John J. Mearsheimer στο Foreign Affairs: Παίζοντας με τη φωτιά στην Ουκρανία. Οι υποτιμημένοι κίνδυνοι της καταστροφικής κλιμάκωσης.

Print Friendly, PDF & Email
spot_img

Σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ανάλυσή του στο Foreign Affairs, ο γνωστός καθηγητής Διεθνών Σχέσεων John J. Mearsheimer αναλύει τα καταστροφικά σενάρια μιας κλιμάκωσης της σύγκρουσης στην Ουκρανία.

Όπως γράφει:

Οι δυτικοί πολιτικοί φαίνεται να έχουν καταλήξει σε συναίνεση για τον πόλεμο στην Ουκρανία: η σύγκρουση θα καταλήξει σε παρατεταμένο αδιέξοδο και, τελικά, μια αποδυναμωμένη Ρωσία θα αποδεχθεί μια ειρηνευτική συμφωνία που ευνοεί τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ, καθώς και την Ουκρανία. Αν και οι αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Μόσχα μπορεί να κλιμακώσουν για να αποκτήσουν πλεονέκτημα ή για να αποτρέψουν την ήττα, υποθέτουν ότι η καταστροφική κλιμάκωση μπορεί να αποφευχθεί.

Λίγοι φαντάζονται ότι οι δυνάμεις των ΗΠΑ θα εμπλακούν άμεσα στις μάχες ή ότι η Ρωσία θα τολμήσει να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα.

Η Ουάσιγκτον και οι σύμμαχοί της είναι υπερβολικά ιππιτικές. Αν και μπορεί να αποφευχθεί η καταστροφική κλιμάκωση, η ικανότητα των αντιμαχόμενων μερών να διαχειριστούν αυτόν τον κίνδυνο δεν είναι καθόλου βέβαιη. Ο κίνδυνος είναι ουσιαστικά μεγαλύτερος από ό,τι επιφυλάσσει η συμβατική σοφία. Και δεδομένου ότι οι συνέπειες της κλιμάκωσης θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν έναν μεγάλο πόλεμο στην Ευρώπη και πιθανώς ακόμη και την πυρηνική εξόντωση, υπάρχει σημαντικός λόγος για επιπλέον ανησυχία.
Για να κατανοήσετε τη δυναμική της κλιμάκωσης στην Ουκρανία, ξεκινήστε με τους στόχους της κάθε πλευράς. Από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος, τόσο η Μόσχα όσο και η Ουάσιγκτον έχουν αυξήσει σημαντικά τις φιλοδοξίες τους και οι δύο είναι πλέον βαθιά αφοσιωμένοι στη νίκη του πολέμου και στην επίτευξη τρομερών πολιτικών στόχων. Ως αποτέλεσμα, κάθε πλευρά έχει ισχυρά κίνητρα για να βρει τρόπους να επικρατήσει και, το πιο σημαντικό, να αποφύγει την ήττα.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να συμμετάσχουν στις μάχες είτε εάν θέλουν, απεγνωσμένα, να κερδίσουν είτε για να αποτρέψουν την ήττα της Ουκρανίας, ενώ η Ρωσία μπορεί να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα εάν θέλει απεγνωσμένα να κερδίσει ή αν δει ότι αντιμετωπίζει την επικείμενη ήττα, κάτι που θα ήταν πιθανό εάν οι δυνάμεις των Η.Π.Α. παρασυρθούν στη μάχη.

Επιπλέον, δεδομένης της αποφασιστικότητας κάθε πλευράς να επιτύχει τους στόχους της, υπάρχουν λίγες πιθανότητες για έναν ουσιαστικό συμβιβασμό. Η μαξιμαλιστική σκέψη που επικρατεί τώρα τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στη Μόσχα δίνει σε κάθε πλευρά ακόμη περισσότερους λόγους να κερδίσει στο πεδίο της μάχης, ώστε να μπορεί να υπαγορεύσει τους όρους της τελικής ειρήνης. Στην πραγματικότητα, η απουσία μιας πιθανής διπλωματικής λύσης παρέχει ένα πρόσθετο κίνητρο και στις δύο πλευρές να ανέβουν τη σκάλα της κλιμάκωσης.

Αυτό που βρίσκεται πιο ψηλά θα μπορούσε να είναι κάτι πραγματικά καταστροφικό: ένα επίπεδο θανάτου και καταστροφής που ξεπερνά αυτό του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΨΗΛΑ
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους υποστήριξαν αρχικά την Ουκρανία για να αποτρέψουν μια ρωσική νίκη και να βοηθήσουν στη διαπραγμάτευση ενός ευνοϊκού τερματισμού των μαχών. Αλλά μόλις ο ουκρανικός στρατός άρχισε να σφυροκοπά τις ρωσικές δυνάμεις, ειδικά γύρω από το Κίεβο, η κυβέρνηση Μπάιντεν άλλαξε πορεία και δεσμεύτηκε να βοηθήσει την Ουκρανία να κερδίσει τον πόλεμο εναντίον της Ρωσίας. Προσπάθησε επίσης να βλάψει σοβαρά την οικονομία της Ρωσίας επιβάλλοντας κυρώσεις χωρίς προηγούμενο. Όπως εξήγησε ο υπουργός Άμυνας Lloyd Austin τους στόχους των ΗΠΑ τον Απρίλιο,

«θέλουμε να δούμε τη Ρωσία αποδυναμωμένη σε βαθμό που δεν θα μπορεί να κάνει τα πράγματα που έκανε όταν εισέβαλε στην Ουκρανία».

Στην πραγματικότητα, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να βγάλουν τη Ρωσία από τις τάξεις των μεγάλων δυνάμεων.
Επιπλέον, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν συνδέσει τη φήμη τους με την έκβαση της σύγκρουσης. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν χαρακτήρισε τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία «γενοκτονία» και κατηγόρησε τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν ως «εγκληματία πολέμου» που θα έπρεπε να αντιμετωπίσει μια «δίκη εγκλημάτων πολέμου». Προεδρικές διακηρύξεις όπως αυτές καθιστούν δύσκολο να φανταστεί κανείς την Ουάσιγκτον να υποχωρεί.

Εάν η Ρωσία επικρατούσε στην Ουκρανία, η θέση των Ηνωμένων Πολιτειών στον κόσμο θα δεχόταν σοβαρό πλήγμα.

Οι ρωσικές φιλοδοξίες έχουν επίσης διευρυνθεί. Σε αντίθεση με τη συμβατική σοφία στη Δύση, η Μόσχα δεν εισέβαλε στην Ουκρανία για να την κατακτήσει και να την κάνει μέρος της Μεγάλης Ρωσίας. Ασχολήθηκε κυρίως με το να εμποδίσει την Ουκρανία να γίνει δυτικό προπύργιο στα ρωσικά σύνορα.

Ο Πούτιν και οι σύμβουλοί του ανησυχούσαν ιδιαίτερα για την τελική ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ αναφέρθηκε στο θέμα συνοπτικά στα μέσα Ιανουαρίου, λέγοντας σε συνέντευξη Τύπου, «το κλειδί για όλα είναι η εγγύηση ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκταθεί προς τα ανατολικά». Για τους Ρώσους ηγέτες, η προοπτική της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ είναι, όπως το έθεσε ο ίδιος ο Πούτιν πριν από την εισβολή, «μια άμεση απειλή για τη ρωσική ασφάλεια» – που θα μπορούσε να εξαλειφθεί μόνο με πόλεμο και τη μετατροπή της Ουκρανίας σε ένα ουδέτερο ή αποτυχημένο κράτος .

Η Μόσχα δεν εισέβαλε στην Ουκρανία για να την κατακτήσει.
Για τον σκοπό αυτό, φαίνεται ότι οι εδαφικοί στόχοι της Ρωσίας έχουν επεκταθεί σημαντικά από την έναρξη του πολέμου. Μέχρι τις παραμονές της εισβολής, η Ρωσία είχε δεσμευτεί να εφαρμόσει τη συμφωνία Μινσκ ΙΙ, η οποία θα κρατούσε το Ντονμπάς ως μέρος της Ουκρανίας.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, ωστόσο, η Ρωσία έχει καταλάβει μεγάλες εκτάσεις εδάφους στην ανατολική και νότια Ουκρανία, και υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι ο Πούτιν σκοπεύει τώρα να προσαρτήσει όλη ή το μεγαλύτερο μέρος αυτής της γης, κάτι που θα μετατρέψει ουσιαστικά ό,τι έχει απομείνει από την Ουκρανία σε μια δυσλειτουργική κατάσταση στο κάτω μέρος.
Η απειλή για τη Ρωσία σήμερα είναι ακόμη μεγαλύτερη από ό,τι ήταν πριν από τον πόλεμο, κυρίως επειδή η κυβέρνηση Μπάιντεν είναι τώρα αποφασισμένη να ανατρέψει τα εδαφικά κέρδη της Ρωσίας και να ακρωτηριάσει μόνιμα τη ρωσική ισχύ. Κάνοντας τα πράγματα ακόμη χειρότερα για τη Μόσχα, η Φινλανδία και η Σουηδία εντάσσονται στο ΝΑΤΟ και η Ουκρανία είναι καλύτερα οπλισμένη και πιο στενά συμμαχική με τη Δύση. Η Μόσχα δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει στην Ουκρανία και θα χρησιμοποιήσει κάθε διαθέσιμο μέσο για να αποφύγει την ήττα. Ο Πούτιν φαίνεται βέβαιος ότι η Ρωσία θα επικρατήσει τελικά έναντι της Ουκρανίας και των δυτικών υποστηρικτών της. «Σήμερα, ακούμε ότι θέλουν να μας νικήσουν στο πεδίο της μάχης», είπε στις αρχές Ιουλίου. “Τι μπορείς να πεις; Αφήστε τους να προσπαθήσουν. Οι στόχοι της ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης θα επιτευχθούν. Δεν υπάρχουν αμφιβολίες για αυτό».
Η Ουκρανία, από την πλευρά της, έχει τους ίδιους στόχους με την κυβέρνηση Μπάιντεν. Οι Ουκρανοί θέλουν να ανακαταλάβουν εδάφη που χάθηκαν από τη Ρωσία -συμπεριλαμβανομένης της Κριμαίας- και μια πιο αδύναμη Ρωσία είναι σίγουρα λιγότερο απειλητική για την Ουκρανία. Επιπλέον, είναι βέβαιοι ότι μπορούν να κερδίσουν, όπως κατέστησε σαφές ο Ουκρανός υπουργός Άμυνας Oleksii Reznikov στα μέσα Ιουλίου, όταν είπε: «Η Ρωσία μπορεί σίγουρα να ηττηθεί και η Ουκρανία έχει, ήδη, δείξει πώς». Ο Αμερικανός ομόλογός του προφανώς συμφωνεί. «Η βοήθειά μας κάνει πραγματική διαφορά στο έδαφος», είπε ο Όστιν σε μια ομιλία του στα τέλη Ιουλίου. «Η Ρωσία πιστεύει ότι μπορεί να ξεπεράσει την Ουκρανία και να μας ξεπεράσει. Αλλά αυτό είναι μόνο το τελευταίο στη σειρά λανθασμένων υπολογισμών της Ρωσίας».

Η απειλή για τη Ρωσία από το ΝΑΤΟ είναι ακόμη μεγαλύτερη τώρα από ό,τι πριν από τον πόλεμο.

Ουσιαστικά, το Κίεβο, η Ουάσιγκτον και η Μόσχα είναι όλες βαθιά αφοσιωμένες στη νίκη εις βάρος του αντιπάλου τους, κάτι που αφήνει λίγα περιθώρια για συμβιβασμούς.

Ούτε η Ουκρανία ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, είναι πιθανό να αποδεχτούν μια ουδέτερη Ουκρανία. Στην πραγματικότητα, η Ουκρανία συνδέεται όλο και περισσότερο με τη Δύση μέρα με τη μέρα. Ούτε είναι πιθανό η Ρωσία να επιστρέψει το σύνολο ή ακόμη και το μεγαλύτερο μέρος των εδαφών που έχει καταλάβει από την Ουκρανία, ειδικά επειδή οι εχθρότητες που πυροδότησαν τη σύγκρουση στο Ντονμπάς μεταξύ των φιλορώσων αυτονομιστών και της ουκρανικής κυβέρνησης τα τελευταία οκτώ χρόνια είναι πιο έντονες από ποτέ. .

Αυτά τα αντικρουόμενα συμφέροντα εξηγούν γιατί τόσοι πολλοί παρατηρητές πιστεύουν ότι μια διευθέτηση μέσω διαπραγματεύσεων δεν θα συμβεί σύντομα και επομένως προβλέπουν ένα αιματηρό αδιέξοδο.

Έχουν δίκιο σε αυτό. Ωστόσο, οι παρατηρητές υποτιμούν την πιθανότητα καταστροφικής κλιμάκωσης που ενσωματώνεται σε έναν παρατεταμένο πόλεμο στην Ουκρανία.
Υπάρχουν τρεις βασικοί δρόμοι για την κλιμάκωση που είναι εγγενείς στη διεξαγωγή του πολέμου: η μία ή και οι δύο πλευρές κλιμακώνουν σκόπιμα για να κερδίσουν, η μία ή και οι δύο πλευρές κλιμακώνουν εσκεμμένα για να αποτρέψουν την ήττα ή η μάχη κλιμακώνεται όχι από εσκεμμένη επιλογή αλλά ακούσια. Κάθε μονοπάτι έχει τη δυνατότητα να φέρει τις Ηνωμένες Πολιτείες στη μάχη ή να οδηγήσει τη Ρωσία στη χρήση πυρηνικών όπλων, και πιθανώς και τα δύο.

ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ
Μόλις η κυβέρνηση Μπάιντεν κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Ρωσία θα μπορούσε να ηττηθεί στην Ουκρανία, έστειλε περισσότερα (και πιο ισχυρά) όπλα στο Κίεβο. Η Δύση άρχισε να αυξάνει την επιθετική ικανότητα της Ουκρανίας στέλνοντας όπλα όπως το σύστημα πολλαπλών πυραύλων εκτόξευσης HIMARS, εκτός από «αμυντικά» όπως ο αντιαρματικός πύραυλος Javelin. Με την πάροδο του χρόνου, τόσο η φονικότητα όσο και η ποσότητα των όπλων έχουν αυξηθεί. Σκεφτείτε ότι τον Μάρτιο, η Ουάσιγκτον άσκησε βέτο σε ένα σχέδιο μεταφοράς των Πολωνικών μαχητικών αεροσκαφών MiG-29 στην Ουκρανία με το σκεπτικό ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να κλιμακώσει τον πόλεμο, αλλά τον Ιούλιο δεν προέβαλε αντιρρήσεις όταν η Σλοβακία ανακοίνωσε ότι σκέφτεται να στείλει τα ίδια αεροπλάνα στο Κίεβο. . Οι Ηνωμένες Πολιτείες σκέφτονται επίσης να δώσουν δικά τους F-15 και F-16 στην Ουκρανία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους εκπαιδεύουν επίσης τον ουκρανικό στρατό και του παρέχουν ζωτικής σημασίας πληροφορίες που χρησιμοποιεί για να καταστρέψει βασικούς ρωσικούς στόχους.

Επιπλέον, όπως ανέφεραν οι New York Times, η Δύση έχει «ένα κρυφό δίκτυο καταδρομέων και κατασκόπων» στο έδαφος εντός της Ουκρανίας. Η Ουάσιγκτον μπορεί να μην εμπλέκεται άμεσα στις μάχες, αλλά εμπλέκεται βαθιά στον πόλεμο. Και είναι τώρα μόλις ένα βήμα μακριά οι δικοί της στρατιώτες να τραβούν τις σκανδάλες και οι πιλότοι να πατούν κουμπιά.

Ο στρατός των ΗΠΑ θα μπορούσε να εμπλακεί στις μάχες με διάφορους τρόπους. Σκεφτείτε μια κατάσταση όπου ο πόλεμος διαρκεί για ένα χρόνο ή περισσότερο, και δεν υπάρχει ούτε διπλωματική λύση στον ορίζοντα ούτε εφικτό μονοπάτι για μια ουκρανική νίκη. Ταυτόχρονα, η Ουάσιγκτον είναι απεγνωσμένη να τερματίσει τον πόλεμο – ίσως επειδή πρέπει να επικεντρωθεί στον περιορισμό της Κίνας ή επειδή το οικονομικό κόστος της υποστήριξης της Ουκρανίας προκαλεί πολιτικά προβλήματα στο εσωτερικό και στην Ευρώπη. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής των ΗΠΑ θα είχαν κάθε λόγο να εξετάσουν το ενδεχόμενο λήψης πιο ριψοκίνδυνων μέτρων -όπως η επιβολή ζώνης απαγόρευσης πτήσεων πάνω από την Ουκρανία ή η είσοδοσ μικρών χερσαίων δυνάμεων των ΗΠΑ- για να βοηθήσουν την Ουκρανία να νικήσει τη Ρωσία.

Ο Υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Lloyd Austin και ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Antony Blinken με τον Ουκρανό Πρόεδρο Volodymyr Zelensky στο Κίεβο, Απρίλιος 2022

Ένα πιο πιθανό σενάριο για επέμβαση των ΗΠΑ θα προέκυπτε εάν ο ουκρανικός στρατός άρχιζε να καταρρέει και η Ρωσία φαινόταν πιθανό να κερδίσει μια σημαντική νίκη. Σε αυτή την περίπτωση, δεδομένης της βαθιάς δέσμευσης της κυβέρνησης Μπάιντεν να αποτρέψει αυτό το αποτέλεσμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να προσπαθήσουν να ανατρέψουν το ρεύμα εμπλεκόμενες άμεσα στις μάχες. Μπορεί κανείς εύκολα να φανταστεί τους Αμερικανούς αξιωματούχους να πιστεύουν ότι διακυβεύεται η αξιοπιστία της χώρας τους και να πείθουν τους εαυτούς τους ότι μια περιορισμένη χρήση βίας θα έσωζε την Ουκρανία χωρίς να ωθήσει τον Πούτιν να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα. Εναλλακτικά, μια απελπισμένη Ουκρανία θα μπορούσε να εξαπολύσει μεγάλης κλίμακας επιθέσεις εναντίον ρωσικών κωμοπόλεων, ελπίζοντας ότι μια τέτοια κλιμάκωση θα προκαλούσε μια μαζική ρωσική απάντηση που θα ανάγκαζε τελικά τις Ηνωμένες Πολιτείες να συμμετάσχουν στις μάχες.
Το τελικό σενάριο για την αμερικανική εμπλοκή συνεπάγεται ακούσια κλιμάκωση: χωρίς να το θέλει, η Ουάσιγκτον παρασύρεται στον πόλεμο από ένα απρόβλεπτο γεγονός που εξελίσσεται προς τα πάνω. Ίσως τα μαχητικά αεροσκάφη των ΗΠΑ και της Ρωσίας, που έχουν έρθει σε στενή επαφή πάνω από τη Βαλτική Θάλασσα, να συγκρούονταν κατά λάθος. Ένα τέτοιο περιστατικό θα μπορούσε εύκολα να κλιμακωθεί, δεδομένων των υψηλών επιπέδων φόβου και από τις δύο πλευρές, της έλλειψης επικοινωνίας και της αμοιβαίας δαιμονοποίησης.
Ή, ίσως, η Λιθουανία εμποδίσει τη διέλευση εμπορευμάτων που υπόκεινται σε κυρώσεις που διακινούνται μέσω της επικράτειάς της καθώς κατευθύνονται από τη Ρωσία προς το Καλίνινγκραντ, τον ρωσικό θύλακα που χωρίζεται από την υπόλοιπη χώρα. Η Λιθουανία έκανε, ακριβώς, αυτό στα μέσα Ιουνίου, αλλά υποχώρησε στα μέσα Ιουλίου, αφού η Μόσχα κατέστησε σαφές ότι εξετάζει «σκληρά μέτρα» για να τερματίσει αυτό που θεωρούσε παράνομο αποκλεισμό. Το υπουργείο Εξωτερικών της Λιθουανίας, ωστόσο, αντιστάθηκε στην πλήρη άρση του αποκλεισμού. Δεδομένου ότι η Λιθουανία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα την υπερασπιστούν εάν η Ρωσία επιτεθεί στη χώρα.

Η Ρωσία, απελπισμένη να σταματήσει τον δυτικό στρατό στην Ουκρανία, θα μπορούσε να χτυπήσει τα κράτη του ΝΑΤΟ.

Ή, ίσως, η Ρωσία καταστρέψει ένα κτίριο στο Κίεβο ή έναν χώρο εκπαίδευσης κάπου στην Ουκρανία και σκοτώσει άθελά της έναν σημαντικό αριθμό Αμερικανών, όπως εργαζομένους στον τομέα της ανθρωπιστικής βοήθειας, πράκτορες πληροφοριών ή στρατιωτικούς συμβούλους. Η κυβέρνηση Μπάιντεν, αντιμέτωπη με μια δημόσια αναταραχή στο εσωτερικό, αποφασίζει ότι πρέπει να ανταποκριθεί και να χτυπήσει ρωσικούς στόχους, κάτι που στη συνέχεια οδηγεί σε οφθαλμόν αντί οφθαλμού μεταξύ των δύο πλευρών.
Τέλος, υπάρχει πιθανότητα οι μάχες στη νότια Ουκρανία να βλάψουν τον πυρηνικό σταθμό Zaporizhzhya που ελέγχεται από τη Ρωσία, τον μεγαλύτερο στην Ευρώπη, σε σημείο που να εκτοξεύει ακτινοβολία σε όλη την περιοχή, οδηγώντας τη Ρωσία να απαντήσει με τον ίδιο τρόπο. Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, ο πρώην πρόεδρος και πρωθυπουργός της Ρωσίας, έδωσε μια δυσοίωνη απάντηση σε αυτό το ενδεχόμενο, λέγοντας τον Αύγουστο:

«Μην ξεχνάτε ότι υπάρχουν πυρηνικές εγκαταστάσεις και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Και εκεί είναι πιθανά περιστατικά».

Εάν η Ρωσία χτυπήσει έναν ευρωπαϊκό πυρηνικό αντιδραστήρα, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα έμπαιναν στη μάχη.
Φυσικά και η Μόσχα θα μπορούσε να υποκινήσει την κλιμάκωση. Δεν μπορεί κανείς να απορρίψει την πιθανότητα η Ρωσία, απελπισμένη να σταματήσει τη ροή δυτικής στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία, να χτυπήσει τις χώρες από τις οποίες διέρχεται το μεγαλύτερο μέρος της: την Πολωνία ή τη Ρουμανία, που και οι δύο είναι μέλη του ΝΑΤΟ. Υπάρχει επίσης η πιθανότητα η Ρωσία να εξαπολύσει μια μαζική κυβερνοεπίθεση εναντίον μιας ή περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών που βοηθούν την Ουκρανία, προκαλώντας μεγάλη ζημιά στην κρίσιμη υποδομή της. Μια τέτοια επίθεση θα μπορούσε να ωθήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες να εξαπολύσουν αντίποινα κυβερνοεπίθεσης εναντίον της Ρωσίας. Εάν πετύχαινε, η Μόσχα μπορεί να απαντήσει στρατιωτικά. Εάν αποτύγχανε, η Ουάσιγκτον μπορεί να αποφασίσει ότι ο μόνος τρόπος για να τιμωρήσει τη Ρωσία θα ήταν να την χτυπήσει άμεσα. Τέτοια σενάρια ακούγονται τραβηγμένα, αλλά δεν είναι απίθανα. Και είναι μόνο μερικά από τα πολλά μονοπάτια μέσω των οποίων ο σημερινός τοπικός πόλεμος μπορεί να μετατραπεί σε κάτι πολύ μεγαλύτερο και πιο επικίνδυνο.

ΠΡΟΣ ΠΥΡΗΝΙΚΑ
Αν και ο ρωσικός στρατός έχει κάνει τεράστια ζημιά στην Ουκρανία, η Μόσχα, μέχρι στιγμής, ήταν απρόθυμη να κλιμακώσει για να κερδίσει τον πόλεμο. Ο Πούτιν δεν έχει επεκτείνει το μέγεθος της δύναμής του μέσω στρατολόγησης μεγάλης κλίμακας. Ούτε έχει βάλει στο στόχαστρο το ηλεκτρικό δίκτυο της Ουκρανίας, κάτι που θα ήταν σχετικά εύκολο να γίνει και θα προκαλούσε τεράστια ζημιά σε αυτή τη χώρα. Πράγματι, πολλοί Ρώσοι τον έχουν καταδικάσει επειδή δεν διεξήγαγε τον πόλεμο πιο δυναμικά. Ο Πούτιν έχει αναγνωρίσει αυτή την κριτική, αλλά άφησε να γίνει γνωστό ότι θα κλιμακώσει εάν χρειαστεί. «Δεν έχουμε ξεκινήσει ακόμη τίποτα σοβαρά», είπε τον Ιούλιο, υποδεικνύοντας ότι η Ρωσία θα μπορούσε και θα έκανε περισσότερα εάν η στρατιωτική κατάσταση επιδεινωθεί.
Τι γίνεται με την απόλυτη μορφή κλιμάκωσης;

Υπάρχουν τρεις περιπτώσεις στις οποίες ο Πούτιν μπορεί να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα.

Η πρώτη θα ήταν εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους στο ΝΑΤΟ έμπαιναν στη μάχη. Όχι μόνο αυτή η εξέλιξη θα άλλαζε σημαντικά τη στρατιωτική ισορροπία έναντίον της Ρωσίας, αυξάνοντας σημαντικά την πιθανότητα ήττας της, αλλά θα σήμαινε, επίσης, ότι η Ρωσία θα διεξάγει έναν πόλεμο μεγάλων δυνάμεων στο κατώφλι της που θα μπορούσε εύκολα να διαχυθεί στο έδαφός της. Οι Ρώσοι ηγέτες σίγουρα θα πίστευαν ότι η επιβίωσή τους κινδύνευε, δίνοντάς τους ένα ισχυρό κίνητρο να χρησιμοποιήσουν πυρηνικά όπλα για να σώσουν την κατάσταση. Τουλάχιστον, θα εξέταζαν επίδειξη χτυπημάτων με σκοπό να πείσουν τη Δύση να υποχωρήσει. Αν ένα τέτοιο βήμα θα τερμάτιζε τον πόλεμο ή θα τον οδηγούσε σε κλιμάκωση εκτός ελέγχου είναι αδύνατο να το γνωρίζουμε εκ των προτέρων.
Στην ομιλία του στις 24 Φεβρουαρίου που ανήγγειλε την εισβολή, ο Πούτιν άφησε να εννοηθεί έντονα ότι θα στρεφόταν στα πυρηνικά όπλα εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους έμπαιναν στον πόλεμο. Απευθυνόμενος σε «όσους μπορεί να μπουν στον πειρασμό να παρέμβουν», είπε, «πρέπει να γνωρίζουν ότι η Ρωσία θα απαντήσει αμέσως και οι συνέπειες θα είναι τέτοιες που δεν έχετε δει ποτέ σε ολόκληρη την ιστορία σας». Η προειδοποίησή του δεν πέρασε απαρατήρητη από την Avril Haines, τη Διευθύντρια Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών των ΗΠΑ, η οποία προέβλεψε τον Μάιο ότι ο Πούτιν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα εάν το ΝΑΤΟ «ή επέμβει ή πρόκειται να επέμβει», εν μέρει επειδή αυτό «προφανώς θα συνεισέφερε σε μια αντίληψη ότι πρόκειται να χάσει τον πόλεμο στην Ουκρανία».

Στο δεύτερο πυρηνικό σενάριο, η Ουκρανία αλλάζει την ροή στο πεδίο της μάχης από μόνη της, χωρίς άμεση εμπλοκή των ΗΠΑ. Εάν οι ουκρανικές δυνάμεις ήταν έτοιμες να νικήσουν τον ρωσικό στρατό και να πάρουν πίσω το χαμένο έδαφος της χώρας τους, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Μόσχα θα μπορούσε εύκολα να δει αυτό το αποτέλεσμα ως υπαρξιακή απειλή που απαιτούσε πυρηνική απάντηση. Εξάλλου, ο Πούτιν και οι σύμβουλοί του ανησύχησαν αρκετά από την αυξανόμενη ευθυγράμμιση του Κιέβου με τη Δύση και επέλεξαν σκόπιμα να επιτεθούν στην Ουκρανία, παρά τις σαφείς προειδοποιήσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους για τις σοβαρές συνέπειες που θα αντιμετώπιζε η Ρωσία. Σε αντίθεση με το πρώτο σενάριο, η Μόσχα θα χρησιμοποιούσε πυρηνικά όπλα όχι στο πλαίσιο ενός πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά κατά της Ουκρανίας. Θα το έκανε με ελάχιστο φόβο για πυρηνικά αντίποινα, καθώς το Κίεβο δεν έχει πυρηνικά όπλα και δεδομένου ότι η Ουάσιγκτον δεν θα είχε κανένα συμφέρον να ξεκινήσει έναν πυρηνικό πόλεμο. Η απουσία μιας ξεκάθαρης απειλής αντιποίνων θα διευκόλυνε τον Πούτιν να σκεφτεί τη χρήση πυρηνικών.
Στο τρίτο σενάριο, ο πόλεμος καταλήγει σε ένα παρατεταμένο αδιέξοδο που δεν έχει διπλωματική λύση και γίνεται εξαιρετικά δαπανηρός για τη Μόσχα. Απελπισμένος να τερματίσει τη σύγκρουση με ευνοϊκούς όρους, ο Πούτιν μπορεί να επιδιώξει την πυρηνική κλιμάκωση για να κερδίσει. Όπως και με το προηγούμενο σενάριο, όπου κλιμακώνει για να αποφύγει την ήττα, τα πυρηνικά αντίποινα των ΗΠΑ θα ήταν εξαιρετικά απίθανα. Και στα δύο σενάρια, η Ρωσία είναι πιθανό να χρησιμοποιήσει τακτικά πυρηνικά όπλα εναντίον ενός μικρού συνόλου στρατιωτικών στόχων, τουλάχιστον αρχικά. Θα μπορούσε να χτυπήσει πόλεις και κωμοπόλεις σε μεταγενέστερες επιθέσεις εάν χρειαζόταν. Η απόκτηση στρατιωτικού πλεονεκτήματος θα ήταν ένας στόχος της στρατηγικής, αλλά ο πιο σημαντικός θα ήταν να δοθεί ένα πλήγμα που αλλάζει το παιχνίδι – να δημιουργήσει τέτοιο φόβο στη Δύση ώστε οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους να κινηθούν γρήγορα για να τερματίσουν τη σύγκρουση με ευνοϊκούς όρους για τη Μόσχα. Δεν είναι περίεργο που ο Γουίλιαμ Μπερνς, ο διευθυντής της CIA, παρατήρησε τον Απρίλιο, «Κανείς από εμάς δεν μπορεί να πάρει ελαφρά την απειλή που δημιουργεί μια πιθανή καταφυγή σε τακτικά πυρηνικά όπλα ή πυρηνικά όπλα χαμηλής απόδοσης».

ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟ ΦΛΕΡΤ
Θα μπορούσε κανείς να παραδεχτεί ότι, παρόλο που ένα από αυτά τα καταστροφικά σενάρια θα μπορούσε θεωρητικά να συμβεί, οι πιθανότητες είναι μικρές και επομένως δεν πρέπει να ανησυχεί καθόλου. Άλλωστε, οι ηγέτες και στις δύο πλευρές έχουν ισχυρά κίνητρα για να κρατήσουν τους Αμερικανούς έξω από τις μάχες και να αποφύγουν ακόμη και την περιορισμένη πυρηνική χρήση, για να μην αναφέρουμε έναν πραγματικό πυρηνικό πόλεμο.
Αν μπορούσε κανείς να είναι τόσο αισιόδοξος.

Στην πραγματικότητα, η συμβατική άποψη υποτιμά σε μεγάλο βαθμό τους κινδύνους της κλιμάκωσης στην Ουκρανία.

Στην αρχή, οι πόλεμοι τείνουν να έχουν μια δική τους λογική, γεγονός που καθιστά δύσκολη την πρόβλεψη της πορείας τους. Όποιος λέει ότι γνωρίζει με σιγουριά ποιο δρόμο θα ακολουθήσει ο πόλεμος στην Ουκρανία κάνει λάθος. Η δυναμική της κλιμάκωσης σε καιρό πολέμου είναι εξίσου δύσκολο να προβλεφθεί ή να ελεγχθεί, κάτι που θα πρέπει να χρησιμεύσει ως προειδοποίηση για όσους είναι βέβαιοι ότι τα γεγονότα στην Ουκρανία μπορούν να τα διαχειριστούν. Επιπλέον, όπως αναγνώρισε ο Πρώσος στρατιωτικός θεωρητικός Carl von Clausewitz, ο εθνικισμός ενθαρρύνει τους σύγχρονους πολέμους να κλιμακωθούν στην πιο ακραία τους μορφή, ειδικά όταν το διακύβευμα είναι υψηλό και για τις δύο πλευρές. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πόλεμοι δεν μπορούν να περιοριστούν, αλλά δεν είναι εύκολο να το κάνεις. Τέλος, δεδομένου του ιλιγγιώδους κόστους ενός πυρηνικού πολέμου μεγάλης δύναμης, ακόμη και μια μικρή πιθανότητα να συμβεί θα πρέπει να κάνει τους πάντες να σκεφτούν μακροπρόθεσμα για το πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η σύγκρουση.
Αυτή η επικίνδυνη κατάσταση δημιουργεί ένα ισχυρό κίνητρο για να βρεθεί μια διπλωματική λύση στον πόλεμο. Δυστυχώς, ωστόσο, δεν υπάρχει πολιτική διευθέτηση στον ορίζοντα, καθώς και οι δύο πλευρές είναι σταθερά δεσμευμένες σε πολεμικούς στόχους που καθιστούν τον συμβιβασμό σχεδόν αδύνατο.

Η κυβέρνηση Μπάιντεν θα έπρεπε να είχε συνεργαστεί με τη Ρωσία για την επίλυση της κρίσης στην Ουκρανία πριν ξεσπάσει ο πόλεμος τον Φεβρουάριο. Είναι πολύ αργά τώρα για μια συμφωνία. Η Ρωσία, η Ουκρανία και η Δύση έχουν κολλήσει σε μια τρομερή κατάσταση χωρίς προφανή διέξοδο. Μπορεί κανείς μόνο να ελπίζει ότι οι ηγέτες και στις δύο πλευρές θα διαχειριστούν τον πόλεμο με τρόπους που να αποφύγουν την καταστροφική κλιμάκωση. Για τα δεκάδες εκατομμύρια των ανθρώπων των οποίων η ζωή διακυβεύεται, ωστόσο, αυτό είναι ψυχρή άνεση.

Foreign Affairs

spot_img

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Διαβάστε ακόμα

Stay Connected

2,900ΥποστηρικτέςΚάντε Like
2,747ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
22,900ΣυνδρομητέςΓίνετε συνδρομητής
- Advertisement -spot_img

Τελευταία Άρθρα