Η σκιά της Σελήνης θα διασχίσει την Αρκτική, τη Γροιλανδία και την Ισλανδία, προτού φθάσει στη βόρεια Ισπανία λίγο πριν από τη δύση του Ηλίου. Η NASA οργανώνει ζωντανή μετάδοση και μια σειρά αεροπορικών και ατμοσφαιρικών πειραμάτων.

Στις 12 Αυγούστου 2026, η Ευρώπη θα βρεθεί στο επίκεντρο ενός από τα εντυπωσιακότερα αστρονομικά φαινόμενα των τελευταίων ετών. Η Σελήνη θα περάσει ακριβώς ανάμεσα στη Γη και στον Ήλιο και, κατά μήκος μιας στενής λωρίδας του Βόρειου Ημισφαιρίου, θα καλύψει πλήρως τον ηλιακό δίσκο.

Η ολική έκλειψη θα είναι ορατή σε περιοχές της βόρειας Ρωσίας, της ανατολικής Γροιλανδίας, της δυτικής Ισλανδίας, στον βόρειο Ατλαντικό, στο βόρειο τμήμα της Ισπανίας και σε μια πολύ μικρή περιοχή της βορειοανατολικής Πορτογαλίας. Σημαντικό μέρος της Ευρώπης, της Βόρειας Αμερικής και της βορειοδυτικής Αφρικής θα παρακολουθήσει το φαινόμενο ως μερική έκλειψη.

Η σκιά της Σελήνης διασχίζει την Αρκτική και τον Ατλαντικό και καταλήγει στην Ιβηρική Χερσόνησο. Πίστωση: NASA Scientific Visualization Studio/Ernie Wright.

Μια σπάνια «έκλειψη του ηλιοβασιλέματος»

Η ιδιαιτερότητα του φαινομένου βρίσκεται στην ώρα κατά την οποία η σκιά θα φθάσει στην Ισπανία. Η ολικότητα θα εκδηλωθεί περίπου στις 20:27–20:32, θερινή ώρα Ισπανίας, όταν ο Ήλιος θα βρίσκεται πολύ χαμηλά στον δυτικό ορίζοντα.

Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι εξαιρετικά θεαματικό: ένας πλήρως καλυμμένος Ήλιος, με το αμυδρό στέμμα του ορατό μέσα στα χρώματα του ηλιοβασιλέματος. Δημιουργεί όμως και σοβαρές πρακτικές δυσκολίες. Κτίρια, βουνά, νέφη ή ακόμη και η ατμοσφαιρική θολούρα κοντά στον ορίζοντα μπορούν να αποκρύψουν το φαινόμενο. Όσοι βρίσκονται στην Ισπανία θα χρειαστούν σημείο με εντελώς ελεύθερη θέα προς τα δυτικά.

Η κίνηση της σκιάς προς την Ισλανδία και την Ισπανία. Πίστωση: NASA Scientific Visualization Studio.

Η βόρεια ζώνη της Ισπανίας θα βρεθεί μέσα στη διαδρομή της ολικότητας. Μεταξύ των περιοχών και πόλεων που ευνοούνται βρίσκονται η Α Κορούνια, η Αστούριας, το Λεόν, το Μπούργος, η Σαραγόσα, τμήματα της Χώρας των Βάσκων και της Βαλένθια, καθώς και οι Βαλεαρίδες Νήσοι.

Στην Α Κορούνια η μερική φάση προβλέπεται να αρχίσει στις 19:31 και η μέγιστη φάση να σημειωθεί περίπου στις 20:28. Η ολικότητα θα διαρκέσει περίπου 76 δευτερόλεπτα, με τον Ήλιο σε ύψος περίπου 12 μοιρών. Στο Μπούργος μπορεί να φθάσει τα 104 δευτερόλεπτα, αλλά ο Ήλιος θα βρίσκεται μόλις οκτώ μοίρες πάνω από τον ορίζοντα. Στην Πάλμα της Μαγιόρκα το φαινόμενο θα εκδηλωθεί σχεδόν τη στιγμή της δύσης, με τον Ήλιο σε ύψος περίπου δύο μοιρών.

Η μέγιστη διάρκεια της ολικότητας παγκοσμίως θα φθάσει περίπου τα δύο λεπτά και 18 δευτερόλεπτα, σε περιοχή του Ατλαντικού κοντά στην Ισλανδία. Στην Ισπανία η διάρκειά της θα είναι μικρότερη, έως περίπου ένα λεπτό και 40 δευτερόλεπτα.

Τι ακριβώς θα συμβεί

Η ολική έκλειψη προκύπτει όταν η φαινόμενη διάμετρος της Σελήνης είναι αρκετά μεγάλη ώστε να καλύψει ολόκληρη τη φωτεινή επιφάνεια του Ηλίου. Η βαθιά σκιά της Σελήνης —η σκιά ή umbra— σχηματίζει μια στενή διαδρομή στην επιφάνεια της Γης. Όσοι βρίσκονται μέσα σε αυτή βλέπουν ολική έκλειψη. Στη μεγαλύτερη περιοχή της παρασκιάς, ο Ήλιος καλύπτεται μόνο κατά ένα μέρος.

Λίγα δευτερόλεπτα πριν από την ολικότητα, το ηλιακό φως περνά μέσα από κοιλάδες και ανωμαλίες του σεληνιακού εδάφους, δημιουργώντας τις λεγόμενες «χάντρες του Μπέιλι». Ακολουθεί το εντυπωσιακό «διαμαντένιο δαχτυλίδι» και, όταν εξαφανιστεί και η τελευταία λαμπρή ακτίνα, αποκαλύπτεται το ηλιακό στέμμα: η εξωτερική ατμόσφαιρα του Ηλίου, την οποία κανονικά κρύβει η εκτυφλωτική φωτεινότητα της ηλιακής επιφάνειας.

Το «διαμαντένιο δαχτυλίδι» στην ολική έκλειψη του 2017. Η φωτογραφία είναι αρχειακή και όχι από το φαινόμενο του 2026. Πίστωση: NASA/Carla Thomas.

Ρόδινες ηλιακές προεξοχές γύρω από τον καλυμμένο ηλιακό δίσκο. Αρχειακή φωτογραφία. Πίστωση: NASA/Aubrey Gemignani.

Η NASA θα κυνηγήσει τη σκιά από τη στρατόσφαιρα

Για τη NASA, το φαινόμενο δεν είναι μόνο δημόσιο θέαμα αλλά και ένα πολύτιμο φυσικό εργαστήριο. Ερευνητές θα χρησιμοποιήσουν αεροσκάφος WB-57, ικανό να επιχειρεί σε μεγάλο ύψος, προκειμένου να ακολουθήσουν τη σκιά της Σελήνης και να παρατηρήσουν τη δυναμική του ηλιακού στέμματος πάνω από μεγάλο μέρος της γήινης ατμόσφαιρας.

Αεροσκάφος μεγάλου ύψους WB-57 της NASA. Πίστωση: NASA.

Παράλληλα, το Nationwide Eclipse Ballooning Project θα στείλει φοιτητικές ομάδες στην Ισλανδία και στην Ισπανία. Στην Ισλανδία δύο ομάδες θα πραγματοποιήσουν συνολικά 80 εκτοξεύσεις μετεωρολογικών μπαλονιών, από 18 ώρες πριν έως οκτώ ώρες μετά την έκλειψη. Στόχος είναι να καταγραφεί η αντίδραση του κατώτερου στρώματος της ατμόσφαιρας στην απότομη μείωση της ηλιακής ακτινοβολίας.

Στην Ισπανία τρεις ομάδες θα εκτοξεύσουν έξι μπαλόνια με κάμερες 360 μοιρών και όργανα μέτρησης του όζοντος. Προηγούμενες μετρήσεις είχαν δείξει μείωση του όζοντος και συρρίκνωση του ατμοσφαιρικού οριακού στρώματος κατά τη διάρκεια μιας έκλειψης. Οι επιστήμονες θέλουν να εξετάσουν αν το απογευματινό φαινόμενο του 2026 θα προκαλέσει διαφορετική απόκριση. NASA Science

Φοιτητικές ομάδες χρησιμοποιούν επιστημονικά μπαλόνια για παρατηρήσεις από τη στρατόσφαιρα. Πίστωση: NASA Goddard Space Flight Center.

Πώς θα μεταδοθεί στην Ελλάδα

Η ζωντανή μετάδοση της NASA θα αρχίσει στις 20:15 ώρα Ελλάδας. Η ολικότητα στην Ισλανδία θα αρχίσει περίπου στις 20:45 ώρα Ελλάδας και στην Ισπανία περίπου στις 21:28 ώρα Ελλάδας. Η μετάδοση θα περιλαμβάνει εικόνες από διαφορετικά σημεία της διαδρομής, λήψεις από το WB-57 και παρεμβάσεις επιστημόνων. Θα είναι διαθέσιμη στο NASA Live και στο NASA+.

Στην Ελλάδα δεν θα υπάρξει ολική φάση. Στα περισσότερα μέρη, περιλαμβανομένης της Αθήνας, το φαινόμενο δεν θα είναι ορατό, επειδή ο Ήλιος θα έχει ήδη δύσει. Μόνο σε ορισμένες δυτικές και βορειοδυτικές περιοχές —όπως γύρω από τα Ιωάννινα— μπορεί να γίνει αντιληπτή για λίγα λεπτά μια πολύ μικρή μερική κάλυψη, ακριβώς πάνω στον δυτικό-βορειοδυτικό ορίζοντα. Η διαδικτυακή μετάδοση επομένως αποτελεί τον ασφαλέστερο και πληρέστερο τρόπο παρακολούθησης για το ελληνικό κοινό.

Η ασφάλεια δεν είναι τυπική προειδοποίηση

Η άμεση παρατήρηση του Ηλίου χωρίς ειδική προστασία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή και μόνιμη βλάβη στον αμφιβληστροειδή. Τα κοινά γυαλιά ηλίου, όσο σκούρα και αν είναι, δεν παρέχουν προστασία.

Απαιτούνται ειδικά γυαλιά παρατήρησης ηλιακών εκλείψεων ή πιστοποιημένο φίλτρο συμβατό με το πρότυπο ISO 12312-2. Γυαλιά που είναι χαραγμένα, τσακισμένα, σχισμένα ή κατεστραμμένα πρέπει να απορρίπτονται.

Κιάλια, τηλεσκόπια και φωτογραφικές μηχανές χρειάζονται ειδικό ηλιακό φίλτρο στερεωμένο μπροστά από τον αντικειμενικό φακό. Η χρήση τους μόνο με γυαλιά έκλειψης είναι εξαιρετικά επικίνδυνη, επειδή τα συγκεντρωμένα ηλιακά ακτινοβολήματα μπορούν να καταστρέψουν το φίλτρο και τον οφθαλμό. Αναλυτικές οδηγίες ασφαλείας της NASA

Κιάλια εξοπλισμένα με ειδικά ηλιακά φίλτρα. Πίστωση: NASA/Ryan Milligan.

Το φίλτρο τοποθετείται στο εμπρόσθιο, στραμμένο προς τον Ήλιο άκρο του τηλεσκοπίου. Πίστωση: NASA.

Χωρίς ειδικό εξοπλισμό, ασφαλής λύση είναι η έμμεση προβολή με μία μικρή οπή πάνω σε λευκή επιφάνεια. Δεν κοιτάζουμε ποτέ τον Ήλιο μέσα από την οπή. Η NASA διαθέτει οδηγίες κατασκευής απλού προβολέα.

Η αρχή μιας σπάνιας ευρωπαϊκής τριετίας

Η έκλειψη της 12ης Αυγούστου εγκαινιάζει μια ασυνήθιστη τριετία για την Ιβηρική Χερσόνησο. Στις 2 Αυγούστου 2027 μία νέα ολική έκλειψη θα διασχίσει τη νότια Ισπανία, τη βόρεια Αφρική και τμήματα της Μέσης Ανατολής. Στις 26 Ιανουαρίου 2028 θα ακολουθήσει δακτυλιοειδής έκλειψη, ορατή μεταξύ άλλων από την Πορτογαλία και την Ισπανία.

Το βράδυ της 12ης Αυγούστου προσφέρει και μια δεύτερη ουράνια σύμπτωση: αμέσως μετά την έκλειψη, σε σκοτεινό ουρανό χωρίς σεληνόφως, κορυφώνεται η βροχή διαττόντων των Περσείδων.