του Kit Klarenberg · 11 Ιουνίου 2025

The Grey Zone

Διαρροές εγγράφων που εξέτασε το The Grayzone αποκαλύπτουν τον συγκαλυμμένο πόλεμο που διεξάγει η βρετανική κατασκοπεία εναντίον της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα, περιλαμβάνοντας σχέδια «παγίδευσης μελιού» (honey trap) από Ουκρανές πράκτορες, καθώς και λεπτομερή προσχέδια για την ανατίναξη της Γέφυρας του Κερτς.

Τα ευαίσθητα έγγραφα δείχνουν ότι το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί τον κεντρικό αρχιτέκτονα πίσω από τις ουκρανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις που στοχεύουν τον Στόλο της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα. Μεταξύ άλλων εκρηκτικών ευρημάτων, αποκαλύπτεται πως υψηλόβαθμοι Βρετανοί στρατιωτικοί και στελέχη των υπηρεσιών πληροφοριών εκπόνησαν λεπτομερή σχέδια για «μέγιστη απομείωση του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας [της Μόσχας]», σχεδίασαν την ανατίναξη της Γέφυρας του Κερτς (που συνδέει την Κριμαία με τη ρωσική ενδοχώρα) με εκρηκτικά λιπασμάτων, καθώς και σχέδια για σειρά υποβρύχιων μέσων που θα επέτρεπαν σε Ουκρανούς δύτες να τοποθετούν νάρκες σε ρωσικά πλοία και εγκαταστάσεις.

Μεταξύ των πλέον προκλητικών σχεδίων συγκαταλέγεται και μια ξεκάθαρη «επιχείρηση παγίδας μελιού», η οποία προέβλεπε τη δημιουργία οίκου ανοχής υπό μυστική διαχείριση από τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες στην Κριμαία. Εκεί, ρωσόφωνες Ουκρανές πράκτορες θα αποσπούσαν πληροφορίες από «μεθυσμένους ναύτες» του ρωσικού ναυτικού.

Τα σχέδια αποδίδονται στην Επιχείρηση Alchemy, μια μυστική μονάδα σχεδιασμού του βρετανικού στρατού, της οποίας η ύπαρξη αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά από το The Grayzone.

Ο επικεφαλής της ομάδας, Ντόμινικ Μόρις, με διασύνδεση με τις υπηρεσίες πληροφοριών, είχε παλαιότερα επιχειρήσει στο Αφγανιστάν με τις ειδικές δυνάμεις του Ηνωμένου Βασιλείου ως «πολιτικός αξιωματούχος» της πρεσβείας στο Λονδίνο. Το πρώτο σχετικό έγγραφο στάλθηκε στις 14 Απριλίου 2022 – την ίδια ημέρα που η Ουκρανία κατέγραψε τη μεγαλύτερη ναυτική της επιτυχία, βυθίζοντας το καταδρομικό Moskva, ναυαρχίδα του ρωσικού στόλου στη Μαύρη Θάλασσα.

Το γεγονός χαιρετίστηκε έντονα από τα δυτικά ΜΜΕ, με τους New York Times να το χαρακτηρίζουν ως «εμβληματική νίκη – ένδειξη ουκρανικής δεξιοτεχνίας και ρωσικής ανικανότητας». Σύμφωνα με τα αδημοσίευτα έως τώρα έγγραφα, μεταξύ των θαυμαστών της επιχείρησης ήταν και ο Ντόμινικ Μόρις, ο οποίος τη θεώρησε ως ευκαιρία να «εξουδετερωθεί ολόκληρος ο ρωσικός στόλος» και άρχισε άμεσα να επεξεργάζεται σχέδια για την περαιτέρω βύθιση των υπόλοιπων πολεμικών πλοίων της Μόσχας.

Η καταστροφή του Moskva φέρεται να αιφνιδίασε και να πανικόβαλε την κυβέρνηση Μπάιντεν, η οποία –σύμφωνα με έγκυρες πηγές– δεν πίστευε πως η Ουκρανία διέθετε πυραύλους ικανούς να πλήξουν τέτοιο στόχο. Όπως ανέφερε σχετικό δημοσίευμα, «οι ΗΠΑ δεν είχαν σκοπό να επιτρέψουν στην Ουκρανία να επιτεθεί σε ένα τόσο ισχυρό σύμβολο ρωσικής ισχύος». Ωστόσο, η επίθεση έπεισε τον Λευκό Οίκο και το Πεντάγωνο να ενισχύσουν την στρατιωτική υποστήριξη προς το Κίεβο – και όπως αποκαλύπτουν τα έγγραφα, το ίδιο συνέβη και στο Λονδίνο.

Απαντώντας σε έκθεση που του υποβλήθηκε στις 23 Απριλίου 2022 από άλλο μέλος της μονάδας, η οποία υποστήριζε ότι η Δύση πρέπει να επικεντρωθεί στην υποστήριξη χερσαίων επιχειρήσεων της Ουκρανίας, ο Μόρις υποστήριξε πως «η βύθιση του Moskva» καταδεικνύει ότι το Κίεβο πρέπει πλέον να δώσει έμφαση κυρίως σε ναυτικές επιχειρήσεις. Εκφράζοντας τη δυσαρέσκειά του ότι «εκτός από λίγες μετακινήσεις αρμάτων και αεροσκαφών σε μια ειρηνική Ευρώπη, το ΝΑΤΟ δεν πολεμά πουθενά», έγραψε ότι βλέπει την ευκαιρία για το Ηνωμένο Βασίλειο να εξαλείψει κάθε ρωσικό σκάφος στην περιοχή χωρίς καν να εμπλακεί σε πόλεμο.

«Μπορείς να καταστρέψεις ολόκληρο τον Στόλο της Μαύρης Θάλασσας», έγραψε, «χρησιμοποιώντας υποκατώφλιες επιλογές» – όρος που παραπέμπει στις λεγόμενες γκρίζες ζώνες επιχειρήσεων, τις οποίες οι βρετανικές στρατιωτικές δομές ορίζουν ως «κάθε δραστηριότητα που δεν υπερβαίνει τον νομικό ορισμό της ένοπλης σύρραξης». Ο Μόρις πρότεινε συγκεκριμένα κομάντο επιθέσεις, τις οποίες χαρακτήρισε ως «εξαιρετική υποκατώφλια δραστηριότητα που θα τρομοκρατήσει τον Πούτιν».

Η επίθεση στο Moskva φαίνεται πως λειτούργησε ως καταλύτης για την ενεργοποίηση της επιχείρησης “Black Sea Operations” της ομάδας Alchemy, η οποία είχε αρχίσει να σχεδιάζεται λίγες μόλις ώρες μετά τη δημοσιοποίηση της βύθισης. Σε έγγραφο με ημερομηνία ίδια με εκείνη της καταστροφής του πλοίου, ο Ντόμινικ Μόρις καυχιόταν ότι «η τρέχουσα κατάσταση στην Ουκρανία προσφέρει στη Δύση μια ιδανική ευκαιρία να αποδυναμώσει τη ρωσική στρατιωτική ικανότητα, καταστρέφοντας όσο το δυνατόν περισσότερο ρωσικό εξοπλισμό».

Ο Μόρις παρουσίασε στη συνέχεια μια σειρά από πολυεπίπεδες και φάσεων επιχειρήσεις με στόχο τη Ρωσία σε ολόκληρη τη Μαύρη Θάλασσα. «Η πρόκληση μεγάλου αριθμού απωλειών πρέπει να συνεχιστεί», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι «οι πολλοί νεκροί στρατιώτες που επιστρέφουν στη ρωσική ενδοχώρα θα έχουν σοβαρό αντίκτυπο στη δημόσια γνώμη».

Το Project Alchemy πρότεινε, μεταξύ άλλων, μια κοινή επιχείρηση βρετανικών και ουκρανικών υπηρεσιών πληροφοριών, κατά την οποία «γυναίκες πράκτορες» θα διείσδυαν σε διοικητικές θέσεις του ρωσικού ναυτικού. Στο πρώτο στάδιο, ο Ντόμινικ Μόρις πρότεινε «τη δημιουργία μπαρ και οίκου ανοχής» στην Κριμαία, με στόχο τη συλλογή πληροφοριών από «μεθυσμένους ναύτες» και τη χρησιμοποίησή του ως παγίδα μελιού για αξιωματικούς των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων και των υπηρεσιών πληροφοριών. Όπως τόνισε, «οι πράκτορες πρέπει να είναι ρωσόφωνες και ελκυστικές, ικανές να χειραγωγούν, παίζοντας με τις αδυναμίες του μέσου Ρώσου άνδρα».

Στο δεύτερο στάδιο, ο Μόρις πρότεινε μια «ανορθόδοξη επιλογή» για την ανατίναξη της Γέφυρας του Κερτς: ένα ρωσικό φορτηγό πλοίο, υπό ρωσική σημαία, φορτωμένο με λίπασμα και παγιδευμένο με εκρηκτικά, θα «σταθμεύσει» κάτω από τη γέφυρα και θα πυροδοτηθεί. Ο Μόρις εκτιμούσε ότι η έκρηξη θα αποτελεί ένα «σημαντικό κινητικό γεγονός», ικανό να ανατινάξει τέσσερις έως έξι πυλώνες της γέφυρας και να την καταστήσει μη λειτουργική για μεγάλο χρονικό διάστημα. Δεδομένου ότι η Γέφυρα του Κερτς ήταν «το στέμμα του Πούτιν» μετά την προσάρτηση της Κριμαίας, η ολοκληρωτική της καταστροφή, κατά τον ίδιο, θα μπορούσε να πυροδοτήσει πραξικόπημα στο Κρεμλίνο.

Η κατάρρευση της Γέφυρας και η διείσδυση πρακτόρων στην Κριμαία θα έθεταν τις βάσεις για την τρίτη φάση: τη “γενική επίθεση” για την κατάληψη της χερσονήσου. Οι υπάρχουσες «παγίδες μελιού» του Alchemy, σύμφωνα με τον Μόρις, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία μυστικών κρησφύγετων και αποθηκών οπλισμού πριν την επίθεση. Στη συνέχεια, προβλεπόταν άμεση επίθεση κατά της Σεβαστούπολης, με χρήση ενός δεξαμενόπλοιου γεμάτου καύσιμα, το οποίο θα κατευθυνόταν στον κόλπο Strilets. Θα λειτουργούσε ως φλεγόμενο πλοίο, δημιουργώντας πανικό και στέλνοντας «σαφές μήνυμα στο ρωσικό ναυτικό ότι κανένα σημείο στην περιοχή δεν είναι ασφαλές».

Στην τελική φάση, ο Μόρις πρότεινε στρατηγική “περιορισμού” της Ρωσίας μέσω διατάραξης και κατάληψης ή αλλαγής σημαίας του ρωσικού στόλου στη Μαύρη Θάλασσα. Ο στόχος, όπως εξηγούσε ο επικεφαλής του Alchemy, ήταν η καταστροφή όσο το δυνατόν περισσότερων ρωσικών πολεμικών πλοίων, τα οποία βρίσκονται «παγιδευμένα σε περιοχή με ελάχιστα καταφύγια». Τόνισε τη σημασία χρήσης πολιτικών πλοίων εξοπλισμένων με βρετανικά όπλα, και πρότεινε ενέδρες με πλοία υπό ρωσική σημαία, που θα δρούσαν ως δολώματα για την προσέλκυση και την επίθεση σε ρωσικά πολεμικά με φορητούς αντιαρματικούς πυραύλους.

Αν και καμία από τις παραπάνω επιχειρήσεις δεν υλοποιήθηκε ακριβώς όπως είχε σχεδιαστεί, η Σεβαστούπολη έχει αποτελέσει σταθερό στόχο των ουκρανικών επιθέσεων με drones και πυραύλους καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου. Το υπόμνημα του “Black Sea Operations” αναγνώριζε, μάλιστα, την Ναυτική Ακαδημία Ναχίμοφ στην πρωτεύουσα της Κριμαίας ως ιδανικό στόχο τέτοιων επιθέσεων – και πράγματι, η εγκατάσταση έχει πληγεί κατ’ επανάληψη.

Η εμπρηστική επίθεση στη Γέφυρα του Κερτς, η οποία σημειώθηκε τον Οκτώβριο του 2022, φαίνεται ότι συνδέεται με τα σχέδια του Project Alchemy, όπως αποκάλυψε το The Grayzone. Σε εμπιστευτικό υπόμνημα έναν μήνα αργότερα, ο Μόρις ανέφερε ικανοποιημένος ότι η επίθεση «πόνεσε» τη Ρωσία. Παρατήρησε ότι υψηλόβαθμος Ρώσος αξιωματούχος εστάλη προσωπικά για την εποπτεία της αποκατάστασης της γέφυρας – ένδειξη, κατά τον ίδιο, της πολιτικής σημασίας της επίθεσης για το Κρεμλίνο. Συμπλήρωσε πως «η επισκευή δεν είναι εύκολη, πρέπει να αντικαταστήσουν ολόκληρο το οδόστρωμα και για τα δύο ρεύματα (ακόμα και το τμήμα που δεν χτυπήθηκε) και οι κακές καιρικές συνθήκες καθυστερούν τις εργασίες».

Ήδη στις 16 Απριλίου 2022 – μόλις δύο ημέρες μετά τη βύθιση του Moskva – τα σχέδια του Alchemy είχαν εξελιχθεί σε “CONOPS” (Concept of Operations), δηλαδή ένα έγγραφο στρατιωτικής στρατηγικής που περιγράφει ξεκάθαρα τους στόχους και τα μέσα υλοποίησης. Το έγγραφο, με τίτλο “Building Ukraine’s Maritime Raiding Capability”, ανταποκρίνεται πλήρως σε απόρρητη βρετανική παρουσίαση που είχε προηγουμένως αποκαλύψει το The Grayzone, και περιγράφει τη βύθιση του Moskva ως «σημαντικό πλήγμα στη ναυτική ικανότητα της Ρωσίας», το οποίο κατέστησε τον υπόλοιπο στόλο «ευάλωτο σε πυραυλικές επιθέσεις».

Σύμφωνα με το Project Alchemy, η περαιτέρω βύθιση ρωσικών πλοίων θα ανάγκαζε το ρωσικό ναυτικό να αποσυρθεί είτε μακριά από τις ουκρανικές ακτές είτε εντός λιμανιών, δημιουργώντας έτσι τις συνθήκες για επιθέσεις τύπου “λιμνοθάλασσας” (littoral), παράκτιες, σε ποτάμια και σε εγγύς θαλάσσιες περιοχές από το ουκρανικό ναυτικό. Η έκθεση σημείωνε ότι η «εκμεταλλεύσιμη θαλάσσια περιοχή» είναι σχετικά μικρή – «μόλις 160 ναυτικά μίλια από την Οδησσό έως τη Σεβαστούπολη», απόσταση «εντός της εμβέλειας μικρών αποβατικών σκαφών».

Οι Βρετανοί σχεδίαζαν να εξοπλίσουν και να εκπαιδεύσουν Ουκρανούς πεζοναύτες και ναυτικές δυνάμεις για να μπορούν να στήνουν ενέδρες σε ομάδες Ρώσων μηχανικών και αναγνωριστικών μονάδων Spetsnaz, καθώς και να παρενοχλούν τις ρωσικές δυνάμεις με επιθέσεις-αστραπή και υποχώρηση από υδάτινες οδούς. Επιπλέον, οι ίδιες μονάδες θα αναλάμβαναν την εξουδετέρωση παράκτιων ραντάρ, «τυφλώνοντας» έτσι τις ρωσικές δυνάμεις. Καθώς τα ραντάρ θα ήταν «πιθανότατα καλά προστατευμένα», η Alchemy υπογράμμιζε ότι οι επιθέσεις θα έπρεπε να είναι «άψογα σχεδιασμένες και να εκτελούνται με αστραπιαία ταχύτητα», βασιζόμενες σε πληροφορίες που θα παρέχουν πράκτορες εντός της Κριμαίας, οι οποίοι είχαν ήδη διεισδύσει από την ηπειρωτική Ρωσία.

Τα σχέδια μάχης προέβλεπαν την καταδίωξη και καταστροφή κάθε ρωσικού περιπολικού σκάφους στον κόλπο του Δνείπερου (Dniprovska Gulf), καθώς και αναγνώριση ακτών από το ακρωτήριο Kinburn μέχρι τον κόλπο Yahorlyk, με στόχο τον εντοπισμό κατάλληλων σημείων απόβασης για μελλοντική επίθεση. Το ακρωτήριο Κινμπούρν –μια στενή λωρίδα άμμου στο δυτικό άκρο της Κριμαίας– έχει επανειλημμένα βρεθεί στο στόχαστρο ουκρανικών επιδρομών μετά την προσάρτηση της περιοχής από τη Ρωσία.

Η Alchemy πρότεινε επίσης εκπαίδευση επιλεγμένων ανδρών που μιλούν ρωσικά για την εκτέλεση «μυστικών αποστολών διείσδυσης». Αυτοί θα λάμβαναν εκπαίδευση σε χρήση οπλισμού, δολιοφθορές (όπως επιθέσεις σε σταθμούς ηλεκτρικής ενέργειας, σιδηροδρομικές γραμμές), κυβερνοπόλεμο, hacking, παραβίαση κλειδαριών, προχωρημένες τεχνικές μάχης σώμα με σώμα, καθώς και τεχνικές εντοπισμού και στοχοποίησης υψηλόβαθμων Ρώσων στρατιωτικών αξιωματούχων στην Κριμαία όταν βρίσκονται εκτός υπηρεσίας.

Η Ουκρανία εκπαιδεύτηκε στην τοποθέτηση ναρκών πεταλίδων

Μια διαρροή από τον Σεπτέμβριο του 2022 αποκάλυψε εκτενές σχέδιο με την ονομασία “Tauris Project”, βασισμένο σε εισηγήσεις τριών ανώνυμων βρετανικών εταιρειών. Το σχέδιο προέβλεπε επιθέσεις στον Στόλο της Μαύρης Θάλασσας όσο αυτός σταθμεύει στη Σεβαστούπολη, πλήγματα σε ρωσικά “πολιτικά πλοία” που μεταφέρουν στρατεύματα και εξοπλισμό στον ποταμό Δνείπερο, καθώς και νυχτερινές επιδρομές σε άλλα ναυτικά περιβάλλοντα που χρησιμοποιούν οι ρωσικές δυνάμεις.

Το έγγραφο υπογράμμιζε ότι το ρωσικό ναυτικό «πρέπει να ανεφοδιάζεται και να ανεφοδιάζει εξοπλισμό μεταξύ των αποστολών», και ότι η Σεβαστούπολη είναι το κύριο λιμάνι για αυτήν τη λειτουργία. Κατά την Alchemy, η Σεβαστούπολη είναι το μοναδικό σημείο όπου τα υποβρύχια κλάσης Kilo της Μόσχας είναι ευάλωτα, καθώς σε άλλες περιοχές «μπορούν να επιχειρούν χωρίς να απειλούνται, δεδομένου ότι η Ουκρανία δεν διαθέτει υποβρύχιες δυνατότητες αντιμετώπισής τους».

Ωστόσο, μέσα στη Σεβαστούπολη, ο Στόλος της Μαύρης Θάλασσας θα μπορούσε να «καταστραφεί εύκολα από μαχητικούς δύτες», που θα μεταφέρονταν μυστικά με υποβρύχια οχήματα ειδικών επιχειρήσεων γνωστά ως Swimmer Delivery Vehicles (SDVs). Όταν οι δύτες έφταναν στο λιμάνι, θα τοποθετούσαν μαγνητικές υποβρύχιες νάρκες (limpet mines) σε πλοία και υποβρύχια, και θα αποχωρούσαν αθόρυβα πίσω προς το λιμάνι του Τσορνομόρσκ (Chornomorsk).

Το Project Alchemy, σε συνεργασία με άγνωστους εταίρους, σχεδίασε ένα υποβρύχιο όχημα μεταφοράς μαχητών (SDV) «ειδικά για επιχειρήσεις στα παράκτια ύδατα της Ουκρανίας», με βελτιωμένη εμβέλεια ώστε να φτάνει από το Τσορνομόρσκ μέχρι τη Σεβαστούπολη. Σύμφωνα με τα έγγραφα, αυτά τα οχήματα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και σε ποτάμια ή όχθες για την καταστροφή πλοίων και στόχων εκτός εμβέλειας συμβατικών όπλων, καθώς και για συλλογή πληροφοριών σχετικά με κινήσεις του εχθρού.

Το όχημα, με την κωδική ονομασία Tauris 1, φέρεται να διαθέτει «τεχνολογία αιχμής», να λειτουργεί τόσο στην επιφάνεια όσο και υποβρυχίως, να μεταφέρει έναν πιλότο, έναν ναυτίλο και τέσσερις μάχιμους δύτες, και να πραγματοποιεί αποστολές παρακολούθησης, διείσδυσης, εκκαθάρισης και τοποθέτησης ναρκών. Στην επιφάνεια μπορούσε να αναπτύσσει ταχύτητα έως και 30 κόμβους, ενώ υποβρυχίως ήταν σχεδόν αθόρυβο και με πολύ χαμηλή ραντάρ-υπογραφή. Επιπλέον, μπορούσε να σταθμεύσει σε πυθμένες θαλασσών ή ποταμών και να αναδυθεί με συγκεκριμένο κρυπτογραφημένο σήμα.

Το Project Alchemy υποστήριζε πως τα SDV θα προσέφεραν τεράστιο πλεονέκτημα στο Ουκρανικό Ναυτικό, επιτρέποντας την καταστροφή κρίσιμων ρωσικών υποδομών και στόχων στο νότιο μέτωπο. Σχεδίαζαν να εκπαιδεύσουν 24 έως 48 Ουκρανούς πεζοναύτες και ναυτικούς μέσα σε οκτώ εβδομάδες σε απόρρητη τοποθεσία στο Ηνωμένο Βασίλειο, υπό την καθοδήγηση πρώην χειριστών SDV των Ειδικών Δυνάμεων. Η εκπαίδευση περιλάμβανε και χρήση μαγνητικών ναρκών (limpet mines).

Η Βρετανία εργαλειοποιεί την Ουκρανία για τον έλεγχο της Μαύρης Θάλασσας

Η κατασκευή των SDV Tauris 1 εκτιμήθηκε ότι θα διαρκούσε ένα έτος, με κόστος 6–8 εκατομμύρια λίρες ανά όχημα. Αν και δεν υπάρχουν στοιχεία ότι η Ουκρανία υλοποίησε το σχέδιο, ουκρανικές επιθέσεις αυτοκτονίας με κομάντο σε ρωσικά εδάφη έχουν καταγραφεί, συχνά με χρήση jet skis. Στόχοι όπως το Kinburn Spit και το Tendra Spit αποτέλεσαν επανειλημμένα αντικείμενα ουκρανικών επιδρομών.

Σε μια αποτυχημένη επιχείρηση στις 28 Φεβρουαρίου 2024, πέντε ουκρανικά σκάφη δέχτηκαν άμεσα πυρά πλησιάζοντας στο Tendra Spit, με δεκάδες νεκρούς και μόνο ένα σκάφος να καταφέρνει να διαφύγει. Ακόμα και τα έντονα αντιρωσικά βρετανικά ΜΜΕ, όπως η The Telegraph, παραδέχτηκαν την «αποτυχία» της επιχείρησης, δηλώνοντας ότι «δεν είναι σαφές τι προσπαθούσαν να επιτύχουν οι Ουκρανοί». Παρόμοιες επιχειρήσεις έχουν συγκριθεί με τη φιάσκο της επιχείρησης στο Krynky, την οποία –όπως αποκάλυψε το The Grayzone– επίσης είχε σχεδιάσει το Project Alchemy.

Ωστόσο, άλλες βρετανικά υποστηριζόμενες επιθέσεις είχαν σημαντικά αποτελέσματα. Τον Μάρτιο του 2024, έπειτα από βύθιση πολλών ρωσικών πολεμικών, ο τότε Υπουργός Άμυνας της Βρετανίας Grant Shapps καυχήθηκε ότι βρετανικά drones και πύραυλοι βοήθησαν την Ουκρανία να «εξουδετερώσει σχεδόν το 30%» του ρωσικού στόλου στη Μαύρη Θάλασσα. Εκτός από τον εξοπλισμό, οι ουκρανικές επιθέσεις βασίστηκαν και στη στοχοποίηση μέσω βρετανικών αεροσκαφών κατασκοπείας τύπου RC-135, τα οποία ενίσχυσαν τις πτήσεις τους πάνω από τη Μαύρη Θάλασσα από την έναρξη του πολέμου.

Η Βρετανία, όπως φαίνεται, παραμένει αποφασισμένη να εξουδετερώσει τη ρωσική παρουσία στη Μαύρη Θάλασσα. Τον Ιανουάριο 2025, μια βρετανική κρατικά χρηματοδοτούμενη δεξαμενή σκέψης, το Council on Geostrategy, πρότεινε την ανάπτυξη ναυτικής δύναμης του Ηνωμένου Βασιλείου στην περιοχή, με σκοπό την «αναδιαμόρφωση της γεωπολιτικής της Μαύρης Θάλασσας». Ακολούθως, το Υπουργείο Άμυνας προσκάλεσε «συνεργάτες από το ΝΑΤΟ, την Ουκρανία και τις χώρες Five Eyes» να καταθέσουν σχέδια για ταχεία, ευέλικτα, χαμηλής παρατηρησιμότητας θαλάσσια συστήματα.

Πριν τελειώσει ο Ιανουάριος, Βρετανός υπουργός δήλωσε στο κοινοβούλιο πως η χώρα είχε ήδη αναπτύξει δύο νέα μη επανδρωμένα ναυτικά συστήματα, με ονομασίες ‘Snapper’ και ‘Wasp’, τα οποία βρίσκονταν στη φάση τελικών δοκιμών.

Ποιος ελέγχει τη Μαύρη Θάλασσα; Το Λονδίνο αποκαλύπτει τις προθέσεις του

Ο πραγματικός σκοπός της Βρετανίας εξηγείται ξεκάθαρα σε έκθεση του Council on Geostrategy τον Μάρτιο του 2022: ο έλεγχος της Μαύρης Θάλασσας είναι απαραίτητος για τη στρατηγική “στροφή προς την Ινδο-Ειρηνική”, όπως αυτή περιγράφηκε στην ενοποιημένη ανασκόπηση ασφαλείας και άμυνας του Ιουλίου 2021. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά:

«Όποια δύναμη ελέγχει τη Μαύρη Θάλασσα, μπορεί να ασκήσει καθοριστική πίεση στις βασικές θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας από την Ευρώπη προς την Ινδο-Ειρηνική».

Τον Φεβρουάριο 2025, καταγράφηκε σειρά εκρήξεων σε δεξαμενόπλοια στη Μεσόγειο που είχαν προηγουμένως επισκεφθεί ρωσικά λιμάνια. Οι ιταλικές αρχές υποψιάζονται ότι τουλάχιστον μία από αυτές τις επιθέσεις πραγματοποιήθηκε από την Ουκρανία με χρήση ναρκών limpet – των ίδιων που το Κίεβο είχε εκπαιδευτεί να χρησιμοποιεί από τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες.

Τρία χρόνια μετά τη βύθιση του Moskva, η Ρωσία εξακολουθεί να διατηρεί ναυτική παρουσία στη Μαύρη Θάλασσα – αλλά πλέον περιορίζεται εντός των ελεγχόμενων από τη Μόσχα υδάτων στα ανατολικά. Αν και το ακριβές μερίδιο ευθύνης της Βρετανίας παραμένει ασαφές, τα απόρρητα αρχεία του Project Alchemy καταδεικνύουν πως το Λονδίνο διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στον σχεδιασμό, την επιμόρφωση και την κλιμάκωση των πολεμικών επιχειρήσεων κατά της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα.

The Grey Zone

της  Daily Sabah με πληροφορίες του AA
Άγκυρα, 10 Ιουνίου 2025 – 11:09 π.μ. (GMT+3)

Η Τουρκία επιταχύνει τις προσπάθειες για τη δημιουργία θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο και σε γειτονικές θαλάσσιες περιοχές, παρακολουθώντας στενά την αναμενόμενη ανακοίνωση της Ελλάδας για χαρακτηρισμό περιοχών θαλάσσιας προστασίας έως τα τέλη Ιουνίου. Η τουρκική κινητοποίηση έρχεται ως απάντηση σε ανησυχίες της Άγκυρας ότι η ελληνική πρωτοβουλία μπορεί να συνδέεται με τις διαχρονικές διμερείς διαφορές στο Αιγαίο.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η Τουρκία εξετάζει με προσοχή κατά πόσο τα θαλάσσια πάρκα που αναμένεται να ανακηρύξει η Ελλάδα στο Ιόνιο και το Αιγαίο ενδέχεται να επικαλύπτονται με αμφισβητούμενες θαλάσσιες ζώνες. Αν και η Άγκυρα δηλώνει υπέρμαχος της περιβαλλοντικής προστασίας και της βιώσιμης διαχείρισης των θαλάσσιων πόρων, επισημαίνει ότι μονομερείς ενέργειες με πρόφαση την οικολογική διατήρηση δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για την προώθηση πολιτικών σκοπιμοτήτων ή την αλλοίωση του εύθραυστου status quo στο Αιγαίο.

«Εξετάζονται προληπτικά μέτρα έναντι ενδεχόμενων μονομερών ενεργειών», ανέφεραν πηγές στο Πρακτορείο Anadolu (AA), προσθέτοντας ότι η Τουρκία αξιολογεί ευρύτερες πρωτοβουλίες περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις θάλασσές της – περιλαμβανομένων του Αιγαίου, της Ανατολικής Μεσογείου, του Εύξεινου Πόντου και της Θάλασσας του Μαρμαρά.

Η παρούσα κινητικότητα ερμηνεύεται ως συνέχεια της ελληνικής στρατηγικής να διεθνοποιεί διμερή ζητήματα με την Τουρκία. Ήδη από το 2023, το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών είχε επικρίνει την Αθήνα, κατηγορώντας την ότι εργαλειοποιεί τις περιβαλλοντικές ατζέντες για διπλωματικά οφέλη.

«Παρά την πρόσφατη τάση εξομάλυνσης των διμερών σχέσεων, η Ελλάδα καταφεύγει και πάλι στην κατάχρηση περιβαλλοντικών θεμάτων για να αποκομίσει διπλωματικούς πόντους», ανέφερε το τουρκικό ΥΠΕΞ.

Νομικό και θεσμικό πλαίσιο

Η Τουρκία πάντως δεν μένει αδρανής. Τον Σεπτέμβριο του 2024 υπέγραψε τη συμφωνία “Biodiversity Beyond National Jurisdiction (BBNJ)” κατά τη διάρκεια της 79ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Η διαδικασία κύρωσης της συμφωνίας σε εθνικό επίπεδο βρίσκεται σε εξέλιξη. Η ιστορική αυτή διεθνής συμφωνία στοχεύει στη διατήρηση και βιώσιμη χρήση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας σε περιοχές εκτός εθνικής δικαιοδοσίας.

Παράλληλα, η Τουρκία αναπτύσσει το πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού Θαλασσών (MSP), το οποίο παρουσιάστηκε επίσημα στις 16 Απριλίου. Το σχέδιο αποσκοπεί στη βιώσιμη και ισορροπημένη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων σε όλες τις τουρκικές θάλασσες. Οι αρμόδιες αρχές εργάζονται για την ενίσχυση του περιεχομένου και της τεχνικής πληρότητας του σχεδίου, ενώ έχουν ήδη υποβληθεί οι απαραίτητες αιτήσεις για την καταχώρισή του στα Ηνωμένα Έθνη.

Στο πλαίσιο αυτό, η Τουρκία συμμετέχει και στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς, που διεξάγεται στη Νίκαια της Γαλλίας. Η Άγκυρα εκπροσωπείται από την Αναπληρώτρια Υπουργό Περιβάλλοντος, Αστικοποίησης και Κλιματικής Αλλαγής Φάτμα Βαράνκ, η οποία ηγείται της τουρκικής αντιπροσωπείας και προβάλλει τη δέσμευση της χώρας στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Η Τουρκία αναμένεται να απευθύνει και επίσημη τοποθέτηση στη διάσκεψη.

Η Αθήνα προχωρά με τα σχέδια για θαλάσσια πάρκα – Εντείνονται οι ανησυχίες της Άγκυρας

Ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας στην ίδια Διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς στη Νίκαια, επιβεβαίωσε τη δέσμευση της Αθήνας να ανακηρύξει νέα θαλάσσια πάρκα στο Ιόνιο και στο Αιγαίο Πέλαγος έως τα τέλη Ιουνίου. Τα εν λόγω πάρκα, τα οποία είχαν αρχικά ανακοινωθεί στη Διάσκεψη “Our Ocean” που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 2024, αναμένεται να απαγορεύσουν την αλιεία με βυθότροχα εργαλεία (deep-sea trawling) και να θέσουν αυστηρότερες ρυθμίσεις για την αποτροπή της υπεραλίευσης.

Αν και η ελληνική πρωτοβουλία παρουσιάζεται ως οικολογικής φύσεως, η Τουρκία εκτιμά ότι ενέχει γεωπολιτικές προεκτάσεις, δεδομένων των χρόνιων διαφορών ανάμεσα στις δύο νατοϊκές χώρες σε ζητήματα όπως τα θαλάσσια σύνορα, η υφαλοκρηπίδα, ο εναέριος χώρος και τα αποστρατιωτικοποιημένα νησιά του Αιγαίου.

Η Άγκυρα τονίζει ότι οι διεθνείς περιβαλλοντικοί κανόνες δεν πρέπει να εργαλειοποιούνται για την υπονόμευση των δικαιωμάτων των παράκτιων κρατών ή την αλλοίωση της ισορροπίας δυνάμεων σε αμφισβητούμενες περιοχές. Οποιαδήποτε απόπειρα δημιουργίας ζωνών προστασίας που ενδέχεται να επηρεάσουν το καθεστώς εδαφών υπό διαφωνία θεωρείται απαράδεκτη.

Ευρύτερες στρατηγικές ανησυχίες

Η προληπτική στάση της Τουρκίας ως προς τον χωροταξικό σχεδιασμό των θαλασσών εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική για την κατοχύρωση των θαλάσσιων δικαιωμάτων της και τη διατήρηση του διεθνούς νομικού πλαισίου, απέναντι σε πρωτοβουλίες της Ελλάδας που η Άγκυρα εκλαμβάνει ως παραβίαση του στάτους κβο.

Τούρκοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι πρωτοβουλίες για την προστασία των θαλασσών πρέπει να διέπονται από διαφάνεια, ισοτιμία και συνεργασία – ιδιαίτερα σε ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο, όπου τα όρια θαλάσσιας δικαιοδοσίας παραμένουν αδιευκρίνιστα.

Καθώς η Τουρκία επιδιώκει να θεσμοθετήσει τη θαλάσσια στρατηγική της εντός διεθνών πλαισίων, προσπαθεί παράλληλα να αποτρέψει προσπάθειες που –μέσα από το περιβαλλοντικό αφήγημα– θα μπορούσαν να επαναπροσδιορίσουν μονομερώς τη θαλάσσια κυριαρχία στην περιοχή. Το ευρύτερο μήνυμα από την Άγκυρα είναι σαφές: η προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων είναι ζωτικής σημασίας, αλλά δεν μπορεί να τίθεται υπεράνω της γεωπολιτικής σταθερότητας ή των κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Παρά το γεγονός ότι Τουρκία και Ελλάδα έχουν προσφάτως ξεκινήσει έναν διάλογο αποκλιμάκωσης για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης, η υπόθεση των θαλάσσιων πάρκων αναδεικνύει πόσο εύκολα ακόμη και παγκόσμια κοινά ζητήματα, όπως η περιβαλλοντική προστασία, μπορούν να εξελιχθούν σε πεδία σιωπηρής αντιπαράθεσης σε μια ιστορικά τεταμένη περιοχή.

Μετά από μια μακρά περίοδο εντάσεων που χαρακτηρίστηκε από διαφωνίες για τη μεταναστευτική πολιτική, το Κυπριακό, την ενεργειακή εξερεύνηση και την κυριαρχία στο Αιγαίο, Άγκυρα και Αθήνα έχουν προχωρήσει από τα τέλη του 2023 σε βήματα οικοδόμησης εμπιστοσύνης με στόχο μια εύθραυστη κανονικοποίηση των διμερών σχέσεων.

Daily Sabah

Η τάση προς τη μακρο-διαχείριση στην αμερικανική διπλωματία
Τζέιμς Γ. Κάρντεν
11 Ιουνίου

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ — Σε ένα κατάμεστο συνέδριο στην Τιφλίδα την περασμένη εβδομάδα, ο θρυλικός Αμερικανός διπλωμάτης Τζακ Μάτλοκ, ο οποίος υπηρέτησε ως πρεσβευτής των ΗΠΑ στην ΕΣΣΔ επί Ρόναλντ Ρέιγκαν (1987–1991) —και αργότερα βρέθηκε στο Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών του Πρίνστον (το οποίο φιλοξένησε, μεταξύ άλλων, τον Άλμπερτ Αϊνστάιν, τον Ρόμπερτ Οπενχάιμερ και τον Τζορτζ Φ. Κέναν)— δήλωσε ενώπιον της οικονομικής, πολιτιστικής και πολιτικής ελίτ της Γεωργίας:
«Οι ξένοι δεν μπορούν να χτίσουν δημοκρατία. Αυτό πρέπει να το κάνουν οι ίδιοι οι λαοί».

Το πρόβλημα που έχει αναδυθεί στα τριάντα πέντε χρόνια από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου είναι ότι τόσο οι αμερικανικές όσο και οι ξένες ελίτ (οι οποίες σπανίως δεν είναι απόφοιτοι αμερικανικών ή βρετανικών πανεπιστημίων) φαίνεται να πιστεύουν ακριβώς το αντίθετο από ό,τι υποστήριξε ο Μάτλοκ — ότι δηλαδή οι Ηνωμένες Πολιτείες οφείλουν να προωθούν τη δημοκρατία και τις αποκαλούμενες με ευκολία «δημοκρατικές αξίες» σε όλο τον κόσμο — ακόμα και 10.000 χιλιόμετρα μακριά, στον Καύκασο.

Στα μάτια των ακτιβιστών που στελέχωσαν την USAID, το NED και τις δεκάδες ξένες ΜΚΟ που χρηματοδοτούνταν από αυτούς τους οργανισμούς, οι ΗΠΑ είναι επίσης υπεύθυνες για την οικονομική ευημερία των άλλων εθνών. Δεν είναι τυχαίες, λοιπόν, οι έντονες αντιδράσεις όταν η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε ότι θα αποψιλώσει τον προϋπολογισμό της USAID. Η Αμάντα Κλάσινγκ, διευθύντρια της Πρωτοβουλίας Δημοκρατίας των ΗΠΑ στο Human Rights Watch, δήλωσε ότι «είναι ψευτοδίλημμα να ισχυρίζεται κανείς πως η αμερικανική κυβέρνηση πρέπει να επιλέξει μεταξύ της κάλυψης των οικονομικών αναγκών των Αμερικανών και του αυξανόμενου κόστους ζωής στο εσωτερικό και της αναπτυξιακής και ανθρωπιστικής βοήθειας στο εξωτερικό». Πείτε το αυτό στους κατοίκους της Παλαιστίνης, Οχάιο ή του Τσίμνεϊ Ροκ, στη Βόρεια Καρολίνα.

Όταν χώρες παρεκκλίνουν από την προβλεπόμενη συνταγή των «ελεύθερων αγορών» και των «δημοκρατικών εκλογών» (οι οποίες συχνά διεξάγονται με την «παρέμβαση» της αμερικανικής κυβέρνησης — μια κακή συνήθεια που ξεκινά από την ανάμειξη Αμερικανών πρακτόρων στην Ιταλία του 1948), τότε απειλούνται — είτε με βία είτε με κυρώσεις.

Ωστόσο, η συνεχιζόμενη αμερικανική ανάμειξη στον μετασοβιετικό χώρο δεν έχει αποφέρει οφέλη σε αυτές τις χώρες. Η Ουκρανία δεν θα βρισκόταν σήμερα σε ερείπια (όχι, δεν «κερδίζουν» τον πόλεμο· και όχι, δεν ήταν «απρόκλητη» η σύγκρουση) αν δεν υπήρχε η αμερικανική και ευρωπαϊκή παρέμβαση σε μια εσωτερική διαμάχη για μια εμπορική συμφωνία τον χειμώνα του 2013–14. Πολλοί νέοι Γεωργιανοί σήμερα πειραματίζονται με την ίδια μοίρα, καλώντας τη Γεωργία να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και να γίνει δυτικό προκεχωρημένο φυλάκιο στη γενικότερη προσπάθεια απομόνωσης και δαιμονοποίησης της Ρωσίας.

Οι Αμερικανοί πολιτικοί και διπλωμάτες έχουν υιοθετήσει τη συνήθεια να συναντούν δημόσια ηγέτες της αντιπολίτευσης άλλων χωρών και να εκφράζουν γνώμες για ζητήματα που αφορούν αποκλειστικά τους πολίτες των εν λόγω χωρών. Ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Ρωσία κατά την περίοδο Ομπάμα, Μάικλ ΜακΦολ, έγινε το χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μορφής «διπλωματίας». Και το πλήρωσε — ακριβά.

Αυτό που υποκινεί τη συμπεριφορά αυτή εκ μέρους των ΜΚΟ και των Αμερικανών διπλωματών είναι μια αντίληψη της διπλωματίας όχι απλώς ως διαχείρισης των σχέσεων με ξένες κυβερνήσεις, αλλά ως διαχείρισης και καθοδήγησης των πολιτικών και οικονομικών εξελίξεων ολόκληρων χωρών, για τις οποίες, θα προσέθετα, συνήθως γνωρίζουν ελάχιστα. Η τάση προς αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «μακρο-διαχείριση» στην αμερικανική διπλωματία άρχισε ουσιαστικά τη δεκαετία του 1990.

Όπως είχα γράψει πριν μερικά χρόνια στο δοκίμιό μου Ο Ψυχρός Πόλεμος ως Πολιτισμικός Πόλεμος, μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου,

…οι αναμφίβολα καλοπροαίρετοι σχεδιαστές πολιτικής στον Λευκό Οίκο του Κλίντον επιχείρησαν να αξιοποιήσουν την λανθάνουσα δυναμική της ρωσικής κοινωνίας των πολιτών (ή τουλάχιστον εκείνων των τμημάτων της που θεωρήθηκαν συμβατά με το σχέδιο «εκδυτικοποίησης» του πρώην σοβιετικού κράτους). Όπως παραδέχθηκε το 2002 ο Στρόουμπ Τάλμποτ, ο βασικός υπεύθυνος για τη ρωσική πολιτική της κυβέρνησης Κλίντον: «επενδύσαμε μεγάλο μέρος της διμερούς μας βοήθειας στην προσπάθεια να βοηθήσουμε ρωσικές ΜΚΟ, ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και τοπικούς μεταρρυθμιστές να αλλάξουν τις κακές συνήθειες του παρελθόντος και να εγκαθιδρύσουν τους θεσμούς μιας σύγχρονης κοινωνίας, οικονομίας και πολιτικής κουλτούρας».

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ, αντί να λειτουργεί ως το κύριο διπλωματικό όργανο της αμερικανικής κυβέρνησης στην επαφή της με ένα κυρίαρχο κράτος, άρχισε να δρα περισσότερο ως ΜΚΟ, επιλέγοντας «νικητές» και «ηττημένους» ανάμεσα στους πολιτικούς, κοινωνικούς και θρησκευτικούς παράγοντες μιας χώρας — με προβλέψιμα οικτρές συνέπειες.

Η ουσία είναι ότι δεν οφείλουμε τίποτα άλλο στις χώρες που λέμε ότι θέλουμε να βοηθήσουμε, παρά την αλήθεια. Και η αλήθεια είναι ότι το «μεγάλο παιχνίδι» του να επιλέγουμε νικητές και ηττημένους μέσα στο πολιτικό σύστημα μιας χώρας —όπως επιχειρήθηκε στην Ουκρανία και στη Γεωργία— κάνει περισσότερο κακό παρά καλό.

Ο Τζέιμς Γ. Κάρντεν είναι αρχισυντάκτης του TRR. 

Το Σάββατο, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ενεργοποίησε 2.000 μέλη της Εθνοφρουράς της Καλιφόρνια προκειμένου να καταστείλει τις διαμαρτυρίες ενάντια στις απελάσεις της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE) στο Λος Άντζελες. Οι διαδηλώσεις είχαν ξεκινήσει λίγες ημέρες νωρίτερα σε διάφορα σημεία της πόλης, μικρές αλλά ιδιαίτερα ορατές, με ορισμένα περιστατικά βίας, ευκαιριακές λεηλασίες και φθορές σε περιουσίες. Ο Κυβερνήτης της Καλιφόρνια Γκάβιν Νιούσομ αμφισβήτησε την ανάγκη ομοσπονδιακής παρέμβασης και κατήγγειλε την απόφαση του Τραμπ ως παράνομη και εμπρηστική, κατηγορώντας την για την όξυνση των διαμαρτυριών.

Αν και οι διαδηλώσεις είχαν σε μεγάλο βαθμό εκτονωθεί μέχρι τότε, την Τρίτη ο Τραμπ έστειλε επιπλέον πάνω από 2.000 μέλη της Εθνοφρουράς και 700 πεζοναύτες εν ενεργεία στην περιοχή. Το κέντρο του Λος Άντζελες πέρασε μια ήρεμη νύχτα υπό καθεστώς απαγόρευσης κυκλοφορίας, ωστόσο οι αντι-ICE (και ευρύτερα αντι-Τραμπ) κινητοποιήσεις έχουν ήδη αρχίσει να εξαπλώνονται σε άλλες μεγάλες πόλεις, όπως η Νέα Υόρκη, το Σικάγο, το Σαν Φρανσίσκο, το Όστιν, το Ντάλας και η Ατλάντα, ενώ έχουν προγραμματιστεί νέες διαδηλώσεις σε Λας Βέγκας, Μινεάπολη, Σαν Αντόνιο και Σιάτλ. Ο Κυβερνήτης του Τέξας, Γκρεγκ Άμποτ, έχει ήδη καλέσει την Εθνοφρουρά ενόψει ενδεχόμενης αναταραχής στην πολιτεία του.

Οκτώ βασικά συμπεράσματα:

1. Η απόφαση του Τραμπ να στείλει ομοσπονδιακά στρατεύματα στο Λος Άντζελες ήταν ακραία. Ήταν η πρώτη φορά εδώ και 60 χρόνια που αναπτύχθηκε η Εθνοφρουρά σε αμερικανική πολιτεία χωρίς τη συγκατάθεση του κυβερνήτη της. Η τελευταία φορά ήταν το 1965, όταν ο Πρόεδρος Λίντον Τζόνσον ομοσπονδιοποίησε την Εθνοφρουρά της Αλαμπάμα κόντρα στη θέληση του Κυβερνήτη Τζορτζ Γουάλας, προκειμένου να προστατεύσει τους διαδηλωτές των πολιτικών δικαιωμάτων υπό τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Προφανώς, σήμερα η ομοσπονδιακή υπεροχή έναντι των πολιτειακών δικαιωμάτων προβάλλεται σε εντελώς διαφορετικό πλαίσιο, από έναν εντελώς διαφορετικό πρόεδρο και με εντελώς διαφορετικό σκοπό.
2. Είναι νόμιμη – προς το παρόν. Η αποστολή στρατευμάτων από τον Τραμπ είναι πολιτικά οριακή, αλλά εφόσον οι στρατιωτικές δυνάμεις περιορίζονται στην προστασία ομοσπονδιακού προσωπικού και εγκαταστάσεων, χωρίς να αναλαμβάνουν καθήκοντα επιβολής του νόμου (όπως μέχρι στιγμής έχει αναφερθεί), τότε παραμένει εντός των ορίων της προεδρικής εξουσίας. Αυτή είναι μια κρίσιμη νομική διάκριση, καθώς ο Νόμος Posse Comitatus του 1878 απαγορεύει στις εν ενεργεία στρατιωτικές δυνάμεις να εμπλέκονται στην επιβολή του νόμου στο εσωτερικό, εκτός αν ο πρόεδρος επικαλεστεί τον Νόμο περί Εξέγερσης του 1807. Αυτό το βήμα ο Τραμπ δεν το έχει κάνει ακόμη, γεγονός που δείχνει ότι εξακολουθεί να το θεωρεί υψηλό εμπόδιο, όπως και κατά τις διαδηλώσεις για τον Τζορτζ Φλόιντ το 2020.
3. Η πόρτα για πιο ριζοσπαστική χρήση των εξουσιών έκτακτης ανάγκης είναι ανοιχτή. Από την άλλη πλευρά, ο Τραμπ χαρακτήρισε τους διαδηλωτές στο Λος Άντζελες ως «βίαιο εξεγερμένο όχλο» (γνωρίζει κάτι παραπάνω για τέτοιους…) και την Τρίτη αρνήθηκε να αποκλείσει το ενδεχόμενο να επικαλεστεί τον Νόμο περί Εξέγερσης. Επίσης προειδοποίησε ότι οποιοσδήποτε διαδηλωτής –ειρηνικός ή όχι– στην παρέλαση του Σαββατοκύριακου στην Ουάσιγκτον «θα αντιμετωπιστεί με πολύ ισχυρή δύναμη», ενώ ο Υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ υπαινίχθηκε επιθυμία για πιο εκτεταμένη χρήση του στρατού εντός αμερικανικού εδάφους. Το μοτίβο δείχνει ότι ο πήχης του Τραμπ για ενεργοποίηση των εξουσιών έκτακτης ανάγκης ή για χρήση στρατιωτικών δυνάμεων εναντίον Αμερικανών πολιτών είναι πλέον χαμηλότερος σε σχέση με την προηγούμενη θητεία του, όταν οι θεσμικοί του σύμβουλοι τον συγκρατούσαν. Δεν θα μου προκαλούσε έκπληξη αν η κυβέρνηση επικαλούνταν τον Νόμο περί Διεθνών Εξουσιών Οικονομικής Έκτακτης Ανάγκης του 1977 (γνωστός ως IEEPA – χρησιμοποιήθηκε για αντίποινα δασμών στην Ημέρα Απελευθέρωσης) για να παγώσει τα περιουσιακά στοιχεία Αμερικανών πολιτών ή οργανώσεων που κατηγορούνται για συνέργεια με «ξένους εισβολείς» (δηλαδή μετανάστες χωρίς χαρτιά). Ή αν αξιοποιούσε τον Νόμο περί Επικοινωνιών για να πιέσει τις πλατφόρμες του διαδικτύου να περιορίσουν περιεχόμενο που σχετίζεται με διαμαρτυρίες. Αυτά τα σενάρια ίσως μοιάζουν υπερβολικά, αλλά το ίδιο ίσχυε και για τη μονομερή ανάπτυξη της Εθνοφρουράς και του Σώματος Πεζοναυτών στο Λος Άντζελες, λιγότερο από 200 ημέρες μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας Τραμπ. Σήμερα, ο Τραμπ έχει δείξει πως είναι διατεθειμένος να δοκιμάσει τα νομικά και πολιτικά όρια της εκτελεστικής εξουσίας, αψηφώντας τα προηγούμενα και τις πιθανότητες επιτυχίας.
4. Η αποστολή στρατευμάτων του Τραμπ στο Λος Άντζελες είχε πολιτικό στόχο, όχι την αποκατάσταση της τάξης

   Η πρωτοβουλία του Τραμπ να στείλει στρατεύματα στο Λος Άντζελες δεν αποσκοπούσε στην αποκατάσταση της ειρήνης. Η πόλη δεν είχε επηρεαστεί σοβαρά από τις διαδηλώσεις, οι οποίες περιορίζονταν σε μερικά τετράγωνα στο κέντρο. Η αστυνομία του Λος Άντζελες είχε τον έλεγχο της κατάστασης (τουλάχιστον μέχρι που ο Τραμπ κλιμάκωσε την ένταση), και οι τοπικές αρχές δεν έβλεπαν κανένα λόγο να ζητήσουν ομοσπονδιακή ενίσχυση. Αντιθέτως, προειδοποίησαν ότι η παρουσία ομοσπονδιακών δυνάμεων θα μπορούσε να αυξήσει την ένταση και να θέσει σε κίνδυνο τη δημόσια ασφάλεια. Ο Τραμπ όμως δεν επιδίωκε την επίλυση ενός ζητήματος ασφάλειας – έπαιζε πολιτικό παιχνίδι.

   5. Ο Τραμπ επιδιώκει δημόσιες συγκρούσεις για το μεταναστευτικό. Είναι το μοναδικό ζήτημα στο οποίο διατηρεί σταθερά θετικά ποσοστά αποδοχής, με εξαίρεση την προσωρινή πτώση που προκάλεσε η κακοδιαχείριση της υπόθεσης Αμπρέγκο Γκαρσία. Για τον Τραμπ, η σκλήρυνση της στάσης απέναντι στους μετανάστες αποφέρει διπλό πολιτικό όφελος: πρώτον, αποσπά την προσοχή από αρνητικά πρωτοσέλιδα –όπως η αποτυχία στις εμπορικές διαπραγματεύσεις, η αδυναμία επίλυσης του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας ή η προβληματική ρήξη με τον Ίλον Μασκ– και, δεύτερον, εξαναγκάζει τους Δημοκρατικούς να υπερασπίζονται θέσεις και πρόσωπα που δεν συγκινούν το ευρύ κοινό, όπως έκαναν στην υπόθεση Γκαρσία (μέχρι που ο Λευκός Οίκος το παράκανε) και στο Χάρβαρντ.

   6. Οι εικόνες από τις διαδηλώσεις στο Λος Άντζελες εξυπηρετούν επικοινωνιακά τον Τραμπ. Φωτογραφίες με φλεγόμενα αυτόνομα οχήματα Waymo και διαδηλωτές που κρατούν μεξικανικές σημαίες ενισχύουν το ψευδές αφήγημα του Λευκού Οίκου πως οι μετανάστες χωρίς έγγραφα είναι επικίνδυνοι ξένοι εισβολείς και όσοι τους υποστηρίζουν είναι ριζοσπάστες αντιαμερικανοί. Έτσι, ο Τραμπ κατορθώνει να παρουσιάσει τους αντιπάλους των μαζικών απελάσεων ως απειλές για τη δημόσια τάξη και ασφάλεια. Το γεγονός ότι μόνο ένας μικρός αριθμός ταραχοποιών ήταν παράτυποι μετανάστες δεν έχει σημασία· ο Τραμπ ποντάρει –ορθά, κατά τη γνώμη μου– πως αυτές οι εικόνες θα μετατοπίσουν τη δημόσια γνώμη υπέρ πιο επιθετικών πολιτικών απέλασης.

   7. Περισσότερες απελάσεις έρχονται. Αν και ο Τραμπ έχει επιτύχει μια σχετική μείωση στις παράνομες διελεύσεις των συνόρων, ο αριθμός των απελάσεων υπολείπεται αισθητά τόσο των προεκλογικών του υποσχέσεων όσο και των επιπέδων που καταγράφηκαν κατά την τελευταία χρονιά της θητείας του Τζο Μπάιντεν. Αυτό είναι αναμενόμενο, καθώς οι μαζικές απελάσεις εντός της επικράτειας είναι πολιτικά, οικονομικά και λειτουργικά πολύ πιο περίπλοκες από την επιτήρηση των συνόρων. Όμως, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, ο αναπληρωτής προσωπάρχης του Λευκού Οίκου, Στίβεν Μίλερ, έδωσε πρόσφατα εντολή στην ICE να κλιμακώσει τις επιχειρήσεις της: να πάψει να επικεντρώνεται σε μετανάστες με ποινικά μητρώα, αιτήσεις ασύλου ή εκκρεμείς δικαστικές διαδικασίες και αντ’ αυτού να «βγαίνει έξω και να συλλαμβάνει παράτυπους μετανάστες» σε χώρους εργασίας και σχολεία – δηλαδή, όποιον φαίνεται ύποπτος, χωρίς τεκμηριωμένη υποψία, πόσω μάλλον ένταλμα. Αυτή ακριβώς η προσέγγιση ήταν που πυροδότησε τις διαδηλώσεις στο Λος Άντζελες. Η κοινωνική αντίδραση εξυπηρετεί τους στόχους του Μίλερ: καθώς παρουσιάζεται ότι ο Τραμπ τιμά την υπόσχεσή του για απελάσεις, οι αντιπαραθέσεις με τις αρχές ενισχύουν τη λαϊκή στήριξη για πιο επιθετικές και ορατές επιχειρήσεις, ειδικά σε περιοχές που διοικούνται από Δημοκρατικούς. Αυτές θα προκαλέσουν νέες διαδηλώσεις, που θα αντιμετωπιστούν με περαιτέρω καταστολή, και ο φαύλος κύκλος θα συνεχιστεί.

   8. Στο μεταναστευτικό, μην ποντάρετε στην TACO. Ο Τραμπ αντιμετωπίζει λιγότερους εσωτερικούς περιορισμούς στην υλοποίηση της μεταναστευτικής του ατζέντας απ’ ό,τι σε οποιονδήποτε άλλο τομέα. Εκτός κι αν η επιθετική του στάση πλήξει τα ποσοστά αποδοχής του, είναι πιθανό να εντείνει ακόμη περισσότερο τη ρητορική και την καταστολή: περισσότερες εφόδους, περισσότερες συγκρούσεις με κυβερνήτες και δημάρχους των Δημοκρατικών, περισσότερες αποστολές στρατευμάτων για την καταστολή των διαδηλώσεων. Οι μαζικές απελάσεις θα αποδιοργανώσουν την κοινωνική ζωή σε πόλεις όπως το Λος Άντζελες, η Νέα Υόρκη, το Σαν Φρανσίσκο και το Σικάγο. Η αντίδραση στις υπερβολές –όπως οι οικογενειακοί χωρισμοί και οι συλλήψεις από λάθος– θα αποτελέσει την κύρια πηγή εσωτερικής αναταραχής τους προσεχείς μήνες. Αλλά ο Τραμπ δεν θα υποχωρήσει. Είναι μια σύγκρουση που ο Λευκός Οίκος θέλει.

   Η αποστολή στρατευμάτων στο Λος Άντζελες δεν είχε ως στόχο τον έλεγχο των δρόμων, αλλά τον έλεγχο της αφήγησης. Η στρατηγική είναι εξ αρχής συγκρουσιακή: οι μετανάστες και οι Δημοκρατικοί παρουσιάζονται ως αντίπαλοι, και οι κοινωνικές εντάσεις λειτουργούν όχι ως πρόβλημα αλλά ως εργαλείο. Πολιτικά, αυτό το εγχειρίδιο μπορεί να αποδώσει. Όμως, μακροπρόθεσμα, το αποτέλεσμα θα είναι περισσότερη σύγκρουση: μεταξύ πόλεων και Ουάσιγκτον, μεταξύ κόκκινων και μπλε πολιτειών, μεταξύ πολιτών και στρατού, και μεταξύ αντίθετων εκδοχών για την ταυτότητα της Αμερικής. Το πιο πολιτικά διχασμένο και δυσλειτουργικό βιομηχανικό κράτος του κόσμου θα γίνει ακόμη πιο πολωμένο.

11 Ιουνίου 2025

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ – Κάποτε προβεβλημένη ως ένα μοναδικό πείραμα συμφιλίωσης Ισλάμ και δημοκρατίας, νεωτερικότητας και παράδοσης, Ανατολής και Δύσης, η Τουρκία βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με κατηγορίες ότι ενορχηστρώνει μία από τις πιο συστηματικές αυταρχικές οπισθοδρομήσεις του 21ου αιώνα.

Αυτή η ζοφερή μεταμόρφωση αποτέλεσε το αντικείμενο ειδικής ακρόασης που πραγματοποιήθηκε στις 10 Ιουνίου από την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Tom Lantos στη Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ. Ένα εξέχον πάνελ μαρτύρων — ανάμεσά τους ο πρώην NBAer και ακτιβιστής Ενές Καντέρ Φρίντομ, ο διευθυντής της Alliance for Shared Values Δρ. Αλπ Ασλάντογαν και ο αναλυτής του American Enterprise Institute Δρ. Μάικλ Ρούμπιν — κατέθεσαν ισχυρές και τεκμηριωμένες μαρτυρίες για τη βαθιά κρίση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία.

Για πολλούς, η Τουρκία ήταν κάποτε σύμβολο ελπίδας — μια σπάνια σύνθεση θρησκευτικής πίστης και δημοκρατικής διακυβέρνησης. Σήμερα, αυτή η κληρονομιά έχει δώσει τη θέση της, όπως είπε ο Καντέρ Φρίντομ, σε «μια άφωνη κόλαση» για εκατομμύρια ανθρώπους. Η τοποθέτησή του ενώπιον της επιτροπής δεν ήταν απλώς μια προσωπική έκκληση· ήταν μια εθνική νεκρολογία για τις πολιτικές ελευθερίες που κάποτε θεωρούνταν δεδομένες στη Δημοκρατία της Τουρκίας.

«Η Τουρκία ήταν κάποτε ένας τόπος όπου διασταυρώνονταν πολιτισμοί, θρησκείες και κουλτούρες», δήλωσε ο Freedom στους βουλευτές. «Σήμερα, εκατομμύρια αθώοι άνθρωποι ζουν σε μια άφωνη κόλαση».

Η μαρτυρία του Δρ. Ασλάντογαν παρουσίασε ανησυχητικά στοιχεία:

• 705.172 άτομα έχουν τεθεί υπό έρευνα για «τρομοκρατία»
• 125.456 καταδικάστηκαν — πολλοί με χαλκευμένες ή υπερβολικές κατηγορίες
• Χιλιάδες άλλοι κατηγορήθηκαν απλώς επειδή συμμετείχαν σε θρησκευτικές συζητήσεις, κατασκηνώσεις νέων ή μοιράστηκαν ένα πρωινό.

Οι μαρτυρίες περιέγραψαν ένα δικαστικό σύστημα που πλέον δεν υπηρετεί τον νόμο, αλλά τιμωρεί τη διαφωνία. Δημοτικοί άρχοντες, βουλευτές της αντιπολίτευσης, δημοσιογράφοι και ακόμη και εθελοντές σε ανθρωπιστικές αποστολές γίνονται στόχοι ποινικών διώξεων. Μητέρες φυλακίζονται. Παιδιά ανακρίνονται. Φοιτητές παρακολουθούνται.

Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι το συμβολικό βάρος αυτής της μεταστροφής: η απόσυρση της Τουρκίας από τις δημοκρατικές αξίες που κάποτε προβαλλόταν ως πρότυπο για τον μουσουλμανικό κόσμο αρχίζει να μοιάζει με το ηθικό χάος της προϊσλαμικής Αραβίας — όπου ο νόμος υπηρετούσε μόνο τους ισχυρούς και οι κραυγές των αδυνάμων έμεναν αναπάντητες.

Σε μια συγκλονιστική ιστορική αναφορά, ο Δρ. Ασλάντογαν υπενθύμισε τη Χιλφ αλ-Φουδούλ — μια προϊσλαμική συμμαχία υπέρ των καταπιεσμένων στη Μέκκα, στην οποία συμμετείχε με υπερηφάνεια ο νεαρός Προφήτης Μωάμεθ. Η σημερινή Τουρκία, υποστήριξε, έχει αποτύχει να δημιουργήσει τη δική της ηθική συμμαχία. Τα δικαστήριά της δεν είναι τυφλά απέναντι στην εξουσία — την υπηρετούν.

Με τα εγχώρια ένδικα μέσα είτε εξαντλημένα είτε εργαλειοποιημένα, τα θύματα πολιτικών διώξεων στρέφονται ολοένα και περισσότερο στο εξωτερικό για δικαιοσύνη. Η ακρόαση της Δευτέρας μετατράπηκε, με αυτόν τον τρόπο, σε ένα ψηφιακό Εμπού Κουμπάις Τεπέ — έναν σύγχρονο λόφο διαμαρτυρίας, αντηχώντας τον θρυλικό τόπο όπου κάποτε οι καταπιεσμένοι απήγγειλαν τα αιτήματά τους ενώπιον των μεκκανών αρχόντων. Αλλά σε αντίθεση με εκείνον τον λόφο, η Τουρκία σήμερα δεν προσφέρει καμία ηθική συνείδηση που να ανταποκρίνεται — κανένα Τάγμα των Εντίμων.

Και όμως, τέτοιες φωνές πληρώνουν τίμημα. Όσοι μιλούν διεθνώς χαρακτηρίζονται προδότες ή «ξένοι πράκτορες». Ακόμα και στην εξορία, οι Τούρκοι αντιφρονούντες δεν απαλλάσσονται από την καταστολή· κουβαλούν μαζί τους τη σιωπή.

«Η σιωπή απέναντι στην αδικία είναι συνενοχή», είπε ο Freedom. «Αν δεν ξεσηκωθούν άνθρωποι με αρχές στην Τουρκία να υπερασπιστούν τη δικαιοσύνη, αυτή η σιωπή θα μετατραπεί σε βάρος γενεών».

Αυτό είναι το βαθύτερο δράμα της Τουρκίας: όχι μόνο η κατάρρευση των δικαιωμάτων και των θεσμών, αλλά η αργή διάβρωση της ηθικής φαντασίας που κάποτε ενέπνεε τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις.

Αν η Τουρκία υπήρξε κάποτε παράδειγμα της συμβατότητας του Ισλάμ με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η σημερινή της πορεία λειτουργεί ως προειδοποίηση. Κι αν πρόκειται η δικαιοσύνη να αναδυθεί ξανά στην Ανατολία, ίσως αυτό να μη συμβεί μέσω συνθημάτων ή ηγετών, αλλά χάρη στο ηθικό θάρρος εκείνων που εξακολουθούν να ανεβαίνουν τον λόφο — εκείνων που αρνούνται να σταματήσουν να φωνάζουν μέσα στη σιωπή.

politurco.com