20 Ιουνίου 2025, Γενεύη
Εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ καταδίκασαν σήμερα απερίφραστα τις πρόσφατες στρατιωτικές επιθέσεις του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, οι οποίες στόχευσαν πυρηνικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές και στρατιωτικές υποδομές, καθώς και κατοικημένα και δημοσιογραφικά κτήρια σε πολλές περιοχές.
«Οι επιθέσεις αυτές συνιστούν κατάφωρη παραβίαση θεμελιωδών αρχών του διεθνούς δικαίου, κραυγαλέα πράξη επιθετικότητας και παραβίαση jus cogens, των επιτακτικών κανόνων διεθνούς δικαίου από τους οποίους δεν επιτρέπεται καμία απόκλιση», δήλωσαν οι ειδικοί. Το άρθρο 2(4) του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών απαγορεύει την απειλή ή τη χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας οποιουδήποτε κράτους, ακόμη και μέσω επίκλησης της προληπτικής αυτοάμυνας έναντι υποτιθέμενης διάδοσης πυρηνικών όπλων ή τρομοκρατίας.
Οι ειδικοί επεσήμαναν τις αναφορές ότι τα πλήγματα του Ισραήλ σε πυρηνικές και εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου, σε αντιαεροπορικά συστήματα και σε κέντρα διοίκησης είχαν ως αποτέλεσμα τον εξωδικαστικό φόνο Ιρανών πολιτών επιστημόνων, στρατιωτικών διοικητών και άλλων κρατικών στελεχών. Παρά το γεγονός ότι οι δημοσιογράφοι θεωρούνται άμαχοι και προστατεύονται από το διεθνές δίκαιο, το κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο του Ιράν φέρεται επίσης να στοχοποιήθηκε, με αποτέλεσμα τον θάνατο τριών εργαζομένων στον Τύπο. Ο βομβαρδισμός προκάλεσε σοβαρές ζημιές και απώλειες αμάχων σε διάφορες περιοχές της Τεχεράνης.
Αναφέρθηκαν επίσης σε πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η ένοπλη αντίδραση του Ιράν προκάλεσε ζημιές σε νοσοκομείο και κατοικίες, πέραν των στρατιωτικών και ενεργειακών υποδομών που επλήγησαν στο Ισραήλ.
«Η επίθεση του Ισραήλ και η απάντηση του Ιράν – με διαδοχικά κύματα πληγμάτων εκατέρωθεν – έχουν προκαλέσει πολυάριθμα θύματα μεταξύ των αμάχων, επιβεβαιώνοντας τις σοβαρές ανησυχίες μας για αυτόν τον φαύλο κύκλο βίας», δήλωσαν οι εμπειρογνώμονες.
Οι ίδιοι αναφέρθηκαν σε προκαταρκτικά στοιχεία που κάνουν λόγο για τουλάχιστον 224 νεκρούς στο Ιράν, εκ των οποίων περίπου το 90% είναι άμαχοι, και 24 άμαχους νεκρούς στο Ισραήλ. Τόνισαν την υποχρέωση όλων των εμπλεκόμενων μερών να τηρούν αυστηρά το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, συμπεριλαμβανομένων των υποχρεώσεων αποφυγής εκ προθέσεως, αδιάκριτων ή δυσανάλογων επιθέσεων σε πολιτικά αντικείμενα.
Υπενθύμισαν ότι ακόμη και όταν ενεργούν σε αυτοάμυνα, τα κράτη δεσμεύονται από τις αρχές της αναλογικότητας, της διάκρισης και της πρόληψης.
«Μας ανησυχούν ιδιαίτερα οι αναφορές για θανάτους και τραυματισμούς γυναικών και παιδιών, που συγκαταλέγονται στους πιο ευάλωτους πληθυσμούς σε ένοπλες συγκρούσεις και πλήττονται δυσανάλογα από τη βία», ανέφεραν οι ειδικοί.
Συντάχθηκαν επίσης με τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας, επισημαίνοντας ότι η στρατιωτική δράση εναντίον ή πλησίον πυρηνικών εγκαταστάσεων ενέχει απαράδεκτους κινδύνους για την περιφερειακή και διεθνή ασφάλεια, καθώς και καταστροφικές ανθρωπιστικές και οικολογικές συνέπειες.
«Η χρονική στιγμή των πληγμάτων – τα οποία συνέπεσαν με τις εν εξελίξει διπλωματικές προσπάθειες στη Μουσκάτ για την αναβίωση του Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης (JCPOA) – εγείρει σοβαρές ανησυχίες για σκόπιμη υπονόμευση ειρηνευτικών πρωτοβουλιών», τόνισαν οι εμπειρογνώμονες.
«Αυτό επιβαρύνει περαιτέρω τις κατηγορίες εις βάρος του Ισραήλ ότι αποτελεί απειλή για την ειρήνη και την ασφάλεια στην περιοχή και πέραν αυτής».
Οι εμπειρογνώμονες προειδοποίησαν ότι η επίθεση του Ισραήλ στο Ιράν και η συνακόλουθη βία σηματοδοτούν μια επικίνδυνη κλιμάκωση των κινδύνων σε μια περιοχή ήδη επιβαρυμένη από αλληλεπικαλυπτόμενες κρίσεις και γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις, επισημαίνοντας ότι η κανονικοποίηση της χρήσης βίας ως εργαλείου εξωτερικής πολιτικής απειλεί να καταρρεύσει το ήδη τεταμένο διεθνές νομικό σύστημα.
«Μας ανησυχεί βαθύτατα ότι τα πρόσφατα πλήγματα αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου προτύπου παράνομων μονομερών ενεργειών του Ισραήλ», ανέφεραν. «Συμβαίνουν παράλληλα με τη συνεχιζόμενη και εντεινόμενη κατοχή, προσάρτηση, απαρτχάιντ και βία στη Δυτική Όχθη, καθώς και γενοκτονική βία κατά του λαού της Γάζας, περιλαμβανομένης της συστηματικής χρήσης λιμοκτονίας και της καταστροφής κατοικιών (domicide). Όλα τα παραπάνω συνιστούν διεθνή εγκλήματα που τιμωρούνται από το Καταστατικό της Ρώμης και σοβαρές παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού και δικαίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων», κατέληξαν.
Οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ τονίζουν ότι οι πολλαπλές κρίσεις δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται αποσπασματικά
Οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ υπογράμμισαν ότι οι πολλαπλές κρίσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη δεν πρέπει να ιδωθούν μεμονωμένα. «Οι συνέπειες της παρούσας κλιμάκωσης υπερβαίνουν κατά πολύ τα όρια της Μέσης Ανατολής», δήλωσαν. «Πλήττουν στον πυρήνα το διεθνές σύστημα που έχει οικοδομηθεί στη βάση του σεβασμού της κυρίαρχης ισότητας των κρατών, της ειρηνικής επίλυσης διαφορών και της απαγόρευσης μονομερών στρατιωτικών ενεργειών».
Οι ειδικοί απηύθυναν έκκληση προς τη διεθνή κοινότητα να αναλάβει αποφασιστική και συντονισμένη δράση, ώστε να διασφαλιστεί η εφαρμογή του διεθνούς δικαίου, να αποτραπεί περαιτέρω κλιμάκωση και να τερματιστούν οι εχθροπραξίες.
Επισήμαναν επίσης την ανάγκη σεβασμού των εν εξελίξει διεθνών νομικών διαδικασιών κατά του Ισραήλ για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Οι διαδικασίες αυτές επιβάλλουν απόλυτη και μη εξαιρέσιμη υποχρέωση στα κράτη να μην αναγνωρίζουν, συναλλάσσονται, παρέχουν βοήθεια ή οποιοδήποτε είδος υποστήριξης σε κράτος που κατηγορείται για εγκλήματα φρίκης. «Ο τερματισμός της προμήθειας όπλων στο Ισραήλ είναι το πρώτο βήμα για την επιστροφή στην ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή», τόνισαν οι ειδικοί.
«Οι παγκόσμιοι ηγέτες πρέπει να επαναδεσμευθούν στη διπλωματία και τον διάλογο για την ειρηνική επίλυση διαφορών, σύμφωνα με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και το διεθνές δίκαιο», πρόσθεσαν. «Η αδράνεια θα σύρει την περιοχή – και πέραν αυτής – στην άβυσσο».
Οι εμπειρογνώμονες:
- Γιώργος Κατρούγκαλος, Ανεξάρτητος εμπειρογνώμονας για την προώθηση ενός δημοκρατικού και δίκαιου διεθνούς καθεστώτος
- Mai Sato, Ειδική Εισηγήτρια για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν
- Claudia Mahler, Ανεξάρτητη Εμπειρογνώμονας για την απόλαυση όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τους ηλικιωμένους
- Morris Tidball-Binz, Ειδικός Εισηγητής για εξωδικαστικές, συνοπτικές ή αυθαίρετες εκτελέσεις
- Ben Saul, Ειδικός Εισηγητής για την προώθηση και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών κατά την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας
- Irene Khan, Ειδική Εισηγήτρια για την προώθηση και προστασία του δικαιώματος στην ελευθερία της γνώμης και έκφρασης
- Surya Deva, Ειδικός Εισηγητής για το δικαίωμα στην ανάπτυξη
- Michael Fakhri, Ειδικός Εισηγητής για το δικαίωμα στην τροφή
- Gina Romero, Ειδική Εισηγήτρια για το δικαίωμα στην ειρηνική συνάθροιση και το συνεταιρίζεσθαι
- Francesca Albanese, Ειδική Εισηγήτρια για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη από το 1967
- Nicolas Levrat, Ειδικός Εισηγητής για ζητήματα μειονοτήτων
- Reem Alsalem, Ειδική Εισηγήτρια για τη βία κατά των γυναικών και κοριτσιών, τα αίτια και τις συνέπειες
- Laura Nyirinkindi (Πρόεδρος), Claudia Flores (Αντιπρόεδρος), Dorothy Estrada Tanck, Ivana Krstić, Haina Lu, Ομάδα Εργασίας για τις διακρίσεις κατά των γυναικών και κοριτσιών
- Balakrishnan Rajagopal, Ειδικός Εισηγητής για το δικαίωμα στην κατάλληλη στέγαση στο πλαίσιο ενός αξιοπρεπούς βιοτικού επιπέδου και για το δικαίωμα στη μη διάκριση στο ίδιο πλαίσιο
- Geneviève Savigny (Πρόεδρος), Carlos Duarte, Uche Ewelukwa, Shalmali Guttal, Davit Hakobyan, Ομάδα Εργασίας για τα δικαιώματα των αγροτών και άλλων εργαζομένων σε αγροτικές περιοχές
Σημείωση: Οι Ειδικοί Εισηγητές, Ανεξάρτητοι Εμπειρογνώμονες και Ομάδες Εργασίας αποτελούν τα λεγόμενα Ειδικά Θεσμικά Όργανα του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ. Εργάζονται σε εθελοντική βάση, δεν είναι υπάλληλοι του ΟΗΕ και δεν λαμβάνουν μισθό. Εκφράζουν προσωπικές απόψεις και δεν εκπροσωπούν επίσημες θέσεις του ΟΗΕ ή του Γραφείου Ύπατης Αρμοστείας για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR).
Πηγή δεδομένων για θέσεις και συστάσεις των μηχανισμών ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΗΕ: Universal Human Rights Index
Επικοινωνία για δημοσιογραφικά ερωτήματα
📧 Marta Franco Parra: [email protected]
📧 Maya Derouaz: [email protected]
📧 Dharisha Indraguptha: [email protected]
📢 Ακολουθήστε τις ειδήσεις των ειδικών του ΟΗΕ στο Χ (Twitter): @UN_SPExperts
