτού που μου ζητούσε η Άννα, και το πόσο τιμητικό ήταν και για μένα. Λίγες μόνο μέρες πριν είχα χάσει τον δικό μου Δημήτρη, και δεν ήξερα, κυριολεκτικά, που βρίσκομαι. Της είπα, φυσικά, ότι μπορεί να πάρει την προτομή, αλλά χωρίς εμένα, και δυστυχώς, λυπούμαι τώρα, που δεν ξαναμιλήσαμε ποτέ ξανά γι’ αυτό.
Στην έκθεση αυτή η Άννα δώρισε 27 δικά της έργα, 11 προτομές και 16 ανάγλυφα προσωπικοτήτων της Θεσσαλονίκης.
Η Άννα Δημητριάδου-Χριστοφορίδου, πέρα από το ότι ήταν ένας πολύ ξεχωριστός άνθρωπος, ήταν και μια καλλιτέχνης διεθνούς βεληνεκούς. Εκτός του πηγαίου και πολύπλευρου ταλέντου της, θωράκισε τις φυσικές της καλλιτεχνικές ρίζες με μακρόχρονες και απαιτητικές σπουδές, στα καλύτερα Πανεπιστήμια της Αμερικής.
Και έτσι η Άννα, χωρίς ανακοινώσεις και περιαυτολογίες κρίθηκε ικανή, και στο ύψος των απαιτήσεων, για να προσφέρει την προτομή του Ιπποκράτη, στο The Ohio State University, η οποία αφιερώθηκε στην Ippocrates Plaza. Ακολούθησε το 2004 στο Ohio Statehouse η αποκάλυψη της προτομής του Κλεισθένη, του Αθηναίου πολιτικού που το όνομά του συνδέεται με το δημοκρατικό πολίτευμα.
Να παρατηρήσω, στο σημείο αυτό, ότι η Άννα, και μακριά από την Ελλάδα, προσφέρει τις εξαιρετικές καλλιτεχνικές της αξίες στην πατρίδα. Ακολούθησε, το 200, μνημειακό ορειχάλκινο άγαλμα του Herman Schneider Cincinnati, που τοποθετήθηκε μπροστά από το Baldwin Hall.
Μακριά από την πατρίδα, η Άννα την φύλαξε μέσα της. Και, έτσι, διοχέτευσε τμήμα της αγάπης της για την Ελλάδα, στην προεδρεία της, στο παράρτημα της Παμμακεδονικής Ένωσης στο Colombo, αλλά και στη συμμετοχή της στις δραστηριότητες της. Να σημειωθεί, ακόμη, ότι η Άννα έβαλε το χεράκι της και στη διακόσμηση του Ελληνορθόδοξου ναού του Ευαγγελισμού στο Colombo.
Φυσικά, η Άννα, δεν θα ήταν δυνατόν να μη χαϊδέψει ιδιαιτέρως, με τα πολύμορφα και εξαιρετικά ταλέντα της, τη γενέτειρά της. Από το 1997, η είσοδος του 15ου Γυμνασίου-Λυκείου της Θεσσαλονίκης, κοσμείται με την προτομή του Κωνσταντίνου Γκράτσιου, κατασκευασμένη από χαλκό, από την ίδια. Σε αυτό το κτίριο, επίσης, υπήρξε μαθήτρια του Γ’ Γυμνασίου Θηλέων και η Άννα. Στη Θεσσαλονίκη πρόσφερε, ακόμη, η Άννα, το 1996 την προτομή της γνωστής διευθύντριας της Σχολής Σχοινά Αγλαΐας Σχοινά.
Ακόμη, στο αρχείο εκθέσεων του Δήμου Θεσσαλονίκης, η Άννα πραγματοποίησε «Έκθεση Μοντέρνας Γλυπτικής σε Γυαλί» από 13 ως 24 Σεπτεμβρίου 1989.
Η Άννα Δημητριάδου-Χριστοφορίδου, συνδύαζε τις πολυσχιδείς καλλιτεχνικές της επιδόσεις, με την παιδεία, την ιστορία και τον πατριωτισμό. Το πλούσιο και ποιοτικό της έργο βρίσκεται παντού, σε πολλές εκφάνσεις, και δεν πρόκειται ποτέ να ξεχαστεί. Θα μείνει πάντα, η Άννα μας, μέσα στο χρόνο, μια εξέχουσα καλλιτεχνική, όσο και βαθιά ανθρώπινη μορφή.
Ας τη φανταστούμε, λοιπόν, απόψε, που μαζευτήκαμε εδώ για να την αναστήσουμε, τι θα κάνει στους ουρανούς, όπου σίγουρα θα ξαναβρέθηκε με τον Άνθιμο. Πιστεύω, ότι θα έχει ξεχωρίσει αγίους, πολιτικούς και επιστήμονες, που θα την ενδιαφέρουν να τους αποθανατίσει, χρησιμοποιώντας ως υλικό τα σύννεφα. Και με το υπέροχο χαμόγελό της, και τη λαμπερή της προσωπικότητα, θα φωτίζει τους ουρανούς, όταν σκοτεινιάζουν. Αντίο Άννα μας. Θα είσαι πάντα μαζί μας, ιδίως εδώ, στα αγαπημένα σου μέρη της Βουρβουρού.
Ευχαριστώ για την προσοχή σας.
Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΗ, ΓΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΑΝΕΓΝΩΣΕ Ο ΆΛΛΟΣ ΓΙΟΣ ΑΛΕΞΑΔΡΟΣ
Καλησπέρα σας. Σας ευχαριστούμε όλους που είστε εδώ απόψε για να τιμήσουμε τη ζωή, την τέχνη και το πνεύμα της μητέρας μας.
Είναι ιδιαίτερα συγκινητικό να βρισκόμαστε εδώ, στη Βουρβουρού, τον τόπο όπου μεγάλωσε τα παιδιά της και όπου δημιουργήθηκαν τόσες αναμνήσεις που διαμόρφωσαν την οικογένειά μας. Όπως όλοι μας, έτσι κι εκείνη θεωρούσε τη Βουρβουρού έναν μοναδικό τόπο, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο. Για εκείνη υπήρχε κάτι μαγικό εδώ: η ομορφιά της θάλασσας και των δέντρων, η εγγύτητα της οικογένειας και των φίλων, και η αίσθηση ότι κάθε καλοκαίρι έφερνε τους ανθρώπους πιο κοντά.
Η μητέρα μου σχεδίασε το σπίτι μας εδώ με μεγάλη φροντίδα, ώστε να είναι ένας φιλόξενος τόπος για τα παιδιά. Δεν ήταν απλώς ένα σπίτι· ήταν ένας χώρος για ζωή, παιχνίδι, γέλια και φιλίες. Όλα τα παιδιά από την κοινότητα ήταν πάντα καλεσμένοι να έρθουν και να παίξουν.
Πολλά από εκείνα τα παιδιά είναι σήμερα ενήλικες, με δικά τους παιδιά και εγγόνια, που συνεχίζουν να περνούν τα καλοκαίρια τους σε αυτή την κοινότητα. Πιστεύω ότι αυτό οφείλεται, εν μέρει, στη ζεστασιά και στη μαγεία που δημιούργησε για όλους μας, όταν μεγαλώναμε.
Απόψε, καθώς θα δούμε το ντοκιμαντέρ και τα έργα της, θυμόμαστε την Άννα όχι μόνο ως μια καταξιωμένη γλύπτρια, αλλά και ως έναν άνθρωπο του οποίου η δημιουργικότητα ξεπερνούσε κατά πολύ τη γλυπτική. Δημιούργησε ένα σπίτι, έναν τόπο συνάντησης και μια κοινότητα φιλίας που άντεξε στον χρόνο και συνεχίζει από γενιά σε γενιά.
Θα ήταν απερίγραπτα χαρούμενη να γνωρίζει ότι είμαστε όλοι μαζί εδώ απόψε—οικογένεια, φίλοι, γείτονες και τα παιδιά που μεγαλώσαμε μαζί σε αυτόν τον ξεχωριστό τόπο. Σας ευχαριστούμε που τιμάτε τη μνήμη της και που μοιράζεστε την αγάπη που έδινε τόσο απλόχερα.
