Η επιδίωξη του Ιράν για ήπια επιρροή στα Βαλκάνια

Print Friendly, PDF & Email
spot_img

 

Mohammad Salami 20 Φεβρουαρίου 2023

Φωτογραφία:The Cradle

Τα Βαλκάνια αποτελούν έναν κρίσιμο κόμβο για την Τεχεράνη ως σημείο πρόσβασης στη Δυτική Ευρώπη και μια λεωφόρο για την προώθηση των περιφερειακών πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων της.

Η περιοχή των Βαλκανίων είναι στρατηγικά σημαντική για τις δυτικές χώρες ως γεωγραφικό μπλοκ μέσω του οποίου μπορούν να αυξήσουν την επιρροή τους στα πρώην σοβιετικά κράτη της Ανατολικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας.
Τον 20ο αιώνα, τα Βαλκάνια ήταν ένα θέατρο συγκρούσεων μεταξύ ισχυρών ευρωπαϊκών κρατών και πυροδότησαν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο όταν ο Αρχιδούκας της Αυστροουγγαρίας δολοφονήθηκε στο Σεράγεβο το 1914.

Το Ιράν αντιμετωπίζει σήμερα τα Βαλκάνια ως πύλη προς τη δύση και τις αγορές του. Ιρανοί αξιωματούχοι και ειδικοί θεωρούν την περιοχή ως τον «ανατολικό κόσμο στα δυτικά» λόγω ομοιοτήτων στον πολιτισμό, τη θρησκεία και τον λόγο.

Για παράδειγμα, η Περσική Πρωτοχρονιά – το Νοβρούζ – γιορτάζεται τόσο στην Αλβανία όσο και στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (Β-Ε). Η περσική γλώσσα ήταν δημοφιλής σε ορισμένες περιοχές των Βαλκανίων κατά την αρχαιότητα, και πάνω από 1.700 περσικές λέξεις εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται στη βοσνιακή γλώσσα σήμερα.

Το Ιράν ξεκίνησε τη σύγχρονη επιρροή του στα Βαλκάνια με την έναρξη του πολέμου στη Βοσνία το 1992. Η Τεχεράνη παρενέβη ενεργά για να μειώσει τη σφαγή και από τις δύο πλευρές στέλνοντας εκπαιδευτές του στρατού, αξιωματικούς πληροφοριών, τρόφιμα, χρήματα και ανθρωπιστική βοήθεια σε Βόσνιους που αγωνίζονταν ενάντια στους βαριά οπλισμένους αντιπάλους τους.

Η πύλη του Ιράν στην Ευρώπη

Μεταπολεμικά, και τα πιο πρόσφατα χρόνια, τα βαλκανικά κράτη έχουν κάνει προσπάθειες να ενσωματωθούν στην ευρωπαϊκή οικονομία. Ορισμένες χώρες, όπως η Βουλγαρία και η Κροατία, είναι ήδη μέλη της ΕΕ, ενώ άλλες, όπως η Αλβανία, το Κοσσυφοπέδιο, η Β-Ε και η Σερβία, επιδιώκουν να ενταχθούν. Υπό αυτή ντην έννοια, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν βλέπει τα Βαλκάνια ως μια πιθανή ευκαιρία να αυξήσει τις εξαγωγές της προς την Ευρώπη.

Το 2020, το Ιράν εξήγε αγαθά αξίας περίπου 16 εκατομμυρίων δολαρίων στη Σερβία, καθιστώντας την τον 37ο μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του. Η Σερβία, με τη σειρά της, εξήγε αγαθά αξίας 7 εκατομμυρίων δολαρίων στο Ιράν. Παρά το γεγονός ότι έχουν πολλά περιθώρια ανάπτυξης, ο όγκος των οικονομικών ανταλλαγών μεταξύ των δύο χωρών αυξήθηκε κατά 50 τοις εκατό τον περασμένο χρόνο.

Αυτό δείχνει τη δέσμευση και των δύο κρατών να ενισχύσουν τις οικονομικές τους αλληλεπιδράσεις. Σύμφωνα με ανακοίνωση του πρέσβη του Ιράν στο Βελιγράδι Ρασίντ Χασάνπουρ, 15 έγγραφα συνεργασίας ετοιμάζονται για υπογραφή κατά την επικείμενη επίσκεψη του Σέρβου προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς στην Τεχεράνη. Και η Πρώτη Κυρία της Σερβίας Tamara Vucic βρέθηκε στην Τεχεράνη μόλις τον περασμένο μήνα για να παρευρεθεί στο Διεθνές Συνέδριο για τις Γυναίκες με Επιρροή.

Μεταξύ των βαλκανικών χωρών, η Σερβία έχει τις πιο εύρωστες οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν. Λόγω του πολέμου στην Ουκρανία και της διακοπής του ρωσικού πετρελαίου στην Ευρώπη, η Σερβία επιδιώκει να εισάγει πετρέλαιο και χημικά λιπάσματα από το Ιράν και να εξάγει σιτάρι.

Τον Ιούλιο του 2022, περισσότεροι από 80 Σέρβοι και Ιρανοί επιχειρηματίες, εκπρόσωποι επιχειρηματικών ενώσεων και κυβερνητικοί αξιωματούχοι συγκεντρώθηκαν στο Βελιγράδι για ένα επιχειρηματικό φόρουμ που σηματοδότησε την πιθανή έναρξη των ενισχυμένων οικονομικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Ως αποτέλεσμα αυτών των δεσμών – και παρά το γεγονός ότι είναι υποψήφια για ένταξη στην ΕΕ – η Σερβία δεν έχει ενταχθεί στις κυρώσεις της ΕΕ κατά του Ιράν.

Η Β-Ε έχει επίσης εμπορικές σχέσεις με το Ιράν. Κατά την επίσκεψη του Υπουργού Εξωτερικών του Ιράν Χοσεΐν Αμίρ-Αμπντολαχιάν στις 6 Δεκεμβρίου 2022, ανακοίνωσε αύξηση 53% στο εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών τους τελευταίους εννέα μήνες.

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, αμφότερες οι πλευρές έδωσαν προτεραιότητα στη συνεργασία στους τομείς του τουρισμού, των μετάλλων, του ξύλου, της εξόρυξης και της γεωργίας και λήφθηκαν αποφάσεις για τη δημιουργία απευθείας πτήσεων μεταξύ των δύο χωρών.

Έλλειψη οικονομικής στρατηγικής

Ωστόσο, οι οικονομικές σχέσεις του Ιράν με τα Βαλκάνια αντιμετωπίζουν προκλήσεις. Η Ισλαμική Δημοκρατία είναι μια επαναστατική χώρα όπου η ιδεολογία παίζει ισχυρό ρόλο και οι οικονομικές της αλληλεπιδράσεις δεν βασίζονται πάντα σε στρατηγικούς προβληματισμούς.

Η Τεχεράνη δεν διαθέτει μια ολοκληρωμένη στρατηγική οικονομικής διπλωματίας που να ταιριάζει με τις οικονομικές προτεραιότητες σε κάθε περιοχή, με βάση τις συγκεκριμένες ανάγκες της.

Ένα παράδειγμα αυτής της έλλειψης στρατηγικής μπορεί να φανεί στην περίπτωση της Συρίας. Η Τουρκία θεωρεί την κυβέρνηση του Μπασάρ αλ Άσαντ ως παράνομη, έχει καταλάβει τη βόρεια Συρία και έχει πραγματοποιήσει τέσσερις στρατιωτικές επιχειρήσεις εκεί χωρίς την έγκριση της Δαμασκού.

Ωστόσο, η Τουρκία μπόρεσε να εξάγει προίόντα που ανέρχονται στα 2,11 δισεκατομμύρια δολάρια στη Συρία το 2021, ενώ το Ιράν, που έχει υποστηρίξει τη συριακή κυβέρνηση κατά τη διάρκεια της 11χρονης σύγκρουσης, δεν εξάγει περισσότερα από 300 εκατομμύρια δολάρια στη Συρία – επτά φορές λιγότερα από την Τουρκία.

Στην περίπτωση των Βαλκανίων, τα εξαγωγικά εμπόδια ήταν εμφανή λόγω της καθυστερημένης, εκ μέρους του, της εφαρμογής της συμφωνίας αεροπορικών υπηρεσιών με τη Σερβία, για παράδειγμα. Το ιρανικό κοινοβούλιο ενέκρινε τη συμφωνία το 2022, τέσσερα χρόνια μετά την αρχική σύνταξή της, ενώ το σερβικό κοινοβούλιο την ενέκρινε το 2020.

Οι ξένες πιέσεις αποτελούν, επίσης, σημαντική πρόκληση για τις επιχειρηματικές συναλλαγές του Ιράν. Παρά το γεγονός ότι η Σερβία συμφώνησε να εισέρχονται χωρίς βίζα οι Ιρανοί στη χώρα, τον Οκτώβριο του 2017, η απόφαση αυτή ακυρώθηκε μόλις ένα χρόνο αργότερα, υπό την πίεση της ΕΕ.

Η κατάργηση της πολιτικής “χωρίς βίζα” καθιστά δύσκολη την ελεύθερη είσοδο των Ιρανών επιχειρηματιών στη Σερβία, εμποδίζοντας το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών. Μέχρι να μπορέσει το Ιράν να αντιμετωπίσει τα χρηματοοικονομικά και τραπεζικά του ζητήματα, δεν μπορεί να ελπίζει ότι θα αυξήσει το εμπόριο με τις βαλκανικές χώρες.

Οι οικονομικές και τραπεζικές προκλήσεις του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των κυρώσεων των ΗΠΑ στην οικονομία του, των περιορισμών στην χρήση νομισμάτων, των κυρώσεων στην Κεντρική του Τράπεζα και της αποσύνδεσης των ιρανικών τραπεζών από το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, καθιστούν το εμπόριο με τα Βαλκανικά κράτη μια επικίνδυνη επιχειρηματική πρόταση.

Ήπια δύναμη και διακρατικά δίκτυα

Η θρησκεία διαδραματίζει θεμελιώδη και σημαντικό ρόλο στις βαλκανικές κοινωνίες, όπου οι πληθυσμοί θεωρούν τους εαυτούς τους πιο θρησκευόμενους από ό,τι σε άλλα μέρη της Ευρώπης.

Σε μια έρευνα του 2018, οι πιο θρησκευόμενες χώρες στα Βαλκάνια προσδιορίστηκαν ως εξής:

Η Βόρεια Μακεδονία με 88%, το Κοσσυφοπέδιο με 83%, η Ρουμανία 77% και η Σερβία, η Κροατία, το Μαυροβούνιο και η Ελλάδα με το 70-72% του πληθυσμού τους. Μετά έρχονται η Β-Ε με 65%, η Βουλγαρία με 52% και η Αλβανία, όπου μόνο το 39% παραδέχτηκε έναν εξέχοντα ρόλο της θρησκείας στη ζωή τους.

Ως θεμελιώδης ιδεολογία, το σιιτικό Ισλάμ είναι πολύ σημαντικό για την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Στην πραγματικότητα, τα δύο στοιχεία της «θρησκείας» και της «ιδεολογίας» έχουν αποτελέσει τη βάση της νομιμότητας της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979. Αυτό είναι εμφανές στο 11ο άρθρο του συντάγματος, το οποίο τονίζει τη σημασία της θρησκείας στην ιρανική κοινωνία.

Το Ιράν ελπίζει να εισάγει ως παράμετρο την πολιτιστική-θρησκευτική του επιρροή στην πολιτική του επιδίωξη στα Βαλκάνια. Δεδομένων των περιορισμών του, επιτυγχάνει αυτόν τον στόχο χρησιμοποιώντας ήπια δύναμη μέσω διακρατικών δικτύων και της κοινωνίας των πολιτών στην περιοχή.

Επί του παρόντος, το Ιράν επιδιώκει τους στόχους του με τους εξής τρεις τρόπους:

Πρώτον, ασκώντας την πολιτιστική του επιρροή μέσω θρησκευτικών και πολιτιστικών ιδρυμάτων και ιδρυμάτων που απευθύνονται σε μουσουλμανικές κοινότητες, όπως οι ετερόδοξες κοινότητες, συμπεριλαμβανομένων των Μπεχτάσι και των Αλεβιτών (Κιζιλμπάς).

Ένα από τα πιο σημαντικά από αυτά τα ιδρύματα είναι το Ινστιτούτο Ibn Sina, που ιδρύθηκε στο Σεράγεβο της Β-Ε το 1996. Στόχος αυτού του ιδρύματος είναι να συγκεντρώνει και να μεταφράζει ισλαμικά και ακαδημαϊκά βιβλία και έχει δημιουργήσει πολλές διασυνδέσεις με τη Σχολή Ισλαμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Σεράγεβο.

Μέσα από πολιτιστικές δραστηριότητες, ο θεσμός στοχεύει στη διάδοση του επίσημου λόγου της Ισλαμικής Δημοκρατίας στην περιοχή των Βαλκανίων και διεθνώς προβάλλοντας τις πολιτικές εξελίξεις στη Δυτική Ασία.

Δεύτερον, η Τεχεράνη επιδιώκει να προωθήσει τον πολιτισμό της μέσω πολιτιστικής βοήθειας και φεστιβάλ. Το Ιράν έχει δημιουργήσει διαφορετικούς ιστότοπους σε τοπικές βαλκανικές γλώσσες για τη διάδοση πληροφοριών σχετικά με τον ιρανικό πολιτισμό και την τέχνη. Το Βοσνιακό Ραδιόφωνο, για παράδειγμα, ανήκει στον κρατικό ραδιοτηλεοπτικό σταθμό του Ιράν, Balkan Sahar TV, ο οποίος βοηθά τη διδασκαλία στην περσική γλώσσα.

Το Ιράν παρέχει επίσης οικονομική βοήθεια σε ιδρύματα όπως το ιδιωτικό ινστιτούτο εκπαίδευσης γλωσσών OAK στη Β-Ε και διοργανώνει φεστιβάλ για ιρανικές ταινίες, όπως η Εβδομάδα Ιρανικού Κινηματογράφου, η οποία χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Πολιτισμού του Ιράν στη Σόφια της Βουλγαρίας.

Τρίτον, υποστηρίζοντας τη σιιτική κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων των προσήλυτων. Η Ισλαμική Δημοκρατία προσπαθεί να χρησιμοποιήσει την επιρροή αυτών των Μουσουλμάνων για να δημιουργήσει ένα δίκτυο επικοινωνίας και – με τη βοήθεια των μελών τους με κύρος – τους εμπιστεύεται τη διαχείριση των ιρανικών θεσμών προκειμένου να μειώσει τις αρνητικές αντιλήψεις για το Ιράν.

Ένας από αυτούς τους είναι ο Αμάρ Ιμάμοβιτς, ένας Βόσνιος Σιίτης που διαχειρίζεται το Ίδρυμα Πνευματικής Κληρονομιάς (Fodacije “Baština dhuhonosti”) του Ιράν στην πόλη Μόσταρ. Ο σκοπός αυτού του ιδρύματος είναι να προωθήσει τις πνευματικές αξίες, να αναβιώσει τη βοσνιακή ισλαμική πνευματική κληρονομιά, να δημοσιεύσει βιβλία και να προωθήσει τα έργα του Sayyid Muhammad Husayn Tabatabai (1903-1981), ενός διάσημου Ιρανού Σιίτη θεοσοφιστή.

Εμπόδια στην προβολή ήπιας ισχύος

Αν και το Ιράν μπόρεσε να δημιουργήσει κάποιο βαθμό θρησκευτικής και πολιτιστικής επιρροής στα Βαλκάνια, αντιμετωπίζει πολλές προκλήσεις και ανταγωνιστές στη διατήρηση αυτών των σχέσεων – σε μια περιοχή που χαρακτηρίζεται από εθνοτική ποικιλομορφία, εξτρεμισμό και ξένη παρέμβαση.

Για παράδειγμα, ορισμένα φιλοδυτικά άτομα είναι δύσπιστα στις δραστηριότητες του Ιράν, και υπάρχουν επικρίσεις από προσωπικότητες με επιρροή, όπως ο Δρ Jamaludin Latić, καθηγητής στη Σχολή Ισλαμικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Σεράγεβο και ένας εξέχων Βόσνιος συγγραφέας που έχει επικρίνει τη δράση του Δρ. Hafizović για τις συνδέσεις του με το Ιράν.

Οι δραστηριότητες του Ιράν στην περιοχή αντιμετωπίζουν επίσης ανταγωνισμό από άλλες χώρες, ιδιαίτερα τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία, που επιδιώκουν, επίσης, θρησκευτική επιρροή στα Βαλκάνια. Η Σαουδική Αραβία, με τον τεράστιο πετρελαϊκό της πλούτο, σημείωσε ιδιαίτερη επιτυχία στην προώθηση των ουαχαμπιστικών πεποιθήσεων μέσω των πολυάριθμων φιλανθρωπικών ιδρυμάτων της και μπόρεσε να δημιουργήσει σημαντική παρουσία στην περιοχή.

Η έναρξη των θρησκευτικών δραστηριοτήτων της Σαουδικής Αραβίας συνέπεσε με τον πόλεμο στη Βοσνία, κατά τον οποίο το Ριάντ έστειλε δεκάδες εκατομμύρια δολάρια στην περιοχή. Το 1992, η κυβέρνηση της Σαουδικής Αραβίας δημιούργησε την Ανώτατη Σαουδική Επιτροπή Βοήθειας στη Β-Ε, που φέρεται να είναι ο μεγαλύτερος μεμονωμένος μουσουλμανικός δωρητής στη Β-Ε, και παρείχε κεφάλαια μέσω πολλών ισλαμικών φιλανθρωπικών οργανώσεων.

Περιλαμβάνουν τη Μουσουλμανική Παγκόσμια Ένωση, το Ίδρυμα Al Haramain, τη Διεθνή Οργάνωση Ισλαμικής Αρωγής, την Παγκόσμια Συνέλευση της Μουσουλμανικής Νεολαίας, την Ερυθρά Ημισέληνο της Σαουδικής Αραβίας, την Ισλαμική Οργάνωση Βακφ και την Ανθρωπιστική Οργάνωση Μέκκα.

Αυτά είναι μόνο μερικά από τα 245 φιλανθρωπικά ιδρύματα που έχουν χρηματοδοτήσει τη διάδοση συντηρητικών και εξτρεμιστικών εκδοχών του Ισλάμ στην περιοχή.

Αυτό αποτελεί απειλή για τις σιιτικές δραστηριότητες του Ιράν, καθώς πολλοί Γουαχαμπί μελετητές θεωρούν τους Σιίτες ως άπιστους.

Παρά τις προσπάθειες του Ιράν τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, οι περισσότερες βαλκανικές χώρες εξακολουθούν να ενδιαφέρονται να ενταχθούν στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ και είναι πιθανό να δώσουν προτεραιότητα στις σχέσεις τους με τη Δύση σε σχέση με το Ιράν.

Ένα άλλο μέρος των προβλημάτων του Ιράν προκαλείται από πολιτικά προβλήματα και αντιφάσεις. Η Αλβανία φιλοξενεί τους Μουτζαχεντίν e-Khalq (MEK), οργάνωση η οποία απαγορεύεται στο Ιράν ως τρομοκρατική ομάδα, και διαγράφηκε από τον κατάλογο τρομοκρατικών οργανώσεων του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ το 2012. Αυτή η ομάδα είχε έδρα στο Ιράκ κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Σαντάμ Χουσεΐν και μετά την ανατροπή του, μεταφέρθηκε στην Αλβανία με την υποστήριξη των ΗΠΑ. Τα Τίρανα δέχτηκαν επίσημα περισσότερα από 2.000 μέλη της MEK στην περιοχή Manëz το 2016.

Η ιρανική κυβέρνηση έχει διαμαρτυρηθεί στην Αλβανία για το MEK, το οποίο έχει προκαλέσει συγκρούσεις και διαφορές μεταξύ των δύο κρατών. Στην τελευταία πολιτική εξέλιξη, στις 7 Σεπτεμβρίου 2022, ο Αλβανός πρωθυπουργός Έντι Ράμα διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με το Ιράν λόγω ισχυρισμών ότι το Ιράν εμπλέκεται σε κυβερνοεπιθέσεις στην ψηφιακή υποδομή της Αλβανίας. Το περιστατικό στάθηκε αφορμή να διακοπούν οι πολιτιστικές και θρησκευτικές δραστηριότητες του Ιράν στην Αλβανία, η οποία είχε παράσχει την υποδομή της ήπιας δύναμής του με μεγάλο κόστος και για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Εάν το Ιράν θέλει να ασκήσει επιρροή στα Βαλκάνια, πρέπει να καταλάβει ότι ο δρόμος για την επιρροή στην περιοχή περνάει από τη Δυτική Ευρώπη αυτές τις μέρες και όχι απαραίτητα μέσω της Μόσχας. Το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) – ή η πυρηνική συμφωνία του Ιράν – θα μπορούσε να είναι ένας τρόπος για το Ιράν να ενισχύσει τη συνεργασία του με την Ευρώπη και, κατα συνέπεια, τη σχέση του με τα Βαλκάνια. Αλλά ακόμη και αυτό θα μπορούσε να αλλάξει ανάλογα με την έκβαση του τρέχοντος πολέμου στην Ουκρανία.

Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτό το άρθρο δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες του The Cradle.

 
Mohammad Salami
@moh_salami

 

spot_img

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Διαβάστε ακόμα

Stay Connected

2,900ΥποστηρικτέςΚάντε Like
2,741ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
24,200ΣυνδρομητέςΓίνετε συνδρομητής
- Advertisement -spot_img

Τελευταία Άρθρα