Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο μιας πρωτοφανούς πολιτικής παράλυσης, σε μια περίοδο κατά την οποία καλείται να λάβει κρίσιμες αποφάσεις για την οικονομία, την ενέργεια και τη στήριξη της Ουκρανίας.
Την ίδια στιγμή, οι πολιτικές αναταράξεις και οι επικείμενες εκλογικές αναμετρήσεις στις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης απειλούν να περιορίσουν ακόμη περισσότερο τα περιθώρια συνεννόησης μεταξύ των κρατών-μελών.
Όπως επισημαίνει το Politico, η ΕΕ δυσκολεύεται να καταλήξει σε συμφωνία για τον μεγαλύτερο προϋπολογισμό της ιστορίας της, ύψους 2 τρισ. ευρώ, να καλύψει το τεράστιο χρηματοδοτικό κενό της Ουκρανίας και να διαχειριστεί τις γεωπολιτικές πιέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Σε αυτά προστίθεται πλέον ένας ακόμη παράγοντας αστάθειας, οι τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της Ένωσης, που αντιπροσωπεύουν συνολικά περίπου το 60% του ΑΕΠ και του πληθυσμού της, βρίσκονται μπροστά σε εκλογές ή αντιμετωπίζουν σοβαρές πολιτικές προκλήσεις.
Η Ισπανία οδηγείται στις κάλπες τον Νοέμβριο, στη Γαλλία η προεδρική θητεία του Εμανουέλ Μακρόν ολοκληρώνεται τον Απρίλιο του 2027, στη Γερμανία η άνοδος της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) ασκεί πιέσεις στον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, ενώ και η Ιταλία οδεύει προς εκλογές το 2027.
Το αποτέλεσμα είναι μια εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία για τις Βρυξέλλες, καθώς οι εθνικές πολιτικές σκοπιμότητες ενδέχεται να καταστήσουν ακόμη πιο δύσκολους τους συμβιβασμούς που απαιτούνται για τη λήψη κοινών ευρωπαϊκών αποφάσεων.
Το πρώτο καμπανάκι στη Σύνοδο Κορυφής
Μια πρώτη εικόνα των δυσκολιών που περιμένουν την ΕΕ πήραμε από την τελευταία Σύνοδο Κορυφής.
Δύο ημέρες διεργασιών και συζητήσεων και οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν κατάφεραν να σημειώσουν καμία πρόοδο στο ζήτημα του προϋπολογισμού, ενώ υπήρξε και έντονη αντιπαράθεση για το ενεργειακό ζήτημα.
Παρά τις προσπάθειες του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να υπάρξει συμφωνία έως το τέλος του 2026, από τα συμπεράσματα της Συνόδου δεν προέκυψε κάποια δέσμευση.
Και αυτό παρά το γεγονός ότι έχουν προγραμματιστεί νέες συναντήσεις των Ευρωπαίων ηγετών τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο.
Ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, μιλώντας στο Politico στο περιθώριο της Συνόδου, περιέγραψε χαρακτηριστικά το αδιέξοδο.
«Όλοι καταλάβαιναν ότι έπρεπε να ολοκληρώσουμε μια πολιτική συμφωνία έως το τέλος του έτους», ανέφερε, εξηγώντας ωστόσο ότι οι ισπανικές εκλογές καθιστούν πλέον ανέφικτο αυτόν τον στόχο.
Το κλίμα απαισιοδοξίας αποτυπώνεται και στις εκτιμήσεις Ευρωπαίων διπλωματών και αξιωματούχων. Σύμφωνα με το Politico, έξι από αυτούς περιέγραψαν μια Ένωση που δυσκολεύεται ολοένα περισσότερο να γεφυρώσει τις διαφορές των κρατών-μελών.
«Του χρόνου θα είναι χειρότερα», προειδοποίησε χαρακτηριστικά ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Η Ευρώπη πιέζεται από ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα
Η εσωτερική πολιτική αστάθεια έρχεται σε μια περίοδο αυξανόμενων εξωτερικών πιέσεων.
Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ αμφισβητεί παραδοσιακές διατλαντικές ισορροπίες, η Κίνα ενισχύει την παρουσία της στις ευρωπαϊκές αγορές μέσω φθηνών εξαγωγών και αποκτά μεγαλύτερο έλεγχο σε κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες, ενώ η Ρωσία συνεχίζει τις επιχειρήσεις αποσταθεροποίησης στην Ευρώπη.
Αυτές περιλαμβάνουν, σύμφωνα με το Politico, κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές και απόπειρες επιθέσεων με drones, όπως εκείνη στο αεροδρόμιο της Λειψίας, για την οποία το Βερολίνο κατηγόρησε τη Μόσχα.
«Επιδιώκουν τη διαίρεσή μας. Θέλουν να μας διχάσουν», δήλωσε ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ Ντε Βέβερ, στο περιθώριο της Συνόδου, προειδοποιώντας ότι οι αντίπαλοι της Ευρώπης γνωρίζουν πού μπορούν να την πλήξουν. Στο ήδη περίπλοκο σκηνικό προστίθεται το ζήτημα της χρηματοδότησης της Ουκρανίας, το οποίο εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις Βρυξέλλες.
Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Ουκρανία αναμένεται να αντιμετωπίσει δημοσιονομικό κενό 30 έως 35 δισ. δολαρίων το 2027, την ώρα που η Ρωσία συνεχίζει να πλήττει τις ενεργειακές της υποδομές ενόψει ενός ιδιαίτερα δύσκολου χειμώνα.
Και αυτό παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε ήδη συμφωνήσει πέρυσι σε οικονομική στήριξη ύψους 90 δισ. ευρώ.
Μία από τις πιθανές λύσεις θα ήταν η αξιοποίηση των περίπου 200 δισ. ευρώ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν δεσμευμένα στον χρηματοπιστωτικό οργανισμό Euroclear, με έδρα το Βέλγιο.
Ωστόσο, ούτε σε αυτό το ζήτημα διαφαίνεται συμφωνία. Το Βέλγιο εξακολουθεί να αντιτίθεται στην αξιοποίησή τους για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, έχοντας ήδη μπλοκάρει προηγούμενες σχετικές προσπάθειες.
«Τίποτα δεν έχει αλλάξει», σχολίασε ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, αποχωρώντας από τη Σύνοδο.
Η έκδοση νέου κοινού ευρωπαϊκού χρέους αποτελεί μια ακόμη πιθανή επιλογή, αλλά και αυτή προϋποθέτει δύσκολους πολιτικούς συμβιβασμούς.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, από την πλευρά του, προειδοποίησε στη Σύνοδο ότι μια ενδεχόμενη ήττα της Ουκρανίας θα μπορούσε να οδηγήσει έως και 20 εκατομμύρια Ουκρανούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
«Η Ρωσία μάς σκοτώνει. Δεν θέλουν να σταματήσουν», δήλωσε.
Η Ευρώπη χωρίς ισχυρή ηγεσία
Πέρα από τις οικονομικές και γεωπολιτικές προκλήσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη και με ένα πρόβλημα πολιτικής ηγεσίας.
Η αβεβαιότητα γύρω από το μέλλον των ηγετών των μεγαλύτερων ευρωπαϊκών χωρών στερεί από τις Βρυξέλλες τις σταθερές συμμαχίες που παραδοσιακά διευκόλυναν την επίτευξη συμφωνιών.
«Έχουμε πλέον μια Ευρώπη χωρίς προφανή ηγέτη», σημείωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης στο Politico. «Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είναι ισχυρή. Αλλά δεν έχουμε μια Μέρκελ ή έναν Μιτεράν».
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος δεν μπορεί, βάσει του γαλλικού Συντάγματος, να διεκδικήσει τρίτη συνεχόμενη προεδρική θητεία.
Σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες, ο Γάλλος πρόεδρος παραδέχθηκε σε κλειστή συζήτηση κατά τη Σύνοδο Κορυφής ότι τους τελευταίους μήνες της θητείας του δεν θα διαθέτει την πολιτική νομιμοποίηση που απαιτείται για να υπογράψει συμφωνία για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Την ίδια στιγμή, στην Ισπανία, ο Πέδρο Σάντσεθ βρίσκεται αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο εκλογικής ήττας έπειτα από οκτώ χρόνια στην εξουσία. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν προβάδισμα της κεντροδεξιάς και της ακροδεξιάς, ενώ οι εκλογές της 29ης Νοεμβρίου συμπίπτουν με κρίσιμες ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις.
Σύμφωνα με δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες, ανεξαρτήτως αποτελέσματος, δεν αναμένεται να σχηματιστεί νέα ισπανική κυβέρνηση πριν από τον Ιανουάριο, γεγονός που θα μπορούσε να προκαλέσει πρόσθετες καθυστερήσεις.
Αβεβαιότητα επικρατεί και στη Γερμανία, όπου η ενίσχυση της AfD και η πτώση της δημοτικότητας του Φρίντριχ Μερτς περιορίζουν τα πολιτικά περιθώρια του καγκελαρίου, παρότι οι επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές δεν είναι προγραμματισμένες πριν από το 2029.
Στην Ιταλία, η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι οδεύει προς εκλογές τον Οκτώβριο του 2027. Ωστόσο, Ευρωπαίος διπλωμάτης εκτίμησε ότι η Ιταλίδα πρωθυπουργός ενδέχεται να προσφύγει στις κάλπες νωρίτερα.
Ο χρόνος τελειώνει για τις Βρυξέλλες
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός εξελίσσεται σε μια πραγματική δοκιμασία για την ικανότητα της ΕΕ να λαμβάνει συλλογικές αποφάσεις.
Ο Αντόνιο Κόστα επιμένει ότι η συμφωνία πρέπει να επιτευχθεί έως το τέλος του 2026, ώστε ο νέος προϋπολογισμός να είναι έτοιμος να εφαρμοστεί από το 2028.
Ο ίδιος, πάντως, εμφανίστηκε καθησυχαστικός απέναντι στις ανησυχίες ότι οι εκλογικές αναμετρήσεις θα παραλύσουν την Ένωση.
«Ζούμε σε 27 δημοκρατίες. Σχεδόν κάθε μήνα έχουμε εκλογές. Αν περιμέναμε να μην υπάρχουν εκλογές, δεν θα μπορούσαμε ποτέ να εγκρίνουμε έναν νέο προϋπολογισμό», δήλωσε.
Ωστόσο, η εκτίμηση στις Βρυξέλλες είναι ότι τα περιθώρια στενεύουν. Αν δεν υπάρξει συμφωνία στις Συνόδους του Νοεμβρίου και του Δεκεμβρίου, οι διαπραγματεύσεις θα μεταφερθούν στο 2027, όταν οι εκλογικές αναμετρήσεις ενδέχεται να καταστήσουν ακόμη δυσκολότερες τις υποχωρήσεις των κυβερνήσεων.
Ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος εκτίμησε ότι ο Ιανουάριος θα μπορούσε να προσφέρει ένα τελευταίο παράθυρο ευκαιρίας για συμφωνία, πριν η πολιτική αναταραχή στις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες περιπλέξει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
